İTÜ GELİŞTİRME VAKFI
ÖZEL Dr. NATUK BİRKAN İLKOKULU VE ORTAOKULU
2013 - 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI
1. SINIF VELİ BÜLTENİ
YARATICILIK PSİKOLOJİSİ
Sayın Velilerimiz,
Bu bültenimizde; çocukların duygusal, zihinsel ve fiziksel gelişiminde önemli rolü olan
“Yaratıcılık” konusu ele alınarak çocuklarımızın yaratıcılık potansiyelini ortaya çıkarmaya ve
geliştirmeye yardımcı olacak bazı önerilere ayrıca yaratıcılığı engelleyen yaklaşımlara yer
verilmiştir.
“Yaratıcılık” denince aklımıza; diğerlerine benzemeyen, özgün olan, bir yerden kopya
edilmemiş, farklı olan gibi anlamlar geliyor. Her birey doğuştan belirli bir zeka ve yaratıcılık
potansiyeliyle dünyaya gelir ancak bu potansiyeli kullanabilmesi için öncelikle içinde
bulunduğu aile tarafından, çocuğun kendine has özellikleri olan bir birey olduğunun kabul
edilmesi gerekir. Eğer aile, çocuğunu bireysel ihtiyaçlarına uygun yaşantılarla karşılaştırırsa
çocuklar doğuştan gelen bu potansiyellerini maksimum ölçüde kullanabilirler.
Yaratıcı birey;
“Merak ve bilme dürtüsü ile başlayan, dış dünyaya açık, her tür iletişime hazır olma durumu
ile bireyin içsel özgürlüğü, bağımsızca, ait olduğu gruba bağlı ve bağımlı olmadan
düşünebilme, yeni düşünülere karşı hoşgörülü olma, yapıcı eleştirilerde bulunma, sorunları
bulup çözümlerine çalışma ile birleşince ortaya çıkan kişi olarak tanımlanmaktadır.”
( San 1985:12-13)
İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları Özel Dr. Natuk Birkan İlkokulu ve Ortaokulu
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü Haziran, 2014
Yaratıcı Bireyi Tanımada İpuçları:
Yaratıcı birey;




 Her şey hakkında sürekli soru sorar,
birbirinden ilgisiz pek çok alanla ilgilenir ve
buluşlarını alışılmamış nedenlere dayandırır.
 Problemlere ve sorunlara; alışılmışın
dışında, özgün ve zekice çözümler önerir.
Kimi zaman vazgeçilmez nitelikte kararlıdır, kimi zaman da değişen düşüncelerini
engel tanımadan açıklar ve esneklik gösterir.
Risk almaktan ve yeni fikirleri denemekten korkmaz.
Kimileri görünmeyen mizahı görür ver algılar. Kimileri de ondaki bu mizah yeteneğini
acayip ve saçma olarak yorumlar.
Kendilerine has bir espri anlayışına sahiptirler ve kendilerine olan saygıları ve özgüven
duyguları yüksektir. Engellerle karşılaştıkları zaman yılmazlar ve başarmak için farklı
yollarla çabalamaya devam ederler.
“Resim öğretmenim bir derste doğa resmi yapmamızı istedi. Ben su altı yaşamıyla ilgili
bir resim yapmaya karar verdim. Balıklar, su kabarcıkları ve denizyıldızları çizmeye
başladım. Öğretmenim yanıma geldi ve “Bu balıklar karaya mı vurmuş, böyle doğa resmi
olur mu?” dedi. Arkadaşlarım öğretmenimin bu sözleri üzerine benimle alay ettiler ve
bana güldüler. Kendimi aptal gibi hissettim. Su altı resmi çizmekten vazgeçtim. Ağaç, kuş
ve böcekten oluşan bir doğa resmi yaptım.”
Yaratıcılığın Engelleri
Çocuğun kendi seviyesinin altında eğitim alması; yaratıcılığı köreltecektir. Çünkü çocuk
kendisinden bir şeyler katmayacaktır ve var olan kapasitesini kullanacaktır.
Çocuklar için sosyal iletişim, hayatlarında vazgeçilmez bir öğrenme ve gelişme ortamıdır.
Yetersiz çevre koşulları ve arkadaş ortamı çocuğun merakını tatmin edemez. Bu durumda
çocuk, arkadaş ortamında uyumlu davranmak için yaratıcılığını sınırlar ve ortamın
kendisinden beklediği davranışları sergiler.
Cinsiyet rollerinin yanlış veya eksik tanımlanması; örneğin sadece kıza göre oyuncak, erkeğe
göre araba deyip oyuncakta sınırlamalara gidilmesi, çocuğun hayal gücüne etki eden olumsuz
bir faktördür.
2
İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları Özel Dr. Natuk Birkan İlkokulu ve Ortaokulu
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü Haziran, 2014
Evde ve Okulda Yaratıcılığın Engelleri Şunlardır:
( Wilson 1997)







Çocukları çalışırken, oynarken, bir işle uğraşırken sürekli gözetim altında
bulundurmak. Onları izlemek, gözlemek ve yanlarında durup beklemek,
Onların neler yaptıkları hakkında sürekli yorumlar yapmak, değerlendirmelerde
bulunmak, yaptıkları işten aldıkları doyumu ya da yakınmayı görmezden gelmek,
Aşırı överek ve ödüllendirerek onları yaratıcı buluşlardan yoksun bırakmak,
Çocukları birbiriyle yarıştırmak ve kıyaslamak. Onları kazanan ve kaybeden
durumuna getirmek. Çocukların kendi hızlarına göre gelişimlerini görmezden gelip,
onları en üst sıralara göre yönlendirmeyi amaç edinmek,
Çocukları denetim altına almak ve onlara bir şeyi nasıl yapacaklarını söylemek.
Böylelikle çocukların kendi duygularını çözümlemelerini, yanlışlıklar yapmalarını ve
kendi buluşlarını ortaya koymalarını zaman kaybı olarak görmek,
Çocuklara katı ve kesin seçimler sunmak. Onların hangi etkinliklerle nasıl
uğraşacaklarını, nelere izinli olduklarını, nerede cesur davranacaklarını ve nelerin
yasak olduğunu söylemek. Yaratıcı buluşlar ve yaratıcı ürünleri geliştiren deneyleri ya
da incelemeleri yapmalarına kesin bir dille karşı olmak,
Çocukların bir konuda yaptıkları çalışmaların sonucunu kestirmelerine ya da
çalışmaları bitirmelerine baskı yoluyla engel olmak. Onlara kesin reçeteler sunmak.
Sık sık yapmaları gerekenleri hatırlatmak ve böylece kendi sorumluluklarını almalarını
engellemek.
Her zaman en iyiyi, en güzeli yapmaya yöneltilen çocuk, hata yapmamaya, kendini
onaylatmak için gösterişli ve güzel şeyler yapmaya başlar. Kendini “en iyi olma hırsı”ndan
kurtaramadığı için ve sadece sonuca odaklandığı için hayal gücü zayıflar, yaratıcılığı
engellenir.
Yaratıcılık Nasıl Geliştirilir?
“Yeni düşüncelere sahip olan kişi, bu
düşünceleri başarıya ulaşıncaya kadar
acayip ve tuhaf bir kişidir.”
( Mark Twain)
 Yaratıcılığı geliştirmek doğumdan itibaren olması gereken bir süreçtir. Çocuk
doğduktan sonra çevre ile uyumunu sağlamak ailenin görevidir. Çocuğa oyunlar ve
etkinlikler seçerken, çocuğun duyularına, yaş ve gelişim düzeyine uygun
yapılandırılmış oyuncaklar ve etkinlikler yerine, kendi kendine yapıp bozarak, yeni
ürünler yaratabileceği nitelikte oyuncaklar ve etkinlikler seçilmelidir.
3
İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları Özel Dr. Natuk Birkan İlkokulu ve Ortaokulu
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü Haziran, 2014
 Çocuklardaki yaratıcılığı geliştirmek için ailelerin çocuklarına bir hayat keşfine
çıkmışlar gibi davranmaları ve hayallerini gerçekleştirmek için onlara yol göstermeleri
ve desteklemeleri gerekir.
 Çocuklara kendi bakış açıları ile öğrenmelerine fırsat tanıyın. Kendi yapabilirliklerini
ve potansiyellerini görmeleri, keşfetmeleri ve hayatlarında neyi çok yapmak istedikleri
konusunda olanaklar sağlayın.
 Çocuklara bir konuyu veya olayı değerlendirirken farklı bakış açılarının olduğunu,
bazı konularda doğru veya yanlışı aramamak gerektiğini gösterin. Örn; zengin
ülkelerde yaşayan insanlar yoksul ülkelerde yaşayan insanlardan daha mı mutlu? Bu
cevabı belli olmayan bir soru ve çocuğunuza bunu söylemekten çekinmeyin. Herhangi
bir konuda bilmediğinizi söylemek veya farklı bakış açısını gösteren cevaplar vermek
çocukları daha çok araştırmaya ve sorgulamaya itebilir.
 Yaratıcılık ve risk alma birlikte yol alır. Çocuklara; yaşayarak, deneyimleyerek ve
denemeyi göze alarak öğrenmeleri için fırsat tanıyın. Onlara oyunlarda veya
karşılaştıkları durumlarda nasıl planlayarak ilerleyecekleri ile ilgili destek olun.
Sürekli onlar için planlanmış ve organize edilmiş durumlardan kaçınıp doğal süreçlere
izin vermeye çalışın.
 Hayatlarında birçok alanda kendileri gibi olabilmeleri ve davranmaları için fırsat
verin. Kuralları her zaman önlerine çıkarmayıp yeri geldiğinde onların da kendi
kurallarını koymayı sağlayın. Çocuklar her zaman var olan çok sınırlı bir kuralın
içinde olmayı sevmez, belli sınırlar içinde özgür olduklarını hissedip kendileri de kural
koyabilmeyi bilmek isterler ve kendi seçimlerine göre hareket etmek isterler.
 Çocuklar yaratıcı bir şey sergiledikleri zaman bunu kendi alacakları haz ve
memnuniyet için yapmaları gerekiyor. Eğer çocuğu bir yaratıcılığından dolayı
ödüllendirmek gerekiyorsa kişisel olarak o çocuğa bunun ne anlama geldiğini fark
ettirmek gerekiyor. Bundan aldığı zevki fark ettirmek gerekiyor ki yaratıcılığından
vazgeçmesin.
‘’Bir çocuk ‘bitmemiş’ veya ‘olmamış’ bir insan değildir, kendi yaş ve gelişim
özelliklerini taşıyan tam bir insandır.’’
(Wayne Dyer)
PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BÖLÜMÜ
KAYNAKÇA:
http://idenmaker.blogspot.com.tr/2009/08/manieren-om-je-kinderen-tot.html
ÜSTÜNDAĞ, Tülay - YARATICILIĞA YOLCULUK - PEGEM Akademi Yayınları
ORHON, Günseli - YARATICILIK, Nörofizyolojik, Felsefi ve Eğitsel Temeller - PEGEM Akademi Yayınları
ber/1031064-bu-ulkede-kadinlar-zorla-sismanla
4
İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları Özel Dr. Natuk Birkan İlkokulu ve Ortaokulu
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü Haziran, 2014
Download

yaratıcılık psikolojisi - İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları