VERI TOPLAMA TEKNIKLERI :
GÖZLEM
Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri
Zeliha Karal Dönmez
İÇİNDEKİLER
I.BÖLÜM – GİRİŞ
• Gözlem Tekniği
• Gözlemin Türleri
• Gözlemin Aşamaları
• Gözlemin Kuvvetli ve Zayıf Yönleri
II. BÖLÜM – UYARLAMA
• Araştırma Konusu ve Detayları
• Form Örneği
III. BÖLÜM – ÖRNEK BİR ÇALIŞMA
• Konu ve Araştırma Detayları
• Değerlendirme ve Sonuç
IV. BÖLÜM – KAYNAKÇA
I.BÖLÜM
Gözlem Tekniği
Gözlem, araştırma konusu hakkında bilgi toplamak için nesnelerin,
olayların ve durumların sistematik bir biçimde izlenerek
betimlenmesidir.
Sosyal bilim araştırmalarında sıkça kullanılan bir veri toplama
aracıdır. Gözlem tekniği ile araştırmacının, araştırma konusu hakkında
ayrıntılı bilgiye ulaşması mümkündür.
Gözlem tekniğinde, “GÖZLEMCİ” ve “GÖZLENEN” olmak üzere iki
taraf bulunmaktadır. Gözlemci, araştırma sürecini gözlemlerini
yazarak kaydettiği gibi, ses kaydedici ve video ile de verileri
toplayabilir.
Gözlem Türleri
• Katılımcı Gözlem: Araştırmacının, araştırılan konunun
bulunduğu ortama veya yaşama katılması, onların içersinde yer
alması gerektiği gözlem türüdür.
Katılımcı gözlemde araştırmacının rolü, “tam katılımcı” veya “
gözlemci katılımcı” olabilir.
• Doğrudan Gözlem: Araştırmacının ilgili ortamın içerisine
girmekten çok, ortamı dışarıdan gözlemleyerek veri toplamaya
çalıştığı gözlem türüdür.
Katılımcı gözlemde olduğu gibi doğrudan gözlemde de
araştırmacının rolüne göre farklı yaklaşımlar vardır. Bunlar “tam
gözlemci” veya “katılımcı gözlemci”dir.
Gözlemin Aşamaları
İlk aşamada;
•Araştırma konusu hakkında amaçların belirlenmesi
•Amaçlar doğrultusunda gözlenecek kişilerin yada deneklerin kararlaştırılması
•Araştırma yapılacak gruba ulaşılması ( gerekli izinlerin alınması!)
İkinci aşama;
•Araştırma konusuna göre uygun gözlem biçiminin belirlenmesi ve bu doğrultuda
gözlem yapılacak grupla etkileşime geçilmesi.
Üçüncü aşama;
•Araştırmacının gözlem işini icra etmesi
•Verilerin kaydedilmesi
Dördüncü aşama;
•Verilerin analiz edilmesi
Son aşama;
•Raporlama
Gözlemin Kuvvetli ve Zayıf Yöleri
Kuvvetli Yönler;
• Eğer araştırmacı sözel olmayan durum ve davranışa ilişkin veriye
ihtiyaç duyuyorsa ‘gözlem’ en uygun veri toplama aracıdır.
• Gözlem yoluyla araştırılmak istenen durum veya ortamın doğal
çevresinin izlenmesiyle daha ‘objektif’ veri elde edilebilmektedir.
• Araştırmacı, gözlemlemek istediği konu için yeterince ‘uzun bir
gözlem imkanına’ sahiptir. Bu da elde edilecek verinin boylamsal veriye
dönüşmesine ve daha ‘güvenilir’ ve ‘yansız’ özelliğe sahip olmasına vesile
olur. Bunlar tekniğin güçlü yönleri arasında sayılmaktadır.
Zayıf Yönler;
• Gözlem yoluyla veri toplama ‘uzun bir süreç’
gerektirmektedir ve ‘iyi bir gözlemci’ gerekmektedir.
• Gözlemin doğal ortamda yapılıyor olması, gözlemciye
‘daha az kontrol imkanı’ vermekmektedir.
• Gözlem yoluyla elde edilen verilerin ‘sayısallaştırılması
sorunu’ ve ‘gözlem sonuçlarının yorumundaki güçlükler’
tekniğin zayıf yönleri arasında sayılabilmektedir.
II.BÖLÜM
UYARLAMA
Amaç
Bu gözlemin amacı, yoksulluğun okul başarısının düşük olmasına olan etkilerini
ortaya çıkarmaktır.
Evren
Bu amaç doğrultusunda, İstanbul’un Balat semtindeki, Balat İlköğretim
Okulunun 6. Sınıf öğrencileri gözlemlenecektir.
Örneklem Tekniği
Kolayda örnekleme tekniği kullanılacaktır.
Balat ilköğretim okulu 6. sınıf öğrencilerinden rasgele 20 öğrenci seçilecektir.
Gözlem Türü
Gözlemde, doğrudan gözlem tekniği kullanılacaktır.
Araştırma Yaklaşımları
Temel Felsefe
Açısından
Amacı
Açısından
Yöntem
Açısından
Süre Açısından
Analiz Birimi
Açısından
Temel
Araştırma
Açıklayıcı
Araştırma
Sosyal dünyadaki olguların anlaşılmasına, olaylar
arasındaki ilişkilerin ortaya çıkarılmasına ve sosyal
gerçekliğin anlaşılmasına yönelik araştırmalardır
Olayların neden gerçekleştiğini açıklamak, belirli bir kuramı
test etmek veya geliştirmek için yapılan
araştırmadır.araştırmadaki temel amaç değişkenler
arasındaki nedensellik ilşkisini ortaya çıkarmaktır
Nitel/ Etnografi
Araştırması
Saha veya Katılımcı gözlem olarakta bilinen etnografik
araştırma, insanların günlük faliyetlerinin yaşadıkları doğal
ortamlarda doğrudan incelenmesidir.
Kesitsel
Araştırma
Araştırma değikenlerine ilişkin verilerin anlık olarak tek bir
zamanda toplanarak, incelenen olgunun o andaki
durumunu ortaya koyan araştırmadır.
Bireyler
Yapılacak araştırmanın sonuçlarını bireylere genellemek
istiyorsa veya bireysel düzeydeki olguların incelenmesi
düşünülüyorsa, analiz birimi bireyler olacaktır.
Gözlem Form Örneği
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nin dersliklerinin genel çevresi.
Derslik Gözlem Formu
1) Derslikler okulun birinci katındadır.
2) Dersliklere aydınlatma ve havalandırma sağlayan pencereler:
(*) yeterlidir
( ) yeterli değildir
3) Dersliklerin genel temizlik durumu
(*) temiz ( ) biraz kirli ( ) çok kirli
4) Dersliklerin bulunduğu yerde gürültü durumu
( ) çok sessiz (*) arasıra gürültülü ( ) çok gürültülü
5) Dersliklerin duvarlarının durumu
(*) temiz ve prüzsüz ( ) biraz kirli ve çizik ( ) çok kirli
Gözlem Form Örneği
6) Dersliklerin zemin yapısı
(*) ahşap
( ) beton ( ) fayans
7) Dersliklerdeki döşeme ve demirbaşın durumu
(*) temiz ve düzenli () kirli ve bakıma ihtiyacı var
8) Dersliklerde havalandırma durumu
(*) iyi havalandırılmış () havasız () bunaltıcı
9) Ders için gerekli araçların durumu
() mevcut ()mevcut değil (*) yetersiz
10) Derslikler aşağıdaki yer/lere yakındır
() ana yollara () alışveriş merkezlerine (*) boş arazilere
III. BÖLÜM
Örnek Bir Çalışma
Konu ve Araştırma Detayları
Makalenin Adı
Fen ve Teknoloji Dersinde Drama Yönteminin Akademik
Basarı ve Derse Karsı İlgi Açısından Karşılaştırmalı Olarak
İncelenmesi: Köy ve Merkez Okulları Örnegi
Amaç
Bu çalısmanın amacı, drama yönteminin Fen ve Teknoloji dersi
“Kan, Kanın Yapısı ve Kan Grupları” konusundaki etkinligini,
akademik basarı ve derse karsı tutum açısından, merkez ve köy
ilkögretim okulu karşılaştırmasıyla ortaya koymaktır.
Araştırmanın Modeli
Yarı deneysel olarak gerçeklestirilen bu çalısmada ön test - son
test karsılastırma gruplu deneysel arastırma modeli kullanılmıstır.
Örneklem
Bu çalısmanın örneklemini, Bayburt ili Bayburt İlkögretim Okulu
6-C sınıfından 32 ve Bayburt ili Aydıntepe ilçesine baglı Yukarı Kırzı
Köyünde bulunan Sehit Muammer Gür İlkögretim Okulu 6-A
sınıfından 28 olmak üzere toplam 60 altıncı sınıf ögrencisi
olusturmaktadır.
Değişkenler
Araştırmada bağımsız degisken olarak merkez ve köy
ilköğretim okulu 6-C ve 6-A sınıfları, bağımlı değişken olarak
ise, drama yöntemiyle ders işlenen ögrencilerin “Kan, Kanın
Yapısı ve Kan Grupları Basarı Testi” puanları ve ögrencilerin
derse olan ilgileri alınmıştır.
Uygulama
Hazırlanan drama etkinlikleri çocuklara haftada 2 ders saati
olmak üzere 2 hafta boyunca toplamda 4 ders saati olarak
uygulanmıştır.
Veri Toplama Araçları
Arastırmada drama yönteminin uygulandıgı gruplardaki
ögrencilerin basarılarında meydana gelebilecek değişimleri ölçmek
için araştırmacılar tarafından geliştirilen “Kan, Kanın Yapısı ve Kan
Grupları” konulu akademik başarı testi kullanılmıştır. Ayrıca
ögrencilerin drama yöntemi ve uygulama süreci ile ilgili görüşleri
yazılı olarak alınarak ögrencilerin yönteme olan ilgileri
araştırılmaya çalşılmış, bu veriler araştırmacının ders öncesinde,
esnasında ve sonrasında ögrencilerin davranışlarına ve tutumlarına
dair tuttuğu notlarla desteklenmeye çalışılmıştır.
Araştırmacı Gözlem Notları
Bu çalışmada uygulanan drama etkinlikleri boyunca araştırmacı
tarafından katılımlı gözlem tekniği kullanılmıştır. Drama etkinlikleri
boyunca ögrencilerin derse katılımları, ögretmen-ögrenci iliskileri, ilgi
çeken farklılık yaratan durumlar, sınıf içi etkilesimler, ortamın durumu ve
dikkat çeken noktalar gözlenilmistir.
Özellikle drama etkinliklerine ögrencilerin gösterdikleri ilgi ve
isteklendirmeleri de gözlemlenmeye çalısılmıstır. Gözlem kayıtları sınıfın
dikkatini dağıtmamak ve dersin işlenisini bozmamak amacıyla etkinlik
sonrasında yapılmıştır.
Sonuç
Drama yönteminin Fen ve Teknoloji dersi Kan, Kanın Yapısı ve
Kan Grupları konusundaki etkinliğini, akademik başarı ve derse
karsı ilgi açısından, merkez ve köy ilköğretim okulu
karşılaştırmasıyla ortaya koymayı amaçlayan bu çalısma sonucunda
akademik başarı açısından köy okulları lehine anlamlı bir fark
ortaya çıkmıstır.
Ayrıca ögrenci görüşleri ve araştırmacı gözlemleri
incelendiğinde her iki okulda da derse olan ilginin arttığı, fakat köy
okulundaki ögrencilerin drama yönteminden çok daha fazla
etkilendikleri ve yöntemi daha fazla sevdikleri görülmüştür.
IV. BÖLÜM
Kaynakça
Avinç, İ., Özkan, E., ve Çam, F. (2009). Fen ve teknoloji dersinde
drama yönetiminin akademik başarı ve derse karşı ilgi açısından
karşılaştırmalı olarak incelenmesi: köy ve merkez okulları örneği.
Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 459-483.
Gürbüz, S., ve Şahin., F. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma
yöntemleri felsefe – yöntem – analiz. Ankara: Seçkin yayıncılık.
Download

Veri toplama teknikleri : Gözlem