Afet (ODD) planlaması ve
yönetimi
Doç. Dr. Ali CEYLAN
AFET (ODD) YÖNETİMİ
• Bir ODD (Olağan Dışı Durum) da zarar
azaltma, önceden hazırlık, kurtarma ve
ilk yardım, iyileştirme ve yeniden inşa
safhalarında yapılması gereken çalışmaların
yönlendirilmesi, koordine edilmesi ve
uygulanabilmesi için toplumun tüm kurum
ve kuruluşlarıyla kaynaklarının bu ortak
amaç doğrultusunda yönetilmesini
gerektiren çok geniş bir kavramdır.
• ODD Öncesi (meydana gelmeden
önceki faaliyetler)
(Risk Yönetimi)
Riski azaltma önlemleri
• ODD Sonrası (anında ve sonrasında
yapılan faaliyetler
(Kriz Yönetimi)
Müdahale önlemleri
AFET YÖNETİM SİSTEMİNİN
EVRELERİ
•
•
•
•
ZARAR AZALTMA
HAZIRLIKLI OLMA
MÜDAHALE
İYİLEŞTİRME
Zarar Azaltma
Bu Safhada Yapılacak Çalışmalar ;
• Afet Anında uygulanacak yasal mevzuatın gözden
geçirilmesi
• Yapı ve Deprem Yönetmelikleri, alan kullanım yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden
düzenlenmesi
• Tehlike ve risklerin yeniden belirlenmesi, geliştirilmesi
ve tehlike haritalarının hazırlanması
• İhtiyaç duyulan bilimsel ve teknik araştırma-geliştirme
faaliyetlerinin planlanması ve uygulanması
Zarar Azaltma
Hazırlıklı Olma
Yapılacak Faaliyetler ;
• Merkezi Düzeyde afet yönetimi ile ilgili planların
hazırlanması ve geliştirilmesi,
• İl düzeyinde “Kurtarma ve Acil Yardım Planlarının
hazırlanması ve geliştirilmesi,
• Bu planlarda görev ve sorumluluk verilen personelin
eğitim ve tatbikatlarla bilgi düzeylerinin
geliştirilmesi.
• Gerektiğinde kritik malzemelerin stoklanması
Müdahale
Bu safhada yapılan faaliyetler arasında;
• Haber alma ve ulaşım,
• İhtiyaçların belirlenmesi,
• Arama ve Kurtarma, İlk yardım, Tedavi,
• Tahliye, Geçici iskan
• Yiyecek, içecek, giyecek, yakacak temini,
• Güvenlik,
• Çevre sağlığı ve koruyucu hekimlik,
• Hasar tespiti,
• Tehlikeli yıkıntıların kaldırılması,
İyileştirme
• Bu safhada yürütülen faaliyetlerin ana
hedefi, afete uğramış toplulukların
– haberleşme, ulaşım, su, elektrik, kanalizasyon,
eğitim, uzun süreli geçici iskan, ekonomik ve
sosyal faaliyetler vb.
gibi hayati aktivitelerinin minimum düzeyde
karşılanabilmesi için gereken tüm çalışmaları
yapmaktır.
Türkiye’de Afetlerden Sorumlu
Merkez Teşkilatları
• 1-İçişleri Bakanlığı
• 2-Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet
İşleri G. M.
• 3-Başbakanlık Türkiye Acil Durum
Yönetimi G. M.
AFETLER MERKEZ KOORDİNASYON
KURULU
BAYINDIRLIK VE İSKAN BAKANLIĞI MÜSTEŞARININ
BAŞKANLIĞINDA;
-MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI,
-DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI,
-İÇİŞLERİ BAKANLIĞI,
-MALİYE BAKANLIĞI,
-MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI,
-SAĞLIK BAKANLIĞI,
-ULAŞTIRMA BAKANLIĞI,
-TARIM VE KÖY İŞLERİ BAKANLIGI,
-ÇALIŞMA VE SOSYLA GÜVENLİK BAKANLIĞI,
-SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI,
-ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI,
-ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI,
MÜSTEŞARLARI İLE,
TÜRKİYE KIZILAY DERNEĞİ GENEL BAŞKANI VEYA GENEL MÜDÜRÜNÜN
İŞTİRAKİYLE OLUŞMAKTADIR.
GENELKURMAY BAŞKANLIĞININ GÖREV VE
SORUMLULUKLARI İLE İLGİLİ KONULARDA BU KURULA
GENEL KURMAY BAŞKANLIĞI TEMSİLCİSİ DE KATILIR.
Vali ve Kaymakamlar
“İl ve İlçeler Afet Acil Yardım Planları”nın
yapılmasından, icrasından ve güncelliğinin
korunmasından birinci derecede
sorumludurlar.
VALİLİK
İL KURTARMA VE YARDIM KOMİTESİ
1.Vali yardımcısı (Başkan)
2.Belediye Başkanı
3.Garnizon Komutanı
4-Jandarma Komutanı
5.Emniyet Müdürü
6.İl Sivil Savunma Müdürü
7.Sağlık Müdürü
8.Bayındırlık ve İskan Müdürü
9.Tarım İl Müdürü
10-Kızılay Başkanı
Kurtarma ve
Yık.Kal.Hiz.
Gr.Bşk
Haberleşme
Hiz.Gr.Bşk.
Ulaşım Hiz.
Grup Başk
İlkyardım ve
Sağlık
Hiz.Gr.Bşk
Ön Has. Tes
.Geç.İsk.Hiz.G
r.Bşk
Sat.Al.Kir.El
Koy.ve
Dağ.Hiz.Gr.B
Güvenlik
Hizmet
Gr.Bşk.
Elk.Su
Kan.Hiz.Gr.Bş
k
Tarım Hizmet
Grup Başkanlığı
Afetlerde (ODD) Hızlı Sağlık
Değerlendirmesi
Tanım
Bir felaketin kötü etkilerine hızlı yanıt
verilmesinde hasarları ölçmek ve temel
ihtiyaçları belirlemek için bilgi toplama
çalışması.
• Olağandışı durumlardan sonraki tüm çabalar en kısa
zamanda normal yaşama dönebilmek içindir.
• Bunun yolu bilimsel kanıtlar ve teknik bilgidir.
• Bu bilgiye ulaşmanın yolu hazırlıklı olma ile başlar.
• ODD hazırlık planları yapılırken kamu sağlığı
görevlileri yönetim sistemi, sevk idare yapısı ve iletişim
konusunda hazırlıklar yapmalıdır.
• Ayrıca kamu kuruluşları ile diğer kuruluşlar arasında
eşgüdüm planları yapılmalıdır. Tüm bunlar sağlıklı veri
toplanması için gerekli ön koşullardır.
• Öncelikle en çok etkilenen nüfusun ve bölgenin
saptanması,
– yaş, cinsiyet dağılımı gibi temel demografik bilgilere;
• Sağlık hizmet sisteminde oluşan hasar ve sağlık hizmeti
kaynaklarının durumunun belirlenmesi gereklidir.
• Etkilenen bölgenin su kaynaklarının, sağlık merkezlerinin,
yüksek risk gruplarının yaşadığı yerleri gösteren
haritalara sahip olmak gerekir.
• ODD sağlık üzerine etkileri üç değişik grupta
incelenir.
1. İnsan sağlığı üzerine olan etkileri: Ölümler ve
yaralanmalara yol açarak sağlığı direk olarak etkiler.
2. Sağlık hizmet sunumuna olan etkileri: Sağlık hizmet
sunumunda aksamalara ve hatta sağlık hizmeti sunumunun
olanaksızlaşmasına yol açarak sağlığı etkiler.
3. Sağlıkla ilgili diğer alanlara olan etkileri: Beslenme,
barınma, ulaşım, iletişim gibi sağlıkla ilgili diğer
alanlardaki harabiyetler, aksamalar sağlığa yansıyacaktır.
ODD hızlı değerlendirmede hedefler
• Acil durumu doğrulamak
• Acil durumun etkisini ve olası gelişimini
tanımlamak
• Acil durumun mevcut ve potansiyel etkisini
ölçmek
• Mevcut müdahale kapasitesinin yeterliliğini ve
acil ek gereksinimleri değerlendirmek
• Acil yanıt eylemlerinin önceliğini belirlemek
YÖNTEMLER
• Veri Toplanması
–
–
–
–
Varolan Bilgilerin Gözden Geçirilmesi Yoluyla
Etkilenen Arazinin Gözlenmesi Yoluyla
Anahtar Kişilerle Görüşme Yoluyla
Hızlı Veri Toplama Yoluyla
• Verilerin Analizi
• Sonuçların ve Tartışmaların Sunulması
HIZLI BİR DEĞERLENDİRME
İÇİN GEREKSİNİMLER ?
• Açık yönetim ve bildirim
• Ortaklık
• Sorumlulukların paylaşımı ve süreçlerde
görüş alışverişi
• Haritalar
• Veri toplama formları, numune kapları,
diğer ekipman
• Referans laboratuarları ve özel numune
gönderme ışlemleri
• İletişim kanalları ve sistemleri
• Yetişmiş personel
• Sürekliliğin sağlanması:
• Destek yardımı
• Diğer değerlendirmeler
HIZLI DEĞERLENDİRME NE ZAMAN
YAPILMALIDIR?
• Olması yakın bir felaketin erken uyarı
sinyalleri alındığı zaman
• Bir felaketten sonra:
– Bir deprem veya kimyasal serpintiden sonra
hemen
– Bir salgın veya selden sonra2-4 gün içinde
Bir hızlı sağlık değerlendirme formu örneği
• Bölgeyi tanımlayınız:
– Geçici yerleşim yerinin adı, yönetcisi (isim-tel),
corafi yeri, tahmini büyüklüğü
– Kaba bir kroki
– İklim koşulları
– Zaman
– Ulaşım imkanları
– Yönetimin kime ait olduğu (asker-sivil-devletSTK)
• Demografik özellikler
–
–
–
–
Etkilenen nüfus
Ölüm, yaralı, kayıp, yeni doğan
Bu bilgilerin nereden elde edildiği
Risk grupları sayısı (0-11 aylık, 1-4 yaş, 5-18 yaş,
65 yaş üstü, kadınlar, gebeler, engelliler, kronik
hastalığı olanlar)
Olası veri kaynakları: sağlık ocakları (form 02 ve 023),
AÇSAP, sağ.evi, muhtarlık, nüfus m., kriz mer., öğretmen,
ebe, toplum liderleri, STK vs vs.
•
•
•
•
•
•
KDH binde 30 alınabilir…. 0 yaş bulunur.
1-4 yaş her yaş için toplumun %2’si kadar
15-49 yaş evli kadınlar toplumun %22’sidir
5-18 yaş nüfusun yaklaşık %20’sidir
65 yaş üzeri nüfusun %5’i kadar.
20 yaş üzerinde diyabet %6-7, hipertansiyon
%20 varsayılabilir.
• Engelliler ile ilgili veriye yeşil kart
bürosundan, Fak-fuk fon kayıtlarından
ulaşılabilir.
Bir hızlı sağlık değerlendirme formu örneği
• Temel gereksinimler
– Su
• Kaynaklar kullanılabilir durumda mı?
• Kişi başına 15-20 lt/gün su var mı?
• Dezenfeksiyon olanakları, depolama, nitelik ???
– Gıda
•
•
•
•
Kişi başına günlük yarım kilo kuru gıda ???
Gereksinim duyulan gıdalar neler?
Gıda depolama ve dağıtım yöntemleri?
Birlikte getirdikleri gıdalar (neler, saklama koşulları,
pişirme imkanları, yeme alışkanlıkları)
– Barınma
• Geçici yerleşim yerlerinin uygunluğu (açık arazi, spor
salonu, halı saha), battaniye, çadır, giyecek gereksinimleri.
– Tuvaletler
• Ek tuvalet gereksinimi
• Su kaynaklarına olumsuz etki
• Hijyenik koşullar
– Vektörler
• Hastalık riski
• Riski azaltmak için neler yapılıyor
• Kişisel korunma araçları
• Sağlık hizmetleri (sayı ve
yeterli mi?)
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Su klorlaması
Bağışıklama
Poliklinik
Teknik donanım
Aile planlaması
Doğum yardımı
Acil bakım
Ambulans hizmetleri
Ayaktan tedavi
Hizmetlere ilişkin veriler
sağlık çalışanlarıyla
konuşularak toplanabilir,
örneğin: Rutin bağışıklama
hizmetlerinizi sürdürebilir
misiniz? Bunun için
gereksinimleriniz neler?
• İlaç ve tıbbi malzeme
• Kayıt sistemleri
• İkincil olarak oluşabilecek sağlık sorunları
neler?
• Göç eden nüfusta daha önceden var olan
başlıca sağlık sorunları neler?
• Öncelikli sağlık sorunları neler?
• Hakim olan psikososyal özellikler
• Çocukların korunması
– Kimsesiz çocuk sayısı
– Yaralı yada engelli çocuklar
– Ev başına düşen çocuk sayısı
• Sağlık göstergeleri
–
–
–
–
–
Günlük ölen sayısı
Günlük doğum sayısı
Günlük bebek ölüm sayısı
Günlük 5 yaş altı ölüm sayısı
Öncelikli sağlık sorunları için günlük vaka
sayısı
Afet (ODD) Sağlık Hizmet
sunumu
Afet (ODD) RİSK GRUPLARI
•
•
•
•
•
•
•
Yalnız çocuklar
Travmaya maruz kalmış çocuklar
Yalnız kadınlar
Fiziksel psikolojik engeli olanlar
Yalnız yaşlılar
Destekten yoksun aile reisleri
Şiddet kurbanları
RİSK GRUPLARINA YÖNELİK NELER
YAPILABİLİR
• TARAMALAR (en kısa sürede acil bakıma gereksinimi
olanların belirlenmesi ve izlemeye alınacakların
belirlenmesi)
• YARDIMLAR
– temel gıda, giysi, barınak,
– tıbbi bakım,
– yaşlılar, bebekler, diabetliler, malnütrisyonlular, gebeler,
emziklilere özel diyet)
• AİLE TABANLI BAKIM (Olabildiğince kendi ailelerinde
bakım, koruyucu aile bulunması)
• KURUM BAKIMI (aile bakımı sağlanamıyorsa yada aile
bakımı sağlanana kadar kurumsal bakım)
OLAĞAN DIŞI DURUMLARDA
BULAŞICI HASTALIKLAR
• Bulaşıcı hastalık riskini arttıran nedenler;
–
–
–
–
–
–
ODD’un neden olduğu ekolojik değişikler
Göç
Evlerinden uzaklaşma
Nüfus yoğunluğunun artması
Rutin sağlık hizmetlerinin aksaması
Beslenme problemleri ve malnütrisyonun yüksek
olması
– Alt yapı hizmetlerinin yetersizliği
• 0-3 günde bulaşıcı hastalık beklenmez
• 4 gün 4 hafta arasında endemik hastalıklar
• 4 haftadan sonra uzun kuluçka süreli
hastalıklar
• Her ODD’den sonra salgın görülmesi
beklenmez
ODD görülebilen bulasıcı hastalıklar
Temasla bulasan hastaliklar:
• Uyuz
• Trahom
• Konjonktivit
• Mikozlar
Fekal-oral bulasan hastaliklar:
• Nonspesifik ishalli hastaliklar
• Kolera
• Basilli dizanteri
• Tifo
• Hepatit
• Amipli dizanteri ve giardiyazis
• Askariyazis ve ankilostomiyazi
Havayla bulasan hastaliklar:
• Akut solunum yolu
enfeksiyonlari
• Tüberküloz
• Kızamık
• Menenjit
• Bogmaca
Vektörlerle bulasan hastaliklar:
• Sıtma
• Sistozomiyazis
Cinsel yolla bulasan hastaliklar:
• Gonore
• Sifiliz
• AIDS
EN SIK GÖRÜLEN VE SIKLIKLA
ÖLÜME YOL AÇAN HASTALIKLAR
•
•
•
•
Sıtma (endemik bölgelerde)
İshalli hastalıklar (basilli dizanteri, kolera)
Kızamık
Akut solunum yolu enfeksiyonları
– Pnömoni
• PNÖMONİNİN ÖNLENMESİ
– Uygun barınak ve yeterli alan
– Yeterli giysi ve battaniye
– Solunum yolu enfeksiyonlarının tedavisi
– Risk gruplarına Pnömokok aşısı
• KIZAMIĞIN ÖNLENMESİ
– 6 aylıktan 15 yaşına kadar tüm çocukların aşılanması
– A vitamini dağıtımı (Özellikle uzun süreli kamplarda)
• İSHALLİ HASTALIKLARIN ÖNLENMESİ
– Yeterli içme ve kullanma suyu temini
– Sanitasyon önlemleri
– Basit tedavi şemaları (ORS) (ağızdan şekerli tuzlu su
verilmesi)
HAFTALIK SÜRVEYANS
BİLGİ FORMU
•
•
•
•
•
Hangi hastalık? Kim? Nerede? Ne zaman?
Hastalık sıklıkları
Ölüm sıklıkları
Hastalıkların yaş gruplarına göre dağılımı
Hastalıkların krokide (bölge haritasında
gösterilmesi)
• Risk grupları
BULAŞICI HASTALIKLARA KARŞI
ALINACAK ÖNLEMLER
• Kaynağa yönelik
–
–
–
–
–
Olgu taşıyıcı aranması
Olgu izolasyonu
Şüpheli olgu sürveyansı
Filyasyon
Rezervuar hayvan kontrolü
• Bulaşma Yoluna Yönelik
–
–
–
–
–
Temiz su, Besin hijyeni, Atıkların kontrolü
Kişisel hijyen
Vektör kontrolü
Nüfus hareketini azaltma
Dezenfeksiyon sterilizasyon
• Sağlam Kişiye Yönelik
–
–
–
–
aşılama
Kemoproflaksi
Kişisel korunma
Beslenme
ODD ÇEVRE SAĞLIĞI
HİZMETLERİNİN
PLANLANMASI
1. Öncelikli Grup
–
–
–
–
yeterli miktarda sağlıklı su
yeterli barınma olanakları
temel sanitasyon olanakları
katı ve sıvı atıkların depolanması
2. Öncelikli grup
–
–
–
–
Gıda koruma önlemleri
vektör kontrolü önlemlerinin alınması ve
sürdürülmesi
kişisel hijyenin geliştirilmesi
Ölülerin gömülmesi
Yeterli sağlıklı su:
• ODD sonrasında düzenli biçimde sağlıklı
içme suyu sağlanana kadar olabildiğince
ambalajlı su kullanılmalıdır.
• İçme suyu olarak kişi başına 3 litre, yazın
ise 6 litre su sağlanmalıdır.
• büyükbaş hayvanlar için 30 litre/gün,
• küçük hayvanlar için ise 5 litre/gün, su ilave
edilmelidir.
Toplu geçici barınma yerlerinde bireysel su
gereksinimi
İçme
3-6 litre/kişi/gün
Gıga Hazırlama ve
2-3 litre/kişi/gün
temizleme
Kişisel hijyen
6-7 litre/kişi/gün
Çamaşır
4-6 litre/kişi/gün
Toplam
15-20 litre/kişi/gün
Toplu Beslenme Merkezi
Sağlık Merkezi
20-30 litre/kişi/gün
40-60-litre/kişi/gün
• Su tankerle sağlanacaksa
– tanker başka işte kullanılmamış olmalı,
– kullanım öncesi yine de iyi temizlenmeli,
– Tankere yüklenen su kaynağında dezenfekte
edilmeli,
– Çadırkente girişte tüm tankerler dezenfeksiyon
açısından denetlenmelidir.
• Su kaynağı kuyu, artezyen veya kaynak ise
– etrafı (50 metre yarıçaplı bir alan) dikenli tel ile
çevrilmel, Görevli dışında kimse bu alana
girmemeli,
Su dezenfeksiyonu
• Su dezenfeksiyonu kuralları
• serbest klor düzeyi 0,7-1 mg/lt olmalı,
• Klorlama sonrası 30 dakika beklenmelidir.
• stok solüsyon güneş ışığı görmeyecek şekilde ağzı
kapalı saklanmalı ve 15 gün içinde tüketilmelidir.
•
• Boruların dezenfeksiyonu için, 100 mg/lt klorlu su
ile doldurulup 12 saat beklenmeli,
• Dezenfekte edilen sudaki yüksek klor düzeyinin
giderilmesi için sodyum tiyosülfat kullanılır. 0, 88
gr sodyum tiyosülfat/1000 mg kloru nötrleştirir.
Klor
• Halozan tabletleri: 4 mg lık ya da 160 mg
lık tabletler halindedir.
– 4 mg’lık tabletler: 1 litreye 1 tablet, su bulanık
veya çok renkli ise 1 litreye 2 tablet,
– 160 mg’lık tabletler: 40 litreye 1 tablet su
bulanık veya çok kirli ise 20 litreye 1 tablet
atılır ve klorun dezenfektan etkisini göstermesi
için 30 dakika beklendikten sonra su kullanılır.
• Granüler Kalsiyum Hipoklorit: Perkloran
olarak adlandırılan bu kuru toz % 60-70
serbest klor içerir.
– 15 gram granüler kalsiyum hipoklorit 1 litre
suda eritilir ve 30 dakika beklenirse % 1 lik
stok solüsyon elde edilir.
– 1 litre suya 4-5 damla ilave edilip 30 dakika
beklenirse suda 0.7-1 ppm serbest klor kalır.
• Sodyum hipoklorit: % 10’luk solüsyon
halinde bulunur. 9 litre suya 1 litre sodyum
hipoklorit karıştırılarak % 1lik solusyon
elde edilir.
• Çamaşır suyu: Standart dezenfektan
bulunmaması halinde kullanılır. % 3-10
serbest klor içerir. İçerdiği klor;
– % 1 ise litreye 5 damla
– % 3-6 ise litreye 2 damla,
– % 7-10 ise litreye 1 damla olacak şekilde
kullanılır.
Iyot:
• Tablet ve solusyon halde bulunur.
– iyot tableti formu 8 mg elemanter iyot içerir.
– Bu miktar 1 lt doğal suyu 10 dakika içinde dezenfekte
eder.
• İyot Solüsyonu: Evde ecza dolabı veya ilk yardım
kitinde bulunan iyot eriyiği ( % 2' lik iyot eriyiği)
su dezenfektanı olarak kullanılabilir.
– 5 damla iyot eriyiği 1 lt temiz suyun dezenfeksiyonu
için yeterli olacaktır.
– Su bulanıksa miktar 10 damla olmalı en azından 30
dakika bekletilmelidir
Ferdi klorlamada ;
• Önce suyun klor gereksinimi hesaplanır.
• Litreye kaç damla stok solüsyon veya tablet
katılacağı bulunur, (%1lik klor eriyiğinde her
damlada 0,5 mg klor vardı)
• kişilere litre başına veya su saklama kabının
hacmine göre ne kadar karıştıracağı öğretilir.
• En pratik yol % 1 lik klor solusyonu dağıtarak
klorlama yapmaktır. 1 litre suya 4-5 damla %1lik
klor solusyonu damlatılır ve 30 dakika
beklendikten sonra su kullanılır.
• Sabit suların dezenfeksiyonu:
– önce suyun klor gereksinimi hesaplanır. Litreye kaç
damla stok solüsyon veya tablet katılacağı bulunur
– Sabit suyun (tanker, depo veya kuyu) hacmi hesaplanır.
Klor ilave edilir 30 dakika sonra ölçüm yapılır. Serbest
klor 0.7-1 mg/litre olmalıdır.
• Yemek kaplarının dezenfeksiyonu:
– Kaynayan suda 5 dakika, 100 mg/litre klor içeren
solüsyonda 30 dakika bekletilmelidir.
İdeal Çadır Kampları:
Kamp arazisi
• Hafif eğimli bir arazi
• toprak yapısı drenaja uygun olan bir
bölgede
• 3-4 hektarlık bir alanda olmalı.
• Sivrisinek üreme alanları ve endüstri
bölgelerinden uzakta olmalıdır.
• 10 metre genişliğinde
yol,
• Çadırlarla yolun
kenarı arasında en az 2
metre uzaklık,
• Çadırlar arasında en az
8 metre uzaklık,
• Her bir çadır için en az
3,5 metrekare alan
• Çadır grupları arazinin
dış kısmında U
düzeninde
yerleştirilebilir.
• İdari kısım, mutfak,
banyo, sağlık merkezi,
gibi ortak kullanım
alanları ortada olmalıdır.
Kamp alanındaki su dağılımı :
– Su tanklarının kapasitesi en az 200
litre olmalıdır,
– Kişi başına günde en az 15 litre su
sağlanmalıdır,
– En uzaktaki çadırdan bir tankın
uzaklığı en fazla 100 metre
olmalıdır.
Kamp alanında katı atık
toplama:
• Katı atıklar günlük olarak toplanmalıdır.
• Toplama konteyneri suya, böceklere,
kemiricilere karşı korunaklı olmalıdır.
• plastik veya metalden yapılmış, sıkıca
kapanabilen kaplar
• bu kapların kapasiteleri 4-8 çadır için ya da
50 kişi için 100 litre hacimde olmalı.
Çöplerin Depolanması ve yok
edilmesi
• Çadır kamplarda çöpleri yok etmek için en uygun
yöntem toprağa gömmektir.
• Eski alan kullanılabilecek durumda ise ve ulaşım
sağlanabiliyorsa orası kullanılabilir.
• Bu olanaklı değilse, 200 kişinin çöpü için;
– 2 metre derinliğinde,
– 1.5x1 metre ebadında bir çukur açılır.
– Çöpler buraya dökülür yüzeye 40 cm kala
sıkıştırılır ve üzeri toprakla örtülür.
Sıvı atıklar ve tuvaletler:
• Kampta uygun tuvalet çukurları açılmalıdır.
Bu çukurları çadırlardan 30-50 metre uzakta
olmalıdır,
Sahra tipi helalar:
• Her 100 kişi için
– 25-30 cm eninde, 60 cm derinliğinde, 3-5 m
uzunluğunda çukur açılır.
– Çıkarılan toprak arkaya yığılır.
– Ayak koyma yeri (taş) yapılır.
– Her dışkılama sonrası üzeri toprakla örtülür.
– Zaman zaman sönmüş kireç ya da % 4lük
lizol eriyiği dökülür.
– 2/3’ü dolunca üzeri toprakla örtülür.
Çukurlu helalar:
• Su yolları ve kuyulardan en az 30 m uzakta
olmalıdır.
–
–
–
–
90-120 cm en, 100 cm boy,
2.5 m derinlikte bir çukur açılır.
Üstü delik açılmış bir tahta döşeme ile kapatılır.
Tuvaletin Çevresi ve üzeri sinek vs girmeyecek
şekilde kapatılır.
– Çukurun üst kısmına yakın bir yere fazla suyun
drene olması için bir T borusu konur.
– Çukura en az haftada 1-2 kez 1 bardak
gazyağı yada mazot dökülür.
TUVALETLER
•
•
•
•
•
Çadırlardan 25-30 metre uzakta
100 kişi için bir tuvalet
1 oturma yeri / 25 kadın
1 oturma yeri ve pisuar / 35 erkek
Binalardan en fazla 50 metre uzakta
Yıkanma yerleri:
• Kadın ve erkekler için ayrı ayrı olmalı.
• 50 kişi için 1 duş yeri (ılıman iklimlerde),
• 30 kişi için 1 duş yeri ( sıcak iklimlerde)
olmalıdır.
Ölüler:
• Ölüler Sıcakta 24 saatte kokar. Soğuk
hava deposunda en fazla 72 saat
tutulur. Formaldehitle işlem
yapıldığında daha uzun süre kalır. Ölü
hemen defnedilmiyorsa ya da başka
şehre nakledilecekse.
• 1 litre %04lük formaldehit solusyonu hazırlanır ve
200 cc sağ göğüs boşluğuna, 200 cc sol göğüs
boşluğuna, 600 cc karın boşluğuna enjekte edilir.
Bunun için gerekli malzemeler:
–
–
–
–
–
Enjektör,
Eldiven,
Maske,
Ceset torbası,
Sönmemiş kireç,
• %04’lük formaldehit solusyonu.
– Saf formaldehit üzerinde % 37 yazar.
– 1 ölçü formaldehit+9ölçü su ile karıştırılır.
%04luk formaldehit solusyonu elde edilir.
• Bir ölü geldiğinde
– kefen yada ceset torbasına konulur.
– Mezar derinliği en az 3 metre olmalıdır.
– Mezar tabanına toprağı örtecek şekilde
sönmemiş kireç serpilir.
Hayvan Ölüleri İle İlgili Genel
Önlemler( TS12070)
• Hayvan ölüleri hiçbir şekilde bekletilmeden iklim
koşullan da göz önünde bulundurularak
– sıcak ve yağışlı yörelerde en çok 6 saat,
– diğer yörelerde en çok 24 saat içinde gömülmeli veya
yakılmalıdır.
– Gömme veya yakmadan sonra ortam temizlenip
dezenfekte edilmelidir.
– Görevlilerce afet durumlarında hayvan ölülerinin
öncelikle ortadan kaldırılması sağlanmalıdır.
• Çevre sağlığı açısından afet bölgesine giden personelin
bulundurması gereken başlıca araç ve gereç şunlardır:
• 1. Hazır sanitasyon kitleri, klor çözeltisi veya tabletleri
• 2. Komparatörler
• 3. El feneri ve piller
• 4. Su basıncı ölçümünde kullanılan araçlar
• 5. Fosfataz tayin kitleri
• 6. Taşınabilir klorlama araçları
• 7. Taşınabilir su filtreleri(200-250 litre/dk kapasiteli)
Download

Afet (ODD) planlaması ve yönetimi