TA‘IM TA‘İHİ VE DEONTOLOJİSİ
ADNAN MENDE‘ES ÜNİVE‘SİTESİ
)İ‘AAT FAKÜLTESİ
TA‘IMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ
Hüseyin UYSAL
(Yrd. Doç. Dr.)
9. DERS
-TÜ‘KİYEDE TA‘IMIN YE‘İ VE ÖNEMİ
-TA‘IMLA İLGİLİ MEV)UATLA‘
-TA‘IM ALANINDAKİ Ö‘GÜTLENMELE‘
Tarı sektörü irçok sektör ile yakı da ilgilidir. Eko o i i
ge eli içi de ayrı tutul ası ü kü değildir. Bugü tah i i
ilyo kişi i ya i üfusu yaklaşık / i i tarı la uğraştığı
varsayıl aktadır.
Ülkemizde;
• Çalışa her kişide iri tarı da çalış aktadır.
• Tarı üreti i yıllık
iyar doları aş ış duru dadır.
• Türkiye'deki e düstri tesisleri i üyük ölü ü tarı sal
addeleri ha
adde olarak kulla aktadır. Bu duru ,
sa ayi i geliş esi de üyük ö e taşı aktadır.
• Tarı sal ihra atı ız
ilyar dolar ile topla ihra atı ızda
% , gi i ö e li ir paya sahiptir. İhra atı ızda fı dık,
turunçgil, pa uk, tütü , yağ itkileri, zeyti ve çay gi i tarı
ürü leri ö e li yer tut aktadır.
2
Belirli azı özelliklere akarak tarı ı
ö e i de ahset ek ya lış olur.
Çü kü gıda, giyi ve arı a
ihtiyaçları sade e tarı sal
ürü lerde sağla aktadır.
Geliş iş düzeydeki tü ülkelerde
tarı ileri seviyededir ve tarı da çok
az ir üfus çalış aktadır ve çok
fazla sayıda üfusu esle ektedir.
Türkiye eko o isi e so yıllarda
ortalama % 15ivarı da ir katkı
sağlaya tarı sektörü, ay ı
zamanda sanayi sektörünün de en
üyük alı ısı duru u dadır.
3
Tarı ı ülke eko o isi e katkıları ı addeler hali de i eleye ek
olursak;
1. Nüfus ve İşgü ü
Tarı dışı daki sektörleri ihtiyaç duyduğu işgü ü a ak tarı da
sağla a il ektedir. Çü kü tarı sektörü de oldukça fazla sayıda gizli
işsiz vardır. Bu duru da tarı la uğraşa üfus sürekli azal aktadır.
Türkiye de
yılı da yapıla ilk üfus sayı ı da ,
ilyo üfusa
sahip ve u u
,
ilyo u tarı la uğraş akta idi. Tarı la uğraşa
üfus or al üfusu yaklaşık %
i i oluştur akta idi.
yılı da
ise ,
ilyo ülke üfusu u
,
ilyo u tarı la uğraş akta idi ve
ora % idi.
yılı da ise topla
üfus ,
ilyo idi ve u u
ilyo u ile % lık ir tarı
üfusu söz ko usu idi.
yılı da ise ,
ilyo üfusu
,
ilyo u tarı la uğraş akta idi ve % lik ir ora
söz konusu idi.
4
Geliş işlik düzeyi arttıkça aki eleş e de
arta ak ve tarı la uğraşa üfus azalırke
üreti arta aktır. Tarı la uğraşa üfus aşta
sa ayi sektörü ol ak üzere, i şaat, ulaştır a
gi i sektörlere tra sfer ola aktır. A ak ge el
üfus artış hızı yüksek olduğu da tarı da
diğer sektörlere pla sız ir tra sfer söz
konusudur ve bunun neticesinde büyük
ke tlerde ge eko dulaş a ve yaygı işsizlik
gi i iddi soru lar da ortaya çık aktadır.
Tarı ı ülke eko o isi deki e ö e li
rollerinden biri nüfusun çok önemli bir
kıs ı a iş i ka ı sağla asıdır. Ülkeleri
geliş işlik düzeyi arttıkça tarı la uğraşa
kesi de azal aktadır.
5
Türkiye de ge el ve tarı sal üfusu gelişi i
6
. İşlet eleri Yapısı
Veri lilik açısı da işlet e üyüklüğü çok
ö e lidir. Türkiye de tarı sal işlet eleri
çoğu küçük ölçekli işlet elerdir. Ülke izdeki
tarı sal işlet eleri % , u u
dekarda daha küçük işlet e üyüklük
gru u da yer al aktadır. Bu işlet eleri
tasarrufu da ulu durduğu arazi ise topla
arazi i % , ü ü oluştur aktadır.
Tarı sal işlet eleri % , i ise
dekar ve
daha fazla işlet e üyüklük gru u da yer
al aktadır ve u işlet eler topla arazi i
% , si i oluştur aktadır.
Ülke izde tarı sal işlet eleri % , ü he
bitkisel hem de hayvansal üretim yaparken,
% , si sade e itkisel üreti , % , i ise
sade e hayva sal üreti yap aktadır.
İşlet e Büyüklüğü
Bitkisel + Hayvansal
Bitkisel
0.5
Hayvansal
37.2
62.3
7
. Arazi Kulla ı ı ve Sula a
Türkiye de topla
,
ilyo hektar tarı arazisi ulu uyor ve u
araziler
ilyo tarı parseli de oluşuyor. Ülke izdeki tarı
işlet esi sayısı ise
ilyo . İşlet e aşı a arazi üyüklüğü
dekar ve işlet e aşı a düşe parsel sayısı da . Başka ir deyişle
her işlet e ortala a parselde oluşuyor. Bu
ilyo parseli
de yaklaşık
ilyo
aliki ulu uyor.
Ülke izde ,
ilyo hektar sula a ilir tarı arazisi vardır a ak
gü ü üzde hali hazırda ,
ilyo hektarlık ala sula aktadır.
Topla tarı arazisi varlığı ızı yaklaşık % , si tarla
itkileri de , % , ü adas ala ları da , % , si se ze, çiçek ve
örtü altı ahçeleri de , % , ü eyve ve diğer uzu ö ürlü
itkiler ve aharat itkileri de , % , i dai i çayır arazisi de ,
% , ü era arazisi de , % ü de tarı a el verişsiz arazilerde
oluş aktadır.
8
. Büyük aş ve Küçük aş Hayva
Yetiştiri iliği
Büyük aş hayva yetiştire işlet eler
üyük aş hayva sayısı a göre, küçük aş
hayva yetiştire işlet eler küçük aş
hayva sayısı a göre işlet e üyüklük
gru u a ayrılarak i ele iştir.
Bu a göre ülke izde üyük aş hayva
yetiştire işlet eleri % , si -4 hayvana,
% , ü ise -19 hayvana sahip
işlet elerdir. Oysa ki İ giltere de süt
sığır ılığı yapa işlet eleri ortala a
hayva sayısı , Ka ada da ise dır.
Küçük aş hayva da ise işlet eleri % , ü
20- hayva a sahip ike % , i -149
adet hayvana sahiptir.
9
5. Tipoloji Sı ıfları a Göre Tarı sal İşlet eler
Ülke izde tarı sal işlet eleri faaliyet ala ları a göre ora ları
çizelgede veril iştir.
Tipoloji Sı ıfı
İşlet e %
Uz a laş ış tarla ürünleri
25.7
Uz a laş ış bahçecilik (Sebze ve meyve)
1.0
Uz a laş ış uzu ömürlü bitki
19.8
Uz a laş ış otlaya hayva
Uz a laş ış tek
üyük aş ve küçük aş yetiştiri iliği
ideli hayva
ka atlı ve tavşa
yetiştiri iliği
16.7
0.1
Karışık itkisel ürü yetiştiri iliği
9.1
Karışık hayva yetiştiri iliği
6.1
Karışık itkisel ürü ve hayva yetiştiri iliği
21.7
Toplam 100
10
6. Ha e Halkı Fertleri i İstihda ı
Esas işi tarı sal faaliyet ola ha e halkı fertleri i % sı yaş ve
üzerindeki erkek, % , i yaş ve üzeri deki kadı , % , i ise yaş arası fertlerde oluş aktadır.
Esas işi tarı dışı faaliyet olup iki i işi tarı ola fertleri ise
% , i yaş üstü erkekler, % , i yaş ve üzerindeki
kadı larda oluş aktadır.
Türkiye de sa ayileş e ile irlikte köyde ke te göç yaşa ış olsa
da u göç geliş iş ülkelerdeki kadar fazla ol a ıştır.
Ülke izde tarı ala ı daki e üyük pro le lerde ir ta esi
işlet eleri küçük ölçekli ve parçalı araziye sahip ol asıdır.
11
12
7. Üretim ve Verim
Ülke iz tarı tek olojisi i yetersiz ol ası da dolayı ürü
veri leri düşük olsa da gıda ve doku a addeleri üreti i ile
he e he e ke di ihtiyaçları ı tü üyle karşılaya ir ülkedir ve
ö e li iktarda ihra at yapa dü ya ı sayılı ülkeleri de
irisidir. Uzu yıllar tarı sayı ları i ele diği de ülke izde üzü
dışı da eki ala ı iddi a la da azala tarı ürü ü yoktur.
Ülke iz irçok se ze ve eyvede dü ya ı ö e li üretici
ülkelerinden birisidir.
13
. Tarı sal Sa ayi Sektörü
Ülke izde sa ayi i ö e li ir ölü ü ha
addeyi tarı
sektörü de sağla aktadır. Ülke izde tarı sal ha
addeyi
işleye iki a a üreti kolu ulu aktadır. Bu lar gıda sa ayi ile
doku a sa ayidir. Gıda sa ayi ise; şeker, itkisel yağ, ko serve, süt
ve et sa ayi gi i alt gruplara ayrıla ilir.
Tarı tek olojisi geliştikçe tarı sal üreti girdileri i ürete sa ayi
de geliş ektedir. Tarı da tek oloji kulla ı ı arttıkça gü re, ilaç,
aki e, yakıt, elektrik gi i girdileri kulla ı ı da art aktadır
a ak u a ağlı olarak da ürü veri leri ve üreti de
art aktadır. Tarı ürü leri i işleye tesisleri or al kapasite ile
çalış ası yeteri kadar girdi ula il eleri e ağlıdır. Bu u içi de
tarı da üreti ve değerle dir e iri leri i ir ütü hali de
hareket etmesi gerekmektedir.
14
. Toplu Besle esi e Katkı
Tarı ı iri il görevi i sa esle esi içi ürü üret ektir.
Balıkçılığı da tarı a dahil edersek, tarı ı i sa lık esle esi içi
tek kay ak olduğu u söyleye iliriz.
Ülke izde tarı sal üreti de e fazla açık kır ızı et üreti i dedir.
Ülke izde geliş iş ülkelere göre gü lük esle ede alı ası
gerekli hayva sal köke li protei lerde iddi a la da açık söz
ko usudur. A ak ülke iz u eksiği i kapata ile ek pota siyele
sahiptir. Bu u içi yüksek veri li kültür ırkları ı sayısı arttırıl alı
ve eraları de geli kulla ıl ası ı sağla ak ve akı ı ı yap ak,
ye
itkileri ve ye üreti i i arttır ak gerek ektedir.
Diğer tarafta tarı or a ları ve yeşil ala ları da kapsaya ge iş
ir faaliyet ala ıdır. Bu açıda akıldığı da tarı ala ları esi sel
ürünler ve e düstri a açlı ha
adde üreti i ya ı da yoğu
üfusta dolayı kirle e hava ı te izliği ve i sa ları
di le e ile ekleri ala lar ko u u dadır.
15
TARIMLA İLGİLİ MEV)UATLAR
Tarı da ir iri de ağı sız çok sayıda yasal düze le e
ev uttur. Bu ede le de tarı sal faaliyetleri düze le esi de
sık sık kargaşalar eyda a gel ekte ve yetki kar aşası
oluş aktadır. Tarı da sade e örgütle e değil politika
uygula aları ve destekle e faaliyetleri de de irçok kuru ve
kuruluşu etkisi vardır. Bu u e so ut ör eği he veteri er
heki leri he de ziraat ühe disleri i za a za a ay ı işle
uğraş aları a rağ e çiftçilere yö elik ortak projelerde pek fazla
yer aldıkları söyle e ez.
Tarı sal ala daki yasal düze le e i çokluğu ve yetki kar aşası
ede iyle çiftçiler yeteri kadar ilgi sahi i ola a aktadırlar. Daha
da ö e lisi u ala da çalışa ziraat ühe disleri ve veteri er
heki ler de ilgi sahi i ola a aktadır. Tespit edile ildiği kadarıyla
tarı sal faaliyetleri yürütül esi de adet ka u , adet ka u
hük ü de karar a e, adet aka lar kurulu kararı, adet
tüzük, adet te liğ, adet yö et elik ve adet ge elge
ulu aktadır.
16
TARIM ALANINDAKİ ÖRGÜTLENMELER
a. Çiftçi Örgütleri ve Örgütlenme
İşlet e ilikte ay ı dalda faaliyet gösteren şirketleri ayrı ayrı
çalış ak yerine ortak hareket etmesi riski azaltmakta ve kârlılık
açısı da önem arz etmektedir.
Türkiye i gerek Avrupa Birliği e üye olmaya çalış ası, gerekse
bölgesinde Karadeniz Ekonomik İş irliği loğu u kurmaya çalış ası
hep elde edilen ava tajları koru ası ve yeni avantajlar elde
etme a a ı ı taşı aktadır.
Tarı sektöründe yer alan işlet eleri de ortak hareket etmeleri,
piyasayı etkilemelerini ve daha karlı yatırı lar yap aları ı
sağlaya aktır.
Tarı sektöründe üreticiler ilk önce kendi ihtiyaçları için üretim
yapmakta ticari üretimi ise para, yer ve zaman yeterse
yap aktadırlar. Oysa ortak hareket edildiği takdirde karlılık artacak
ve ticari tarı ön plana çıka aktır.
17
Tarı ala ı daki örgütlenmeler şu lardır.
1. Çiftçi Birlikleri
Her ne kadar günümüzde aktivitesini kay et iş olsalar da çeşitli
illerde kurulan çiftçi birlikleri taban fiyatları ı oluşturul ası da
hükümete tavsiyelerde ulu a il işlerdir.
2. Ziraat Odaları
Çiftçilerin oluştur uş olduğu en önemli örgüt ziraat odalarıdır. İlk
kuruluşu 1881 yılıdır. Her il ve ilçede örgütle iş olan Ziraat
Odaları çiftçi hakları ı savunmakta ve fiyat politikaları ı
oluş ası da çok önemli bir fonksiyonu yerine getirmektedir.
Çiftçilikle uğraşa ları yasal kuruluşu olan ziraat odaları diğer
meslek kuruluşları gibi hukuki daya ağı ı anayasadan alan kamu
kurumu iteliği deki kuruluşlardır.
18
Türkiye Ziraat Odaları Birliği i Görevleri
- Hükümetin ziraat politikası ı tahakkukuna çalış ak, bunun
neticeleri konusundaki ziraat odaları ı fikrini ilgili makamlara
iletmek
- Ziraat ile ilgili her türlü evzuatı inceleyip bunlar hakkı da ilgili
makamlara görüş bildirmek
- Ülkemiz ziraatı hakkı da ziraat odaları da ala ağı kayıtlara ve
bilgilere göre raporlar düzenlemek ve ilgili birimlere vermek
- Türkiye dışı daki ziraat odaları ı hizmet ve faaliyetlerini takip
etmek ve yenilikleri derleyip ilgili birimlere rapor etmek
- Uluslar arası sergi ve fuarlara katıl ak
- Uluslar arası benzer kuruluşları fahri te sil iliği i yapmak
- Genel veya mahalli kongreler düzenlemek
19
3. Tarı sal Kooperatifler
Çiftçiler kooperatifler sayesinde maddi güçlerini irleştirip maddi
çıkarlar sağla ışlardır.
Tarı Kredi Kooperatifleri
Ortakları a küçük maliyetlerle kredi sağla ak a a ıyla
kurul uştur. Bankalardan veya aşka yerden kredi sağlaya aya
çiftçilerin aşvura ile eği tek kuruluştur.
Gübre, ilaç, yem, alet ve makine temini tarı
alı
kooperatiflerinin görevi ise de ülkemizde bu tür kooperatifler
ol adığı için bu görevleri de tarı kredi kooperatifleri ve tarı
satış kooperatifleri üstlenmektedir.
20
Tarı Satış Kooperatifleri
Ortakları olan çiftçilerin ürünlerini en iyi şekilde değerle dir ek ve
çiftçilerin karlılığı ı arttır ak a a ıyla kurul uştur. Ürünlerin
daha iyi şartlarda değerle diril esi e çalış ak, çiftçilerin tarı sal
üretim faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçları ı karşıla ak, üreticiye devlet
adı a destek alı ı da bulunmak gibi faaliyetleri vardır.
Tarı sal Hizmet Kooperatifleri
Çiftçilerin ekonomik ve sosyal durumunu iyileştir eye yönelik
faaliyette bulunan kooperatiflerdir. Bu nedenle makine kullanma,
defter tutma, tarı sal savaş, hayvan sağlığı, taşı a, sulama, suni
tohumlama, soğut a ve muhafaza gibi pek çok konuda hizmet
vermektedir. Ancak ülkemizde sadece sulama kooperatifleri aktif
olarak çalış aktadır.
21
Köy Kalkı a Kooperatifleri
Devletin teşviki ile kurul uş ol aları a karşı tabandan gelen
istekler doğrultusu da uluslararası kooperatifçilik ilkelerine göre
çalışa ve devletin yönetime müdahale et ediği kooperatiflerdir.
Devlet vesayeti altı da gelişe tarı
kredi ve tarı
satış
kooperatiflerinden farklıdır. Köy kalkı a kooperatifleri işlet eleri
verimli hale getirmek, pazarla ayı düzenlemek, girdi, kredi vb.
ihtiyaçları karşıla ak, köy sanayisinin kurul ası ı sağla ak gibi
a açları gerçekleştir ek için kurul uştur.
22
b. Ziraat Mühendislerinin Örgütlenmesi
Ziraat Mühe disliği; toprağı ve tohumu kullanarak ondan en
optimal şekilde biyolojik kökenli ürünler üretme ve o ları
değerle dir e usul ve esasları ı ortaya koyan uygula alı bir bilim
dalıdır. Birçokları ı ya lış bir şekilde ifade ettiği gibi ziraat
mühendisleri bizzat üretimin yapıldığı alanlara giderek tarı sal
faaliyet yapmakla yükümlü değildir. Bu durum i şaat mühendisinin
i şaatta bizzat çalış ası gibi bir durumu ortaya koyar. Ziraat
mühendisleri üretimi planlayarak ondan en iyi şekilde asıl
yararla ıla ile eği i ortaya çıkarır. Bunu yaparken de birçok bilim
dalı da yararla ır.
23
Meslek daya ış ası ı arttır ak a a ıyla 27.01.1954 tarihinde
çıkarıla 6235 sayılı yasa ile kurulan Türkiye Mimar ve Mühendisler
Odaları Birliği (TMMOB) her bir mühendislik dalı için ayrı oda
olmak üzere 23 dalda örgütle iştir. Bu odalardan üçü Ziraatla
ilgili odalardır. Bunlar Ziraat Mühendisleri Odası (ZMO), Gıda
Mühendisleri Odası ve Peyzaj Mi arları Odasıdır.
Ayrı a Ziraat Mühendisleri bu oda ı dışı da da örgütlenme
faaliyetlerini sürdür üştür. Türk Ziraat Yüksek Mühendisleri Birliği
Adıyla farklı bir örgütlenme içerisinde olan bu dernek ile de meslek
daya ış ası sağla aya çalışıl aktadır.
24
Download

URUN