İSTANBUL TAKAS VE SAKLAMA BANKASI A.Ş. BORSA İSTANBUL A.Ş. BORÇLANMA
ARAÇLARI PİYASASI TAKAS VE TEMİNAT YÖNETİMİ PROSEDÜRÜ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar
Amaç
MADDE 1 - (1) Prosedürün amacı; Borsa İstanbul A.Ş. Borçlanma Araçları Piyasası‟nda
gerçekleştirilen sermaye piyasası araçları alım satım işlemleri ile bu araçların konu
olduğu diğer işlemlerin nakit ve kıymet takası, temerrüt, teminat, saklama, hak
kullanım, transfer işlemleri, üyelik ile mevzuat çerçevesinde ve/veya Kurul tarafından
Takasbank‟a verilen diğer görevlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 - (1) Prosedür; 30.12.2012 tarihli ve 28513 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanan 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu‟nun 77 nci maddesi, 27.06.2013
tarih ve 28690 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Ödeme ve Menkul Kıymet
Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında
Kanun‟un 10 uncu maddesi, 30.05.2013 tarih ve 28662 sayılı Resmi Gazete‟de
yayımlanan Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel
Yönetmelik, 18.07.2013 tarih ve 28711 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan İstanbul
Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Merkezi Takas Yönetmeliği ve ilgili mevzuat
çerçevesinde hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 3 - (1) Prosedürde geçen;
a) Borçlanma Araçları: İhraççıların ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde
borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri tahvilleri, paya
dönüştürülebilir tahvilleri, değiştirilebilir tahvilleri, bonoları, kıymetli
maden bonolarını, sukuk ve niteliği itibari ile borçlanma aracı olduğu
Kurulca kabul edilen sermaye piyasası araçlarını,
b) Borsa: Borsa İstanbul Anonim Şirketini,
c) DİBS: Devlet iç borçlanma senetlerini,
ç) EFT: Elektronik Fon Transfer Sistemini,
d) EMKT: Elektronik Menkul Kıymet Transfer Sistemini,
e) Genel Müdür: İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Genel
Müdürünü,
f) Kollektif Yatırım Kuruluşları: Yatırım fonları, bireysel emeklilik fonları ve
yatırım ortaklıklarını,
g) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,
ğ) MKK: Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketini,
h) ÖSBA: Özel sektör borçlanma araçlarını,
ı) Piyasa: Borsa İstanbul A.Ş. Borçlanma Araçları Piyasasını,
i) Prosedür: İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Borsa İstanbul A.Ş.
Borçlanma Araçları Piyasası Takas ve Teminat Yönetimi Prosedürü‟nü
j) Sistem: Takasbank sistemini,
k) Takas: Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan
yükümlülüklerin, Takasbank tarafından belirlenen süre ve şartlarda,
Sayfa 1/21
l)
m)
n)
o)
ö)
p)
r)
s)
ş)
üyeler tarafından yerine getirilmesi suretiyle taraflar arasında nakit
ve/veya varlıkların transferini sağlayan süreçlerin tamamını,
Takasbank: İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketini,
TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini,
TETS: Takasbank Elektronik Transfer Sistemini,
TIC: Bankaların TCMB nezdindeki nakit hesaplarını,
Üye: Piyasada gerçekleşen işlemlere ilişkin olarak Takasbank tarafından
verilen takas hizmetlerine taraf olmalarına izin verilenleri,
Yatırım Kuruluşu: Kurul‟dan yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmak
üzere izin almış aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde
bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer
sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları,
Yönerge: İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Borsa İstanbul A.Ş.
Borçlanma Araçları Piyasası Takas ve Teminat Yönetimi Yönergesi‟ni,
Yönetim kurulu: Takasbank yönetim kurulunu,
Yönetmelik: İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Merkezi Takas
Yönetmeliğini,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Üyeliğe İlişkin Esaslar
Üyelik
MADDE 4 - (1) TCMB ve 5 inci maddede belirlenen şartları sağlayan yatırım
kuruluşları takas üyesi olabilirler.
(2) Piyasaya üye olan kuruluşlar Yönetmeliğin 7 inci maddesi 1 inci fıkrası uyarınca
doğrudan takas üyesidirler. Doğrudan takas üyeleri, sadece kendilerinin ve/veya
müşterilerinin takas işlemlerini gerçekleştirmeye yetkilidir.
Üyelik şartları
MADDE 5 - (1) Piyasada Takas Üyesi olabilmek için aşağıdaki şartların sağlanmış
olması gerekir.
a) Borçlanma Araçları Piyasasında ilgili mevzuata aykırılıklar sebebiyle
işlem yapma yetkisinin kaldırılmamış olması,
b) İçeriği Takasbank tarafından belirlenen sözleşmenin imzalanarak ibraz
edilmiş olması,
c) Takasbank nezdindeki işlemlerini gerçekleştirmek amacıyla teknik alt
yapının oluşturulması ve işlerliğinin sağlanması için gerekli tedbirlerin
alınmış olması,
ç) Takasbank, MKK ve Takasbank tarafından belirlenen muhabir bankalar
nezdinde ilgili hesapların açılması,
(2) Takasbank‟ın Borçlanma Araçları Piyasasında merkezi karşı taraf olması halinde
ilave üyelik şartları merkezi karşı tarafa ilişkin yönetmelik ile belirlenir.
Üyelik başvuru ve kabulü
MADDE 6 - (1) Üyelik için başvuracak kuruluşların, Takasbank Genel Müdürlüğüne
hitaben başvuru talebini ve Prosedürde üyelik için aranan şartların yerine getirildiğini
tevsik eden bilgi ve belgeleri içeren bir yazı ile müracaatta bulunması ve bu yazının
Sayfa 2/21
ekinde, Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde belirtilen bilgi ve belgeler ile aşağıda
belirtilen belgeleri Takasbank‟a göndermeleri gerekmektedir.
a) Üyelik başvuru formu,
b) Yetki Belgesi (örneği),
c) Piyasa‟da üye olduğuna dair Borsadan alınacak belge,
ç) Üyelik Sözleşmesi ve Sözleşme Öncesi Bilgi Formu
d) Nakit, Kıymet, Teminat, Şartlı Virman ve Elektronik EFT Talimatı
Taahhütnamesi,
e) Faks Cihazı ile İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.‟ye Gönderilecek
Müşteri Talimatları ile İlgili Uygulama Sözleşmesi,
f) Takasbank tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde talep edilecek diğer
belgeler
(2) Üyelik başvurularının Takasbank tarafından değerlendirmeye alınması için, bu
maddenin birinci fıkrasında yer alan bilgi ve belgeler ile Takasbank tarafından
istenecek diğer bilgilerin tamamlanmış olması gerekir. Takasbank yapılan başvuruları
5 inci maddede aranan şartların yerine getirilip getirilmediği açısından değerlendirir.
Başvuruya ilişkin Takasbank tarafından alınan karar ilgiliye yazılı olarak bildirilir.
(3) Üyelik başvurusu kabul edilen kurumun Takasbank nezdinde faaliyetlerine
başlayabilmesi için üyelik başvurusunun uygun görüldüğünün tebliğinden itibaren 1
ay içerisinde;
a) Üyelik teminatını yatırması,
b) Takasbank sistemi üzerinde üye adına işlem yapacak olan personeli
yetkilendirmesi gerekir. Aksi takdirde ilgili kuruma verilen üyelik izni
iptal edilir.
(4) 3 üncü fıkrada belirtilen yükümlülüklerin yerine getirildiği tarih kurumun
Piyasa‟da takas üyesi olduğu tarih olarak kabul edilir ve üye bu tarihten itibaren işlem
yapmaya hak kazanır.
Üyelerin yükümlülükleri
MADDE 7 - (1) Üyelerin aşağıda sayılan hususlara uyması zorunludur:
a) Prosedür ve ilgili diğer mevzuatla Piyasa takas işlemlerine ilişkin olarak
belirlenen tüm ilke ve kurallara uygun hareket etmek,
b) Müşterilerine ve diğer üyelere karşı iyi niyet ve dürüstlük ilkelerine
uygun davranmak,
c) Takasbank tarafından talep edilen aidat, ücret, komisyon ve diğer
yükümlülükleri süresi içinde yerine getirmek,
ç) Takasbank tarafından öngörülmesi halinde, diğer üyelere karşı
doğabilecek mali ve hukuki sorumluluğu teminat altına alan, genel ve
özel mahiyette sigorta yaptırılmasına ilişkin düzenlemelere uymak ve bu
nitelikteki diğer tedbirleri almak,
d) Prosedür kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak Takasbank
tarafından gerekli görülen hususlarda talep edilecek her türlü bilgi ve
belgeyi vermek ve Takasbank yetkililerince yapılacak incelemelerde her
türlü desteği sağlamak,
e) Takasbank‟ın yapacağı sistem değişikliklerine belirlenen süreler
içerisinde uyum sağlamak ve davet edildiği testlere iştirak etmek,
Sayfa 3/21
f) Doğrudan veya dolaylı yönetim kontrolünü sağlayan payların
devredilmesi durumunda, Takasbank‟a 15 gün içerisinde bildirimde
bulunmak,
g) Yasal olarak tutmakla yükümlü oldukları defter ve kayıtlara ek olarak,
Takasbank tarafından kararlaştırılan diğer kayıtları tutmak, bilgi ve
belgeleri usulüne göre düzenlemek; bunları periyodik olarak veya
Takasbank‟ın istediği zamanlarda Takasbank‟a iletmek ve söz konusu
kayıt ve belgeleri 1 yıl boyunca saklamak,
ğ) Merkez adresi, yönetim kurulu ve genel müdür değişikliklerini, en geç
değişikliğin gerçekleştiği tarihi izleyen iş günü Takasbank‟a bildirmek,
h) Prosedür kapsamındaki diğer yükümlülüklerini süresi içerisinde ve
eksiksiz olarak yerine getirmek.
(2) Herhangi bir üyenin, yükümlülüklerini kısmen veya tamamen yerine
getiremeyeceğini öngörmesi halinde, durumu sebeplerini de içeren tüm tevsik edici
bilgi ve belgelerle birlikte ivedilikle Kurula ve Takasbank‟a bildirmesi zorunludur. Söz
konusu bildirim, Takasbank‟ın Prosedürde belirlenen tedbirleri almasına engel teşkil
etmez.
(3) Üyeler Prosedür kapsamında düzenlenen faaliyetler çerçevesinde gerçekleştirmiş
olduğu işlemlere ilişkin tüm yükümlülüklerin ifası ile çalışanlarının görevleri
çerçevesinde yaptıkları işlerden sorumludur.
(4) Üyeler işlemlerini yetkilendirdiği personel adına tahsis edilen kullanıcı kodu ve
şifreleri kullanarak uzaktan erişim yoluyla gerçekleştirirler. Tahsis edilen şifre
kullanılarak sistemde yapılan işlemler ile şifrenin yetkisiz kişilerce kullanımından
doğan sorumluluk üyeye aittir.
(5) Sisteme erişimin mümkün olmadığı durumlarda işlemler üyeyi temsil yetkisi
bulunan kişilerce verilecek yazılı talimatlar çerçevesinde Takasbank tarafından
gerçekleştirilebilir.
Üye faaliyetlerinin durdurulması ve üyelikten çıkarma
MADDE 8 - (1) Üyenin 5 inci maddede belirtilen üyelik şartlarını kaybetmiş
olduğunun tespiti halinde, Takasbank, 3 ayı geçmemek üzere verilecek uygun süre
içinde söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilmesini istemeye yetkilidir.
(2) Üyelik şartlarının kaybedilmiş olması veya yükümlülüklerin yerine getirilmemesi
nedeniyle, takas sisteminin güvenli ve kesintisiz işlemesini tehlikeye düşürecek önemli
nitelikte risklerin ortaya çıkması durumunda Takasbank, herhangi bir süre
vermeksizin üyenin faaliyetlerini tamamen veya işlem bazında, geçici olarak
durdurmaya veya üyelikten çıkarmaya yetkilidir. Bu durum en hızlı iletişim aracı ile
Kurul‟a ve Borsa‟ya bildirilir.
(3) Borsa, piyasa işleticisi, Kurul ya da yetkili otorite tarafından işlem yapma yetkisinin
kaldırılması halinde, üye Takasbank tarafından takas üyeliğinden çıkarılır.
(4) Faaliyetleri durdurulan, üyelikten çıkartılan veya kendi yazılı talebi doğrultusunda
üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin Prosedür kapsamında yer alan işlemlerden
kaynaklanan yükümlülükleri devam eder.
(5) Takasbank, faaliyetleri durdurulan veya üyelikten çıkarılan kurumun takas
işlemlerinin tamamlanması amacıyla aşağıdaki tedbirler dâhil gerekli gördüğü her
türlü tedbiri almaya yetkilidir.
a) Üyenin doğrudan Takasbank nezdindeki hesapları üzerinde işlem
yapmasını engellemek,
Sayfa 4/21
b) Takas borçlarının kapatılması amacıyla üyenin takas alacaklarını
kullanmak,
c) Üyenin teminatlarına başvurmak,
ç) Üyenin Takasbank nezdinde serbest hesaplarında bulunan varlıklarına
başvurmak.
Üyelikten ayrılma
MADDE 9 - (1) Üyelikten ayrılmak isteyen kurum, bu durumu Takasbank‟a yazılı
olarak bildirir. İlgili üyenin Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklerinin yanı sıra;
a) Piyasa üyeliğini sona erdirdiğine dair Borsa‟dan alınan tevsik edici
belgelerin bir örneğinin Takasbank‟a teslim edilmesi,
b) Piyasada ileri valörlü gerçekleştirmiş olduğu işlemlerin tamamının tasfiye
edilmiş olması,
c) Takasbank‟a karşı herhangi bir yükümlülüğünün bulunmaması,
gerekmektedir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Takas işlemleri
Genel esaslar
MADDE 10 - (1) Üyeler web alt yapısı ile Takasbank sistemine erişerek işlemlerini
gerçekleştirirler.
(2) Üyelerin takasa konu işlemlerinden doğan hak ve yükümlülükleri Takasbank
tarafından belirlenen hesaplar üzerinden hesaben sonuçlandırılır.
(3) İşlemlerin valör tarihinde ve süresi içerisinde tamamlanacağı hususunda
Takasbank‟ın herhangi bir garantisi bulunmaz. Takas işlemlerinin süresi içerisinde
tamamlanması borçlu üyelerin yükümlülüklerini zamanında yerine getirmesi
koşuluna bağlıdır.
(4) Pay Senedi Repo Pazarı ve yurt dışı sermaye piyasası araçları kullanılarak yapılan
işlemlerin takası ile diğer pazarlardaki işlemlerin takası ayrı olarak gerçekleştirilir.
(5) Piyasada gerçekleştirilen kesin alım satım işlemlerinin takası valör tarihinde, repo ters repo işlemlerinin takası ise; başlangıç ve bitiş valöründe ilgili nakit/kıymet takas
hesapları kullanılarak gerçekleştirilir.
Takas hizmeti sunulan piyasalar/pazarlar
MADDE 11 - (1) Piyasa bünyesinde bulunan ve aşağıda sıralanan pazarlara ait takas
işlemleri Takasbank tarafından gerçekleştirilir.
a)
b)
c)
ç)
d)
e)
f)
g)
ğ)
Kesin Alım-Satım Pazarı,
Repo-Ters Repo Pazarı,
Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı,
Menkul Kıymet Tercihli Repo Pazarı,
Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı,
Pay Senedi Repo Pazarı,
Uluslararası Tahvil Pazarı,
Eurotahvil Pazarlıklı İşlemler Platformu,
Borçlanma Araçları Piyasası bünyesinde kurulacak diğer pazarlar
Sayfa 5/21
(2) Piyasa bünyesinde bulunan pazarlarda yabancı para cinsinden gerçekleştirilen
işlemlerin takası Takasbank tarafından muhabir banka kullanılarak sonuçlandırılır.
Merkezi takas
MADDE 12 - (1) Piyasada yapılan bütün işlemlerin takası, Kurulca getirilen istisnalar
hariç, Takasbank tarafından gerçekleştirilir.
Takas tarihi ve süresi
MADDE 13 - (1) Piyasada gerçekleştirilen TL cinsinden işlemlerin takası aynı gün
(T+0), döviz cinsinden yapılan işlemlerin takası ise işlemden bir gün sonra (T+1)
gerçekleştirilir. Repo-ters repo sözleşmeleri ise işlemin başlangıç ve bitiş valöründe
takasa dahil edilir. İleri valörlü işlemlerin takası ise valör tarihinde gerçekleşir.
(2) Takas süreleri belirlenirken Takasbank ve muhabir bankasının resmi olarak açık
olduğu iş günleri dikkate alınır.
(3) Yarım günlerde uygulanacak takas süreleri Takasbank tarafından belirlenerek
üyelere duyurulur.
(4) Taraflarca menkul kıymet ya da nakit yükümlülüğünün takas tarihinden önce
yerine getirilerek takas işlemlerinin sonuçlandırılması mümkün değildir.
(5) Piyasanın takas son saatleri Borsa‟nın görüşü alınarak Takasbank Yönetim Kurulu
tarafından değiştirilebilir.
(6) Piyasada gerçekleştirilen işlemlere ilişkin nakit ve menkul kıymet takas
yükümlülükleri Prosedürde belirtilen saatler içerisinde yerine getirilir. Aksi halde
temerrüt hükümleri uygulanır.
(7) Takas süresi; takas, saklama, ödeme veya piyasa işletim sistemlerinden
kaynaklanan sorunlar nedeniyle Takasbank Genel Müdürü tarafından geçici olarak
değiştirilebilir.
Para birimi
MADDE 14 - (1) Takas işlemlerinden kaynaklanan nakit yükümlülüklerinin
ödenmesinde işlemlerin gerçekleştiği para birimi kullanılır.
Takasın kesinliği
MADDE 15 - (1) Sermaye piyasası araçlarının takas talimat ve işlemleri ile ödeme
işlemleri üye faaliyetlerinin geçici ya da sürekli olarak durdurulması, idari ve adli
merciler nezdinde tasfiye işlemlerine başlanması durumu da dâhil olmak üzere, geri
alınamaz ve iptal edilemez.
(2) Üye faaliyetinin durdurulduğu veya kanunlarla düzenlenmiş her türlü tedbir ve
kararın Takasbank‟a tebliğ edildiği anda en hızlı iletişim aracı ile işlemlerin
durdurulması için Borsa bilgilendirilir.
(3) Piyasada gerçekleşerek takas sistemine aktarılan tüm sözleşmelerin takas işlemleri
sonuçlandırılır.
(4) Üyenin Takasbank nezdinde bulunan mevcut nakit ve kıymet bakiyeleri ile tesis
etmiş olduğu teminatlar, yükümlülüklerinin sona erdirilmesi için kullanılır. İkinci fıkra
kapsamında Takasbank‟a tebliğ edilen karar çerçevesinde işlem yapılabilmesi için
üyenin Takasbank‟a karşı olan tüm yükümlülüklerinin tamamlanmasını gerekir.
Sayfa 6/21
Takas hesapları
MADDE 16 - (1) 11 inci maddede yer alan piyasa ve pazarlarda işlem yapmak isteyen
bütün üyeler, takas işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan nakit ve
menkul kıymet hesaplarını Takasbank, MKK ve işlemin niteliği çerçevesinde;
Takasbank tarafından belirlenecek muhabir banka nezdinde açmak zorundadırlar.
(2) Takasa olan nakit / kıymet yükümlülükleri hesaben yerine getirilir.
Netleştirme
MADDE 17 - (1) 10 uncu maddenin dördüncü fıkrasında sayılan pazarlar hariç,
Piyasa nezdindeki tüm pazarlarda gerçekleştirilen işlemlerin nakit tutarları netleştirilir.
(2) Kesin Alım Satım Pazarı, Nitelikli Yatırımcı İhraç Pazarı ve Menkul Kıymet Tercihli
Repo Pazarında gerçekleşen işlemler ile tüm pazarlardaki repo geri dönüşü nedeniyle
alacaklı olunan kıymetler netleştirilerek menkul kıymet bazında net borç veya alacak
oluşturulur. Zincirleme işlemler hariç, Borsa nezdindeki Repo-Ters Repo Pazarı ile
Bankalararası Repo – Ters Repo Pazarından ters repo ile alınan kıymetler
netleştirmeye dâhil edilmez. Söz konusu kıymetler, ilgili üyenin Takasbank nezdindeki
“Borsa İçi Ters Repo Teminat Deposu”nda geri dönüş tarihine kadar bloke olarak
tutulur.
(3) Döviz ödemeli menkul kıymetlerin konu olduğu kesin alım-satım pazarı işlemleri
ile repo-ters repo pazarları arasındaki işlemler netleştirilmez.
Teslim karşılığı ödeme prensibi
MADDE 18 - (1) Takas işlemlerinde teslim karşılığı ödeme prensibi uygulanır. Takas
yükümlülüklerini yerine getirmeyen üyelerin takas alacakları ödenmez.
(2) Kısmi olarak yerine getirilen yükümlülükler karşılığında serbestleşen alacaklar da
kısmi olarak ödenir.
Blokelendirme, bloke çözme ve likidite sırası
MADDE 19 - (1) Üyelerin takas borçlarına karşı takas alacaklarına en likit olandan en
az likit olana doğru bloke konur. Blokelerin kaldırılması ise en az likit olandan en çok
likit olana doğru gerçekleştirilir.
(2) Blokelendirme işlemi; vadesi en yakın olan kıymetten başlanarak, bloke çözme
işlemi ise vadesi en uzak olan kıymetten başlanarak yapılır.
(3) Blokelendirme işlemi aşağıdaki sıra ile yapılır.
a) Nakit,
b) 501 nolu serbest depo,
c) 501K nolu kaydi serbest depo,
ç) 1101 nolu borsa içi ters repo teminat deposu.
(4) Bloke çözme işlemi aşağıdaki sıra ile yapılır.
d) 1101 nolu borsa içi ters repo teminat deposu,
e) 501K nolu kaydi serbest depo,
f) 501 nolu serbest depo,
g) Nakit.
Sayfa 7/21
Kollektif yatırım kuruluşlarına ilişkin özel hükümler
MADDE 20 - (1) Borsada kollektif yatırım kuruluşları adına yapılan işlemlerin
takasından, işlemi gerçekleştiren doğrudan takas üyesi sorumludur.
(2) Kollektif yatırım kuruluşları adına gerçekleştirilen ters repo işlemi sonucunda
alınan kıymetler, takas üyesi hesabından ilgili kollektif yatırım kuruluşlarının hesabına
transfer edilerek saklanır. İşlemin geri dönüş tarihinde ise kollektif yatırım
kuruluşlarının saklama hesabından doğrudan takas üyesi hesabına aktarılır.
Borçlanma araçları takas işlemleri
MADDE 21 - (1) Piyasada gerçekleştirilen kesin alım satım işlemlerinin takası valör
tarihinde, repo - ters repo işlemlerinin takası ise; başlangıç ve bitiş valöründe ilgili
nakit/kıymet takas hesapları kullanılarak gerçekleştirilir.
(2) Netleştirme esnasında kapanan borçlar karşılığında serbestleşen alacakların
dağıtımı oransal olarak yapılır.
(3) Takas havuzunda yeterli bakiye bulunmaması halinde, menkul kıymet ve/veya
nakit borcunu kapatan üyeler zaman önceliği prensibi çerçevesinde sıralandırılır ve
takas havuzunda oluşan bakiye bu sıraya göre dağıtılır.
(4) Borç kapatma işlemi sonucunda; serbestleşen alacak bakiyesinin Takasbank
Havuz Hesabında bulunmaması durumunda, nakit ve her bir kıymet için alacak sırası
oluşturulur. Alacak sırasının oluşturulmasında, ilgili alacağın serbestleşmesini
sağlayan borç kapatma işleminin, Takasbank sisteminde yapıldığı saat dikkate alınır.
Borçlanma araçları nakit takası (TL)
MADDE 22 - (1) Net takas yükümlülükleri Takasbank nezdinde üye bazında açılan
“Üye Tahvil Takas Borcu Hesabı (33)”na saat 16:30'a kadar yatırılır.
(2) Nakit takas alacaklarının ödenebilmesi için; menkul kıymet yükümlülüklerinin
yerine getirilmiş olması ve nakit takas havuz hesabında bakiye bulunması gerekir.
(3) Zaman önceliği prensibi çerçevesinde, menkul kıymet yükümlülüğünü erken
yerine getiren üyelere nakit alacakları da erken ödenir. Ancak, netleştirme esnasında
kapanan kıymet borçları karşılığında serbestleşen nakit alacakların dağıtımı oransal
olarak yapılır. Kısmen yerine getirilen yükümlülükler karşılığında serbestleşen nakit
alacakları da kısmi olarak ödenir.
(4) Nakit alacakları üyelerin Takasbank nezdindeki “Üye Serbest Cari Hesabı (11)”na
alacak kaydedilir. Bankaların TL nakit alacakları ise; TCMB nezdindeki TIC hesaplarına
aktarılır.
Borçlanma araçları nakit takası (Döviz)
MADDE 23 - (1) Piyasada işlem yapan üyeler, nakit yükümlülüklerini ilgili döviz
cinsinden netleştirilmiş tutarlar üzerinden yerine getirirler.
(2) Nakit yükümlülükleri Takasbank‟ın muhabir bankaları nezdindeki hesapları
aracılığı ile sonuçlandırılır.
(3) Borçlu üye, valör tarihinde borçlu olduğu tutarı Takasbank‟ın muhabir hesabına
göndermekle yükümlüdür.
(4) Nakit alacaklar ise; üyelerin Takasbank‟a bildirmiş olduğu muhabir bankaları
nezdindeki hesaplarına aktarılır. Üyeler, işlem yaptıkları döviz cinsine göre nakit
Sayfa 8/21
alacaklarının gönderilmesini istedikleri muhabir banka ve hesap numarasını yazılı
olarak Takasbank‟a iletmek zorundadır.
(5) Döviz alacaklarının ödenmesi için; üyenin tüm menkul kıymet yükümlülüklerini
yerine getirmiş olması ve diğer borçlu üyelerin de nakit yükümlülüğünü yerine
getirmesi gerekmektedir. Ancak, Takasbank gerekli gördüğü hallerde kısmi ödeme
yapabilir.
Borçlanma araçları kıymet takası (TL)
MADDE 24 - (1) Menkul kıymet yükümlülüklerinin saat 16:30‟a kadar yerine
getirilmesi esastır.
(2) Kıymet takas borçları, netleştirme esnasında üyenin 501 nolu Serbest Depo ve
501K nolu Kaydi Serbest Depo Hesabında yeterli bakiye bulunması durumunda,
sistem tarafından otomatik olarak kapatılır. Bakiye yetersiz ise üyenin yeterli bakiyeyi
oluşturarak borç kapatma yapması gerekir.
(3) Menkul kıymet takas alacaklarının ödenebilmesi için, teslim karşılığı ödeme
prensibi çerçevesinde diğer menkul kıymet ve/veya nakit yükümlülüklerinin yerine
getirilmiş olması ve kıymet takas havuzunda yeterli bakiye bulunması gerekir.
(4) Netleştirme esnasında kapanan nakit borçları karşılığında serbestleşen kıymetler
için alacak dağıtımı oransal olarak yapılır. Takas havuz bakiyesinin yeterli olmaması
halinde, serbestleşme saati dikkate alınarak menkul kıymet bazında alacak sırası
oluşturulur. Bir başka üyenin borç kapatması sonucunda menkul kıymet takas havuz
hesabına gelen kıymetler ilk sırada bulunan alacaklı üyeden başlayarak dağıtılır.
(5) Üyelerin;
a) DİBS cinsinden menkul kıymet alacakları Takasbank nezdindeki 501
nolu “Serbest Depo” hesaplarına aktarılır.
b) ÖSBA cinsinden menkul kıymet alacakları MKK nezdindeki “Özel Sektör
Tahvil Havuzu (OSTH)” hesaplarına aktarılır.
c) Repo-Ters Repo Pazarı ve Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı
işlemlerinden kaynaklanan alacaklar ise işlemin geri dönüş tarihine
kadar üyenin Takasbank nezdindeki “Borsa İçi Ters Repo Bloke Depo”
hesabına aktarılarak bloke edilir. Bu hesaplarda bulunan kıymetler
başka bir hesaba transfer edilemez. Ancak Borsa nezdinde zincirleme
işleme konu edilebilir ve/veya başka bir yatırım kuruluşunun
Takasbank nezdindeki “Ters Repo Emanet Bloke Depo” hesabına
aktarılabilir.
Borçlanma araçları kıymet takası (Döviz)
MADDE 25 - (1) Avro ödemeli menkul kıymet borçlarının Türkiye saati ile 15:00‟a
kadar, Amerikan Doları ödemeli menkul kıymet borçlarının ise Türkiye saati ile
16:30‟a kadar Takasbank nezdindeki “Serbest Depo Hesabı”nda bulundurulması
gerekmektedir.
(2) Kesin satışı yapılan döviz ödemeli kıymetlerin borç kapatma işlemi, üye tarafından
ilgili kıymetin muhabir hesabına yatırılması halinde Takasbank kullanıcısı tarafından
yapılır.
(3) Kesin alımı yapılan döviz ödemeli kıymetlerin aktarımı muhabir bankadan
ödemenin yapıldığına ilişkin teyidin alınmasını takiben, takas hesabında yeterli
menkul kıymet bakiyesi bulunması halinde alacaklı üyenin ilgili hesabına Takasbank
kullanıcısı tarafından aktarılır.
Sayfa 9/21
Pay Senedi Repo Pazarı takas işlemleri
MADDE 26 - (1) Pay Senedi Repo Pazarı‟nda gerçekleştirilecek işlemlerde nakit ve pay
yükümlülükleri saat 16.30‟a kadar yerine getirilir.
(2) Pay borç/alacakları müşteri/portföy bazında netleştirilerek MKK‟ya gönderilir.
Üyeler MKK nezdinde müşteri/portföy hesaplarından kıymet aktarımlarını yaparak
takas havuz hesaplarından Takasbank‟ın MKK nezdindeki takas havuz hesabına
borçlarını yatırmak suretiyle yükümlülüklerini üye bazında yerine getirirler.
(3) Pay Senedi Repo Pazarı‟nda portföy hesabına gerçekleştirilen işlemlerde
kullanılacak hesapların Takasbank‟a bildirimi zorunludur. Netleştirme, bildirilen
portföy hesapları dikkate alınarak yapılır.
(4) Nakit borçları, Takasbank nezdindeki Üye Pay Senedi Repo Takas Borcu Hesabı
(90)‟na ödeme yapılarak kapatılır.
(5) Gerçekleştirilen her nakit/kıymet borç kapatma işlemi sonucunda nakit/kıymet
alacak dağıtımı otomatik olarak gerçekleşir. Borç kapatma işlemi sonucunda
serbestleşen nakit/kıymet alacakları takas havuzunda mevcut ise; ilgili nakit/kıymet
hesaplarına eş anlı olarak alacak dağıtımı yapılır. Aksi halde borç kapatma saatine
göre alacak dağıtımı sırası belirlenir ve havuz bakiyesi müsait oldukça dağıtım
gerçekleştirilir.
(6) Pay alacakları MKK nezdindeki müşteri/portföy hesaplarına otomatik olarak
aktarılır.
(7) Nakit alacak dağıtımı üyenin Takasbank nezdindeki 11 nolu serbest cari hesabına
yapılır. Bankaların nakit takas alacakları ise TCMB nezdindeki TIC hesaplarına
otomatik olarak gönderilir.
(8) Pay Senedi Repo Pazarı nakit ve pay alacakları, nakit yükümlülüklere ilişkin
ödemenin Takasbank nezdindeki Pay Senedi Repo Takas Borcu Hesabına, pay
yükümlülüklerine ilişkin aktarımların ise; MKK nezdindeki repo takas havuz
hesabından Takasbank havuz hesabına yapılması ve takas havuzunun müsait olması
koşuluyla ödenir.
Yurtdışı Sermaye Piyasası Araçları Takas işlemleri
MADDE 27 - (1) Takas, ilgili pazarlara ait işlemler birleştirilerek yapılan ikili netleştirme
sürecinin sonucunda oluşturulan takas talimatları doğrultusunda Takasbank
tarafından belirlenen muhabir banka nezdinde ilgili üye hesapları kullanılarak teslim
karşılığı ödeme prensibine göre gerçekleşir.
(2) İşleme taraf olan iki üye arasında kıymet tanımı, valör, döviz birimi bazında ikili
netleştirme yapılır.
(3) Netleştirme sonucunda oluşan talimatlar Takasbank tarafından muhabir bankaya
gönderilir.
(4) Üyelerin muhabir banka nezdinde hesap açmaları ve bu hesapları Takasbank‟a
yazılı olarak bildirilmeleri zorunludur. Hesap numarasına ilişkin değişiklikler için işlem
tarihinden en az 2 iş günü öncesinde Takasbank‟a yazılı olarak bildirilmesi gerekir.
(5) Nakit/kıymet borçlu üye, valör günü itibari ile ilgili döviz cinsinde nakdi/menkul
kıymeti muhabir banka nezdindeki hesabında bulundurmakla yükümlüdür.
(6) Takas yükümlülüklerinin sonlandırılacağı saatin belirlenmesine ilişkin olarak ilgili
ülkede geçerli saat dilimi esas alınır.
(7) Nakit ve menkul kıymet alacakları, alacak karşılığı olan borç tutarlarının muhabir
banka nezdindeki hesaplardan çıkışı ile eş zamanlı olarak ilgili hesaplara aktarılır.
Sayfa 10/21
(8) 17 inci madde,18 inci maddenin ikinci fıkrası ve 19 uncu madde hükümleri
yurtdışı sermaye piyasası araçlarının takas işlemlerinde uygulanmaz.
(9) Takasbank, takas işlemlerine ilişkin nakit ve kıymet hareketi nedeni ile diğer banka
ve kuruluşlarca talep edilen ücret, komisyon ve vergileri ilgili üyelere aynen yansıtır.
Piyasalar arası mahsup işlemleri
MADDE 28 - (1) Takasbank tarafından işletilen piyasalar ile takas hizmeti verilen
piyasalar/pazarlar arasında nakit ve/veya pay mahsup talimatı iletilerek bir
piyasadan/pazardan olan alacakların diğer piyasa/pazar işlemlerinden kaynaklanan
borçlara mahsup edilmesi mümkündür.
(2) Mahsup talimatı verilebilecek piyasalar/pazarlar Takasbank tarafından belirlenerek
üyelere duyurulur.
(3) Nakit mahsup talimatları, talimatın verildiği gün EFT kapanış saatine kadar geçerli
olup, EFT kapanış saatine kadar gerçekleştirilemeyen talimatlar geçerliliğini yitirir.
(4) Mahsup talimatı verilmesine rağmen alacaklı olunan piyasa/pazardan alacağın
aynı gün içerisinde alınamaması halinde, borçlu üye borçlu olduğu piyasa/pazara
borcunu aynı gün içerisinde ödemekle yükümlüdür.
(5) Nakit mahsup talimatlarının;
a) Pay Piyasası/Borçlanma Araçları Piyasası/Pay Senedi Repo Pazarı
arasında en geç saat 14:30‟a,
b) Takasbank Para Piyasası ile diğer piyasalar/pazarlar arasında saat en
geç 15:45‟e kadar Takasbank‟a elektronik olarak iletilmesi zorunludur.
(6) Pay Piyasası ile Pay Senedi Repo Pazarı işlemlerinden doğan pay borç/alacakları
ise; saat 15.30‟a kadar MKK‟ya talimat verilerek mahsup edilebilir.
Yatırım fonu, bireysel emeklilik fonu ve borsa yatırım fonu virman ve takas işlemleri
MADDE 29 - (1) Yatırım fonu, bireysel emeklilik fonu, borsa yatırım fonlarının
Piyasada gerçekleştirmiş olduğu satış işlemleri için, her bir kıymet bazında toplam
satış miktarları kadar virman talimatı sistem tarafından otomatik olarak oluşturulur.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Temerrüt ve Mağduriyet Ödemesi İşlemleri
Borçlanma Araçları Temerrüt Esasları
MADDE 30 - (1) Piyasada gerçekleştirilen işlemlerden kaynaklanan;
a) Menkul kıymet ve nakit yükümlülükleri ile kupon geri ödemelerine
ilişkin yükümlülüklerini saat 16:30‟dan,
b) Repo karşılığı menkul kıymet bildirimlerini saat 15:00‟dan,
c) USD cinsinden menkul kıymet yükümlülüklerini saat 16:30‟dan,
ç) Avro ödemeli menkul kıymet yükümlülüklerini saat 15:00‟dan,
d) USD ve Avro cinsinden nakit yükümlülüklerini Türkiye saati ile valör
gününden,
e) Talep edilen;
i. Repo değer düşüş/artış ve limit aşım karşılığı ilave teminat
yükümlülüklerini saat 14:00‟dan,
Sayfa 11/21
ii.
Menkul Kıymet Tercihli Repo Pazarında yapılan gün içi değerleme
sonrasında oluşan değer düşüş/artış karşılıklarını saat 16:00‟dan,
sonra yerine getiren üyeler herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın temerrüde
düşmüş sayılırlar.
(2) Yükümlülüklerini aynı gün valörü ile ancak belirlenen saatten sonra yerine getiren
üyelerden ön temerrüt faizi, aynı gün valörü ile yerine getirmeyerek izleyen günlerde
yerine getiren üyelerden ise temerrüt faizi tahsil edilir.
(3) Nakit yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde, EFT ile yapılan ödemelerde
paranın Takasbank‟ın TCMB nezdindeki TIC hesabına geçiş saati, Takasbank
nezdindeki hesaplardan virman yoluyla yapılan ödemelerde ise işlem saati esas alınır.
(4) Menkul kıymet yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde, Takasbank sisteminde
borç kapatma işleminin gerçekleştirildiği saat esas alınır.
(5) Temerrüt cezası, temerrüde düşülen tarih ile yükümlülüğün yerine getirildiği tarih
arasındaki takvim günleri esas alınarak hesaplanır.
(6) TCMB‟nin, Piyasada gerçekleştirmiş olduğu işlemlere ilişkin yükümlülüklerini takas
günü EFT kapanış saatine kadar yerine getirmesi durumunda ön temerrüt faizi
hesaplanmaz.
Temerrüt faizi
MADDE 31 - (1) Belirlenen süreler içinde yükümlülüğünü yerine getirmeyen üyeden,
temerrüde düştüğü tarihten itibaren taahhüdünü yerine getirdiği tarihe kadar ve
yerine getirilmeyen yükümlülük tutarı üzerinden hesaplanan temerrüt faizi ve diğer
yasal yükümlülükler tahsil olunur.
(2) Borçlanma Araçları Piyasasına ilişkin temerrüt faizinin belirlenmesinde, Borsanın
görüşü alınır.
(3) Temerrüde düşen üyeye, yerine getirilmeyen yükümlülük tutarının; Borsa
tarafından oluşturulan kamu menkul kıymetlerinin işlem gördüğü repo-ters repo
pazarlarında, TCMB Bankalararası Para Piyasası‟nda veya Takasbank Para Piyasası‟nda
oluşan bir gecelik ağırlıklı ortalama faiz oranlarından en yüksek olanının, aşağıda yer
alan katsayılar esas alınarak hesaplanacak tutarı kadar temerrüt faizi uygulanır.
YÜKÜMLÜLÜK TÜRÜ
SAAT ARALIĞI
KATSAYI
16:31-17:00
0,25
17:00‟den sonra aynı gün
0,50
valörüyle
NAKİT (TL) / KIYMET
3,00 (3 aylık dönemde ilk
(TL – USD)
temerrüt hali için) Her bir
Valör tarihinden sonra
ilave temerrüt için katsayı 1
puan artırılır.
15:01-17:00
0,25
17:00‟den sonra aynı gün
0,50
valörüyle
KIYMET (EUR)
3,00 (3 aylık dönemde ilk
temerrüt hali için) Her bir
Valör tarihinden sonra
ilave temerrüt için katsayı 1
puan artırılır.
3,00 (3 aylık dönemde ilk
NAKİT (EUR - USD)
Valör tarihinden sonra
temerrüt hali için) Her bir
Sayfa 12/21
ilave temerrüt için katsayı 1
puan artırılır.
Repo İşl. Konu
Menkul Kıymet
Bildirimi
Repo Değer
Düşüş/Artış ve Limit
Aşım Karşılığı İlave
Teminat
Menkul Kıymet
Tercihli Repo
Pazarında Yapılan
Gün İçi Değerleme
Sonrasında Oluşan
Değer Düşüş/Artış
Karşılığı İlave Teminat
Repo-Ters Repo Pazarı
ve Menkul Kıymet
Tercihli Repo Pazarı
Kupon Geri
Ödemeleri
15:00‟den sonra
0,05
14:01-17:00
17:00‟den sonra aynı gün
valörüyle
0,25
Valör tarihinden sonra
16:01-17:00
17:00‟den sonra aynı gün
valörüyle
Valör tarihinden sonra
16:31-17:00
17:00‟den sonra aynı gün
valörüyle
Valör tarihinden sonra
0,50
3,00 (3 aylık dönemde ilk
temerrüt hali için) Her bir
ilave temerrüt için katsayı 1
puan artırılır.
0,25
0,50
3,00 (3 aylık dönemde ilk
temerrüt hali için) Her bir
ilave temerrüt için katsayı 1
puan artırılır.
0,25
0,50
3,00 (3 aylık dönemde ilk
temerrüt hali için) Her bir
ilave temerrüt için katsayı 1
puan artırılır.
(4) Ön temerrüt faizlerine alt ve üst sınır uygulanır. Bu sınırlar Maliye Bakanlığı
tarafından her yıl ilan edilen yeniden değerleme oranı dikkate alınarak Yönetim
Kurulu tarafından belirlenir.
Hesaplanan temerrüt faizi belirlenen alt sınır tutarından az
Alt sınır
ise; belirlenen alt sınır tutarı tahsil edilir.
Üst sınır
Hesaplanan temerrüt faizi ilgili saat dilimine ait belirlenen
üst sınırdan fazla ise; belirlenen üst sınır tutarı tahsil edilir.
(5) Aynı gün içerisinde yerine getirilmeyen yükümlülüklerde üst sınır uygulanmaz.
(6) Temerrüde düşülen yükümlülük yabancı para cinsinden ise; nakit veya menkul
kıymetin TL değeri, TCMB tarafından ilan edilen ilgili valördeki döviz alış kuru esas
alınarak bulunur. Bununla birlikte Takasbank, yabancı para cinsinden
yükümlülüklerden temerrüde düşülmesi halinde her bir yabancı para için farklı
belirleyebileceği katsayılar üzerinden de temerrüt faizinin hesaplanmasına karar
verebilir.
(7) Temerrüdün üç aylık dönem içinde tekrarı halinde her bir ilave temerrüt için
katsayı 1 puan arttırılır.
Temerrüt faizinin hesaplanması
MADDE 32 - (1) Temerrüt matrahı; nakit yükümlülükler için gecikmeli olarak
kapatılan tutar olup, kıymet yükümlülükleri için gecikmeli olarak kapatılan kıymetin
Sayfa 13/21
nominal değerinin işlem günündeki Borsa Kesin Alım/Satım Pazarı Kapanış
Bülteninde ilan edilen işlem günü valörlü ağırlıklı ortalama takas fiyatı (1 nominal
değer için) ile çarpılması sonucunda bulunur. Temerrüde konu kıymetin ilgili günde
işlem görmemesi halinde; ağırlıklı ortalama takas fiyatı yerine BİAŞ Borçlanma Araçları
Piyasası Müdürlüğü tarafından repo işlemlerinde kullanılmak üzere hesaplanan
fiyatlar (TRCARI) kullanılır.
(2) Döviz cinsinden oluşan temerrütlerde matrah, ilgili valör tarihi için TCMB
tarafından ilan edilen döviz alış kuru kullanılarak hesaplanır.
(3) Temerrüt faizi
Temerrüt/Ön Temerrüt Faizi= matrah * (Baz faiz/100 * katsayı) * (gün/365)
formülü ile hesaplanır.
Temerrüt halinin sonlandırılması
MADDE 33 - (1) Valör günü yerine getirilemeyen nakit/menkul kıymet yükümlülükleri
ile yükümlülükler karşılığında bloke tutulan nakit/kıymet bakiyeleri ertesi iş günü
09:30‟a kadar Borsaya bildirilir.
(2) Temerrüt halinin sona erdirilmesi amacıyla Borsa tarafından blokeli alacaklar
kullanılarak re‟sen alım satım işlemi gerçekleştirilir. Alım/satım işlemlerinin üye
açısından daha olumsuz fiyatlar üzerinden gerçekleşmesi halinde aradaki fark
üyeden tahsil edilir. Aradaki farkın üye tarafından ödenmemesi durumunda tutar
üyenin işlem teminatlarından tahsil edilir. İşlemlerin üye açısından daha olumlu
fiyatlar üzerinden gerçekleşmesi halinde, yerine getirilemeyen yükümlülüğün
karşılanması sonrasında kalan tutar ilgili üyeye ödenir.
(3) Temerrüdü sonlandırmak amacıyla gerçekleştirilen işlemler üyenin takas
borçlarıyla netleştirilmez.
(4) Temerrüde düşen üye temerrüt halini belirlenen ve kendisine tebliğ edilen
zamanda sona erdirmek zorundadır.
(5) Yurtdışı sermaye piyasası araçlarına ilişkin temerrüt durumunun sona
erdirilmemesi halinde ise;
a) Yükümlülüğünü yerine getirmiş olan üye temerrüde konu işlem ile ilgili
takas talimatını iptal ederek, en geç valör+1 günü saat 12:00‟a kadar
işlem karşılığı olan nakit ya da kıymetini muhabir banka nezdinde
açılmış olan Takasbank hesabına aktarır. Temerrüde düşen üyenin de
valör günü itibariyle gerçekleşmemiş işlemine ait takas talimatını
valör+1 günü saat 12:00‟a kadar iptal etmesi zorunludur. İlgili talimatın
valör+1 günü saat 12:00‟a kadar üye tarafından iptal edilmemesi
durumunda, söz konusu talimat Takasbank tarafından resen iptal edilir.
b) Temerrüt işlemleri ertesi gün valörlü olarak sonuçlandırılır. Temerrüt
durumunu sona erdirmeyen üyeye ait işlem konusu menkul kıymetler
Borsa tarafından resen aldırılıp sattırılır.
Yurtdışı sermaye piyasası araçları temerrüt esasları
MADDE 34 - (1) Yurtdışı Sermaye Piyasası Araçları işlemleri sonucunda oluşan takas
yükümlülüğünü, muhabir bankanın yerleşik olduğu ülke saati ile 18:30‟a kadar
yerine getirmeyen üye temerrüde düşmüş sayılır.
Sayfa 14/21
(2) Temerrüt matrahı; menkul kıymet için ilgili işlem gününde, temerrüde konu
menkul kıymetin işlem günleri farklı ise, valör gününe en yakın olan işlem gününde
gerçekleşen işlemlerin ağırlıklı ortalama takas fiyatından, nakit temerrüt matrahı ise
nakit tutar dikkate alınarak hesaplanır.
(3) Temerrüt cezası hesaplamasında aylık Londra Bankalararası Borçlanma Oranının
(LIBOR) 1.25 katı temerrüt faizi uygulanır. Döviz üzerinden hesaplanan temerrüt
faizi, ilgili günler için temerrüde düşen üyelerden tahsil edilir.
Tahakkuk, bildirim ve tahsilat
MADDE 35 - (1) Tahakkuk eden temerrüt faizi diğer yasal yükümlülükler ile birlikte
tahakkuk tarihinden itibaren 1 iş günü içerisinde ödenir.
(2) Tahakkuk ettirilen temerrüt faizinin bildirimi üye ekranları aracılığı ile elektronik
ortamda yapılır. Bildirimin elektronik ortamda gönderilmesini müteakip Üyenin
başkaca bir ihbar veya bildirime gerek kalmaksızın bildirimi aldığı kabul edilir.
(3) Tahakkuk ettiği halde süresi içinde üye tarafından yatırılmayan temerrüt faizi ve
diğer yasal yükümlülükler, takip eden iş günü üyenin serbest hesabından Takasbank
tarafından re‟sen tahsil edilir.
(4) Takasbank‟ın borçlanma araçlarında merkezi karşı taraf olarak hizmet vereceği
tarihe kadar temerrüt cezaları Garanti Hesabına aktarılır.
Takasbank temerrüt komitesi
MADDE 36 - (1) Temerrüt faizi tahakkuk eden üye, temerrüdün takas, ilgili merkezi
saklama sistemi veya ödeme sisteminden kaynaklanan nedenlerle kendi kusuru
olmaksızın ortaya çıktığı veya temerrüt faizi hesaplamasında maddi hata yapıldığı
gerekçeleri ile Takasbank nezdinde itiraz edebilir.
(2) İtirazlar bir yazı ve ekinde itiraza ilişkin belgeler ile temerrüt tahakkuk tarihinden
itibaren en geç 1 hafta içerisinde yapılır.
(3) Temerrüde düşen üyenin itirazı, Yönetmeliğin 35 inci maddesi çerçevesinde
Takasbank bünyesinde oluşturulan Temerrüt Komitesi tarafından değerlendirilerek
karara bağlanır.
(4) Üye tarafından yapılan itirazın haklı bulunması durumunda temerrüt faizi
uygulanmaz, tahsil edilmiş olması halinde ilgili tutar üyeye iade edilir.
(5) İtirazın reddi durumunda ise, karar bir yazı ile ilgili üyeye bildirilir.
(6) İtiraz, temerrüt faizinin süresi içerisinde ödenmesini durdurmaz.
Mağduriyet Ödemesi
MADDE 37 - (1) Taahhüdünü yerine getirmede temerrüde düşen üye nedeniyle
takas günü kendisine teslim veya ödeme yapılamayan üyeye altıncı fıkrada yer alan
koşullarda mağduriyet ödemesi yapılır. Ancak aynı gün içerisinde gecikmeli olarak
yapılan teslim ve ödemeler için mağduriyet ödemesi yapılmaz.
(2) Mağduriyet ödemesi yapılması için üye talebi aranmaz. Mağduriyet ödemesi
almak istemeyen üye bu talebini yazılı olarak Takasbank‟a bildirmesi halinde
kendisine ödeme yapılmaz.
(3) Temerrüde düşen Üye nedeniyle kendisine ödeme veya teslim yapılamayan
üyeye gecikilen günler karşılığı olarak, temerrüde düşen üyeden tahsil olunan
Sayfa 15/21
temerrüt cezasının bu maddenin dördüncü ve beşinci fıkrasında belirtilen
oranlarında ödeme yapılır.
(4) Borçlanma Araçları Piyasası için; nakit veya menkul kıymet alacaklı üyelere valör
gününde yapılamayan ödeme ve teslimler için valör günü ile ödeme veya teslimlerin
yapıldığı tarih arasındaki takvim günleri esas alınarak Borsa nezdinde kamu menkul
kıymetlerinin işlem gördüğü repo-ters repo pazarlarında, TCMB Bankalararası Para
Piyasasında veya Takasbank Para Piyasasında oluşan 1 gecelik ağırlıklı ortalama faiz
oranından yüksek olanının 2 katı esas alınarak hesaplanan tutar kadar mağduriyet
ödemesi yapılır.
(5) Yurtdışı Sermaye Piyasası Araçları için; nakit veya menkul kıymet alacaklı üyelere,
valör gününde yapılamayan ödeme veya teslimler için, valör günü ile ödeme veya
teslimlerin yapıldığı tarih arasındaki takvim günleri esas alınarak; her gün için günlük
hesaplanan temerrüt faizinin yarısı ödenir.
(6) Mağduriyet ödemesinin yapılabilmesi için;
a) Temerrüde düşen üyenin yazılı itirazda bulunmuş olması halinde
itirazının geçersiz kabul edilerek temerrüt faizinin tahsiline karar verilmiş
olması,
b) Teslim ya da ödemenin Borsa, Takasbank, MKK ve TCMB sisteminde
oluşan sorunlardan kaynaklanmaması gerekir.
(7) Mağduriyet ödemeleri üyelerin Takasbank nezdindeki serbest cari hesaplarına
yapılır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Saklama ve Hak Kullanım İşlemleri
Saklama hizmeti
MADDE 38- (1) Üyelik şartlarını yerine getirerek Takasbank üyesi olan kurumlar
saklama hizmeti alabilirler.
(2) Takasbank nezdindeki üye hesaplarında bulunan borçlanma araçları niteliğindeki
sermaye piyasası araçları bakiyeleri üye bazında amaçlarına göre detaylandırılan
farklı depo hesaplarında ve Takasbank mal varlığından ayrı olarak izlenir.
(3) Saklama hizmeti Takasbank tarafından aşağıda belirtilen esaslar çerçevesinde
sunulur.
a) DİBS, kira sertifikası ve likidite senedi saklama hizmetine ilişkin esaslar;
i. Müşteri teminatları dışındaki bakiyeler Takasbank‟ın TCMB
nezdindeki hesabında toplu olarak saklanır.
ii. Müşteri hesaplarından teminat olarak verilen kıymetler ise, MKK
nezdinde Takasbank hesabı altında ilgili piyasa adına açılan müşteri
hesaplarına bağlı Rehin Alınan Kıymetler Alt Hesaplarında (RHNA)
takip edilir.
iii. Takasbank tarafından gerek görülmesi halinde; MKK nezdinde
müşteri alt hesabı açılarak da saklama hizmeti verilebilir.
b) ÖSBA saklama hizmetine ilişkin esaslar;
i. MKK nezdinde kaydi olarak ihraç edilen ve kollektif yatırım
kuruluşları tarafından kesin alışı yapılan ÖSBA‟lar MKK sisteminde
Takasbank Üyesi altında ilgili kollektif yatırım kuruluşu adına açılan
hesaplarda izlenir.
Sayfa 16/21
ii.
Yatırım kuruluşlarının ilgili mevzuat çerçevesinde borsa dışında
müşterileri ile gerçekleştirdikleri repo işlemleri karşılığı bloke
edecekleri ÖSBA‟ları, Takasbank‟ın MKK nezdinde açılmış olan
hesabına aktarılır. Aktarılan kıymetler Takasbank nezdinde üye
hesaplarına bağlı olarak açılan ilgili depo hesabında takip edilir.
(4) T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından ihraç edilmiş olan ve Takasbank
nezdinde saklamada bulunan kuponlu menkul kıymetleri ayrıştırmak veya ayrıştırılmış
menkul kıymetleri birleştirmek isteyen aracı kurumlar ve kollektif yatırım kuruluşlarının
yazılı talepleri, TCMB tarafından belirlenen uygulama esasları çerçevesinde
Takasbank tarafından gerçekleştirilir.
(5) TCMB nezdinde Açık Piyasa İşlemi (APİ) yapmaya yetkili aracı kurumların
teminatları Takasbank nezdindeki 576-APİ Aracı Kurum Bloke Depo Hesabı ve 582APİ Aracı Kurum Teminat Depo Hesabında saklanır. Teminat yatırma/çekme işlemleri
ise TETS üzerinden gerçekleştirilir.
(6) Üyeler, Takasbank nezdindeki saklama hesapları üzerinde gerçekleştirilen işlemler
ile bakiyelerini anlık olarak sorgulayabilirler.
Hak kullanım işlemleri
MADDE 39 - (1) Takasbank nezdinde saklanan borçlanma araçlarının hak kullanım
(itfa/kupon ödemesi) işlemleri Takasbank tarafından gerçekleştirilir.
(2) Döviz ödemeli borçlanma araçlarına ilişkin itfa ve kupon bedelleri üyenin muhabir
banka nezdindeki hesabına ödenir.
(3) Teminat olarak Takasbank nezdinde bulunan borçlanma araçlarına ilişkin itfa ve
kupon bedelleri yeterli teminat tutarının üzerinde kalması koşuluyla ödenir.
ALTINCI BÖLÜM
Transfer İşlemleri
Genel İlkeler
MADDE 40 - (1) Üyeler, Takasbank nezdindeki saklama hesaplarında bulunan
borçlanma araçlarını kendi hesapları arasında veya başka bir üye hesabına transfer
edebilirler.
(2) Üyeler arası transfer işlemleri, sistemde serbest ve şartlı virman olmak üzere 2
şekilde gerçekleştirilebilir. Ayrıca Takasbank nezdindeki hesaplardan TCMB
nezdindeki başka bir banka hesabına EMKT ile kıymet aktarımı da mümkündür.
(3) Transfer işlemlerinin üyelerin yetkilendirdiği personel adına tahsis edilen kullanıcı
kodu ve şifreler ile Takasbank tarafından ilan edilen saatler içerisinde
gerçekleştirilmesi esastır. Ancak zorunlu hallerde saat 17:30‟a kadar Takasbank‟a
yazılı talimat verilerek de işlem yapılabilir.
(4) Yarım gün resmi tatil olan tarihlerde geçerli olacak süreler Takasbank tarafından
ayrıca belirlenerek üyelere duyurulur.
(5) Transfer işlemlerine ilişkin süreler Genel Müdür onayı ile değiştirilebilir. Ancak
ihtiyaç görülmesi halinde ilgili gün için geçerli olmak koşuluyla, ekip yöneticilerinin
onayı ile süre geçici olarak uzatılabilir.
(6) Virman işlemleri iki farklı kullanıcı tarafından giriş ve onay olmak üzere iki
aşamada, EMKT işlemleri ise giriş, doğrulama ve onay olmak üzere üç aşamada
gerçekleşir.
Sayfa 17/21
(7) ÖSBA transfer hizmeti MKK, EMKT transfer hizmeti ise TCMB sistemi ile entegre
olarak gerçekleştirilir.
(8) Transfer işlemlerine ilişkin esaslar varlığın türüne ve işlem çeşidine göre
Takasbank tarafından farklılaştırılabilir.
Serbest Virman işlemleri
MADDE 41 - (1) Üyeler, Takasbank nezdindeki saklama hesaplarında bulunan
borçlanma araçlarını başka bir hesaba serbest virman talimatı ile saat 21:00‟a kadar
aktarabilirler.
(2) Serbest virman talimatı üyenin Takasbank nezdindeki çıkış yetkisi olan depo
hesabından diğer bir üyenin giriş yetkisi bulunan depo hesabına kıymet aktarımı için
verilebilir.
(3) Fonların Piyasa‟da gerçekleştirdiği satış işlemlerine ilişkin virman kayıtları sistem
tarafından otomatik olarak oluşturulur. Oluşturulan kayıtların fon adına işlem
yapmaya yetkili kullanıcılar tarafından doğrulanması ve onaylanmasını takiben
virman gerçekleşir.
(4) Ödünç işlem teminat iadesi, hatalı virman, borsada işlem görmeyen bir kıymetin
virmanı, değişim ihalesi ve diğer virman talepleri,( fon tarafından gönderilen
gerekçeli virman talimatının Takasbank tarafından onaylanmasını takiben
tamamlanır. Takasbank gerekli görmesi halinde, değişim ihalesi karşılığı kıymetin
hesaba gelmemesi, hatalı virman olmadığının tespiti, borsada işlem gören bir kıymet
ile borsa dışında işlem yapılması ve benzeri durumlarda işlemi reddedebilir.
Şartlı virman işlemleri
MADDE 42 - (1) Nakit ve menkul kıymet transferleri sistem üzerinden, teslim karşılığı
ödeme prensibi çerçevesinde, eş anlı olarak gerçekleştirilir.
(2) Şartlı virman işlemine konu nakit transferi üyelerin Takasbank nezdindeki nakit
hesapları arasında; kıymet transferleri ise saklama bakiyesinin bulunduğu sistem
üzerinde gerçekleşir.
(3) Şartlı virman işlemlerine ilişkin talimatların en geç saat 16:45‟e kadar
gerçekleştirilmesi zorunludur.
(4) İşleme taraf olan her iki üye tarafından sisteme iletilen talimatlar otomatik olarak
eşleştirilir ve netleştirilir. İşlem, taraf olan üyelerin borçlarını kapatmalarını takiben
gerçekleşir.
(5) Şartlı virman işlemi karşılığında alacaklı olunan nakit/kıymet ile takas borcu,
serbestleşen nakit/kıymet takas alacakları kullanılarak ise şartlı virman borcu
kapatılabilir.
(6) Bir şartlı virman işlemi karşılığında alacaklı olunan nakit/kıymet ile başka bir şartlı
virman işlemine ait nakit/kıymet borcun kapatılması amacıyla zincir kurulabilir.
(7) Üyeler tarafından şartlı virman talimatlarında; iki üye arasında aynı menkul
kıymete ait talimatların netleştirilmesi, talimatlar için gerçekleşme son saati
belirlenmesi, parçalı işlem yapılması veya bekleyen talimatlar arasında öncelik
belirlenmesi mümkündür.
(8) Şartlı virman işlemi sonucunda alacaklı olunan ve Takasbank nezdinde bulunan
DİBS‟ler ile nakit tutarlar TCMB nezdindeki hesaplara otomatik olarak aktarılabilir.
Sayfa 18/21
EMKT işlemleri
MADDE 43 - (1) Takasbank ile sözleşme imzalayarak TETS üyesi olan aracı kurumlar;
a) Takasbank nezdindeki hesaplarından TCMB, TCMB nezdinde hesabı
bulunan başka bir banka veya MKK nezdindeki hesaplara kıymet
transferi gerçekleştirebilirler.
b) TCMB katılımcısı bir banka ile ödeme karşılığı teslim ilkesi çerçevesinde
kıymet alış/satış işlemi yapabilirler.
(2) TETS üyesi olmayan aracı kurumlar ise; sadece bu maddenin 1 inci fıkrasının (a)
bendinde belirtilen işlemi gerçekleştirebilirler.
(3) Bankalar, Takasbank nezdindeki hesaplarından TCMB veya MKK nezdindeki kendi
hesaplarına kıymet transferi gerçekleştirebilirler.
(4) EMKT aracılığı ile menkul kıymet aktarım işlemleri saat 17:15‟e kadar
gerçekleştirilebilir. Ancak, TCMB tarafından belirlenen ödeme karşılığı teslim işlemleri
çerçevesinde yapılacak nakit aktarımları Takasbank tarafından belirlenen EFT son
çıkış saatine kadar gerçekleştirilebilir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Repo Bildirim ve Depo Devir İşlemleri
Repo bildirim ve depo işlemleri
MADDE 44 - (1) Banka ve aracı kurumlar Borsa dışında müşterileri veya diğer aracı
kurumlar ve bankalar ile yapmış oldukları repo ve ters repo işlemleri ile daha önceki
günlerde yapılan işlemlerden vadesi bozulanları (kırık vade) ertesi iş günü en geç
saat 10:30‟a kadar Takasbank‟a bildirmek zorundadırlar.
(2) Borsa dışında gerçekleştirilen işlemlere konu sermaye piyasası araçlarının
Takasbank nezdinde “Repo Bloke Hesabında” depo edilmesi şarttır.
(3) Hazine Müsteşarlığı tarafından yurtdışında ihraç edilen borçlanma araçlarının
gerçekleştirilen repo ve ters repo işlemlerine konu edilmesi durumunda; üyenin
a) Takasbank yurtdışı sermaye piyasası araçları muhabirlik hizmeti
kapsamında Takasbank ile mevcut saklama sözleşmesine ek olarak
“Yurt Dışı Menkul Kıymet Muhabirliğine İlişkin Ek Sözleşme”yi
imzalayarak hesap açması,
b) İşleme konu sermaye piyasası aracını muhabir banka nezdinde
Takasbank adına açılmış olan hesaba transfer etmesi,
c) Serbest Depo Hesabındaki sermaye piyasası aracını ise “Repo Bloke
Hesabı”nda depo etmesi gerekmektedir.
(4) Repo yapan aracı kurum veya banka ile müşterilerin mutabakatı doğrultusunda,
repo işlemine konu sermaye piyasası araçlarının SPK tarafından saklama yetkisi
verilen başka bir yatırım kuruluşunun Takasbank nezdindeki hesabında saklanması
mümkündür.
(5) Piyasa‟da gerçekleştirilen ancak, takası Takasbank dışında yapılan repo- ters repo
işlemlerine ait sermaye piyasası aracı bildirimleri, işlemin başlangıç valöründe
doğrudan Takasbank‟a yapılır.
(6) TCMB ile Açık Piyasa İşlemleri çerçevesinde yapılan işlemler bildirim kapsamına
dahil edilmez.
(7) Depo şartlarına ve bildirimlere ilişkin usul ve esaslar Takasbank tarafından
belirlenerek duyurulur.
Sayfa 19/21
(8) Takasbank tarafından belirlenen esaslara aykırılığın tespiti halinde aracı kurum
veya bankanın ilgili olduğu denetim otoritesine bildirim yapılır.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Takas üyeliği
GEÇİCİ MADDE 1 - (1) Prosedürün yürürlüğe girdiği tarih itibariyle Piyasa‟da işlem
yapan banka ve aracı kurumlar doğrudan takas üyesi statüsü ile Takasbank „a üye
olarak kabul edilir.
Garanti hesabı
GEÇİCİ MADDE 2 - (1) Takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde temerrüt
durumu ile karşılaşılması halinde nakit takas alacaklarının mümkün olan en kısa
sürede dağıtılmasını sağlamak amacıyla garanti hesabı oluşturulur.
(2) Garanti hesabı, ilgili Borsa tarafından aktarılan nakit tutar ile nakit ve menkul
kıymet temerrütlerinden alınan temerrüt cezalarından oluşur.
(3) Garanti hesabının kullanım esasları Borsa ile Takasbank arasında imzalanan
protokol ile belirlenir.
(4) Garanti Hesabı mevcudu takas yükümlülüğünün yerine getirilme süresi sonunda,
Takasbank tarafından gerekli görülmesi halinde kullanılır. Garanti Hesabı ancak
hesap mevcudunun yeterli olduğu ölçüde takas işlemlerinin süresi içerisinde
tamamlanmasını sağlar. Ancak, takas işlemlerinin süresi içerisinde tamamlanacağı
hususunda herhangi bir garanti veya taahhüt söz konusu değildir.
(5) Temerrüt konusu nakit karşılığı kıymetler işlemin teminatı olarak bloke edilir.
(6) Takasbank‟ın Borçlanma Araçları Piyasasında gerçekleşen işlemler için Merkezi
Karşı Taraf olması halinde veya Borsa kararı ile garanti hesabı tasfiye edilebilir. Tasfiye
halinde üyelere duyurulur.
Teminatlar
GEÇİCİ MADDE 3 - (1) Piyasa‟da gerçekleşen işlemlere ilişkin olarak talep edilecek
teminat, işlem limiti karşılıkları ve/veya değer düşüş/artış karşılığı için Takasbank‟ın
Merkezi Karşı Taraf olarak hizmet vermeye başlayacağı tarihe kadar Borsa
düzenlemeleri geçerlidir.
(2) Teminatların ve karşılıkların Takasbank nezdinde saklanması esastır.
Duyurular
MADDE 45 - (1) Prosedür kapsamında yer alan hususlara ilişkin detaylar ve
değişiklikler Takasbank tarafından yayımlanacak Genel Mektuplar ile üyelere
duyurulur.
Sayfa 20/21
İstisnalar
MADDE 46 - (1) TCMB‟nin Repo-Ters Repo Pazarlarında taraf olduğu işlemlerle ilgili
olarak aşağıdaki istisnalar uygulanır.
a) TCMB‟nin piyasada gerçekleştirmiş olduğu işlemler sonucunda borçlu
olduğu nakit ve/veya kıymetlere karşılık alacaklı olduğu nakit ve kıymet
bakiyeleri blokelendirilmez, yükümlülüklerin yerine getirilmesi
beklenmeksizin serbestleştirilir. Alacaklar, nakit/menkul kıymet takas
havuz hesabından Takasbank nezdindeki TCMB hesaplarına
aktarılmasını takiben TCMB‟ye transfer edilir. Takas havuz hesabından
aktarım yapılırken TCMB alacakları öncelikli olarak dağıtılır.
b) Repo-Ters Repo pazarlarında TCMB‟nin taraf olduğu ters repo işlemine
konu menkul kıymetler Takasbank nezdinde bloke edilmez.
Takasbank‟ın TCMB EMKT sistemi nezdindeki ilgili hesabına aktarılır.
c) Takasbank sistemindeki işlemler TCMB adına Takasbank tarafından
gerçekleştirilir.
Komisyonlar
MADDE 47 - (1) Prosedür kapsamındaki takas hizmetlerine ilişkin ücretler,
Yönetmeliğin 61 inci maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde belirlenerek üyelere
duyurulur.
(2) TCMB‟nin Takasbank nezdinde gerçekleştirdiği işlemler komisyondan muaftır.
Yürürlük
MADDE 48 - (1) Prosedür 3 Şubat 2014 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 49 - (1) Prosedür hükümlerini Genel Müdür yürütür.
Sayfa 21/21
Download

İSTANBUL TAKAS VE SAKLAMA BANKASI A.Ş