DEĞERLER
EĞİTİMİ
YERLİ KAYNAKLAR
YENİ MATERYALLER
Ramazan AKSOY
d-eğitim
Değer Eğitim Merkezi Yayınları
Genel Yayın Yönetmeni
DEĞER
EDER
FİYAT
TUTAR
ÜCRET
PAHA
KIYMET
KADİR
KUTSAL
Hayatın doğal akışı içinde kendisiyle ve
hayatın anlamıyla ilgili farklı seçeneklerden
her an seçim yapmak zorunda kalan insana,
bu seçimlerinde yol gösteren, karar verdiren
soyut ya da somut tutum, inanç, ilke ve
varlıklardan her birine değer denir.
Tercih, seçim yapan kişi aklının yardımıyla
ve iradesi ile karar verdiğinden Değerler
Eğitimi’ni bir tür irade eğitimi olarak
tanımlayabiliriz.
Tercihte bulunurken, seçim yaparken
yararlıyı, doğruyu, iyiyi ve güzeli arayan
insan; zararlıdan, yanlıştan, kötüden ve
çirkinden kaçınır.
AKIL
İRADE
TERCİH-SEÇİM
DEĞER
AMAÇ DEĞERLER
DEĞER – KIYMET (Virtue)
Kişinin istediği şeylerdir, görecelidir.
Kişiden kişiye, toplumdan topluma,
mekandan mekana, ülkeden ülkeye,
zamandan zamana değişebilirler.
Kişinin seçimi ile ilgilidirler ve kişiyi daha
iyi veya daha kötü yapabilirler.
Mutluluğa, huzura, olgunluğa ulaşmak için
bir katkıları olmayabilir.
İnsanın doğal eğilimlerinden kaynaklanan
tercihlerini, değerler bağlamında
belirginleştirmek için Orhan Hançerlioğlu ve
Gülay Akartürk’ün sistemleştirdiği değerler
gruplandırmasını temel alabiliriz.
1-Nesnel Değerler; Yararlı-Zararlı
2-Mantıkî Değerler; Doğru-Yanlış
3-Ahlakî Değerler; İyi- Kötü
4-Estetik Değerler; Güzel-Çirkin
Değerler görecelidir ve kişiden kişiye,
ülkeden ülkeye, zamandan zamana
değişiklik gösterebilir.
Değerler Eğitiminde temel aldığımız
değerler gruplandırmasındaki değerleri,
amaç değerler olarak tanımlarsak, insanı
bu amaca ulaştıracak değerleri de araç
değerler olarak tanımlayabiliriz.
ARAÇ DEĞERLER
ERDEM-FAZİLET (Value)
İnsan benliğinin (nefsinin) dengede
olması ile ortaya çıkan erdemler fıtrata
(doğal eğilimlere) da uygundur. İnsanı
daha iyi, mutlu ve huzurlu yaparlar.
Kesin ve sabittirler.
Erdemlere sahip olması insanı
olgunluğa ulaştırır, iradesini güçlendirir.
Doğruyu, iyiyi, güzeli ve yararlıyı
seçmesine yardımcı olur.
İnsanı amaç değerlere ulaştıracak, onun mutlu ve
huzurlu olmasını sağlayacak araç değerleri,
erdemler (faziletler) olarak tanımlayabiliriz.
Göreceli olmayan, kişiden kişiye, ülkeden ülkeye,
zamandan zamana, yararlılığı, doğruluğu, iyiliği ve
güzelliği değişmeyen erdemleri, geleneğin bilim
adamları ve bilgeleri, insan benliğinin yetilerinin
dengede olmasıyla ortaya çıkan özellikler olarak
tanımlamışlardır.
İnsan benliğinin
akıl yetisinin dengede olmasıyla hikmet (bilgelik),
arzu (şehvet) yetisinin dengede olmasıyla iffet (onur),
gazap (öfke) yetisinin dengede olmasıyla şecaat(cesaret)
ve bu üç yetinin birlikte, aklın kontrolünde dengede olmasıyla adalet
erdeminin ortaya çıkacağını ve bunlarla ilişkili, bunların alt erdemleri diyebileceğimiz
kırk dört alt erdemden geleneğin klasik kaynakları ayrıntılı ve derinlikli olarak bahsetmişlerdir.
DEĞERLER
AMAÇ DEĞERLER (Virtue)
1-Nesnel Değerler (Yararlı-Zararlı)
2-Mantıki Değerler (Doğru-Yanlış)
3-Ahlaki Değerler (İyi-Kötü)
4-Estetik Değerler (Güzel-Çirkin)
ARAÇ DEĞERLER (Value)
(Faziletler-Erdemler)
1-İffet (onur, namus) erdemi ve alt erdemleri
2-Şecaat (cesaret) erdemi ve alt erdemleri
3-Hikmet (bilgelik) erdemi ve alt erdemler
4-Adalet erdemi ve alt erdemler
Değerler Eğitimi programında öğrenciye
kazandırılması gereken araç değerler olan
erdemleri, geleneğin bilim adamları ve
bilgelerinin eserlerinden hareketle,
günümüzde öğrencilerin anlayabileceği bir
dille ifade ederek, otuz iki erdemde
topladık.
ERDEMLER ÇİZELGESİ - ORTAOKUL
SINIF
5.Sınıf
6.Sınıf
7.Sınıf
8.Sınıf
UTANABİLEN
Hayâlı, Utanır, Utanan,
Utandırmaktan da Utanan,
Lakap takmayan, Alay etmeyen,
Arsız utanmaz olmayan
DÜRÜST
Doğru, Düzgün, İstikamet sahibi,
Yalan söylemeyen, Emin
Ahde vefa gösteren, Laf taşımayan,
Gıybet yapmayan, Güvenilir
KANAATKÂR
Yetinen, Gözütok, Hırslı olmayan,
İsraftan kaçınan,
Lüks düşkünü ve tüketim kölesi
olmayan,
Tamahkâr ve açgözlü olmayan,
Şükreden
CÖMERT
Eli açık, Sahi, Sehavetli, Affeden,
Mürüvvetli, Kerem sahibi,
Cimri olmayan
2.AY
YİĞİT
Kahraman, Mert, Koçak, Alp,
Fütüvvet ehli, Necdet, Yürekli,
Riya ve gösteriş yapmayan
DİNGİN
Sade, Sakin, Sükûnetli, Temkinli,
Serinkanlı, Yumuşak başlı, Ağırbaşlı,
Hilm sahibi, Cahil olmayan, Tatmin
olmuş, Razı, Teenni sahibi
ALÇAKGÖNÜLLÜ
Mütevazı, Büyüklenmeyen,
Boş Gururlu ve Kibirli olmayan,
Orta halli, Şımarık olmayan
3.AY
ZEKİ
Problem çözen, Yeni değerler
üreten, Kıvrak Zekâlı, Fehimli,
Fetanet sahibi, Mucit,
Ölümü hatırlayan,
Ahiret için hazırlık yapan
DİKKATLİ
Titiz, Düzenli, Değerli, Takvalı, Muhsin,
Yaptığı işi en güzel yapan, Hayırlı,
Firasetli, Mümtaz, Seçkin, Tövbe eden
BİLİNÇLİ
Sorumluluğunun farkında, Şuurlu,
Unutmayan, Tekrar eden, Zakir,
Şükreden, Dua eden
4.AY
SAYGIN
İzzetli, Saygıdeğer, Sadık, Saygılı,
Hazret, Heybetli, Vakur, Sayın,
Muhterem,
Hafifmeşrep olmayan
VEFALI
Samimi, Korumacı,
Sıla-i Rahim yapan,
Yakınına yakınlık gösteren,
Sözünde duran, Sözünün eri olan
SEVECEN
Sevgili, Muhabbetli, Fetanet sahibi,
Arkadaş, Meveddetli, Ahi,
Nefret etmeyen ve ettirmeyen,
Mütebessim,
İşini seven
5.AY
UYUMLU
İyiliksever, Hüsn-i Kaza Sahibi,
Geçimli, Hüsn-i Şerike Sahibi,
Ekip ruhuna uygun, Zararsız,
İtidal sahibi, Kolaylıktan yana,
Dengeli, Vasat, Teslim,
Hırçın olmayan, İyi Komşu
SABIRLI
İyilikleri yapmaya devam eden,
Kötülüklere karşı dirençli,
Aceleci olmayan
ÖZGÜR
Hür, Özügür,
Tutkulardan sıyrılmış, Arınmış,
Mala ve eşyaya köle olmayan
ONURLU
İffetli, Namuslu, Arlı, İzzet-i nefs
sahibi, Asil, Özsaygılı, Şerefli,
Kopya çekmeyen, Kötülük
yapmayan, Şer olmayan,
Gıybet ve dedikodu yapmayan
6.AY
DAYANIKLI
Metin, Sebatlı, İstikrarlı, Dirençli,
Hilm sahibi, Kahrimen, Azimli,
Gayretli, Tahammüllü,
Katlanabilen, Kederli olmayan
ÖZGÜVENLİ
Kendisine ve başkalarına güvenen,
Özentili ve kompleksli olmayan,
Ümitsiz olmayan, Şehametli,
Korku ve ümit arasında olan
YARDIMSEVER
Yardımcı, Koruyucu, Kol-kanat geren,
Hamiyet sahibi, Paylaşan, Şefkatli,
Hayırlı,
Merhametli, Duyarlı, Yetimin başını
okşayan, Kalbi katı olmayan
CESUR
Cesaretli, Şecaat sahibi,
Öfkelenmeyen, Kızmayan, Ölüm
korkusuna düşmeyen, Korkusuz,
Lanet etmeyen
7.AY
BARIŞIK
Duru, Durulmuş, Esen,
Kuruntulu olmayan,
Zihni açık, Zihni karışık olmayan,
Safa-i zihin sahibi, Kin tutmayan,
Şüpheci olmayan, Önyargısız,
Düşmanlık yapmayan, Kötü
zanda bulunmayan, Küsmeyen
AKILLI
Aklını iyi yönde kullanan,
Anlayışlı-Kolay öğrenen,
Dirayetli, İletişim kurabilen,
Sentez ve analiz yapan,
Zan ile hareket etmeyen
GİRİŞKEN
Çalışkan, Meraklı, Gayretli, Azimli,
Hayretini kaybetmemiş, Girişimci,
Öfkesine sahip olan, Himmet sahibi,
Araştırıcı, Becerikli, Coşkulu,
Heyecanlı
BİLGE
Hikmet ehli, Özbilgili, Bilgili,
Hakîm, Münevver, Okumaya ve
öğrenmeye devam eden, Arif,
Âlim, Tecrübeye saygılı, Söz
dinleyen, Nasihate açık, Söz
dalaşı ve gereksiz tartışma
yapmayan, Az ve öz konuşan
8.AY
YAREN
Candan, Samimi, Sevimli, Dost,
Ülfetli, Şefkatli, Yakın, Neşeli,
Selam alan-veren, İtici olmayan,
Şaka-latife yapabilen
TUTARLI
Ölçülü tepki gösteren, İlkeli, İstikrarlı,
Dengeli, Sevgisi ve öfkesi dengeli,
Tutarsız ve ölçüsüz olmayan, Mükâfatlı,
Mübhemiyet içinde ve çelişkili olmayan
HOŞGÖREN
Müsamahalı, Toleranslı, Hoşgörülü,
Anlayışlı, Ehven-i Şerreyni seçebilen,
En uygununu seçen, Kolaylaştıran,
Zorlaştırmayan
ADİL
Adaletli, Zalim olmayan, Dengeli,
Zulme razı olmayan, Mazlum,
Kul hakkına dikkat eden
AY
1.AY
NEZAKETLİ
Nazik, İnce düşünceli, Rikkatli,
Sövmeyen, Argo kullanmayan,
Maganda olmayan, Teşekkür
eden, İncitmeyen, İncinmeyen,
Lütfen diyerek isteyen, Kötü
lakap ile hitap etmeyen,
Güzelliği seven
FEDAKÂR
Diğerkâm, Düşünceli,
Empati yapabilen,
Bencil olmayan, Sencil, Özgecil,
Haset etmeyen, Çekememezlik
yapmayan, Kıskanç olmayan,
Egoist olmayan
ABİD
İbadete düşkün, İbadet ehli,
Kul, Kulluk görevini yapan,
Ucuba düşmeyen
Piyasadaki Değerler Eğitimi çalışmaları değer-erdem farkını göz önünde
bulundurmadan özellikle batıdaki seküler eğitim kurumlarının veya
kiliselerin hazırladığı dökümanların uyarlanarak çevirisi şeklindedir ve
sadece kitap ve dergilerden oluşmaktadır ve genellikle aşağıdaki
erdemleri işliyorlar:
1- SORUMLULUK
2- YARDIMSEVERLİK
3- ADALET
4- ÖZGÜVEN
5- LİDERLİK
6- DOSTLUK
7- DOĞRULUK
8- SABIR
9- SAYGI
10- ÖZDENETİM
Erdemlerin, kavramların içinin doldurulmasında ve temel
anlamlarında da bir çok farklılıklarımız var.
- Sorumluluk kavramında Abit kavramı işlenmiyor.
- Özgüven kavramında kimseye muhtaç olmamak vurgulanıyor.
- Liderlik kavramında ego şişiriliyor ve yönetilmek ihmal ediliyor.
- Adalet kavramından sadece toplumsal adalet, yargı sistemi anlaşılıyor,
bireysel adalet erdemini oluşturan sadakat, vefa, ülfet, sıla-ı rahim, … gibi
kavramlar işlenmiyor.
- Doğruluk kavramında dürüstlüğe, vefalı olmaya, güvenilir olmaya pek
bakılmıyor.
- Sabır kavramı sebat kavramını kapsamıyor.
- Saygı kavramı saygınlık, hürmet kavramlarını içermiyor. Yüzeysel kalıyor.
- Özdenetim kavramı, gerçekten derinlikle anlaşılmıyor.
- Cömertlik, fedakarlık, nezaket, utanabilme, iffet, onurluluk, bilgelik,
hoşgörü, kanaat, alçakgönüllülük, paylaşma, akıllılık, zekilik, tutarlılık,
bilinçlilik, cesaret, yiğitlik, uyumluluk, sevecenlik, dinginlik erdemleri
yeterince karşılık bulmuyor.
- Özgürlük erdemini mala ve eşyaya tutkulardan sıyrılmak olarak işliyoruz.
- Çalışkanlık kavramını girişimcilik erdeminin içinde işliyoruz.
Dört yıllık kademelerde (ilkokul, ortaokul,
lise) bu otuz iki erdemden her yıl sekizini bir
sınıfın öğrencilerine tanıtmayı planladık. Böylece
örneğin, dört yıllık ortaokulun her sınıfında
sekiz farklı erdemi tanıyan öğrenci dört yıllık
ortaokul eğitiminin sonunda toplam otuz iki
erdemi anlamış olacaktır.
Aynı erdemleri 4+4+4’lük zorunlu eğitim
sürecinde ilkokul ve lise öğrencilerinin de yaş
ve gelişim seviyelerine uygun hazırladığımız
araç ve metotlarla tanımasını planladık.
Bugün ülkemizde de örnek alınan ve uygulanan her ay için
belirlenmiş bir erdemi değişik araç ve metotlarla
öğrencilere tanıtmayı amaçlayan Değerler Eğitimi
programını, batıdaki seküler eğitim yürüten okullar;
öğrencilerini ahlaki sorunlardan kurtarmak için uygulamaya
başlamışlardır. Kendi kültürel ve ahlaki değerlerini
öğrencilerine tanıtıp kazandırmak yoluyla sorunlarını çözmeye
çalışmaktadırlar.
Bizim hazırladığımız çalışmalar değer ve erdem farkını gözeterek,
geleneğimizin alim, bilge ve Allah dostlarının insan benliğinin (nefsinin)
terbiyesi ve arındırılması ile ilgili tavsiyeleri ve Allah Teala ve Resulullah
(S.A.V)’ın emirleri doğrultusunda içini doldurmaya çalışarak
hazırladığımız özgün dökümanlar, dergi ve kitapların dışında;
KISA FİLMLER
AFİŞLER
NASREDDİN HOCA FIKRALARIYLA ÇOCUK ŞARKILARI
HACİVAT KARAGÖZ GÖLGE OYUNLARI
ÖĞRETMEN VE İDARECİ SEMİNERLERİ VE MOTİVASYON KAMPLARI
TİYATRO SENARYOLARI YAZIMI VE GÖSTERİMİ
KONSERLER
FİLM TAVSİYELERİ VE GÖSTERİMLERİ
DEĞERLENDİRME ANKETLERİ
RAPORLAMA
ürün ve hizmetleri de programa dahil edilmiştir ve aşağıdaki erdemlerin
öznelerini öne çıkararak işliyoruz.
Şu anda ülkemizde bazı özel okullarda ve devlet
okullarında uygulanmaya çalışılan değerler eğitimi
programı ile kullanılan araç ve dokümanlar,
seküler eğitim yürüten ülkelerin kendi kültürlerine
uygun olarak hazırladıklarının çevirisinden ve
kültürümüze uyarlanmaya çalışılmasından ibarettir.
Bu kolaycı tutumun mahsurları olmakla birlikte bazı
yararlarının olabileceği de aşikârdır.
Hazırladığımız Değerler Eğitimi Programı’nda
öğrencilere tanıtıp kazandırmayı hedeflediğimiz
erdemleri, geleneğimizin bilim adamlarının ve
bilgelerinin insan benliğinin dengede olması
halinden ortaya çıkacağını söyledikleri erdemler
olarak belirlerken; bu programda öğrenci,
öğretmen ve veliler için hazırladığımız
materyallerin ve kaynakların da aynı izlekte
olmasına özellikle dikkat ettik.
İlkokul ortaokul ve lise öğrencilerinin
seviyelerine uygun olarak her ay belirlenen
erdem konusunda, zengin görsellerle
desteklenmiş 32’şer sayfalık
96 dergi hazırladık.
Anaokulu öğrencilerine de 32 haftada
işlenecek 8 sayfalık 32 dergi hazırladık.
Değerler Eğitimi Programı’nda öncelikle ve
özellikle örnek kişi ve kişiliklerin tanıtılmasına
çokça yer verilmiş, örnek kişiliklerin yerli, milli ve
manevi değerlerimizden seçilmesine itina
gösterilmiştir. Modern hikâyelerin yanında
menkıbe türünden geleneksel metinlere de yer
verilirken şiirler, atasözleri, Nasrettin Hoca
Fıkraları, türküler, filmler erdemlere uygun
olarak titizlikle seçilmiştir.
İlkokul ve anaokulu öğrencilerine
değerlerimiz ile ilgili oyunlar ve sosyal
sorumluluklarını hatırlatıcı projeler
hazırlanmıştır.
Yapısal değerlerimizden bayrak, minare,
cami, halk oyunu vb. değerlerimize de her
dergide iki adet olacak şekilde yer verilmiştir.
Bu türden yapısal değerlerimizle ilgili ayrıca
kitaplar da hazırlanmıştır.
Dergilerin dışında her sınıf düzeyinde
öğrenciye verilmek üzere 4 kitap
hazırlanmıştır. Anaokulu öğrencileri için
8 kitap hazırlanmıştır.
Öğrencilerin (anasınıfı öğrencileri hariç)
sınıfta panoya, evde odasının duvarına
asabileceği güzellikte afişler de yine her ay
bir adet verilecek şekilde hazırlanmıştır.
Her sınıftan öğrencinin
(anasınıfı öğrencileri hariç)
seviyesine göre her bir erdemle ilgili olmak
üzere kısa filmler hazırlanmıştır.
Anaokulu öğrencileri için Nasreddin Hoca’nın
fıkralarından özgün müziklerle fıkra-şarkılar
hazırlanarak, anaokulu seviyesindeki öğrencilerin
erdemleri eğlenerek öğrenmeleri planlanmış, evde
serviste, okulda dinleyebilecekleri bu çalışma
Değerler Eğitimi kapsamına alınmıştır. Yine
Anasınıfı öğrencilerin erdemlere uygun olarak
görgü kurallarını öğrenmelerini sağlayacak
şekilde Geleneksel Gölge Oyunu -Hacivat
/Karagöz’ün maceraları DVD formatında
hazırlanmıştır.
Erdemlere uygun olarak anaokulu,
ilkokul, ortaokul ve lise seviyelerinde,
her bir kademe için iki adet tiyatro
oyunu metni yazdırılmıştır. İstenirse
her okulun kendi öğrencilerinin
rahatlıkla sahneleyebileceği bu tiyatro
oyunları, profesyonel oyuncularca da
oynanabilecek şekilde düşünülmüştür.
Yine erdemlere uygun içerik taşıyan
şarkılarımız, türkülerimiz, ilahilerimiz ve
şiirlerimizle konserler düzenlenecektir. Bu
konserlerde okullar isterlerse kendi
öğrencilerinin yeteneklerini
sergileyebilecekleri bir program olarak
düzenleyebilirler. Bu konularda bilgi ve
tecrübe paylaşımı olarak her türde yardım
ve desteği tüm okullarımıza ücret talep
etmeden sunabiliriz.
Değerler eğitimi programının tüm derslerin
programlarına giydirilerek uygulanması önemlidir.
Bundan daha önemli olan ise bu uygulamanın
verimli olmasını ağlayacak gönüllü öğretmenler ve
çocuklarını her bakımdan destekleyecek annebabalardır.
Öğretmenleri ve anne-babaları program
hakkında bilgilendirmek ve programın
uygulanmasına gönüllü desteklerini almak
amaçlı motivasyon programları da
planlanmıştır. Seminerle birlikte müzik ve
skeçlerin de bulunacağı motivasyon
programlarında özellikle uygulamaların
aksayan yönleri ve yanlışlıklar komedi ve hiciv
içerikli oyunlarla gösterilecektir.
Her okulda kurulması gereken değerler eğitimi
komisyonunun verimli çalışmasını sağlayacak,
bu komisyonun başkanı olan bir öğretmenin
formatör öğretmen olarak her bakımdan
bilgilendirilmesi ve desteklenmesi önemlidir.
Bu konuda bizim üstlenebileceğimiz bir görev
olacaktır,
ancak MEB’in her okulun değerler eğitimi
komisyonunun başkan ve üyelerine ücret
desteği vermesinin de programın ülke
genelindeki tüm okullarda yaygınlaştırılmasına
büyük katkısı olacaktır.
Değerler Eğitimi, Zihin Eğitimi’nin yanında, bir
GÖNÜL Eğitimi olduğundan, bu çalışmayı
yürütenlerin GÖNÜLLÜ olmasında büyük fayda
vardır.
GÖNÜLLERİ fethetmek için yola çıkan
GÖNÜL FATİHLERİ
olmamız dileğiyle…

Değerler Eğitimi Programının
oluşturulup
tüm okullarda uygulanmasında
aşağıdaki hususlara dikkat edilmesinin
faydalı olacağı kanaatindeyiz.

1-İnsan benliğinin kabiliyet merkezleri olan
dimağ (zihin/beyin)
ve
gönül (kalp/vicdan)
bir arada,sürekli,dengeli ve düzenli bir biçimde
eğitilmelidir.
Biri diğerine tercih edilmemeli, ikisi de ihmal edilmemelidir.

2-Programın,
insanın soyut/manevi yönüne
de hitap etmesine,
böylece eğitimci ve program geliştiricilerin
insan benliğinin yetilerini ve gönül boyutunu
tanıyıp/bilip
bunlara uygun program geliştirerek uygulamaları gerekir.

3-Değer (Value) ve Erdem (Virtue)
kavramlarının farkına dikkat çekilmesi
gerekir.

4-Değerlerin göreceli olduğuna dikkat edilmeli ve
her toplumun kendine has değerlerinin olmasının
normal ve zaruri olduğu bilinmelidir. Gelişmiş bazı
ülkelerin Evrensel Değerler adı altında kendi
değerlerinden insanımıza ve toplumumuza
uymayanlarını dayatmasına fırsat verilmemelidir.

5-Erdemlerin her insan ve topluluk için, her zaman geçerli
olduğunun farkında olarak, değerler eğitimi programında
önceliğin erdemlere verilmesi gerekir.

Erdemlerin belirlenmesinde de
insan benliğinin yetilerinin dengede olması halinin
önemine dikkat çekilmelidir.
İnsanların büyük çoğunluğu tarafından paylaşılarak
hayata geçirilmiş,
kültürde ve örfte yer tutan,
gelenek içinde yüzyıllar boyu anlatılmış/aktarılmış
ve kaynağı kutsal metinler olan
erdemler
esas alınmalı ve
değerler eğitimi programında bu erdemlere öncelik
verilmelidir.

6-Geleneğimizin bilim adamları ve gönül ehlinin
insana ve insanın eğitimine dair
söyledikleri/yazdıkları esas alınırken;
modern bilimin ve pedagojinin günümüzde ulaştığı
tüm yöntem, teknik ve kazanımlardan da
olabildiğince yararlanılması gerekir.

7-Eğiticilerin
değerler eğitimi programı konusunda
önceden iyice bilgilendirilip,
fırsatları değerlendirme konusunda
bilinçlendirilmesi gerekir.

8-Tüm derslerin
eğitim programlarına ve etkinliklere
örtük bir şekilde,
değerler ve erdemler
giydirilerek
yeri ve zamanı gelince vurgulanmalıdır.

9- Değerler ve erdemlerin
aile içinde de gündemde tutulması için
anne, baba ve velilerin de,
okul aile birlikleri vasıtasıyla
anne-baba okulu gibi
eğitim etkinlikleri çerçevesinde bilinçlendirilmesiyle,
onların da katkılarının alınmasına çalışılmalıdır.

10-Öğretim kurumlarında oluşturulacak
sıcak ve samimi atmosferin bozulmaması için
koruyucu önlemler alınmalı,
erdemsizlikler ve değersizliklerden
kaçınılmaya çalışılmalıdır.

11- Erdemler ve değerler
her zaman teşvik edilmeli,
değişik bahanelerle ödüllendirme
fırsatları oluşturulup,
cezalandırmadan da
olabildiğince kaçınılmalıdır.

12-Öğretmenlere ve idarecilere yönelik
hizmet içi eğitim seminerlerinde,
değerler eğitimi
programı ve uygulaması
işlenmelidir.

13-Eğitim Fakültelerinde
formasyon dersi veya branş dersi olarak
okutulmasında yarar vardır.

Değerler Eğitimi programının
insanımıza ve toplumumuza
uygun bir anlayışla ve titizlikle
okullarda uygulanmasıyla;
Toplumda ve okullarda öğrenciler arasında
sıklıkla görülmeye başlanan
şiddet, zorbalık, uyuşturucu bağımlılığı, iffetsizlik ve
sorumsuzluk örneklerinin azalarak uzun vadede ortadan
kalkacağına güvenimiz tamdır.

Toplumumuzun ve ülkemizin ihtiyaç duyduğu, kendisi ve
toplumuyla barışık,
güvenilir ve güvenen,
sağlam karakterli ve olgun kişilikli
insanların yetişmesi için
bu zamana kadar eksikliği hissedilen programların,
hazırlanmakta olan Değerler Eğitimi Programı ile
giderilmesini temenni ediyoruz.
UYGULAMA
KI LAVUZU
RAMAZAN AKSOY
1. OKUNACAK KİTAPLAR TAVSİYE
NİTELİĞİNDE BELİRLENİR, TANITILIR VE
BELİRLENEN ESERLERİN OKUNMASI
ÖZENDİRİLİR, AYRICA OKUMALAR DA BİR
YANDAN TAKİP EDİLİR.
57
2. ANLATILACAK FIKRALAR VE
HİKÂYELERİN SEÇİMİ YAPILIR. BUNLAR
YERLİ YERİNCE KULLANILIR VE ÖĞRENCİLERİN DE BUNLARIN ARASINDAN
KENDİLERİNE UYGUN OLANLARI SEÇİP
KULLANMALARI TEŞVİK EDİLİR.
58
3. EZBERLENECEK ŞİİRLER
BELİRLENİR, ŞAİRLERİ TANITILIR.
UYGUN ORTAMLARDA OKUNUR VE
ÖĞRENCİLERE DE OKUMA FIRSATI VE
ORTAMI HAZIRLANIR.
59
4. SORULACAK SORU VE BİLMECELER
TESPİT EDİLİR. ÖĞRENCİLERİN DE SORU
VE BİLMECELER BULMASI, KENDİLERİNİN
HAZIRLAMASI VE ARKADAŞLARINA
SORMASI SAĞLANIR.
60
5. OYNANACAK SKEÇ VEYA DRAMALAR
BELİRLENİR VEYA YAZILIR, HATTA
ÖĞRENCİYE YAZDIRILIR. SEÇİLENLER
UYGUN ORTAMDA ÖĞRENCİLERLE
SAHNELENİR.
61
6. SÖYLENECEK İLAHİ, ŞARKI VE TÜRKÜLER
BELİRLENİR. BU PARÇALARI ÖĞRENCİLERİN
SOLO VEYA KORO OLARAK SÖYLEMELERİ
SAĞLANIR. ÖĞRENCİLER MÜZİK ALETİ
KULLANMAYA TEŞVİK EDİLİR.
62
7. İZLENECEK FİLM VE TİYATROLAR TESPİT
EDİLİR. FİLM ÇEKİMLERİ YAPTIRILABİLİR.
TİYATRO OYNATILIR. SEYREDİLEN FİLM VE
TİYATRONUN ÖĞRENCİLERLE BİRLİKTE
DEĞERLENDİRMESİ YAPILIR.
63
8. BELİRLENEN HİKÂYE, KOMPOZİSYON, ŞİİR VE
DENEME KONULARIYLA İLGİLİ ÖĞRENCİYE
YAZILAR YAZDIRILIR. SONRA, HER BİRİ
AYRINTILI OLARAK DEĞERLENDİRİLİR VE BU
ÜRÜNLERİN PANOLARDA, DUVAR
GAZETELERİNDE, OKUL DERGİLERİNDE,
MAHALLİ GAZETE VE DERGİLERDE
YAYIMLANMASI SAĞLANIR.
64
9. ANLATILACAK KISSA VE MASALLAR
SEÇİLİR, ANLATILIR VE ÖĞRENCİLERİN
DE SEÇTİKLERİ, DUYDUKLARI,
ÖĞRENDİKLERİ KISSA VE MASALLARI
ARKADAŞLARINA ANLATMALARI
SAĞLANIR.
65
10. ÖĞRENİLECEK AYET VE HADİSLER
BELİRLENİR. ÂLİMLERİN GÖRÜŞ VE
YORUMLARI AKTARILIR VE BUNLAR
ÖĞRENCİLERLE BİRLİKTE
DEĞERLENDİRİLİR.
66
11. SERGİLENECEK AFİŞ, RESİM,
KARİKATÜR VE FOTOĞRAFLAR
HAZIRLANIR. BUNLARIN UYGUN
MEKÂNLARDA SERGİLENMELERİ
SAĞLANIR. ÖĞRENCİLER,
ÖĞRETMENLER VE VELİLERLE SERGİ
ZİYARETLERİ DÜZENLENİR.
67
12. ERDEMLER VE DEĞERLERİMİZ İLE
İLGİLİ ÖZLÜ SÖZ, ÖZDEYİŞ VE
ATASÖZLERİ TESPİT EDİLİR. BUNLARIN
SÖYLENME NEDENLERİ VE VARSA
HİKÂYELERİ ÖĞRENİLİP PAYLAŞILIR.
68
13. PEYGAMBERİMİZİN HAYATINDAN
AKTARILACAK KONULAR TESPİT EDİLİR.
BUNLAR ÖĞRENCİLERLE PAYLAŞILDIKTAN
SONRA ÇIKARTILACAK DERSLER VE ALINACAK
İBRETLER ÂLİMLER VE ARİFLERİN
GÖRÜŞLERİNDEN DE YARARLANILARAK
BELİRLENMEYE ÇALIŞILIR.
69
14. TANITILACAK PEYGAMBERLER VE
HAYATLARINDAN KESİTLER BELİRLENİR.
BUNLAR ÖĞRENCİLERLE PAYLAŞILDIKTAN
SONRA ÇIKARTILACAK DERS VE ALINACAK
İBRETLER ÂLİMLER VE ARİFLERİN
GÖRÜŞLERİNDEN DE YARARLANILARAK
BELİRLENMEYE ÇALIŞILIR.
70
15.TANITILACAK SAHABİLER VE
HAYATLARINDAN KESİTLER BELİRLENİR.
BUNLAR ÖĞRENCİLERLE PAYLAŞILDIKTAN
SONRA ÇIKARTILACAK DERSLER VE
ALINACAK İBRETLER ÂLİMLER VE ARİFLERİN
GÖRÜŞLERİNDEN DE YARARLANILARAK
BELİRLENMEYE ÇALIŞILIR.
71
16.TANITILACAK ÂLİMLER, SANATÇILAR VE
YAZARLAR BELİRLENİR. BU DEĞERLİ
İNSANLARIN DEĞERLİ OLMALARINI SAĞLAYAN
ÖZELLİKLERİ ÖĞRENCİLERLE PAYLAŞILIR.
BÖYLE DEĞERLİ İNSANLARIN KIYMETİNİN
BİLİNMESİNİN ÖNEMİ KAVRATILIR.
72
17. BİLİME BÜYÜK KATKIDA BULUNMUŞ
GELENEĞİMİZİN ÖNEMLİ MÜSLÜMAN
BİLİM ADAMLARI TANITILMAYA
ÇALIŞILIR.
73
18.SOSYAL SORUMLULUK PROJELERİNİN
HAZIRLANIP, YÜRÜTÜLMESİ
ERDEMLERİ VE DEĞERLERİMİZİ
KAZANMADA UYGULAMALI BİR
ETKİNLİK OLACAKTIR.
74
19. ÇOCUKLARIN OYUN OYNAMALARINA
İMKÂN VE ORTAM SAĞLANARAK,
OYNADIKLARI OYUNLARDAN KİŞİLİK
OLUŞUMLARINDA OLABİLDİĞİNCE
YARARLANMALARI SAĞLANMALIDIR.
75
20. SAĞLIKLI BESLENME VE ÇEVREYE
SAYGI BİLİNCİNİN GELİŞMESİNE
YARDIMCI OLACAK ETKİNLİKLER
DÜZENLENMELİDİR.
76
21. GÖRGÜ VE NEZAKET KURALLARININ
ÖĞRENİLMESİ VE DOĞAL OLARAK
HER ORTAMDA UYGULANMASI
SAĞLANIR.
77
22. TÜM ETKİNLİKLER ÖĞRENCİNİN
ANNE-BABA VE DİĞER AİLE BİREYLERİNİ
DE PROJENİN İÇİNE KATACAK ŞEKİLDE
PLANLANMALIDIR.
78
ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
1-İyi, doğru, güzel ve yararlının seçilmesi, kötü, yanlış, çirkin ve zararlının
seçilmemesi için hazırlanan bir değerler eğitimi programında hedeflenen
sonuçlara ulaşabilmek; insanı her boyutu ile tanımayı, onu merkeze almayı
ve onun mutlu olabilmesini gerektirir. İnsanın tüm boyutlarının, hiç birisini
ihmal etmeden, bir boyutunu diğer boyutlara tercih etmeden dengeli ve düzenli
bir şekilde eğitimini sağlamak gerekir.
2-İnsanın kişilik oluşumu ve karakter gelişiminin büyük oranda okul öncesi
dönemde tamamlanacağı göz önüne alınırsa, özellikle erdemlerin ve
değerlerimizin bu kurumlardaki çocuklarda farkındalık oluşturacak şekilde
“Değerler Eğitimi” adıyla verilmesinin önemi inkar edilemez. Yerli, milli ve
manevi değerlerimizi çocukların bu yaşlarda içselleştirerek tanıyacağının ve
kazanacağının unutulmaması gerekir. Çocuklarının bu okullarda Değerler
Eğitimi alacağını bilen ailelerin, bu okulların önemini bilmesi ve çocuklarını
göndermesi daha fazla ve istekli olacaktır.
3-Öğrencilerin özgün bir karakter, sağlam bir kişilik kazanmaları için erdemler
ve değerlerimizi tanımalarını sağlamalıyız. Yerli, milli ve manevi değerlerimizi
öne çıkarırken, evrensel değerlerden de dikkatlice yararlanmalarına fırsat
vermeliyiz. Erdemsizliklerden uzak tutmalıyız.
4-Temelinde erdemsizliklerin etkisi olan, erdemlerin yokluğunun boşluğunu
dolduran özensizlik, ukalalık, kirlilik günümüzde gençlerin arasında yaygın olan
tutum ve davranışlardır. İletişim teknolojisinin insana kolayca ve hızla tanıttığı,
sürekli tekrarlarla normalleştirdiği, öne çıkardığı meşhur örnekler aracılığı ile
özendirdiği bu tutumlar; düşünmeyen, akl etmeyen, aklını kullanmayan
gençliğin olgun bir kişilik kazanmasının önündeki en büyük engellerdir.
Çocuklarımıza, gençlerimize güzel örnekleri, güvenilir önderleri, erdemli
davranış abidelerini tanıtarak, onlara örnek alabilecekleri karakterli ve olgun
kişiliklerle karşılaştırmalıyız. Tarihimizin, kültürümüzün, inancımızın seçkin
örneklerinin farkına vardırmalı, değerlerimizi tanıtmalıyız. Müziğimizi, gönülden
coşup gelen türkülerimizi, şarkılarımızı, ilahilerimizi tanıtıp bunlarla
eğlenmelerini, hüzünlenmelerini, ağlamalarını, gülmelerini sağlamalıyız.
Atasözlerimizin ve deyimlerimizin inceliklerini öğrenirken, verdiği ders ve
ibretleri alabilmelerine yardımcı olmalıyız. Şiirimizin, hikâyemizin,
edebiyatımızın, menkıbelerimizin en güzel örnekleriyle karşılaştırmalı, yeni
örnekler üretmelerine yardımcı olmalıyız. Kitap okumalarını düzenli bir
alışkanlık kazanacak şekilde sağlarken, okumayı sevdirecek örnekleri seçmeli,
okumayı anlama seviyelerini yükseltici etkinliklerle karşılaşmalarını
sağlamalıyız.
Oyun oynamalarına fırsat ve imkan oluştururken, gönül ve zihin
dünyalarına hitap eden, motor gelişimlerini besleyen oyunlarla meşgul
etmeliyiz. Saldırganlıklarını önleyici, rahatlatıcı ve neşelendirici,
arkadaşlık ve dostlukları pekiştirici oyunlarla zihin ve gönül dünyalarını
parlatacak, keskinleştirecek, inceltecek filmler seyretmelerini sağlarken,
hatta böyle filmleri kendilerinin çekmelerine de yardımcı olmalıyız.
Fıkralarımızla, Nasrettin Hocamızla sık sık karşılaşmalarını, zekâ fışkıran
fıkralardan ibretli dersler almalarını, fıkra anlatmalarını sağlamalıyız. Hat
ve ebru gibi klasik sanatlarımızla meşgul ederek incelik ve zarafet
kazanmalarına yardımcı olurken, özlü, hikmetli sözlerle, hadis-i şeriflerle,
ayet-i kerimelerle karşılaşmalarına vesileler oluşturmalıyız.
Peygamberleri, Peygamber Efendimizi, onun seçkin arkadaşlarını,
alimleri, Allah dostlarını tanıtmalıyız. Örnek olacakları, ders alacakları
kişiliklerle tanıştırmalıyız. Mucitlerimizle, bilime katkıda bulunmuş,
yenilikler yapmış, büyük başarılar göstermiş bilim adamlarıyla ve onların
çalışma azmiyle, yılmadan, usanmadan verimli çalışabilen seçkin
örneklerle tanıştırmalıyız. Projeler hazırlamalarına, problem çözmelerine,
bulmaca ve bilmecelerin doğru cevabını bulmak için çaba harcamalarına
fırsat ve imkân tanıyarak, çözüm üreticilik erdemini kazanmalarını
sağlamalıyız.
5-Tüm derslerin müfredatına giydireceğimiz erdemleri ve değerlerimizi
öğretmenlerin her fırsatta, uygun bir üslup ve teknikle öğrencilerine
kazandırmaları için, öğretmenlere maddi ve manevi destek olunmalı, onların
moral ve motivasyonlarını yüksek tutulmalıdır. Onların, öğretmenlik gibi
kutsal bir görevi yerine getirdiklerinin bilincinde olmaları sağlanırken,
kendilerinden eğitim almaları için emanet edilen öğrencilerin zihin
dünyalarının yanında gönül dünyalarındaki açlığı güzel, doğru, iyi, yararlı
“gıdalarla” doyurma görevlerini titizce yürütmeleri de sağlanmalıdır.
6-Erdemli olmanın, değerlerimizi tanımanın ve onlara sahip çıkmanın
başarıyı ve kalkınmayı engellemeyeceğini, bilakis destekleyeceğini
bilmelerini sağlamalıyız. Başarı ve kalkınma kavramları erdemleri ve
değerleri de içine alacak şekilde yeniden tanımlanmalıdır. Başarı ile
‘’muvaffakiyet‘’ kavramlarının arasındaki o ince farkı fark etmelerini
sağlamalıyız. Öğretim ile “talim” arasındaki ilişkiyi, öğretim için öğrencinin
talep etmesinin, istemesinin önemli olduğu üzerinde durmalıyız. Eğitimin
önemli bir yönü olan öğretimimizin yanında, en az onun kadar önemli olan
‘’terbiye‘’ yönünü de gündemlerine, ilgi alanlarına sokmamız gerekiyor.
Gelenek, görenek, örf ve adetlerimizin bilinmesinin geleceğimize sıcaklık,
samimiyet, derinlik, yükseklik kazandıracağının bilinmesine yardımcı
olmalıyız.
7-Karar verme aşamasındaki kişi tercihte bulunmak, seçim yapmak için iradesini
kullanır. Doğru, iyi, güzel ve yararlı lehine karar verebilmesi, bunlar
doğrultusunda seçim yapabilmesi için iradesinin güçlü olmasının yanında,
isabetli seçim yapabilecek birikime ve donanıma sahip olması gerekir.
Karşılaşılan meselelerde seçim yapılacak, tercih edilecek konu ‘’siyah–beyaz‘’
netliğinde açık ve belirgin olmayabilir. Doğru gibi görünen yanlışlar, iyi gibi
görünen kötüler, güzel gibi görünen çirkinler, yararlı gibi görünen zararlılarla
karşılaşılabilir. Bu tereddüt ve ikilemler insanı önce kararsızlığa, sonra
karamsarlığa düşürür. Değerler kesişmesi, çatışması, kırılması, kayması haliyle
her an karşılaşılabilir. İşte bu durumda insana yardımcı olacak eğitime değerler
eğitimi diyebiliriz. Bir çeşit gönül eğitimi, ahlak eğitimi olarak
tanımlayabileceğimiz değerler eğitimini Eğitim Sistemimizin örgün ve yaygın tüm
eğitim kurumlarında, tüm derslerin müfredatına giydirerek öğrencilere
ulaştırabilmeliyiz.
8-Öğrencide değerler eğitimi için ahlaki iç kontrol metodolojisi oluşturulması
gerekir. Mesleki eğitimde kurallar çerçevesinde işin nasıl yapılacağını belirleyen
ahlaki ilkeleri kazandırarak, öğrencileri mesleki etik sahibi yapmalıyız.
9-Bir işi yaparken nasıl ki önce yapacağımız işin önündeki engelleri kaldırmamız
gerekiyorsa, eğitim ve öğretimde de önce eğitim ve öğretimi engelleyecek engeller
tespit edilip, olumsuz etkileri giderilmeye çalışılmalıdır. Engeller kalktıktan sonra eğitim
ve öğretim kendiliğinden gerçekleşir. Çünkü insanın yapısı, doğası, özü, fıtratı buna
uygundur ve insan potansiyel olarak hakikati, gerçeği arama eğilimine sahiptir. Önemli
olan insanın özüne, doğasına, fıtratına olumsuz müdahale edilmemesidir. Bunlara
olabilecek olumsuz müdahalelere, bozucu ve bozguncu girişimlere, engelleyici tavırlara
karşı dikkati olabilmektir.
10-İdeal bir eğitimin nihai amacı, insanı bozmadan, kendi özüne, doğasına, fıtratına,
değerlerine yabancılaştırmadan bilinçli ve karakterli, kişilik sahibi olarak kendini
gerçekleştirmeye, kendini yönetmeye, kendine yeterli olmaya, kendisi ve çevresi ile
uyumlu ve barışık olmaya ulaştıracak ve daha iyi olmasını sağlayacak olgunluğa
ulaştırmak olmalıdır.
11-İnsanı mutluluğa ulaştıracak en uygun yol, gerçeği aramak, gerçeğe ulaşmak,
gerçeğin gereğine göre yaşamak ve gerçekle daima beraber olmaktan geçer. Bu yolda
insana akıl, bilim, inanç, sabır, direnç lazımdır. Bu yolda olmanın anlamı, insan
olmanın anlamını tanıma, bilme sürecidir. İnsan olmanın anlamını anlamaya çalışmak,
insanın özünü, benliğini tanıyarak, varoluş amacı doğrultusunda özgür ve bağımsız bir
şekilde, yol arkadaşlarıyla uyum ve dayanışma halinde engellerden, zararlı
alışkanlıklardan, uyuşturucu bağımlılıklarından kurtulma mücadelesidir.
12-Değerler Eğitimi ailede başlayıp okullarda devam ederken, hayatın her
alanında temel bir anlayış oluşturmalıdır. İnsanların günlük hayatları ile
doğrudan ilişkili, insanı merkeze olan bir anlayış değerler eğitiminin esası
olmalıdır.
13-Geleneğin alim, bilge ve filozofları değerler eğitimine düşünsel olarak
ciddi katkılar sunmuşlardır. Değerler Eğitimine yön verecek birikim
sadece düşünsel olarak değil, tecrübe ve pratik olarak da geleneğimizde
mevcuttur. Modern eğitimi kurgulayanlardan yüzyıllar önce ahlaklı, değerli
ve erdemli hayatın nasıl olması gerektiğine dair geleneğimizin büyükleri,
bize çok önemli görüşler bırakmışlardır. Bugünün dünyasına hakim olan
seküler eğitim sistemlerinin yanlışlarına, açmazlarına dikkat çekerek,
geleneğimizden aldığımız enerjiyle, ışıkla, ne yapılması gerektiğini
gösterip doğrusunu ortaya koyabilmemiz gerekmektedir.
14-Batının aydınlanma döneminde ortaya konan seküler eğitim
anlayışı ve uygulamalarında ahlaki değerlere, erdemlere gerek
yok diyerek programlarında yer vermeyenler, bugün ortaya
çıkan olumsuzluklardan sonra değerler eğitiminin ahlaki
enstrümanlarına sıkça yer vermeye başladılar. İnsanın zihin
dünyasının dışında gönül dünyasının da varlığının bilincinde
olanlar, başta eğitim anlayışı olmak üzere, tüm derslerin
programlarına değerlerimizi ve erdemleri örtük müfredat yoluyla
giydirmelidirler. Modern Türkiye’nin Eğitim Sisteminin, dünyanın
vardığı bu aşamada, bu çerçevede kendini baştan aşağıya bir
daha gözden geçirmesi ve gereken düzenlemeleri acilen
yapması gerekiyor. Bunu başarmaya yardımcı olacak değerler
eğitiminin uygulanması ve başarılı olması için herkesin çaba
göstermesi gerekiyor. Bunun için nasıl bir değerler eğitimi
gerektiğine dair herkesin görüşlerini ortaya koymasına fırsat
oluşturulması gerekir.
15-Hazırlanıp uygulanacak bir programın uyulması gereken ilkeleri olmalı ve ilgili herkes
bunlara titizlikle uymalıdır. Bu ilkeler aşağıdaki şekilde belirlenebilir.
a-Olgun bir kişiliğin temeli olarak erdemler ve ahlaki değerler alınmalıdır.
b-Vicdanlara seslenmelidir.
c-Hiç kimseyi ihmal etmeyen, dışlamayan, herkesin gönüllü olarak dahil olabileceği şekilde iyi
planlanmalı, rastlantıya bırakılmamalıdır.
d-Duyguyu, düşünceyi ve davranışı bir bütün olarak kuşatmalıdır.
e-Aile ve okul birbiriyle uyumlu olmalı ve iş birliği halinde çalışmalıdır. Olumlu deneyimlerin
paylaşılacağı iletişim kanalları sürekli açık bulundurulmalıdır.
f-İyi davranışların ortaya konulabileceği fırsatlar ve imkânlar oluşturulmalıdır.
g-Her düzeyde erdemleri ve ahlaki değerleri yükselten, aktif ve bütünü kapsayan bir yaklaşım
sergilenmelidir.
h-Sürekli öğrenen uyumlu bir topluluk oluşturulmalıdır.
ı-Liderler, öncüler ortaya çıkartılmalıdır.
i-Her aşamada değerlendirmeler yapılmalıdır. Anketler uygulayarak, gözlemler yaparak olumlu
davranışlarda ve başarıda artış ya da azalış olup olmadığı tespit edilmelidir.
16-Tüm derslerin eğitim programlarının uygulanmasında kullanılan metot
ve stratejiler Değerler Eğitimi Programı için de geçerlidir. Ama bu
programın uygulanması gönüllülük esasına uygun olarak ve not ile
değerlendirilmeyen bir şekilde olduğundan aşağıdaki hususlara dikkat
edilmesinde yarar olacaktır:
a-Sıcak bir aile ve sınıf ortamı.
b-Örnek alındığının farkında olan anne, baba ve öğretmenler.
c-İç denetime ve vicdana dayalı disiplin.
d-Katılımcı ev ve sınıf ortamı.
e-Plan ve programa dayalı öğretme.
f-Fırsatları değerlendirerek eğitme.
g-Örnek olay ile sorunların değerlendirilmesi ve çözümü.
h-Kalp ile düşündürme.
I-Zaman zaman durum değerlendirmesi ve kontrol yapma.
i-Kendini başkalarına eleştirtme ve eleştirilerden yararlanma.
17-Değerler eğitiminde öğrenciye aşağıdaki imkanlar sağlanmalıdır:
a-Olumlu, öven ve teşvik eden iletişim dili kullanılmalı
b-Moral ve motivasyon zamanı belirlenmeli
c-Yerinde ve zamanında ödüller verilmeli
d-Ablalık-ağabeylik düzeni kurulmalı
e-Arkadaşların birbirinden öğrenebileceği öğrenci ağı oluşturulmalı
f-Ekipler oluşturulmalı ve ekiple çalışmayı teşvik eden anlayış olmalı
g-Tercihli çalışma ortamı ve düzeni kurulmalı
h-Ortama uygun gerekli kuralları öğrenci ile birlikte belirlemeli ve
geliştirmeli
ı-Farklı mizaç motiflerine, zekâ tiplerine ve öğrenme stillerine hitap eden
öğrenme ortamları oluşturulmalı
i-Herkesin görüşlerinin dinlendiği ve düşüncelerini rahatça ifade
edebilecekleri bir ortam oluşturulmalıdır.
18-Okulda; öğrenci merkezli, aile ve çevre destekli Değerler
Eğitimi Programını müdür liderliğinde kurulacak bir komisyon
yürütmelidir. Yürütme Komisyonunun oluşumunda aşağıda
belirtilen kişilere görev verilmesine dikkat edilmelidir:
a-Okul müdürü ve bir yardımcısı
b-Rehber öğretmen (Birden fazlaysa hepsi)
c-Psikolojik danışman
d-Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmeni (Birden fazlaysa hepsi)
e-Branş öğretmenlerinden uygun, gönüllü bir veya iki öğretmen
f-Sınıf öğretmenlerinden uygun, gönüllü birkaç öğretmen
g-Gönüllü, uygun birkaç veli
h-Öğrenci meclis başkanı veya uygun bir öğrenci temsilcisi
19-Değerler Eğitimi Programın uygulanmasında Değerler Eğitimi
Komisyon’u aşağıdaki hususlara dikkat etmelidir:
a-Tüm idareci, öğretmen, diğer çalışanlar ve veliler program hakkında
bilgilendirmeli ve destekleri alınmalı,
b-Her sınıftan uygun birkaç öğrenciyi seçip program hakkında eğitmeli ve
bu öğrenciler programın diğer öğrencilere aktarılmasında etkin kılınmalı,
c-Programın uygulamaları ilerledikçe yeni öğrencilerden seçerek yeni
gruplar oluşturulmalı, onların da programın uygulanışında etkin kılınması
sağlanmalı (Her yarıyılda yeni gruplar oluşturulabilir.),
d-Her branş öğretmeninin branşı ve kabiliyetleri doğrultusunda programa
destekleri alınmalı,
e-Velilerin mizaç, meslek ve meşrepleri tespit edilerek, gereken destekleri
alınmalı,
f-Programın ve planın düzgün işlemesi ve içinin doldurulması için okul içi
ve okul dışı herkesten destek alınmalı,
g-Takip komiteleri (Gözlemciler ve Denetçiler) oluşturulup programın
işleyişi ve aksaklıklarını belirleyerek her yarıyılda tespit ve teklif içeren
rapor hazırlamaları sağlanmalıdır.
20-Her okulda kurulacak Değerler Eğitimi Komisyonu öncülüğünde tüm öğretmenler
tarafından aşağıdaki etkinlikler planlı bir şekilde yapılabilir:
a. Okunacak kitaplar tavsiye niteliğinde belirlenir, tanıtılır ve belirlenen eserlerin
okunması özendirilir, ayrıca okumalar da bir yandan takip edilir.
b. Anlatılacak fıkralar ve hikâyelerin seçimi yapılır. Bunlar yerli yerince kullanılır ve öğrencilerin de bunların arasından kendilerine uygun olanları seçip kullanmaları teşvik
edilir.
c. Ezberlenecek şiirler belirlenir, şairleri tanıtılır. Uygun ortamlarda okunur ve öğrencilere
de okuma fırsatı ve ortamı hazırlanır.
d. Sorulacak soru ve bilmeceler tespit edilir. Öğrencilerin de soru ve bilmeceler bulması,
kendilerinin hazırlaması ve arkadaşlarına sorması sağlanır.
e. Oynanacak skeç veya dramalar belirlenir veya yazılır, hatta öğrenciye yazdırılır. Seçilenler uygun ortamda öğrencilerle sahnelenir.
f. Söylenecek şarkı ve türküler belirlenir. Bu parçaları öğrencilerin solo veya koro olarak
söylemeleri sağlanır. Öğrenciler müzik aleti kullanmaya teşvik edilir.
g. İzlenecek film ve tiyatrolar tespit edilir. Film çekimleri yaptırılabilir. Tiyatro oynatılır.
Seyredilen film ve tiyatronun öğrencilerle birlikte değerlendirmesi yapılır.
h. Belirlenen hikâye, kompozisyon, şiir ve deneme konularıyla ilgili öğrenciye yazılar
yazdırılır sonra, her biri ayrıntılı olarak değerlendirilir. Ve bu ürünlerin panolarda, duvar
gazetelerinde, okul dergilerinde, mahalli gazete ve dergilerde yayımlanması sağlanır.
i. Anlatılacak kıssa ve masallar seçilir, anlatılır ve öğrencilerin de seçtikleri, duydukları,
öğrendikleri kıssa ve masalları arkadaşlarına anlatmaları sağlanır.
j. Öğrenilecek ayet ve hadisler belirlenir. Âlimlerin görüş ve yorumları aktarılır. Ve bunlar
öğrencilerle birlikte değerlendirilir.
k. Sergilenecek afiş, resim, karikatür ve fotoğraflar hazırlanır. Bunların uygun mekânlarda
sergilenmeleri sağlanır. Öğrenciler, öğretmenler ve velilerle sergi ziyaretleri düzenlenir.
l. Erdemler ve değerlerimiz ile ilgili özlü söz, özdeyiş ve atasözleri tespit edilir. Bunların
söylenme nedenleri ve varsa hikâyeleri öğrenilip paylaşılır.
m. Peygamberimizin hayatından aktarılacak konular tespit edilir. Bunlar öğrencilerle
paylaşıldıktan sonra çıkartılacak dersler ve alınacak ibretler âlimler ve ariflerin
görüşlerinden de yararlanılarak belirlenmeye çalışılır.
n. Tanıtılacak peygamberler ve hayatlarından kesitler belirlenir. Bunlar öğrencilerle paylaşıldıktan sonra çıkartılacak ders ve alınacak ibretler âlimler ve ariflerin görüşlerinden de
yararlanılarak belirlenmeye çalışılır.
o. Tanıtılacak sahabiler ve hayatlarından kesitler belirlenir. Bunlar öğrencilerle paylaşıldıktan sonra çıkartılacak dersler ve alınacak ibretler âlimler ve ariflerin görüşlerinden de
yararlanılarak belirlenmeye çalışılır.
p. Tanıtılacak âlimler, sanatçılar ve yazarlar belirlenir. Bu
değerli insanların değerli olmalarını sağlayan özellikleri
öğrencilerle paylaşılır. Böyle değerli insanların kıymetinin
bilinmesinin önemi kavratılır.
q. Bilime büyük katkıda bulunmuş geleneğimizin önemli
Müslüman bilim adamları tanıtılmaya çalışılır.
r. Sosyal sorumluluk projelerinin hazırlanıp, yürütülmesi
erdemleri ve değerlerimizi kazanmada uygulamalı bir etkinlik
olacaktır.
s. Çocukların oyun oynamalarına imkân ve ortam sağlanarak,
oynadıkları oyunlardan kişilik oluşumlarında olabildiğince
yararlanmaları sağlanmalıdır.
t. Sağlıklı beslenme ve çevreye saygı bilincinin gelişmesine
yardımcı olacak etkinlikler düzenlenecektir.
u. Görgü ve nezaket kurallarının öğrenilmesi ve doğal olarak
her ortamda uygulanması sağlanır.
v. Tüm etkinlikler öğrencinin anne-baba ve diğer aile bireylerini
de projenin içine katacak şekilde planlanmalıdır.
21-Bu etkinlikler ile her okulun kendi imkânlarına göre belirleyebileceği diğer
etkinlikler, iyi bir planlama ile sekiz aylık bir ders yılı boyunca işlenmelidir.
22-Her kademe için belirlenecek 32 erdem, bir öğretim yılında, sekiz ayda her
sınıfta işlenecek sekiz erdem olarak belirlenir. Böylece 4 yılda toplam 32 tane
erdem işlenmiş olur. Anaokulunda 1 yıl, ilkokulda 4 yıl, ortaokulda 4 yıl ve
lisedede 4 yıl olmak üzere toplam 13 yıl boyunca öğrencilerin yaş ve zihin
seviyelerine göre belirlenen bu erdemler ve değerlerimiz işlenmelidir.
23-İnsan benliğinin yetilerinin dengede olmasıyla ortaya çıktığı
geleneğin bilim adamları ve ariflerince ortaya konan erdemler, ek-2 de verilen
çizelgedeki düzene göre ana okulu, ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerine
tanıtılmalı ve kazandırılmalıdır.
24-Çocuklara, gençlere, öğrencilere, yetişkinlere; ailede, okulda, iş yerinde ve
medya ile değerler eğitimi verilmelidir. Bunun için önce araç değerler olan
erdemler ve ahlaki prensiplerin rehberliğinde belirlenen amaç değerler
tanıtılmalı ve kazandırılmalıdır.
25-Yaratıcı’ nın bir “ideal gözlemci” olarak işaret ettiği ve peygamberlerin hayatının
her anında örnek olarak ortaya koyduğu ahlaki prensipler; erdemler ve değerlerin
belirlenmesinde, farkındalık oluşturulmasında, öğretilmesinde ve
kazandırılmasında yol gösterici ışık olmalıdır. İnsanları mutluluğa, huzura ve
olgunluğa ulaştıracak olan da bunlara uygun olarak yaşanan hayattır.
26-Değerler Programı sınırlı bir zamanda, kredili ders niteliğinde, notla ölçülen,
yalnızca bir öğretmen tarafından verilen bir planla yürütülmemeli, tüm derslerin
programlarına giydirilmeli ve ortaya çıkan fırsatlar, tüm derslerin
öğretmenlerince değerlendirilmelidir.
27-Değerler Eğitimi Programı somut örneklendirmelere dayalı olarak, tüm hayatı
kapsayacak (beşikten mezara kadar) şekilde ve ilgili herkes tarafından
yürütülmelidir. Evde anne, baba, dede, nine; okulda öğretmen ve idareciler; camide
imam ve vaizler; iş yerlerinde uygun niteliğe sahip eğitimciler; medyada köşe
yazarları ve yorumcular; sivil toplum kuruluşlarında ilgili uzmanlar… bu
sorumluluklarını gönüllü ve istekli olarak yerine getirmelidirler.
28-Okullarda Öğretmenler Kurulu kararı ile gönüllü öğretmenlerden oluşturulan
Okul Değerler Eğitimi Komisyonu önderliğinde, okulun imkanlarına ve şartlarına
uygun bir program hazırlanıp planlanarak uygulanması takip edilebilir.
29-İyi bir planlama ile tüm öğretmen, veli ve öğrencilere programın bilgilendirme eğitimi
verilmelidir. Programın uygulanmasında görev alan kişilerle düzenli aralıklarla motivasyon
ve değerlendirme amaçlı toplantılar yapılmalı. Verilen eğitimin davranış haline dönüşmesi
için gezi, gözlem, yarışma, okuma, inceleme, kulüp, spor vb. faaliyetler bir fırsat olarak
değerlendirilmeli. Cezadan ziyade bolca ödül verilerek moral ve motivasyon takviyesi
yapılmalıdır.
30-Her okulun Öğrenci Meclisi, öğrencilere yönelik değerler eğitimi çalışmalarında öncelikli
olarak eğitilmeli. Bu öğrenciler vasıtasıyla, bu eğitimin de bir metodu olarak diğer tüm
öğrencilere ulaşılmaya çalışılmalıdır. Yapılabilirse öğrenci, veli, öğretmen ve diğer personel
vasıtası ile onların okul dışındaki yakın çevrelerine de ulaşılmaya çalışılmalıdır.
31-Kitap okutarak, film ve tiyatro seyrettirerek, müzik dinleterek ve şarkı, türkü, ilahi
söyleterek, bilgisayar ve interneti kullanarak bu eğitimin metotları ve araçları
zenginleştirilmelidir.
32-Değerler eğitimi uygulanan okulda belirlenen vizyon ve misyon cümlelerinde erdemlere
ve değerlerimize yer verilmeli, okulun örgütsel ilkeleri de bunları temel almalıdır.
33-Her okulda öğretmen, öğrenci ve veli temsilcilerinden oluşacak bir grup hızla değerler
eğitiminden geçirilerek, okulda yürütülecek programın işleyişini izler; vizyon, misyon, ilke ve
amaçlara aykırı davranışları gözler ve gerekli birimlere bildirir. Bu izleyiciler ajan olarak
algılanacak şekilde görevlendirilmemelidir.
34-Telefon, internet, şikayet ve görüş bildirme kutuları aracılığı ile okul içindeki
herkesin, ahlaki olmayan, erdemlere aykırı davranışları bildirebilecekleri bir
iletişim ağı kurulmalı. Bu bilgilere ulaşan veya gözleyen komisyon üyeleri,
sorunları çözücü toplantılar yapmalı, yayınlar, bildiriler, kitapçıklar hazırlayıp
duvar panolarını değerlendirirken, ilgilere hitap eden uygun kitaplar okutma ve
film seyrettirme çalışmaları da yürütülmelidir.
35-Değerler Eğitimi Programı’nı yürütecek komisyon, okulun tüm çalışanları,
öğrencileri ve velileri için etkinlikler hazırlamalıdır. Bu program her kesim için
uygun içerik ve düzeylerde hazırlanmalıdır. Genel olarak erdemleri,
değerlerimizi, gelenek, görenek, örf ve adetlerimizi kapsamalıdır. Konuların
uygulamalı ve örnek olay incelemeli olarak işlenmesi verimi artıracaktır. Drama
tekniği bolca kullanılmalı, teknolojik araç-gerecin kullanımı teşvik edilmelidir.
Çokça gezi, gözlem planlanarak, araştırma, inceleme konuları belirlenip
programa yerleştirilmelidir.
36-Ahlaka uygun bazı davranışların nasıl ödüllendirileceği açıkça belirtilmeli. Bu
davranışları gösterenler ilan edilip onore edilmelidir. Belirli bir süre ahlak dışı
davranış göstermeyenler de uygun bir şekilde teşvik mahiyetinde
ödüllendirilmelidir.
Download

D-Eğitim Eğitmen Eğitimi Sunumu İçin Tıklayınız…