Ö ğrencinin
D ers
D efteri
kpss
genel yetenek
genel kültür
COĞRAFYA
Kolay oku
Hızlı düşün
Kalıcı öğren
PEGEM AKADEMİ
Yazar: Önder Cengiz
ÖĞRENCİNİN DERS DEFTERİ
COĞRAFYA
ISBN 978-605-364-979-3
Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© 2014, Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
1. Baskı: Aralık 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Gülnur Öcalan
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle / ANKARA
(0312 394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
İÇİ N D EEK
Kİİ LER
Coğrafya
Türkiye'nin Coğrafi Konumu..................................... ...................................................................1
Türkiye'nin Yeryüzü Şekilleri....................................................................................................19
İklim ve Bitki Örtüsü................................................. .................................................................48
Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme...................................................................................................71
Tarım, Hayvancılık, Ormancılık..................................................................................................97
Madenler, Enerji Kaynakları ve Sanayi.................................................................................135
Ticaret, Ulaşım, Turizm............................................................................................................176
Türkiye'nin Coğrafi Bölge ve Bölümleri................. ...............................................................193
Kaynakça............................................................................................................................... ....250
1
1. BÖLÜM
Türkiye'nin Coğrafi Konumu
Herhangi bir noktanın dünya üzerinde bulunduğu konuma coğrafi konum denir.
&RāUDIL
Konum
0DWHPDWLN
0XWODN
Konum
g]HO
*|UHFHOL
Konum
Matematik (Mutlak) Konum:
Bir yerin paralel (enlem) ve meridyen (boylam) ağlarına (Ekvatora ve başlangıç meridyenine) göre belirlenen konumudur.
:
Not
Coğrafya Dersi Öğretim Programında yer alan matematiksel konum ifadesi
mutlak konum, özel konum ifadesi ise göreceli konum olarak değiştirilmiştir.
Özel (Göreceli) Konum:
Bir yerin kara ve denizlere, başlıca ulaşım yollarına, boğazlara, komşularına ve yer
şekillerine göre belirlenen konumudur.
:
Not
™ONHQLQNRPÆXODUÀ\HUÆHNLOOHULPDGHQYHHQHUMLND\QDNODUÀ
³QHPOLJH¤LWOHULYHER¾D]ODUÀWLFDUHWLVXYDUOÀ¾ÀQ¹IXVXQXQ
³]HOOLNOHUL³]HONRQXPXQNDSVDPÀQDJLUHU
Öğrencinin Ders Defteri
ve
m a
e
a
l
en yors yors
ı
i
m
l
i
b
ru
am .
du na an nır
ir çıkla çıkl akla
b
a
gi
, a ayn
an ile m
rh lam onu an k
e
H oy k k
d
b ati num
o
m
k
e
at el
m öz
2
Paralel
Ekvatora ve birbirine 1o aralıklarla paralel olarak geçtiği varsayılan dairelerdir.
.X]H\.XWXS1RNWDV×
90o
60o
50o
40o
30o
20o
10o
0
10o
20o
30o
40o
Ekvator
60o
*€QH\.XWXS1RNWDV×
50o
90o
:
Not
Türkiye'nin ekvatora olan açısal uzaklığı (Hatay ili esas alındığında) 36°, kutup
noktasına açısal uzaklığı (Sinop ili esas alındığında) 48°dir.
Paralellerin Özellikleri:
A
Ektavor başlangıç paralelidir ve dünyayı iki eşit yarım küreye ayırır.
90o
H
Kuzey
0o
0o
H
Güney
90o
A
Ekvator çizgisinin üst tarafı kuzey, alt tarafı ise güney yarım küre olarak ifade
edilir. Buna bağlı olarak Türkiye Kuzey Yarım kürede yer alan bir ülkedir.
Öğrencinin Ders Defteri
3
A
Paralel daireleri ekvatordan kutuplara doğru küçülürler ve kutuplarda nokta
hâlini alırlar. Bu özelliğe bağlı olarak Türkiye'den geçen en büyük paralel dairesi
Hatay'dan, en küçüğü ise Sinop'tan geçer.
Sinop
Hatay
Ekvator
A
1°lik paralel aralığı kuş uçuşu alarak her yerde birbirine eşit 111 km'dir. Bu
özelliğe bağlı olarak Türkiye'nin en kuzeyi ile en güneyi arasındaki uzaklık kuş
uçuşu olarak yaklaşık 666 km'dir.
42°
6° x 111 = 666 km
36°
Meridyen
Bir kutup noktasından diğer kutup noktasına 1o aralıklarla geçtiği varsayılan yarım
dairelerdir.
0o
Öğrencinin Ders Defteri
4
Meridyenlerin Özellikleri:
2
Başlangıç meridyeni İngiltere'nin Greenwich Gözlemevi'nden geçer ve dünyayı iki yarım küreye ayırır.
2
Başlangıç meridyenin sağ tarafı doğu, sol tarafı ise batı yarım küre olarak
adlandırılır. Buna bağlı olarak Türkiye doğu yarım kürede yer alır.
0o
M
%DW×
0o
M
'RāX
1olik meridyen aralığı kuş uçuşu olarak yanlızca Ekvator üzerinde 111km'dir.
Bu mesafe ekvatordan kutuplara doğru daralır.
en
idy r.
er 'di
m
o lik 85 km
1
k
'de aşı
iye yakl
k
r
Tü alığı
ar
$UDO×NODU
GDUDO×U
2
$UDO×NODU
GDUDO×U
Ekvator
Not
:
Bu özelliğe bağlı olarak aynı meridyen yayı (boylam) üzerinde de olsa
(farklı yarım kürelerde olmamak şartıyla) iki noktanın başlangıç meridyenine uzaklığı eşit değildir.
2
Tüm meridyen yayların uzunluğu birbirine eşittir.
Öğrencinin Ders Defteri
5
Enlem
Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın ekvatora olan uzaklığının açı (derece, dakika,
saniye) cinsinden değeridir.
Enlem
0o
Enlem, paraleller ile ifade edilemeyen noktaların da ifade edilebilmesini sağlar.
(Derece - Dakika - Saniye) Örneğin; İstanbul 41o 00' 16'' Kuzey enlemindedir.
:
Not
Paraleller ekvatordan itibaren 1'er derece aralıklarla çizilen çizgiler iken enlem herhangi bir noktanın ekvatora olan uzaklığının merkez ile yaptığı açısal
değerdir. Buna bağlı olarak sonsuz sayıda enlem bulunabilirken paraleller 180
tanedir.
Özel Enlemler
J
Dünya'nın eksen eğikliğinden ve şeklinden dolayı bazı enlem değerleri özel
enlem olarak ifade edilir.
J
Dünya'nın şeklinden dolayı yeri belirlenmiş olan özel enlemler Ekvator (O°) ve
kutup noktalarıdır (90°).
J
Dünya'nın ekseninin eğik olmasından dolayı yeri belinmiş olan özel enlemler
ise Dönenceler (Yengeç Dönencesi ve Oğlak Dönencesi) ile kutup daireleridir.
ile a
ik) alam
t
lip or t
da
u
Ek
i ( ında r. B inin
r
nu
lem as
üz i ar bulu irele
d
a
e
ı
m
ng üzle r aç up d ler.
rü
i
t
r
Yö or d lik b ku beli
e
t 7'
i
v
a
n
v
i
e
Ek 3° 2 enc yer
2 ön
d
Öğrencinin Ders Defteri
6
.X]H\.XWXS1RNWDVÕ
90o
Kuzey Kutup
.XĀDā×
66o 33×Kuzey Kutup Dairesi
2UWD.XĀDN
23o 27×K Yengeç Dönencesi
7URSLNDO
0o
.XĀDN
23o 27×G
2āODN'|QHQFHVL
2UWD.XĀDN
Güney Kutup
.XĀDā×
66o 33×Güney Kutup Dairesi
90o
*QH\.XWXS1RNWDVÕ
Ekvator
2
Gece gündüz süreleri yıl boyunca eşittir. Dünya'nın diğer yerlerinde eşitlik
için 21 Mart ve 23 Eylül tarihleri gereklidir. Bu tarihler dışında kutuplara
doğru fark artar.
Not
:
Türkiye'de gece-gündüz süreleri arasında en fazla fark Sinop'ta, en az fark
Hatay'da yaşanır.
2
Çizgisel hız en fazladır. Kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalır.
Not
:
Türkiye'de çizgisel hız en fazla Hatay'da, en az Sinop'tadır.
2
Alaca karanlık süresi en azdır. (Kutuplara doğru alaca karanlık süresi uzar.)
Not
:
Türkiye'de alacakaranlık süresi en fazla Sinop'ta, en az Hatay'dadır.
Not
:
Aynı enlem üzerindeki noktalarda çizgisel hız ve alaca karanlık süresi aynıdır.
Öğrencinin Ders Defteri
Download

Book 1.indb