ANTEP FISTIĞI
DÜNYA ÜRETİMİ
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’nün en güncel verileri olan 2011 yılı
verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran’dır. İkinci
sıradaki Amerika Birleşik Devletleri son zamanlarda üretim tekniklerini ve sulama
tekniklerini geliştirmek suretiyle üretim hacmini devamlı artırmış ve İran’a rakip konuma
gelmiştir. Ülkemiz ise dalgalı üretim yapısı ile üretimin çok olduğu sezonda bu ülkelerin
ardından üçüncü sırada yer almaktadır. (Tablo 1)
İran fıstıklarının fiyatının göreceli olarak daha düşük ve fıstıkların iri taneli olması İran
fıstıklarının dünya çapında talep edilmesine neden olmaktadır. Ancak üretim esnasında
oluşan aflatoksin, ithalatçı ülkelerin zaman zaman İran fıstığı ithalatına engel koymalarına
neden olmuş ve geçtiğimiz yıllarda özellikle Avrupa Birliği ile A.B.D. bu konuda ciddi
önlemler almaya başlamışlardır.
Çin Halk Cumhuriyeti’nde yetişen Antep fıstığı farklı bir biyolojik familyadan (Pistacia
chinensis) olup, söz konusu ağacın meyveleri insan tüketimine elverişli değildir. Çin’de söz
konusu bitkinin üretimine son yıllarda ağırlık verilmiş olup, bu bitki biyodizel yakıt üretimi
çalışmaları için yetiştirilmektedir.
A.B.D.’de Antep fıstığı ağırlıklı olarak Kaliforniya eyaletinde yetişmektedir. Bu ülkeye fıstık
ilk olarak İran’dan 1848 yılında getirilmiştir. A.B.D.’de Kirman ve Peter tipi Antep fıstıkları
ağırlıklı olarak yetişen çeşitler olup, bu çeşitlere ilave olarak Ibrahmim, Ohadi, Safidi, Şasti
ve Vahidi çeşitleri de vardır.
Dünya Antep Fıstığı pazarı incelendiğinde ürünün reeksporta tabi olduğu, Hong Kong,
Almanya, Hollanda, Lüksemburg gibi üretici olmayan ülkelerin de bu pazarda önemli rol
oynadığı görülmektedir.
Tablo :1 Dünya Antep Fıstığı Üretimi (Ton)
Ülkeler
2010
2011
Değişim
Pay
İran
446.647
472.097
5,7%
49,8%
A.B.D
236.775
201.395
-14,9%
21,3%
Türkiye
128.000
112.000
-12,5%
11,8%
Çin Halk Cum.
58.000
74.000
27,6%
7,8%
Suriye
57.471
55.610
-3,2%
5,9%
İtalya
9.170
10.801
17,8%
1,1%
Yunanistan
8.998
9.580
6,5%
1,0%
Afganistan
3.830
4.203
9,7%
0,4%
Tunus
2.300
2.100
-8,7%
0,2%
800
888
11,0%
0,1%
Diğer Toplam
2.091
2.199
5,2%
0,2%
Genel Toplam
Kaynak : FAO
956.173
947.072
-1,0%
100,0%
Kırgızistan
© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013
1
TÜRKİYE ÜRETİMİ
Dünyada Yakındoğu, Akdeniz Bölgesi ve Asya’nın batı bölgelerinde yetişen Antep fıstığı
(Latincesi Pistacia vera) , adından da anlaşılacağı üzere, ülkemizde ağırlıklı olarak
Gaziantep yöresinde yetişmektedir. Yine Antep fıstığı yetiştirilen toplam il sayımız 44 olup,
bu iller Güneydoğu, Akdeniz, Ege ve hatta İç Anadolu Bölgelerimizde bulunmakla birlikte,
ancak üretimde en çok söz sahibi olan iller Gaziantep, Kahramanmaraş, Adıyaman,
Şanlıurfa, Mardin, Kilis, Diyarbakır ve Siirt’tir.
Ülkemizde Antep fıstığı yetiştiriciliği profesyonel anlamda 1948 yılında Ceylanpınar Devlet
çiftliği ile 114 dekar alanda başlamıştır. Bugün bu kurum Antep fıstığı araştırmalarında
önemli bir yere sahip olup, bu araştırmalar için 10,7 milyon hektarlık bir alan ayrılmış
bulunmaktadır.
Ülkemizde üretim bölgelerinde bağlı olarak, birçok fıstık çeşidi mevcut olup başlıca çeşitleri
şunlardır:
Uzun: küçük ebadına karşın, Gaziantep yöresinden dünya çapında lezzeti ile
tanınmaktadır. Diğer çeşitlere nazaran daha geç olgunlaşmakta fakat verimi daha yüksek
olarak gerçekleşmektedir. Gıda sanayinde kullanımı oldukça yaygındır. Ülkemizde bulunan
en yaygın çeşittir.
Kırmızı: ağırlıklı olarak Gaziantep yöresinin yüksek kesimlerinde yetişmekte olup, erken
olgunlaşması nedeniyle tercih edilmektedir.
Siirt: Siirt ve Şanlıurfa’da yetiştirilen Siirt fıstığı, iri taneleri ve yüksek çıtlak oranı nedeniyle
önemli bir popülariteye sahiptir.
Halebi: sıcak bölgelerde yetişen bu çeşit, hem kuruyemiş hem de gıda sanayine girdi
olarak kullanılmaktadır.
Ohadi: büyük ebatları nedeniyle daha çok kuruyemiş olarak tüketilmekte olup, geç
olgunlaşan bir çeşittir.
Bu türlerin dışında;
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Keten Gömleği,
Beyaz Ben,
Değirmi,
Çakmak,
Sultani,
Vahidi,
Mümtaz,
Sefidi ve Hacı Şerifi de ülkemizde yetiştirilen Antep fıstığı çeşitleri arasında yer almaktadır.
© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013
2
DIŞ TİCARET
Dünya İhracatı
Uluslararası pazarlarda İran ve ABD kökenli fıstıklarının fiyatlarının düşük olması,
fıstıkların iri taneli olması ve çıtlak oranının yüksek olması daha çok tercih edilmesine
neden olmaktadır.
Ülkemiz kökenli fıstıkların daha küçük ve fiyatının yüksek olması uluslararası pazarlarda
pazarlanabilmesi açısından daha zor olmakla birlikte, ülkemiz fıstıklarının tadının daha
yoğun olması uluslararası pazarlarda önemli bir avantaj sağlamaktadır. Bu bağlamda söz
konusu ürünlerin tanıtımında bu özelliğin vurgulanmasının pazarlamada önemli olduğu
düşünülmektedir. Yine önemli bir üretici konumunda bulunan A.B.D.’nin de son yıllarda
ülkemiz Antep fıstığı ithalatçısı durumuna gelmesi bu özelliğinin pazarlanmasının etkin
olduğunu göstermektedir.
Trademap 2011 yılı verilerine göre dünyada toplam 2,2 milyar ABD dolarına ulaşan dünya
Antep fıstığı ihracatında en büyük payın 701 milyon dolar ile İran’da olduğu, bu ülkeyi 674
milyon dolar ile ABD’nin takip ettiği görülmektedir. Ülkemizin ise yakın dönemde 9. sıraya
yükseldiği ancak üretim ve ekili alan miktarları ile karşılaştırıldığında potansiyel ihraç
miktarının çok gerisinde olduğu görülmektedir. (Tablo 2)
Tablo 2: Dünya Antep Fıstığı İhracatı (Bin $)
Ülkeler
İran
2010
2011
Pay
1.159.352
700.918
31,7%
A.B.D
632.881
673.726
30,5%
Hong Kong, Çin
205.426
269.091
12,2%
Almanya
156.862
146.945
6,7%
Lüksemburg
103.913
95.921
4,3%
Belçika
65.583
86.979
3,9%
Hollanda
85.122
86.902
3,9%
Suriye
29.107
27.909
1,3%
Türkiye
13.973
23.342
1,1%
Afganistan
14.225
18.231
0,8%
2.533.702
2.209.282
100,0%
Genel Toplam
Kaynak: Trademap
Dünya İthalatı
Trademap 2011 yılı verilerine göre dünyada toplam 2,1 milyar ABD dolarına ulaşan dünya
Antep Fıstığı ithalatında en büyük pay %22 ile Hong Kong’dadır. Bu ülkeyi Almanya (%16),
Çin Halk Cumhuriyeti (%6) ve İtalya (%6) takip etmektedir. (Tablo 3)
© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013
3
Tablo 3: Dünya Antep Fıstığı İthalatı (Bin $)
Ülkeler
2010
2011
Pay
Hong Kong, Çin
550.489
450.068
21,9%
Almanya
269.459
323.545
15,7%
Çin Halk Cum.
203.136
116.644
5,7%
Italya
107.033
114.244
5,6%
82.999
112.708
5,5%
Rusya Federasyonu
Lüksemburg
129.083
103.169
5,0%
Vietnam
369
92.082
4,5%
Hollanda
101.644
91.170
4,4%
Fransa
88.017
90.678
4,4%
Belçika
72.812
88.316
4,3%
2.330.717
2.056.063
100,0%
Genel Toplam
Kaynak: Trademap
Türkiye’nin Antep Fıstığı İhracatı
Üretim maliyetlerinin yüksekliği rakip ülke ürünleri karşısında pazarlama zorluklarını
beraberinde getirmekle birlikte, 2011 yılında antepfıstığı ihracatımız 40 milyon dolar (2.545
ton) olarak gerçekleşmiştir (ambalajlı Antep fıstığı dahil). 2012 yılında ise Antep fıstığı
ihracatımız bir önceki yıla kıyasla yaklaşık %30 oranında artış ile 52 milyon dolara (4.744
ton) çıkmıştır.
Ülke bazında ihraç pazarlarımız incelendiğinde ise en büyük payı %18 ile İtalya’nın
aldığını, bu ülkeyi sırasıyla Almanya (%15), İsrail (%9) ve ABD’nin (%7) izlediği
görülmektedir. (Tablo 4)
Tablo 4: Türkiye’nin Antep Fıstığı İhracatı
2011
Ülke Adı
Miktar
(Ton)
2012
Değer
(Bin$)
Miktar
(Ton)
Değer
(Bin$)
Değişim
Pay
İtalya
549
11.180
639
9.481
-15,2%
18,4%
Almanya
389
5.885
624
7.693
30,7%
14,9%
İsrail
107
2.097
468
4.477
113,5%
8,7%
A.B.D.
254
2.997
356
3.666
22,3%
7,1%
Azerbaycan
191
2.194
334
3.195
45,6%
6,2%
Türkmenistan
73
771
316
2.605
237,7%
5,1%
Tacikistan
76
764
262
2.152
181,6%
4,2%
Irak
34
391
212
1.983
407,4%
3,8%
Mısır
8
131
148
1.754
1240,8%
3,4%
189
2.724
95
1.149
-57,8%
2,2%
675
10.572
Genel Toplam
2.545
39.707
Kaynak : Ekonomi Bakanlığı Bilgi Sistemi
1.291
4.744
13.355
51.509
26,3%
29,7%
25,9%
100,0%
Belçika
Diğer
© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013
4
Download

T.C.Ekonomi Bakanlığı - Antepfıstığı Sektör Raporu (PDF)