İdareyigeliştirmebaşkanlığıida
reyigeliştirmebaşkanlığıidarey
igeliştirmebaşkanlığıidareyigel
iştirmebaşkanlığıidareyigelişti
rmebaşkanlığıidareyigeliştirm
ENGELLİLERİN OY KULLANMA
SORUNU
ebaşkanlığıidareyigeliştirmeba
ÖZET RAPOR
şkanlığıidareyigeliştirmebaşka
nlığıidareyigeliştirmebaşkanlı
ğıidareyigeliştirmebaşkanlığıi
dareyigeliştirmebaşkanlığıidar
eyigeliştirmebaşkanlığıidareyi
geliştirmebaşkanlığıidareyigeli
ştirmebaşkanlığıidareyigeliştir
mebaşkanlığıidareyigeliştirme
başkanlığıidareyigeliştirmebaş
kanlığıidareyigeliştirmebaşkan
07.03.2014
NAZMİ KÜÇÜKYAĞCI
BAŞBAKANLIK UZMANI
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ ............................................................................................................................................... 2
1.ENGELLİ SEÇMENLERİN DURUMU ...................................................................................... 2
2.ENGELLİLERİN OY KULLANMALARIYLA İLGİLİ MEVZUAT DÜZENLEMELERİ ...... 3
3-YSK’NIN ENGELLİLERİN OY KULLANMASINA İLİŞKİN ALDIĞI TEDBİRLER ........... 8
4-ENGELLİLERİN OY KULLANMASINDA ÜLKE ÖRNEKLERİ ............................................ 9
GENEL DEĞERLENDİRME ........................................................................................................ 12
1
GİRİŞ
Engellilerin kendilerine yakışır yüksek yaşam kalitesine sahip olmalarının her şeyden
önce temel bir insan hakkıdır. Dolaysıyla engellilerin oy kullanması ve oy kullanacağı sandıklara
erişimin sağlanması da Anayasa ile kendilerine verilmiş olan siyasal hakların kullanabilmeleri
için İdarece yerine getirilmesi gereken bir görevdir. Bu noktada engellilerin oy kullanma sorunu
her seçim döneminde dile getirilmiş ancak tam olarak çözüme kavuşturulamayan sorunlardan biri
olmuştur. Bu özet araştırma ve inceleme raporunda bu sorun incelenecek ve çözüm önerileri
ortaya konulacaktır.
1.ENGELLİ SEÇMENLERİN DURUMU
Türkiye'de yurt içi seçmen sayısının 52 milyon 695 bin 832, yurt dışında ise 2 milyon 767
bin 981 seçmen bulunmaktadır. Bunlardan 540 bin 669'unun oy kullanabilecek engelli seçmenler
oluşturmaktadır. Dolaysıyla engelli seçmenler, 55 milyon 463 bin 813 olan toplam seçmen
sayısının %0,97’ini oluşturmaktadır. Bu orana oy kullanmasını engelleyecek hastalığı bulunan
seçmenlerin dâhil edilmesi halinde tüm seçmenlerin yaklaşık %1’ini bulacağı söylenebilir.
Tablo-1: 30.03.2014 Seçimleri Öncesi Türkiye’deki Seçmen Durumu*
Seçmen Türü
Seçmen Sayısı
Yurt İçi Seçmen
52.695.832
Toplam Seçmen Sayısına
Oranı(%)
95
Yurt Dışı Seçmen
2.767.981
5
Toplam Seçmen
55.463.813
100
Engelli Seçmen
540.669
0,9
*Seçmen Sayı Bilgisi YSK’dan alınmıştır.
2
2.ENGELLİLERİN OY KULLANMALARIYLA İLGİLİ MEVZUAT DÜZENLEMELERİ
26/4/1961 tarih ve 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkında Kanun’un 36.,74.,90. ve 93.maddeleri engellilerle ilgilidir.
Tablo-2: 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanunu’nun Engellilerle İlgili Hükümleri
ENGELLİLERLE İLGİLİ MADDELER
İÇERİĞİ
Genel yazım ve denetleme:
Madde 36 – (Değişik: 17/5/1979 2234/1 md.)
(Değişik birinci fıkra: 13/3/20085749/6 md.) Seçmen kütüğü; adres kayıt
sistemindeki bilgiler esas alınarak her yıl
güncelleştirilerek oluşturulur. Gerektiğinde,
seçmen kütüğünün dört yılda bir yeniden
düzenlenmesi ve iki yılda bir denetlenmesi için
gerekli bilgileri toplamak amacıyla, bütün
Türkiye’de aynı zamanda Nisan ayının ikinci
pazar günü yazım yapılmasına Yüksek Seçim
Kurulunca karar verilir.
Yazım günü, saat 05.00'ten itibaren
yazımın bittiği alışılmış araçlarla ilan
edilinceye
kadar
görevlilerden
başka
kimselerin bulundukları yerden ayrılmaları
yasaktır.
Seçmen kütüğü yazımı sırasında, seçmenin
Ancak yazım ve denetim işleminin her oyunu kullanmasını engelleyecek bir engellilik
halde aynı gün saat 19.00 a kadar bitirilmiş durumunun tespitine yöneliktir.
olması gerekir.
Yüksek Seçim Kurulu, kütüğün düzenlenmesi
ve yazım sırasında, bu Kanunda öngörülen
gereklere göre genelgelerle belirteceği diğer
yöntem, teknik ve kuralları uygular.
Yüksek Seçim Kurulunun bu Kanunun
14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına göre
ilan edeceği siyasi parti ilçe başkanları, yazım
memurunun yanına bir temsilci verebilirler.
Temsilci isimleri, ilçe seçim kurulunun
isteği üzerine bildirilen sürede liste halinde
teslim edilir. İsimleri bildirilen siyasi parti
temsilcileri ilçe seçim kurulu başkanlığından
aldıkları belge ile temsilcilik görevini yaparlar.
Bu listedeki isimler ve görev yerleri sonradan
değiştirilmez.
(Ek: 30/5/1997 - KHK - 572/26 md.)
Seçmen kütüğü yazımı sırasında, seçmenin
oyunu
kullanmasını
engelleyecek
bir
engelliliği varsa, forma kaydedilir.
3
ENGELLİLERLE İLGİLİ MADDELER
Sandığın konulacağı yer:
Madde 74 – (Değişik: 31/7/1998 4381/5 md.) Sandıkların konulacağı yerleri ve
oy verme işinin vaktinde sona ermesi için
gerekli tedbirleri ilçe seçim kurullarının
denetiminde sandık kurulu tespit eder.
Sandıkların
konulacağı
yerlerin
belirlenmesinde seçmenin oyunu kolaylıkla,
serbestçe ve gizli şekilde verebilmesi gözetilir.
Engelli seçmenlerin oylarını rahatlıkla
kullanabilmeleri için gerekli tedbirler alınır.
Sandıklar okul (özel okullar ve özel dersaneler
dahil) avlusu ve salonların elverişli kısımları
gibi genel yerlere, yetmediği takdirde
kiralanacak kahvehane, lokanta gibi yerlere
konur. Kışla, karargah, ordugah gibi askeri
bina ve tesislerle karakollara ve parti
binalarına,
muhtarlık
odalarına
sandık
konulamaz. Üçten fazla sandık konulan
binalarda bina sorumlularının görev esasları
Yüksek Seçim Kurulunca belirlenir.
Oy vermede sıra:
Madde 90 – Oy verme günü sandık
başına gelecek seçmenler, sandık kurulu önüne
başkan tarafından sıra ile birer birer alınırlar.
Gebeler, hastalar ve engelliler bekletilmezler.
Yaşlılar önce alınabilirler.
Birleşik oy pusulasının atılması ve işaretleme :
Madde 93 – (Değişik: 17/5/1979 2234/1 md.)
Kapalı oy verme yerinde birleşik oy
puslasını katlayıp yapıştırdıktan sonra, seçmen
burasını terkeder ve birleşik oy puslasını
sandığa bizzat atar.
Körler, felçliler veya bu gibi bedeni
engellilikleri açıkça belli olanlar, bu seçim
çevresi seçmeni olan akrabalarından birinin,
akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin
yardımı ile oylarını kullanabilirler. Bir
seçmen birden fazla malule refakat edemez.
(Değişik üçüncü fıkra: 13/3/20085749/9 md.) Kurul başkanı, oyunu kullanan
seçmene kimlik kartını verirken seçmen
listesindeki adı karşısına imzasını attırır. İmza
atamayanların sol elinin başparmağının izinin
alınmasıyla yetinilir. Bu parmağı olmayan
seçmenin hangi parmağını bastığı yazılır.
İÇERİĞİ
Sandık kurullarının engelli seçmenlerin
oylarını rahatlıkla kullanabilmeleri için gerekli
tedbirleri alabileceğini belirtmektedir.Ancak
maddenin devamında sandık kurulabilecek ve
kurulamayacak yerler belirtilmekle birlikte
engelliler için o ilçe için gezici sandıklar
kurulabilmesi
gibi
hüküm
getirmediği
görülmektedir.
Oy vermede sırasında engelliler varsa onların
bekletilmeyeceğine yöneliktir.
Oy vermede sırasında engellilere kimlerin
yardımcı olacağını belirlemeye yöneliktir.
4
YSK 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunu
çerçevesinde 30 Mart 2014’te yapılacak yerel seçimler için 2013 yılında iki genelge çıkarmıştır.
1) 31.12.2013 tarih ve 623 sayılı Kararıyla çıkarılan Seçmen Kütüğünün Güncelleştirilmesi
Usul Ve Esaslarını Gösterir Genelge (Örnek: 140/I)
2) 08.01.2014 tarih ve 23 sayılı Kararıyla çıkarılan Sandık Kurullarının Görev ve
Yetkilerini Gösterir Genelge (Örnek: 138)
1-31/12/2013 tarih ve 623 sayılı Kararıyla çıkarılan Seçmen Kütüğünün Güncelleştirilmesi
Usul Ve Esaslarını Gösterir Genelge (Örnek: 140/I)
YSK’nın 31.12.2013 tarih ve 623 sayılı Kararıyla çıkarılan Seçmen Kütüğünün
Güncelleştirilmesi Usul Ve Esaslarını Gösterir Genelge (Örnek: 140/I)’nin 10. Maddesi engelli
seçmenlerin muhtarlık bölgesi askı listesinde gösterilmesiyle ilgilidir. Bu durum ilgili maddede
şu şekilde düzenlenmiştir.
“MADDE 10- 298 sayılı Kanun’un 74. maddesi uyarınca, engelli seçmenlerin oylarını rahatlıkla
kullanabilmeleri için sandık ataması yapılırken göz önünde bulundurulmak üzere, Engelli ve Yaşlı
Hizmetleri Genel Müdürlüğünden görme ve ortopedik engellilerin listesi Seçmen Kütüğü Genel
Müdürlüğünce muhtarlık bölgesi askı listelerinin dökümüne başlandığı 3 Ocak 2014 Cuma gününden
önce istenir. Alınan bilgiler topluca seçmen kütüğüne işlenir ve muhtarlık bölgesi askı listelerinde (E)
harfi ile gösterilir.
Ancak, askı dönemi içinde görme ve ortopedik engelli seçmenlerin engellilik beyan formu ile
bizzat veya bir yakını tarafından ilçe seçim kurulu başkanlığına veya ilçe seçim kurulu başkanlığına
gönderilmek üzere muhtarlığa başvurulması durumunda, ilçe seçim kurulu başkanlığınca SEC_003 ekranı
kullanılarak, engelli seçmenlerin oylarını rahatlıkla kullanabilmeleri için sandık ataması yapılırken göz
önünde bulundurulmak üzere “engelli” kutusu işaretlenir. (Engellilerin beyan formu www.ysk.gov.tr
internet adresinden alınabilir.”
Maddede belirtilen engelli beyan formu aşağıdaki gibidir. Söz konusu beyan formunda
engellinin oy verme işlemini gerçekleştirmek için sandıklara gidip gidemeyeceği konusunda
sadece görme ve ortopedik engellilik durumunun beyan edilebildiği görülmektedir. Engellilik
durumunun beyanına ilişkin formu örneği aşağıda yer almaktadır.
5
Şekil: Engellilik Durumunun Beyanına İlişkin Formu Örneği
6
140/1 sayılı Genelgenin 14. Maddesi ise sandık bölgesi ve yeniden sandık bölgesi
oluşturulmasıyla ilgilidir. Bu maddenin 4. fıkrasında engellilerle ilgili duruma göre sandık
atamaları yapılabileceğine ilişkindir.
“MADDE 14- Mahalli idareler genel seçimlerinde her muhtarlık bir seçim bölgesidir. Her seçim bölgesi
gerektiği kadar sandık bölgesine ayrılır. Bir sandık bölgesi 320 seçmeni kapsar. Birden çok mahalle veya
semt gibi toplu yerleşim birimlerinden oluşan muhtarlıklar, her birinde 320 seçmenin varlığı
aranmaksızın mesafe durumu ve ulaşım güçlükleri dikkate alınarak gerekli sayıda sandık bölgesine
ayrılabilir. Bu ayrımda aynı hane mensubu olan seçmenlerin bir sandıkta oy vermesi ve mümkün
olduğunca seçmen adedi bakımından dengenin sağlanması ilkeleri gözetilir.
Mezra gibi toplu yerleşim birimleri için de mesafe durumu ve ulaşım güçlükleri ile 298 sayılı
Kanun'un 5. maddesi uyarınca sandık bölgesi oluşturulması bakımından, öngörülen seçmen sayısı göz
önünde tutularak bir sandık bölgesi oluşturulabilir.
Mahalli idareler genel seçimlerinde ceza infaz kurumlarına ve tutukevlerine konan sandık
bölgeleri bulundukları muhtarlık seçim bölgesi içerisinde sayılır. Ceza infaz kurumları ve tutukevinde
taksirli suçlardan hükümlüler ile tutukluların rahat ve güvenli bir şekilde oylarını kullanmaları için ceza
ve tutukevi yetkililerinin de görüşü alınarak gerektiği kadar sandık bölgesine ayrılır.
Engelliler ile 75 yaş ve üzerinde bulunan seçmenlerin, oylarını rahatlıkla kullanabilmeleri için
Seçmen Kütüğü Genel Müdürlüğünce sandık atamaları yapılırken, bu durum göz önünde tutulur.
Sandık bölgesi 320 seçmeni kapsar. Ceza infaz kurumları ve tutukevinin şartları ve güvenliği de dikkate
alınarak ilçe seçim kurulu başkanınca bu sayı ile bağlı kalınmaksızın sandık sayısı arttırılabilir veya
indirilebilir.”
2-08/01/2014 YSK’nın 31/12/2013 tarih ve 23 sayılı Kararıyla çıkarılan Sandık Kurullarının
Görev ve Yetkilerini Gösterir Genelge (Örnek: 138)
YSK’nın 08.01.2014 tarih ve 23 sayılı Kararıyla çıkarılan Sandık Kurullarının Görev ve
Yetkilerini Gösterir Örnek: 138 sayılı Genelge’nin 9. Maddesi sandığın konulacağı yerin belli
edilmesinde engellilerin erişimine uygun yerlere sandık koyulmasıyla ilgilidir.
“ MADDE 9- Sandığın konulacağı yer ilçe seçim kurulunun denetiminde sandık kurulunca kararlaştırılır.
Sandığın konulacağı yerlerin belirlenmesinde, seçmenin oyunu kolaylıkla, serbestçe ve gizli şekilde
verebilmesi göz önünde bulundurulur.
Dağınık mahalle ve sair yerleşim yerleri bulunan köylerde veya köylerin birbirlerine yakın
olduğu durumlarda seçim sandıklarının tek mahallede veya bir köyde toplanmasına ilçe seçim kurulu
karar vermiş ise, bu karar göz önünde tutularak belirlenen yere sandık konulur (2972/EK 2).
Engelli seçmenlerin kayıtlı olduğu sandık seçmen listelerine ait sandıklar, bunların rahatlıkla
ve kolaylıkla oy kullanmalarını sağlamak amacıyla binaların uygun yerlerine konulur (298/36-7, 74).
7
Sandıklar; okul (özel okullar ve özel dershaneler dâhil) avlusu veya salonların elverişli kısımları
gibi geniş ve umumi yerlere konulur. Uygun yer bulunamazsa kiralanacak kahvehane, lokanta vb. yerlere
de konulabilir. Açık yerlerde; saçağı, sahanlığı, sundurması bulunan yerler üstün tutulur.
Kışla, karargâh, ordugâh gibi askeri bina ve tesislerle, karakollara ve parti binalarına, muhtarlık
odalarına ve mabetlere sandık konulamaz (298/74).
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde ilçe seçim kurulu başkanı ile birlikte sandığın konulacağı
yeri sandık kurulu başkanı tespit eder, bu tespitte cezaevi yönetiminin görüşü alınır.”
138 sayılı Genelge’nin 26. maddesi Sandık kurulu önüne alınmada sıra ile ilgilidir.
Burada engellilerin sıra beklemeksizin oy kullanabileceğini düzenlemektedir.
“MADDE 26- Oy verme günü sandık başına gelen seçmenler, sandık kurulu önüne kurul başkanı
tarafından sıra ile birer birer alınırlar. Gebeler, hastalar ve engelliler, bekletilmeden oylarını verirler.
Yaşlıların da bekletilmeden oy kullanmalarına izin verilebilir (298/90)”
138 sayılı Genelge’nin 27. Maddesi Engellilerin oy kullanmasına ilişkindir. Bu maddeye
göre:
“MADDE 27- Görme engelliler, felçliler, elleri eksik olanlar veya bu gibi bedeni engelleri açıkça belli
olanlar o seçim çevresi seçmeni olan ve o sırada sandık alanında bulunan akrabalarından birinin,
akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilirler. Bir seçmen, birden fazla
engelliye yardım edemez (298/93).”
3-YSK’NIN ENGELLİLERİN OY KULLANMASINA İLİŞKİN ALDIĞI TEDBİRLER
YSK’nın yukarıda belirtmiş olduğumuz mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde 30 Mart
2014’de yapılacak yerel yönetim seçimlerinde aldığı tedbirler şunlardır:
 Bu seçimlerde, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel
Müdürlüğü veri tabanına kayıtlı özürlü (ortopedik ve görme özürlü) seçmenler, başka
herhangi bir işleme gerek kalmadan Yüksek Seçim Kurulu tarafından kendilerine uygun
olarak sandık ataması yapılan yerlerde oy kullanabileceklerdir.
 YSK, bu sisteme kayıtlı olmayan engelli bireyler için kendi internet sitesinde yer alan
engelli durumu beyan formu doldurmalarını ve bunu engellik durumlarını beyan eden
heyet raporlarıyla birlikte bağlı oldukları muhtarlığa veya İlçe Seçim Kurulu’na beyan
etmeleri halinde onlara uygun sandık yerleri belirlenecektir.
 Geçmiş yıllardaki seçimlerinde birçok sandığın üst katlarda olması ve binaların engelli
erişimine uygun olmamasından dolayı engelliler oylarını kullanamamışlardır. Bu
seçimlerde Yüksek Seçim Kurulu’nun aldığı karar gereği yaşlı, hasta ve bedensel engelli
vatandaşların oylarını zemin katlarda bulunan sandıklarda kullanabileceği belirtilmiştir.
8
 Geçmiş yıllardaki seçimlerinde görme engelliler, seçim pusulalarında kabartma ve
semboller bulunmaması nedeniyle bir yakını ya da sandık kurulu başkanının yardımıyla
oy kullanmakta ve oylarının gizli olmadığını belirterek, sandık başında özgür iradeleriyle
ve kimsenin yardımı olmadan oy kullanamadıklarından şikâyet etmekteydi. YSK görme
engelliler için bu seçimde özel kabartmalı seçim pusulası hazırlayacaktır. Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı’nın da destek verdiği projeyle, seçim pusulaları görme engellilerin
metinleri okumasına yardımcı olan kabartma harf (Braille alfabesi) ile hazırlanması
çalışmaları devam etmektedir.
Fakat sandık başına gidemeyecek ağır özürlüler ya da özellikle yatalak durumunda olan
yakınları tarafından uzun zahmet ve çalışma sonunda sandıkların bulunduğu yere götürülebilecek
engelliler için bu durum sorun teşkil etmektedir. Bu konuda bir uygulamaya yönelik bir
düzenleme bulunmamaktadır. Oy kullanmak bir haktır; ancak bu hakkı kullanmak vatandaş için
bir eziyete dönüşmemelidir.
4-ENGELLİLERİN OY KULLANMASINDA ÜLKE ÖRNEKLERİ
Engellilerin oy kullanmasının çözümü açısından dünyada var olan uygulamalara özetle
bakıldığında bu sorunun çözümü için bize ipucu verebilir.
ABD: ABD’li seçmenlerin yaklaşık % 90’ı oylarını elektronik yöntemlerle kullanılmakta veya
sayılmaktadır. Özellikle engelli seçmenlerin bağımsızca ve gizlilik içinde oy kullanabilmesini
sağlayan bir oy kullanma cihazı bulunmaktadır. Dolayısıyla, görme engelli bir seçmen kulaklık
takıp ekran veya butona dokunarak gizlilik içinde oyunu kullanabilmektedir. Örneğin California
gibi bazı eyaletlerinde anadil konusunda sorunu olan seçmenler için farklı dillerde oy pusulası
sunulmaktadır.
İngiltere: İngiltere’de 2000 yılında çıkarılan Temsiliyet Yasası, engelli bireylere oy kullanmada
yardımcı olunmasına yönelik esasları belirlemektedir. Uygulama önlemleri, yerel yönetimlerin oy
kullanma merkezlerini her dört yılda bir gözden geçirmeleri ile engelli bireyler gibi vatandaşların
oy kullanma merkezlerine erişimine yönelik gerekli düzenlemeleri yaptırmakla yükümlüdür. Oy
kullanma merkezlerinin seçimi (yer veya bina) yerel yönetimlerin yetkisi altındayken, seçimin
yönetimi belirlenen yerel yetkililerin sorumluluk alanında bulunmaktadır. Adalet Bakanlığı,
Seçim Komitesi ve Topluluklar ve Yerel Yönetim Dairesi ile işbirliği içinde seçim sürecinin tüm
seçmenlerin oy kullanmalarını temin için gerekli çerçeveyi oluşturmaktadır. Bu çerçevede;
 Adalet Bakanlığı, oy kullanmanın gerektiği gibi gerçekleşebilmesine yönelik olarak
binaların erişilebilir olması için gerekli olan geçici rampaların maliyetlerinin %50’sine
kadar olan miktarı yerel yönetimlere hibe edilmektedir.
 Görme engelli ve az gören engelli bireylere ek destek sunulmaktadır.
9
 Her bir oy kullanma merkezi, görme engelli ve az gören özürlü bireylerin, kullanımı
kolay, oy pusulasına tutturulan yeniden kullanılabilir özel bir araç yardımı ile bağımsız,
etki altında kalmadan oy kullanmaları temin edilmektedir.
 Görme engelli ve az gören engelli bireylerin kullanabileceği şekilde oy pusulalarının
büyük puntolarla hazırlanması yoluyla yardıma gerek duymaksızın oy kullanabilmeleri
temin edilmektedir.
 Seçimlerde seçim yetkililerinin seçim süreci ile ilgili bilgi ve dokümanları seçmenlere
diğer dillerde, Braille ve sesli ortamda sunmakla sorumlu kılınmaktadır.
 Yasa ile ruhsal ve fiziksel engelli bireylerin istekleri halinde belirledikleri diğer bir kişinin
onlar adına oy kullanabilmektedir.
 Kısa ve uzun süreli olarak hastanelerde tedavi gören hastalar oy kullanabilmektedir.
 Posta ile oy kullanma, seçmenlere oy kullanmada alternatif bir yöntem sunulmaktadır
Bu yöntemler, hareket kısıtlılığı olan engelli bireyler gibi oy kullanma merkezlerine ulaşmada
problem yaşayan kişilerin ulaşılabilirliğini de arttırmıştır.
Avusturya: Engelli bireylerin kendilerine kanunen verilmiş olan oy kullanma haklarını yerine
getirmelerini temin için binaların erişilebilirliği ve gerekli olanakların sağlanması için fiziksel
engelli bireyler için ulaşılabilir, engelsiz binalar; işitme, kısmi işitme, görme ve kısmi görme
kısıtlılıkları yaşayan bireyler için işaret dili tercümanları, oy pusulaları için şablonlar ve
kaplamalar; bütün özürlü bireyler için posta yoluyla oy kullanma, kişisel yardım önlemleri
alınmaktadır.
Ayrıca Avusturya ve İngiltere’deki bu yöntemler 2009 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde
de uygulanmıştır.
Fransa: Fransa’da engelli bireylerin oy haklarını kullanmaya tam katılımlarının sağlanması için
2005 ve 2006 yıllarında çıkarmış olduğu yasalarda oy kullanılan merkezlerinin ve oy kullanım
tekniklerinin engel türü ne olursa olsun tüm engelli bireyler için, özellikle de fiziksel, duyusal
zihinsel ya da ruhsal engeliler için erişilebilir olması ve engelli bireylerin oylarını otonom olarak
kullanabilmeleri öngörülmüştür. Bunun için oy verirken oy kullanma makineleri
kullanılmaktadır.
İtalya: İtalya’da engellilerin oy kullanma hakkı, özür durumları da göz önünde tutularak, özel
kurallarla düzenlenmiştir. Yerel yönetimler oy kullanılan merkezlere toplu taşım hizmeti
vermekle yükümlüdürler. Engelli birey kendi oy kullanma merkezi erişilebilir değilse, erişilebilir
olan bir merkezde oyunu kullanabilmektedir. Ayrıca ağır özürlüler ya da tıbbi bir cihaza sürekli
olarak bağlı kalması gereken hastalar evde oy kullanabilmektedirler.
10
Danimarka: Danimarka’da seçim yönetiminin organizasyonundan Belediyeler sorumludur.
Fakat İçişleri ve Sosyal İşler Bakanlığı, özürlülerin seçimlere erişilebilirliğini kolaylaştırmak için
belediyelerin almak zorunda olduğu uygun önlemleri bir rehber ile belirlemişlerdir. Bu rehbere
göre, seçim sandıklarının bulunduğu yerlerde en az bir oy kullanma kabininin aynı anda üç
kişinin bulunabileceği şekilde tasarlanmış olmalıdır. Oy kullanma kabinlerini tekerlekli sandalye
kullanan seçmenler içinde uygun olarak tasarlanması sağlanmıştır. Ayrıca oy kullanılacak olan
oda/yapılara karar verilirken yerel kurul bu yerlerin mümkün olduğunca fiziksel özürlülerin ve
tekerlekli sandalye kullanan seçmenlerim erişilebilirliğine uygun olmasını göz önünde
bulundurmaktadır.
Estonya: 2005 yılında Estonya dünyada ilk kez, sonuçlarının bağlayıcılığı kabul edilerek internet
üzerinden oy kullanımı ülke genelinde uygulanmıştır. Internet üzerinden oy kullanmanın çok
sayıda avantajı olmuştur. Bu sistem seçmenlerin kendi bölgelerindeki oy merkezleri dışında
herhangi bir yerden oy kullanabilmesini ve engelli seçmenlerin veya seçim merkezlerinde
bulunmaya engel olacak bir fiziksel soruna sahip bireylerin uzaktan erişiminin mümkün
kılınmaktadır.
Bu yeni seçim teknolojilerinin gelişmesiyle Estonya’dan sonra Hollanda, İsviçre ve
İngiltere gibi bazı ülkelerde artık vatandaşlarının internet aracılığıyla oy kullanmasına izin
vermektedir.
İsveç: Yerel yönetimlerin sınırları içinde seçim yerlerinin erişilebilirliğinden belediyeler
sorumludur. Eğer bir belediye, oy kullanmada gerekli olan bir kamu binasının belli sebepler
nedeniyle ulaşılabilirlik çerçevesinde yetersiz olduğu kanısına varırsa; bu durumu İl Yönetim
Kuruluna rapor etmektedir. Hükümet, toplumsal bir yerel sorun olarak gördüğü bu konuda;
belediyelerin engellilerle ilgili düzenlemelere uyum sağlaması desteklemektedir.
Hollanda: Belediyeler mümkün olan tüm seçim merkezlerinde fiziksel özürlü seçmenlerin
erişilebilirliğine yönelik düzenlemelerle ilgilenmek zorundadır. Ayrıca son dönemde yapılan
değişiklikle kısıtlama altında olan zihinsel engellilere de oy kullanma hakkı tanınmıştır.
11
GENEL DEĞERLENDİRME
Kamu binaları, kamuya açık alanlar ve toplu taşıma araçlarının engellilerin kullanımına
uygun duruma getirilmesi konusunda 5378 sayılı Kanun ile hükme bağlanmış 2002/58 ve
2006/18 sayılı Başbakanlık genelgeleri çıkarılmasına rağmen bu konuda gerekli düzenlemelerin
yerel yönetimlerce yeterince yerine getirilemediği görülmektedir. Özellikle sadıkların bulunduğu
yerlere hala engellilerin girişinin kolaylaştırıcı rampaların olmadığından şikâyet edilmektedir. 3
seçim geçirecek ülkemizde kısa dönemde bu eksikliklerin giderilmesi mümkün
görünmemektedir. Anayasanın verdiği hakkı kullanabilmeleri adına evde yatan, sandığa gitme
imkânı bulamayan engelli ve hasta vatandaşların ayağına sandığı götürmek gerekmektedir.
Bunun için yukarıda engellilerin oy kullanmasına ilişkin örneklerden faydalanılmalı ve ülkemizin
şartları dikkate alınarak engellilerin engel derecelerine uygun uygulamalar seçilmeli ve uzun
zamandır devam eden engellilerin oy kullanma sorunu çözülmelidir. Nitekim Yüksek Seçim
Kurulu ’da önümüzdeki Cumhurbaşkanlığı ya da milletvekilliği seçiminde sandığı, evden
çıkamayacak durumdaki vatandaşların ayağına götürüleceğine ilişkin çalışmalarının olduğunu
belirtmektedir.
Bu konuda 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanunu’nun 74. Maddesi yeterli olmakla birlikte sandıkların evde yatan ve sandığa gitme imkanı
bulamayan engelli ve hasta vatandaşların ayağına götürülmesi için maddeye “…. Engelli
seçmenlerin oylarını rahatlıkla kullanabilmeleri için gerekli tedbirler alınır. Sandıklar okul (özel
okullar ve özel dershaneler dâhil) avlusu ve salonların elverişli kısımları gibi genel yerlere,
yetmediği takdirde kiralanacak kahvehane, lokanta gibi yerlere konur. Kışla, karargâh, ordugah
gibi askeri bina ve tesislerle karakollara ve parti binalarına, muhtarlık odalarına sandık
konulamaz. Ancak evde yatan ve sandığa gitme imkânı bulamayan engelli ve hasta seçmenlerin
oylarını rahatlıkla kullanabilmeleri için gezici sandıklar oluşturulabilir. Üçten fazla sandık
konulan binalarda bina sorumlularının görev esasları ile gezici sandık sorumlularının görevleri
ve gezici sandıkların oluşturulmasıyla ilgili usul ve esaslar Yüksek Seçim Kurulunca belirlenir.”
hükmünün eklenmesi bu türden alınacak tedbirleri daha da kolaylaştırabilir.
12
Download

ENGELLİLERİN OY KULLANMA SORUNU