Amino asitlerin
sınıflandırılması
Dr. Suat Erdoğan
EBN-Tıp Fakültesi
Ders içeriği
•  Amino asitlerin adları ve kısaltmaları
•  Esansiyel ve esansiyel olmayan amino
asitler
•  Amino asitlerin sınıflandırılması
•  Amino asit yıkımındaki bozukluklara
bağlı hastalıklar
•  Biyolojik değer
20 Amino asit ve kısa adlandırılmaları
Alanin
Arjinin
Asparajin
Aspartik asit
Sistein
Glutamin
Glutamik asit
Glisin
Histidin
İzolösin
Ala
Arg
Asn
Asp
Cys
Gln
Glu
Gly
His
Ile
A
R
N
D
C
Q
E
G
H
I
Lösin
Lizin
Metiyonin
Fenilalanin
Prolin
Serin
Treonin
Triptofan
Tirozin
Valin
Leu
Lys
Met
Phe
Pro
Ser
Thr
Trp
Tyr
Val
L
K
M
F
P
S
T
W
Y
V
Esansiyel ve esansiyel olmayan
amino asitler
•  Vücutta üretilemediği için besinler ile
dışarıdan alınması zorunlu amino asitlere
“esansiyel amino asit” (zorunlu, elzem) denir.
Organizmada bunları sentezleyebilecek enzim
sistemleri bulunmaz.
•  Esansiyel olmayan (non-esansiyel) amino
asitler ise vücutta üretilebilir.
Esansiyel ve esansiyel olmayan amino asitler
Esansiyel
(PVT TİM HALL)
Esensiyal olmayan
(GAGAGASSRT)
Fenilalanin
Alanin
Valin
Asparjin
Treonin
Aspartat
Triptofan
Sistein
Izolösin
Glutamat
Methionin
Glutamin
Lösin
Glisin
Lizin
Prolin
Histidin*
Serin
Arjinin*
Trozin
* İnsanlarda karaciğerde üretilebilir
Esansiyel amino asitler
*
*Arjinin vücutta üretilse de üre sentezinde çoğu kullanıldığından
esansiyel konumundadır. Lizin çocuklar için esansiyeldir.
Amino asitlerin sınıflandırılması
Amino asitler yan zincirlerinin (R-grup)
çözünürlük (iyonlaşma ve yüklerinepolarite) özelliklerine göre 4 gruba
ayrılır:
1.  Nonpolar (hidrofobik)
2.  Polar, nötral (yüksüz)
3.  Polar pozitif yüklü (bazik)
4.  Polar negatif yüklü (asidik)
1. Nonpolar amino asitler
(nonpolar yan zincirli amino asitler)
Nonpolar amino asitler:
glisin, alanin, valin, lösin, izolösin,
prolin, metiyonin, fenilalanin,
triptofan
•  Bu amino asitler nonpolar yan zincir
taşırlar, bu sebeple proton alıp
vermezler, iyonik veya hidrojen bağı
oluşturmaz.
•  Yan zincirleri hidrofobik interaksiyon
(=etkileşim) yapabilir (lipid benzeri).
Nonpolar amino asitlerin bir
proteindeki yerleşimi
•  Sulu çözeltilerde bulunan
proteinlerde nonpolar
amino asitlerin yan zincir
grupları proteinin
merkezinde kümeleşme
eğilimindedir.
•  Bu “hidrofobik etki”
nonpolar R-grupların
“suyu sevmeyen” (hydro
phobicity) ile açıklanır.
Dallı yan-zincirli amino asitler:
valin, lösin, izolösin
•  Esansiyel amino asitlerdir.
•  Katabolizmalarındaki sorunlar MSUD sebebidir .
Akçaağaç Şurubu İdrar Hastalığı
(Maple Syrup Urine Disease, MSUD)
•  Valin, lösin ve izolösinin ketoasitlerinin
dekarboksilasyonunda fonksiyon gören ve
mitokondrial enzim sistemi olan "dallı zincirli alfa
ketoasit dehidrogenaz" eksikliği vardır.
•  Genetik olarak gelişir.
•  Dallı zincirli aminoasitler ve bu aminoasitlerin
ketoasitleri, kanda ve idrarda yükselir.
•  Bu ketoasitlerin kokusu akçaağacından elde edilen
reçine kokusuna benzer.
Akçaağaç Şurubu İdrar Hastalığı
•  Hastalar doğumda normaldir.
•  Hayatın ilk haftasında kusma, beslenme
bozukluğu, tipik idrar kokusu saptanır.
•  İlerleyici nörolojik ve mental bozukluk oluşur.
•  Tedaviye 10 günlükten önce başlanırsa
normal büyüme ve gelişme sağlanır.
•  Hayvansal protein diyetten çıkarılır.
Yağ ve karbonhidrat verilir.
•  Diyet tedavisi hayat boyu sürer.
Fenilalanin
•  Esansiyel bir amino asit olup,
metabolik olarak tirozin’e
dönüştürülmesindeki
bozuklukta fenilketonüri (FKÜ)
gelişir.
Fenilketonüri (FKU)
•  Genetik olarak gelişen en önemli amino asit
katabolizması bozukluğudur.
•  FKU, fenilalanin hidroksilaz enzim yetmezliğine
bağlı olarak gelişir.
•  Bu enzim yokluğunda fenilalanin vücutta birikir.
•  Doğumdan hemen sonra teşhis edilmesi gerekir.
aksi halde bebekte mental gerilik ve geri
dönüşümsüz diğer bazı bozukluklar gelişir.
•  FKU hastaları düşük fenilalanin içeren diyet ile
beslenmelidir.
•  Serin
•  Treonin
•  Sistein
•  Tirozin
•  Asparjin
•  Glutamin
Disülfid bağı (–S–S–)
•  Sisteinin yan zincirinde yer alan
sülfidril grubu (–SH) birçok enzimin
aktif merkezinde yer alır.
•  Proteinlerde iki adet sisteinin –SH
grupları okside olarak dimer yapıyı
kurar.
•  Yeni molekül sistin adını alır ve
kurulan bağ disülfit bağı (–S–S–)
adını alır.
•  Pek çok hücre dışı (ekstraselülar)
protein disülfid bağları ile stabilize
edilir.
3. Polar negatif yüklü amino
asitler (asidik)
•  Aspartik asit ve glutamik asit
proton vericisi amino asitlerdir.
•  Fizyolojik pH’da, bu amino asitlerin
yan zincirleri negatif yüklü
karboksilat grubu (–COO–) olarak
tamamen iyonize durumdadır.
•  Bu sebeple, bu amino asitler
aspartat ve glutamat olarak da
adlandırılır.
4. Polar pozitif yüklü
(bazik) amino asitler
•  Lizin, arjinin ve
histidin bu grupta
yer alır.
•  Yapılarında birden
fazla amino grubu
bulunur. Bu sebeple
bazik amino
asitlerin yan
zincirleri proton
alabilir.
Histidin
•  Histidin yetişkinlerde
esansiyel olmayan bir amino
asit iken çocuklarda ve
üremili kişilerde esansiyeldir.
•  Histidinin dekarboksilasyonu
mast hücrelerinde histamin
oluşur (allerji sebebi).
Download

Amino asitlerin sınıflandırılması