Hormonoterapi
Biyoterapi
ve
Yan Etki Yönetimi
Mine Buluş
H.Ü Erişkin Hastanesi
Kemoterapi Eğitim Hemşiresi
Meme Kanseri Tedavi
• Cerrahi
• Radyoterapi
• Kemoterapi
• Hormonal tedavi
• Biyoterapi
Meme Kanseri Tedavi
• Meme kanserinin tedavisi multidisipliner
çalışmayı gerektirir.
• Çoğu hastada cerrahi tedavi ilk basamağı
oluşturmakla birlikte,operasyon sonrası
patolojiye göre radyoterapi, kemoterapi ve
hormon tedavisinden biri, birkaçı veya hepsi
. belli bir sırayla uygulanmaktadır.
• Cerrahi tedavi ve radyoterapi daha çok
tümörün bölgesel kontrolünü sağlamada
önemli iken, kemoterapi ve hormonoterapi
ise sistemik kontrole yardımcı olmaktadır
Hormonal Tedaviler-1
Premenapozal
• Over ablasyonu
• Overlere radyoterapi
• Tamoksifen
• LHRH Analogları
Hormonal Tedaviler-2
Post-menapozal hastalar
• Tamoksifen
• Aromataz inhibitörleri
• Fulvestrant
• Toremifen
• Raloksifen
İlaçlar
• Tamoksifen Sitrat
• Goserelin Asetat (Zoladex)
• Leuprolid Asetat (Lucrin Depot)
Tamoksifen Sitrat
• Non-steroid antiöstrojen sınıfında yer alır.
• Lenf nodu pozitif , negatif hastalar ve metastatik
hastalıkta adjuvan tedavide önemli yer tutar.
• ER ve PR pozitif olması gerekir.
• Ayrıca meme kanseri riski yüksek hastalarda
tercih edilmektedir.
• Önerilen tedavi süresi 5 yıldır.Bazı hastalarda
2-3 yıl tamoksifen takiben 2-3 yıl aromataz
inhibitörleri ile 5 yıllık tedavi planı
uygulanmaktadır.(Switch)
Tamoksifen Sitrat
• Tamoksifen göğüs dokusundaki östrojen
hormonu reseptörlerini durdurur ve
böylece kanserin yayılmasının önüne
geçer.Tümörde DNA sentezi yavaşlar ve
tümörden salınan çeşitli büyüme faktörleri
azalır,hücre çoğalması inhibe olur.
• Karsinojeniktir
Yan Etkiler
• Mentruasyon değişikliği
• Sıcak basması,
• Terleme
• Vaginal rahatsızlık
(kuruluk,kanama,akıntı)
• Endometrial hiperplazi,polip,endometrial
kanser,uterin sarkoma
• Trombo-embolik olaylar
• Kemik ve tümör yerinde ağrı
• Bulantı,kusma
İlaç Etkileşimleri
•
•
•
•
•
•
•
•
Anastrozol (Arimidex)
Siklofosfamide (Endoxan)
Doksorubisin (Adriamisin)
5-Flourourasil (5-FU)
Greyfurt
Letrozol (Femara)
Sarı Kantaron (St.John’s Wort)
Warfarin (Coumadin)
Goserelin Asetat
(Zoladex 3,6mg ve 10,8mg )
• LHRH analogudur.
• Hipofizde gonadotropin salınımını inhibe
eder.LH,FSH goserelin uygulamasıyla
önce stimüle olur.Tedavinin sürmesiyle bu
hormonlar tamamıyle inhibe edilir.
• Östrojen ve testesteron yapımı durur.İlk
uygulamadan 3 hafta sonra tam blokaj
gelişir.
Goserelin Asetat
Endikasyonlar
• Meme kanseri
• Prostat kanseri
• Endometriozis
• Myoma uteri
Goserelin Asetat
Yan Etkiler
• Anemi
• Myokard enfarktüsü
• Yorgunluk
• Kilo artışı
• Sıcak basması
• Kemik dansitesinde azalma
• Depresyon
Goserelin Asetat
• 3,6 mg SC aylık
• 10,8 mg üç aylık dozdur
• İlaç oda ısısında orijinal ambalajında
saklanmalıdır.
• Isı ve nemden korunmalıdır.
• Gebelik kategorisi X olarak bildirilmiştir.
• Goserelin abdominal duvara uygulanır.
Leuprolid Asetat
(Lucrin Depot 3,75mg ve 11,25 mg)
• LHRH analogudur.
• Hipofizde gonadotropin salınımını inhibe
eder.
• Leuprolide asetat uygulaması üreme
organlarının atrofisi ve bazı hormonlara
bağlı tümörlerin büyümesini inhibe eder.
Leuprolid Asetat
Yan Etkileri
• Vaginit
• Depresyon
• Vaginal kuruluk
• Ruh halinde değişme
• Başağrısı
• Sıcak basması,terleme
• Dispne
• Kemik dansitesinde değişme
• Kusma
Leuprolid Asetat
•
•
•
•
•
İlaç 25 °C nin altında oda sıcaklığında saklanır.
Karın ön duvarına uygulanır.
3,75 mg aylık
11,25 mg lık doz ise üç ayda bir verilir.
Leuprolid ile ilaç etkileşim çalışmaları
yapılmamıştır.
• İlaç hazırlandıktan sonra hemen kullanılmalıdır.
Post-Menapozal İlaçlar
• Tamoksifen
• Aromataz inhibitörleri
• Fulvestrant
• Toremifen
• Raloksifen
Anastrozol (Arimidex 1 mg tablet)
• Hormon reseptör pozitif post-menapozal erken
ve ileri evre meme kanserinde kullanılır.
• Post-menapozal hastalarda östrojenler esas
olarak periferik dokularda androjenlerin
aromataz enzimi yoluyla dönüşmesi sonucu
oluşur.Aromataz enzimi inhibe edilerek
östrojene dönüşüm engellenmektedir.
Anastrozol
Kontrendikasyonları
• Pre-menapoz
• Gebelik (Kategori X)
• Emzirme
• Böbrek ve karaciğer bozukluğu
• İlaca aşırı duyarlılık
• Östrojen tedavisi kullanan hastalarda
kontrendikedir.
Anastrozol
Yan Etkiler
• Anoreksi
• Hiperkolesterolemi
• Başağrısı
• Sıcak basması,terleme
• Bulantı
• Karaciğer fonksiyon testlerinde artış
• Saçlarda incelme
• Eklem ağrısı
• Öksürük
• Vaginal kuruluk
Anastrozol
• Tamoksifen,östrojen preparatları ve
bitkisel östrojenlerle etkileşim
bildirilmiştir.
• Besinlerle etkileşimi yoktur.
• Aç veya tok hergün aynı saatte alınmalıdır
Exemestan (Aromasin 25 mg oral)
• Aromataz inhibitörü
• Steroidal yapıdadır
Yan Etkiler
• Anoreksi
• Uykusuzluk
• Depresyon
• Başağrısı
• Bulantı
• Terleme
• Saç dökülmesi
• Artralji,myalji
• Osteoporoz
Exemestan
• Östrojen,Greyfurt,Tegretol,Luminal,
EptantoinSarı Kantaron otu (St.John’s Wort)
ile etkileşir.
• İlaç tok olarak her gün aynı saatte
alınmalıdır.
Letrozol (Femara 2,5 mg tablet)
• Non-steroidal aromataz inhibitörü
Yan Etkileri
• Periferik ödem
• Sıcak basması,terleme
• Bulantı
• Kolesterol yüksekliği
• Osteoporoz
• Başağrısı
• Artralji
• Vaginal kuruluk
Letrozol
• Etkileşim:Tamoksifen,Östrojen tedavisi
(Premarin)
• İlaç aç veya tok alınabilir.
• Günlük doz 2.5 mg dır.
• İlacın her gün aynı saatte alınması
önerilmektedir.
Fulvestrant (Faslodex 250 mg/5ml)
• Fulvestrant, östrojen reseptör proteininin
azalmasına yol açmak şeklinde bir etki
mekanizmasına sahip yeni bir ilaç sınıfının
(ER Downregulator) ilk üyesidir.
• Agonist etkileri olmayan (saf) bir antiöstrojendir.
• Tüm dokularda östrojeni bloke eder
• Etkisi tamoksifene göre fazladır.
Faslodex
Yan Etkiler
• Yorgunluk
• Sıcak basması,terleme
• Enjeksiyon yerinde ağrı
• Bulantı
• Karın,sırt ağrısı
• Başağrısı
• Vaginal kanama <%1
Faslodex
• Gebelik kategorisi D
• İlaç, emziren kadınlarda kullanılmaz.
• Önerilen doz,ayda bir defa 250 miligramdır
• Gluteal bölgeye intramusküler olarak
uygulanır.
• İlaç buzdolabında saklanmalı,enjeksiyon
öncesi oda ısısına getirilmelidir.
• Enjeksiyonun yavaş uygulanması
önerilmektedir.
Toremifen (Fareston 60 mg oral)
• Etkisi Tamoksifen ile benzerdir.Antiöstrojeniktir.
• Meme kanserinde hücre proliferasyonunu
inhibe ettiği gösterilmiştir.
• Endometrial kanser hücreleri üzerinde
büyümeyi uyarıcı etki sergilemektedir.
Raloksifen (Evista 60mg oral)
• Tamoksifen analogudur.
• Tamoksifen gibi belirgin doku spesifik etki
özelliği taşımaktadır.
• Raloksifen kemik mineral dansitesini
artırır, serum total kolesterol ile LDL
düzeylerini düşürür ve endometriumda
proliferatif etkilere yol açmaz.
Hedeflenmiş Tedaviler
• Trastuzumab
• Lapatinib
Trastuzumab
(Herceptin 150 mg flakon)
• İnsan epidermal büyüme faktörü
reseptörüne (HER-2) karşı hedeflenmiş
monoklonal bir antikordur.
• İntravenöz olarak verilir.
• Kemoterapi veya aromataz inhibitörleri ile
kombine, ayrıca tek ajan olarak da
verilebilir.
• C-erb-B2 (+) veya HER-2 (3+) olması
gerekmektedir.
Herceptin
Endikasyonlar
• HER-2 (+) Meme kanserli hastalar
• Gastrik kanserlerde kullanılmaktadır.
Herceptin
• Herceptin dozu hastaların kilosuna göre
ayarlanır.
• Haftalık doz: Yükleme 4mg/ kg
İdame:2mg/kg ve
• Üç Haftalık Doz: Yükleme 8mg/kg
İdame:6mg/kg dır.
Herceptin
Yan Etkiler
• İnfüzyon reaksiyonu (%21-40 )
• Lökopeni
• Anksiyete,depresyon
• Çarpıntı
• Kalp yetmezliği
• Diyare
• Döküntü
• Kalp yetmezliği
• Artralji,myalji
Herceptin Kardiyotoksisite
• Herceptin kalp hücrelerinin yaşam süresini,büyümesini
,tamirini ve kalp kontraktilitesini etkiler.Hücrelerin
ölümüne neden olmaz.
• Belirti ve bulgular;dispne,öksürük,paroksismal
nokturnal dispne,periferik ödem,S3 Gallop ritmi,
ejeksiyon fraksiyonunda azalma ve konjestif kalp
yetmezliğidir.
• Herceptine bağlı kardiyotoksisite doza bağlı değildir ve
çoğu hastada geri dönüşlüdür.
• Ejeksiyon fraksiyonunda 10 birim düşme veya %50 den
düşük olma durumlarında ilaç kesilir.3 hafta hastaya
tedavi verilmez.Problem devam ederse tedavi kesilebilir.
• Kardiyak toksisite nedeniyle hastaların mutlaka takibi
önerilmektedir.
Kardiyotoksisite
Risk Faktörleri
• Yaş > 65
• Antihipertansif tedavi alımı
• Herceptin öncesi yüksek doz antrasiklin
alımı
• Tedavi öncesi düşük ejeksiyon fraksiyonu
• Yüksek beden kitle indeksine sahip
olmaktır ( > 25)
İnfüzyon Reaksiyonu
İnfüzyon reakisyonu belirti ve bulguları 3
kategoride incelenmiştir.
• Hafif :Titreme ve/veya ateş (Yaklaşık
%40 hastada ilk infüzyonda görülür)
• Orta:Bulantı,kusma,başağrısı,öksürük,
sersemlik,dispne,yorgunluk
• Şiddetli:Hipotansiyon,hipertansiyon,
wheezing,bronkospazm,taşikardi,hipoksi,
solunum sıkıntısı
Etkileşimler
Adriamisin
Epirubisin
Kardiyotoksisite
riskini artırır
Taxol
Herceptin
düzeyini artırır
Uygulama
• Serum fizyolojik içine hazırlanır.Dextroz
solüsyonları ile geçimsizdir.
• İlaç 2-8 ° C de dolapta saklanır ve
dondurulmaz.
• Haftalık tedavi 30 dakikada 3 haftalık
tedavi ise 90 dakikada verilir.Haftalık
tedavi yükleme dozu 60 dakikada infüze
edilir.Reaksiyon gelişmezse sonraki
tedaviler 30 dakikada verilebilir.
• Herceptinin subkutan ve intratekal
kullanımı da bulunmaktadır.
Lapatinib (Tykerb 250 mg oral)
• Oral tirozin kinaz inhibitörü küçük
moleküldür.Hücre içine girer.Hem EGFR
hem de HER-2 reseptörlerine etkilidir.
• Hücre büyümesini durdurur ve apopitozisi
indükler.
• HER-2 pozitif meme kanserinde
Capesitabine (Xeloda) ile birlikte
kullanılır.
Yan Etkiler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Anoreksiya
İnsomnia
Başağrısı
Ejeksiyon fraksiyonunda azalma
Sıcak basması
İshal
Döküntü
Tırnak değişikliği
Yorgunluk
Mukozal inflamasyon
QT intervalinde uzama bildirilmiştir.
Capesitabin ile birlikte kullanımda yan etkilerde
artış gözlenir.
Etkileşimler
Greyfurt ve greyfurt
suyu
Antiasitler
Lapatinib düzeyini
yükseltir
Emilimi etkiler
Ritonavir,Klaritromisin,Ketokonazol,
Aprepitant,Diltizem gibi CYP3A4 enzim
inhibitörleri ile dikkatli kullanılmalıdır.Doz
ayarlaması yapılması gereklidir.
Kullanım
• İlaç oda ısısında ısı,ışık ve nemden
korunarak saklanmalıdır.
• Çocukların ulaşamayacağı yerler tercih
edilmelidir.
• Her gün alınır.Yemekten 1 saat önce veya 1
saat sonra alınması önerilir.
• Unutulan doz tekrar alınmaz.
Yan Etki
Yönetimi
YAN
ETKİ
YÖNETİMİ
1-Diyare
En sık lapatinib ve herceptin alan
hastalarda görülür.Diğer tedavilerde nadirdir
Grade 1-2 Diyare
• Yağsız,baharatsız yiyecekler
• Posasız yüksek proteinli
besinler
• Alkol,kahve,soğuk sıvılar,
taze meyve ve sebze kısıtlanır
• Sıvı alımı
• Patates,kabuğu soyulmuş
elma,muz,yağsız pirinç
• Süt ve süt ürünleri
tüketilmemelidir.
Grade 3-4 Diyare
• Hidrasyon
• Grade 1-2 önerilerine ilave
olarak yatak istirahati
• Hasta mutlaka doktorunu
aramalı,
• İlaç tedavisi kesilebilir,
• Hastane yatışı gerekebilir.
• Hekim tarafından
Loperamid başlanabilir.
2-Sıcak Basması
Öneriler
• Alkol ve kafein alımını azaltma veya
kaçınma
• Gevşeme teknikleri
• Baharatlı yiyeceklerden kaçınma
• İnce pamuklu giysiler
• Soğuk içecekler
• Antidepresanlar,Neurontin,Vitamin E
hekim tarafından önerilebilir.
3-Bulantı-Kusma
• Hormonal ve hedeflenmiş tedavilerde
bulantı-kusma derecesi kemoterapiye
nazaran daha hafiftir.Diyet değişikliği ve
sıvı alımı ile çözülebilir.
Öneriler
• Aşırı yağlı baharatlı yiyeceklerden kaçınma
• Kontrendike değilse günlük 1,5-2 litre sıvı alımı
• Tuzlu kraker
• Tek doz alınan hormonal tedaviler gece
yatmadan alınabilir.
• Bulantı için farmakolojik tedavi nadiren gerekir.
4-Kilo alımı
• Meme kanserli hastalarda kemoterapi
sonrasında kilo alımı bildirilmiştir.
• Hormonal tedavilerin yan etkileri arasında
da kilo artışı vardır.
Öneriler
• Diyet konsültasyonu ile hastanın durumu
ve günlük ihtiyacı belirlenir
• Kilo takibi
• Egzersiz
5-Yorgunluk
Kanserde yaşanan genel bir problemdir.Lapatinib
Ve hormonal tedavilerde de bildirilmiştir.Düzeyi
kemoterapi ve radyoterapi ilişkili yorgunluğa göre
daha hafiftir.
Öneriler
• Egzersiz
• Enerji koruma stratejileri
• Anemi varsa düzeltme
• Uyku kalitesini artırma
• Gün içinde kısa uyku periodları
• Sağlıklı beslenme
• Aromaterapi
• Masaj önerilmektedir.
6-Vaginal Kuruluk,Akıntı
• Hormonal tedavilerde hastaların yaşadığı
problemlerden biridir.
• Vaginal kuruluk,vaginal incelme ve ağrılı
koitusa neden olur.Vaginal enfeksiyon
riski de kuruluk nedeniyle artar.
Öneri
• Vaginal nemlendirici ve kayganlaştırıcı
jeller önerilir.Ülkemizde piyasada Lubrin
bulunmaktadır.
7-Konstipasyon
• Kemoterapi dönemine göre daha nadirdir.
Öneriler
• Günlük egzersiz
• Lifli yiyecekler
• Sebze meyve alımı artırılır
• Tahıllı ekmek
• 1,5-2 litre günlük sıvı alımı
• Geçmezse gaita yumuşatıcılar verilebilir.
8-Davranış değişikliği
• Sinirlilik,anksiyete,,depresyon
görülebilir.Genel olarak tanıya karşı
gelişen durumlardır.
Öneriler
• Relaksasyon teknikleri
• Meditasyon,yoga
• Psikolojik destek
• Egzersiz
• Uzun sürer ve günlük hayatı etkilerse
psikiyatri konsültasyonu istenebilir.
9-Eklem Ağrısı
Genellikle aromataz inhibitörlerinde
bildirilmiştir.Ağrı kesiciler hekim
tarafından önerilebilir.
10-Öksürük
• Aromataz inhibitörleri öksürüğü
artırabilir.
Öneriler
• Sıvı alımı
• Havayı nemlendirme
• Derin solunum egzersizleri
• Hekim tarafından şuruplar önerilebilir.
11-Osteoporoz
• Kemiklerde incelme,gözenekler oluşması
ve çabuk kırılma halidir.Post-menapozal
hastalara rutin dansite takibi yapılmalıdır.
Öneriler
• Kalsiyum ve D vitamini
• Düzenli aktivite
• Sigarayı bırakma
• Kullanılıyorsa alkolü kısıtlama
• İleri düzey osteoporozda bisfosfonat grubu
ilaçlar,(Actonel,Fosamax),hekim
tarafından başlanabilir.
Hormonal Tedavi Nadir Görülen
Önemli Yan Etkiler
• Endometrial Kanser (%0,8)
Tamoksifen alan hastaların riski yüksektir.Vaginal
kanama,pelvik ağrı,karında basınç hissi önemli
bulgulardır.Hastaların yıllık jinekolojik muayenelerini
düzenli yaptırmaları önemlidir.
• Emboli (%2-5)
Akciğerde emboli görülebilir.Ani göğüs ağrısı,solunum
sıkıntısı bulgularına dikkat edilmelidir.
• Göz problemleri (<%7)
Tamoksifen,katarakt,görme bozukluğuna neden
olabilir.Renkli görmede sorun yaşanabilir.
• Felç (Stroke %2-5)
Tamoksifende görülebilir.Güç kaybı,ani başağrısı,konuşma
ve görme bozukluğu,çift görme,yürüme ve denge
bozukluğu inme problemini düşündürmelidir.
Sonuç
• Meme kanseri insidansının yüksek olması
hemşirelerin meme kanserli hastalarla sık
sık çalışmasına neden olmaktadır.Bu
nedenle onkoloji alanında çalışan hemşire
meslektaşlarımızın meme kanseri
tedavilerini ve yan etkilerini tanıyabilmeli
ve kanıta dayalı uygulamalarla hastalara
bakım vermelidirler.
Download

Yan Etkiler