Araştırma
Okmeydanı Tıp Dergisi 30(3):128-134, 2014
doi:10.5222/otd.2014.128
Çocuk Acil Polikliniğine Başvuran İlaç ile Zehirlenme
Olgularının Retrospektif Değerlendirilmesi
Ebru Burcu Demirgan*, Meltem Erol*, Serdar Demirgan**, Özgül Yiğit*, Meltem Türkay**
*Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Pediatri Kliniği, **Anestezi ve Reanimasyon Kliniği
ÖZET
SUMMARY
Amaç: Çocukluk çağında görülen zehirlenmeler dünyada ve
ülkemizde sık karşılaşılan, sakatlık ya da ölümle sonuçlanabilen, acil servis ve hastane yatışlarında yoğun iş yükü oluşturan çok önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışmada
acil polikliniğine başvuran ilaç ile zehirlenme olgularının
klinik ve demografik özelliklerinin araştırılması, korunmada
alınabilecek önlemlerin saptaması amaçlandı.
Retrospective Evaluation of Drug Poisoning Cases
Referring to Pediatric Emergency Policlinic
Gereç ve Yöntem: Etik Kurul onayı alındıktan sonra 1 yıllık
sürede Çocuk Acil Polikliniğine başvuran ve/veya yatırılarak izlenen 0-18 yaş arası, tam kayıtlarına ulaşılabilen 580
ilaçla zehirlenme olgusunun dosyaları retrospektif olarak
incelendi. Olgular yaş, cinsiyet, zehirlenmenin olduğu ay
ve mevsim, ilk başvuru saati, hastaneye geliş süreleri, zehirlenme nedeni, zehirlenmeye neden olan farmakolojik ajan,
zehirlenmeye neden olan ilacın farmakolojik şekli açısından
değerlendirildi.
Bulgular: Zehirlenme nedeni ile acil polikliniğine gelen çocukların % 56’sı kız, % 44’ü erkekti. Yaşlara göre yoğunluk
değerlendirildiğinde olgular özellikle 1-3 yaş arasında artan
düzeyde iken, 6-10 yaş arasında zehirlenme sayısı oldukça
azdı. Yaş grubu 11-15 arasında olan olgularda yaş ilerledikçe zehirlenme olgularının artması ileri derecede anlamlı
bulundu. Zehirlenme olgularının 23-08 saatleri arasında diğer zaman dilimlerine göre daha düşük oranda başvurduğu
tespit edildi. Özkıyım olgularında kız çocuklarının erkek çocuklarına göre oranı daha fazla idi. Zehirlenmelerin % 56’sı
tablet, % 13’ü ise şurup ve süspansiyon formunda ilaçlarla
gerçekleşmişti.
Sonuç: Ülkemizde küçük çocukların evde sıklıkla yalnız kalmaları, ilaçların kolayca erişebilecekleri yerlerde bırakılması ve ambalajlarının korumasız olması ilaç ile zehirlenme
riskini arttırmaktadır. Aileler, ilaç üreticileri ve hekimler tarafından alınacak önlemlerin yanı sıra ülkemiz genelindeki zehirlenmelerin epidemiyolojik özelliklerinin hem geriye
dönük hem de ileriye yönelik çok merkezli çalışmalar ile
belirlenmesi, çocukluk çağı zehirlenmelerinin önlenmesine,
mortalite ve morbiditesinin azaltılmasına önemli katkıda bulunabilir.
Anahtar kelimeler: Zehirlenme, çocuk, özkıyım, farmokolojik
ajan
Objective: Poisoning in children is a very important public
health problem that is encountered very frequently in our country and in the world, may result in disability and mortality
and constitutes an important work burden in emergency services and hospitals. This study was aimed at searching clinical and demographic characteristics of drug poisoning cases applying to the emergency policlinic and determining the
measures to be taken to avoid from this kind of poisoning.
Material and Methods: Within a one-year period after obtaining the approval of the ethics committee, files of 580 drugs
poisoning cases of between 0-18 years old, whose full records could be reached and who apply to the Children Emergency Policlinic and/or are tracked through hospitalization
were examined retrospectively. The cases were evaluated in
terms of age, sex, the month and season of the poisoning, the
first application time, hospitalization times, reason for poisoning, pharmacological agent resulting in poisoning and the
pharmacological form of the drug resulting in poisoning.
Results: In our study 56 % of the children applying to the
emergency policlinic due to poisoning were female and 44 %
were male children. When the frequency as per ages was evaluated, cases were in an increased level particularly between
the ages 1-3, number of poisoning between the ages 6-10
was quite low. It was found highly significant that poisoning
in cases aged between 11-15 years old increases as the age
increases. It was detected that poisoning cases applied at a
lower rate between 23:00 and 08:00 as compared to the other time brackets. In suicidal cases, the ratio of female children was higher as compared to male children. 56 % of the
poisoning cases were with tablets and 13 % were with drugs
in the form of syrup and suspension.
Conclusion: In our country, the risk of drug poisoning increases due to the fact that little children are frequently left
alone at home, drugs are maintained in easily accessible
places and packages are non-protective. In addition to the
measures to be taken by families, drug manufacturers and
doctors, determination of the epidemiological characteristics of drug poisonings in our country both retrospectively
and prospectively through multi-central studies may provide
significant contributions to prevent poisoning in children and
decrease the mortality and morbidity of the cases.
Key words: Poisoning, child, suicide, pharmacological
agent
Alındığı Tarih: 30.01.2014
Kabul Tarihi: 24.07.2014
Yazışma adresi: Uzm. Dr. Ebru Burcu Demirgan, Mevlanakapı Mah. Dutlubakkal Sok. No: 27/4, 34104-İstanbul
e-posta: [email protected]
128
Çocuk Acil Polikliniğine Başvuran İlaç ile Zehirlenme Olgularının Retrospektif Değerlendirilmesi
GİRİŞ
Zehirlenmeler çok eski çağlardan beri toplumları yakından ilgilendiren önemli sağlık sorunlarından birisidir (1). Gelişmiş ülkelerde kaza ve zehirlenmeler
1-14 yaş grubu ölüm nedenleri arasında birinci sırada yer almaktadır (2). Her yaş grubunda görülmekle
birlikte çocukluk yaş grubunda daha sık görülmekte
ve bu yaş grubunda morbidite ve mortalitede önemli
artışa neden olmaktadır (3-5).
Ülkemizde çocukluk çağındaki zehirlenmeler trafik
kazası, düşme ve yanıklardan sonra 4. sıklıkta görülen kaza çeşididir (6). 1997 yılında Türkiye’nin her
bölgesinden 38 sağlık kuruluşunun verilerine dayanılarak yapılan bir araştırmada 5077 çocuk zehirlenme
olgusı değerlendirilmiş ve bu olguların toplam acil
servis olgularına oranının % 0.9 olduğu saptanmıştır
(7)
. Genel olarak çocukluk çağı zehirlenmelerinin % 8085’i kaza ile, % 15-20’si ise istemli olarak meydana
gelmektedir. Zehirlenmeye yol açan etkenler yaşanılan bölgeye, toplumun gelenek ve göreneklerine,
eğitim düzeyine ve mevsimlere göre değişkenlik gösterebilmektedir (8). Çocuklarda akut zehirlenmelerde
mortalite oranı % 1’den daha az olup, zehirlenmelere
bağlı ölümlerin % 66’sı ilaçlar nedeniyle gerçekleşmektedir (9).
Bu çalışmada amacımız kliniğimize başvuran, önlenebilir bir sorun olan ilaç ile zehirlenme olgularının
klinik ve demografik özelliklerinin araştırılması, korunmada alınabilecek önlemlerin saptanmasıdır.
GEREÇ ve YÖNTEM
Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurulundan onay alındıktan sonra (Sayı: 2012/56) Çocuk
Acil Polikliniğine 01.01.2011 ile 31.12.2011 tarihleri
arasında başvuran ve/veya yatırılarak tedavi edilen
0-18 yaş arası, tam kayıtlarına ulaşılabilen 580 ilaç
ile zehirlenme olgusının dosyaları retrospektif olarak
incelendi. Dosyasında yeterli veri bulunmayan hastalar çalışma dışı bırakıldı. İlaç ile zehirlenme olguları
hakkındaki bilgiler Çocuk Acil Poliklinik Protokol
Defterinden isimleri ve dosya numaraları belirlenerek
dosyalarda yer alan çıkış özetleri ve hastanemiz veri
kayıt sisteminde yer alan hasta bilgileri incelenerek
elde edildi.
Olgular yaş, cinsiyet, zehirlenmenin olduğu ay ve
mevsim, ilk başvuru saati, hastaneye geliş süreleri,
zehirlenme nedeni, zehirlenmeye neden olan farmakolojik ajan, zehirlenmeye neden olan ilacın farmakolojik şekli açısından değerlendirildi.
Zehirlenmeye neden olan ilaçlar kendi içinde antianemik, antiasit, antiastmatik, antibiyotik, antiemetik,
antiepileptik, antihipertansif, antihistaminik, antiparazit, antipiretik, antipsikotik, antitussif, hormon,
nonsteroidal antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), çoklu
ilaç ve ne içtiği belli olmayan, olmak üzere gruplandırıldı.
İstatistiksel Değerlendirme
Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için NCSS 8 DATA
Statistical Software (Utah, USA) programı kullanıldı.
Sonuçlar % 95’lik güven aralığında,
p>0,05 istatistiksel olarak anlamsız,
p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı,
p<0,01 istatistiksel olarak çok anlamlı olarak değerlendirildi.
Niceliksel verilerin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında Oneway Anova testi ve farklılığa neden
çıkan grubun tespitinde Tukey HDS testi kullanıldı.
Normal dağılım göstermeyen parametrelerin gruplar
arası karşılaştırmalarında Kruskal Wallis testi ve farklılığa neden çıkan grubun tespitinde Mann Whitney U
test kullanıldı.
Niteliksel verilerin karşılaştırılmasında ise ki-kare
testi ve Fisher’s Exact ki-kare testi kullanıldı.
BULGULAR
Zehirlenme nedeni ile çocuk acil polikliniğine başvuran çocukların % 56’sının kız, % 44’ünün erkek
olduğu tespit edildi. Kız çocuk sayısının erkek çocuk
sayısından fazla olması istatistiksel açıdan anlamlı
değildi (p=0,09).
Zehirlenme olgularının % 51’i 1-3 yaş grubundaki
çocuklardı. Üç yaştan sonra olgu sayısı giderek azalmakta olup, özellikle 6-10 yaş arasında olan çocuklar tüm olguların % 4’ünü oluşturmaktaydı. Bunun
129
Okmeydanı Tıp Dergisi 30(3):128-134, 2014
yanında, 11-15 yaş arasında olan çocuklarda yaş büyüdükçe zehirlenme sayısında artma gözlendi ve bu
grup zehirlenme olgularının % 34’ünü oluşturuyordu
(Şekil 1). Yaş grubu 1-3 yaş arasında olan zehirlenme
olgularının 6-10 yaş grubu zehirlenme olgularından
daha fazla olması istatistiksel açıdan ileri derecede
anlamlıydı (p=0,00001). Yaş grubu 11-15 yaş arasında olanlarda yaş ilerledikçe zehirlenme olgularının
artması istatistiksel açıdan ileri derecede anlamlı bulundu (p=0,00107).
140
120
58
60
40
40
20
0
17
5
0
1
2
3
4
5
7
2
6
7
7
8
4
9
4 10
17
26
2
10 11 12 13 14 15 16
Şekil 1. Zehirlenme olgularının yaşa göre dağılımı.
Zehirlenme olguları yaz mevsiminde diğer mevsimlere göre daha az görülürken (% 22), sonbaharda daha
yoğun görülüyordu (% 29). Olguların mevsimlere
göre oransal dağılımındaki farklar istatistiksel açıdan
anlamlı bulunmadı (p=0,70).
Eylül ayındaki zehirlenme olguları toplam olguların
% 12’si iken, Şubat ve Haziran aylarında bu oran
% 6 olarak bulundu (Şekil 2). Fakat bu fark istatistiksel açıdan anlamlı değildi (p=0,17).
AYLARA GÖRE DAĞILIM (KİŞİ)
69
70
60
52
50
43
40
NE KADAR ZAMAN SONRA BAŞVURU YAPILDIĞINA
GÖRE DAĞILIMI (KİŞİ-ORAN)
112
148
94
106
120
% 19
% 26
% 16
% 18
% 21
85
79
77
80
Tablo 1. Zehirlenme olgularının ne kadar zaman sonra başvuru yapıldığına göre dağılımı.
<30 dk.
30 dk.-60 dk.
60 dk.-120 dk.
>120 dk.
Belli değil
YAŞA GÖRE DAĞILIM
100
Olguların hastaneye başvuru sürelerinin oransal dağılımı incelendiğinde, % 26’sının 30-60 dk. arası bir sürede, % 18’inin ise 120 dk. veya daha uzun bir sürede acil polikliniğine başvurduğu gözlemlendi. Fakat
zaman dilimleri arasındaki sayısal farklar istatistiksel
açıdan anlamlı bulunmadı (p=0,37) (Tablo 1).
59
49
37
42
37
46
46
51
49
30
Tüm yaş grupları dikkate alındığında zehirlenme olgularının % 88’i kaza nedeniyle gerçekleşirken, % 12’sinde
nedenin özkıyım olduğu saptandı. Bu durum istatistiksel açıdan anlamlı görünmekle beraber daha anlamlı sonuçlar elde etmek için 10-16 yaş aralığındaki
özkıyım dağılımları ayrıca değerlendirildi.
Özkıyım olgularının, 11-12 yaşlarında görülmeye
başladığı, 13-14 yaşlarında daha sık görüldüğü ve 15
yaşında maksimum seviyeye ulaştığı tespit edildi (Şekil 3). Bu durum istatistiksel açıdan anlamlı bulundu
(p=0,000014).
ÖZKIYIM VAKALARININ YAŞ DAĞILIM (KİŞİ)
35
30
25
20
15
10
5
0
32
18
11
3
11
5
12
1
13
14
15
16
Şekil 3. Özkıyım olgularının yaşlara göre dağılımı.
20
10
0
T
T
AK
BA
AR
OC
ŞU
M
N
SA
Nİ
N
S
L
IS
UZ
TO
RA
LÜ
M
AY
Zİ
US
M
EY
M
HA
TE
AĞ
IK
İM
SIM
AL
EK
KA
AR
Şekil 2. Zehirlenme olgularının aylara göre dağılımı.
Zehirlenme olgularının 23:00-08:00 saatleri arasında, diğer zaman dilimlerine göre daha düşük olduğu
gözlendi. Bu durum istatistiksel açıdan ileri derecede
anlamlıydı (p=0,0028).
130
Özkıyım olgularında kız çocuklarının erkek çocuklarına oranının daha fazla olduğu gözlendi. Bu durum
istatistiksel açıdan ileri derecede anlamlı bulundu
(p=0,000012).
Zehirlenmelerin % 56’sı tablet, % 13’ü şurup ve süspansiyon formunda ilaçlarla gerçekleşmişti (Tablo 2).
Bu durum istatistiksel açıdan ileri derecede anlamlı
bulundu (p=0,000033).
Çocuk Acil Polikliniğine Başvuran İlaç ile Zehirlenme Olgularının Retrospektif Değerlendirilmesi
Zehirlenme olguları en çok antipiretik (% 12), NSAİİ
(% 13) ve antipsikotik (% 8) ilaçlardan kaynaklanmaktaydı (Tablo 3). İlaçlara göre dağılımdaki farklılıklar
istatistiksel açıdan anlamlı bulunmadı (p=0,11).
Tablo 2. Zehirlenme olgularının ilaç cinsine göre dağılımı.
İlaç Cinsine Göre Dağılım (Kişi-Oran)
Damla
Krem
Şurup
Tablet
Belli Değil
6
6
74
328
166
%1
%1
% 13
% 56
% 29
Tablo 3. Zehirlenme olgularının aldığı ilaçlara göre dağılımı.
İlaçlara Göre Dağılım (Kişi-Oran)
Antianemik
Antiasit
Antiastmatik
Antibiyotik
Antiemetik
Antiepileptik
Antihipertansif
Antihistaminik
Antiparazit
Antipiretik
Antipsikotik
Antitussif
Ne İçtiği Belli Olmayan
Hormon
NSAİİ
Çoklu ilaç
22
14
21
25
10
12
34
8
12
70
48
18
152
18
73
43
%4
%2
%4
%4
%2
%2
%6
%1
%2
% 12
%8
%3
% 26
%3
% 13
%7
NSAİİ: Non steroidal antiinflamatuar ilaç
TARTIŞMA
Zehirlenme, vücuda herhangi bir yolla (oral, parenteral, cilt, inhalasyon, göz vb.) giren maddenin organizmada bazı zararlı etkilere neden olmasıdır (10).
Zehirlenmeler her yaş grubunda görülmekle birlikte,
çocuk yaş grubunda daha sık görülmektedir (3). Kaza
ve zehirlenmeler gelişmiş ülkelerde 1-14 yaş arası
çocuklarda ölüm nedenleri arasında birinci sırada yer
almaktadır (2). Genel olarak çocuk zehirlenmelerinin
% 80-85’i kaza sonucu, % 15-20’si istemli olarak
meydana gelmektedir (8).
Bir yıllık süre boyunca hastanemize başvuran 736292
hastanın 219090’ı çocuk acil polikliniğine başvurmuştu. Başvuran olguların % 0.3’ünün ilaç ile zehirlenme olgusı olduğu tespit edildi. Acil polikliniğine
başvuran zehirlenme olgularının yurt dışında değişik
ülkelerde yapılan çalışmalarda bildirilen oranları,
ülkemizdeki oranlardan farklı bulundu. İlaç ile ze-
hirlenme olguları 1989’da Fransa’da % 6; 1995’te
Pakistan’da % 2.98, Kıbrıs’ta % 3, İsrail’de % 0.5,
İspanya’da % 0.28 olarak rapor edilmiştir (10,11). Ülkemizde yapılan çalışmalarda bu oran Biçer ve ark.
(12)
tarafından % 1.54, Çam ve ark. (13) tarafından
% 1.54, Genç ve ark. (14) tarafından % 1.4, Mutlu ve
ark. (15) tarafından % 2.9, Öntürk ve ark. (16) tarafından % 1.8 olarak bildirilmiştir. Çalışmamamızdaki bu
oran Türkiye’ de yapılan diğer çocuk acil polikliniği
verilerine göre düşüktü. Hizmet verdiğimiz nüfusun
sosyokültürel düzeyinin düşük olması nedeni ile acil
polikliniğine başvuru bilinci yetersizdi. Bu nedenle
acil polikliniğine başvuru sayısı yüksekti. İshal ve
solunum yolu infeksiyonları ile başvurunun yüksek
olmasından dolayı zehirlenme oranının göreceli olarak düşük görüldüğünü düşünmekteyiz.
İlaç zehirlenmeleri nedeniyle çocuk acil polikliniğine başvuran olguların 322’si kız (% 56), 258’i erkek (% 44) çocuktu. Kız/erkek oranı 1,24/1 idi. Bu
oran; Soyucen ve ark.’nın (17) yaptığı çalışmada 1,3/1,
Aygün ve ark.’nın (18) yaptığı çalışmada 1,13/1, Öntürk ve ark.’nın (16) yaptığı çalışmada da 1,12/1 olarak bildirilmiş olup, kızların sayısı erkeklerden daha
yüksek bulunmuştur. Bu durumdan farklı olarak kız/
erkek oranı Yılmaz ve ark.’nın (19) yaptığı çalışmada
1/1,06, Aji ve ark.’nın (7) yaptığı çalışmada 1/1,4, Kösecik ve ark.’nın (20) yaptığı çalışmada 1/1,57, Özdoğan ve ark.’nın (21) yaptığı çalışmada 1/1,24, Orbak ve
ark.’nın (22) yaptığı çalışmada 1/2,3, Uçar ve ark.’nın
(23)
yaptığı çalışmada ise 1/1,2 bulunmuş olup, erkek
sayısının fazla olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamızda
kız sayısı erkeklerden fazla olmakla birlikte bu durum istatistiksel açıdan anlamlı bulunmadı (p=0,09).
İlaçla zehirlenme nedeniyle başvuran olgularımızın
140’ı (% 24.1) 2 yaşında, 85’i (% 14.7) 15 yaşında
yoğunlaşmıştır. Yedi yaşında yalnızca 2 (% 0.3) olgu
başvuru yapmıştır. Bu olguların birinde ilaç aile tarafından birbirinden habersiz bir şekilde yanlışlıkla iki
kez verilmişti. Diğer olgu ise tadının hoşuna gitmesi
nedeniyle ilacı içmişti. Zehirlenme olgusı sayıları 7-8
yaşlarına doğru azalmakta, 10 yaşından sonra yine
artmaktadır. Bunun nedeni ilk yaşlarda çocukların
merak ederek kazayla ilaç içmesiyken, ergenliğe doğru özkıyım amaçlı girişimlerin artmasıdır.
İlaç zehirlenmesi nedeniyle başvuran olgularımızın
% 29.14’ü sonbahar, % 24.66’sı ilkbahar, % 22.24’ü
131
Okmeydanı Tıp Dergisi 30(3):128-134, 2014
yaz, % 23.97’si kış mevsiminde ortaya çıkmaktadır.
Akçay ve ark. (24) yaptıkları çalışmada, zehirlenme olgularının en sık yaz mevsiminde (% 37.7), Kalaycı ve
ark. (25) olguların ilkbahar ve yaz mevsimlerinde
(% 70.8) görüldüğünü bildirmişlerdir. Çalışmamızda
ilaç ile zehirlenme olgularının en sık sonbahar mevsiminde görüldüğü gözlemlendi. Bu durumun, yaz
mevsiminde tatil nedeniyle il dışında bulunulmasından dolayı poliklinik sayısının göreceli olarak azalmasına bağlı olduğunu düşünmekteyiz.
Çocuk acil polikliniğine ilaç ile zehirlenme nedeniyle
başvuran olguların aylara ve mevsimlere göre dağılımı
incelendiğinde hastaların en sık eylül ayında (% 12),
ikinci sıklıkta ise aralık ayında (% 10) başvurduğu
saptandı. En az başvuru ise Şubat ve Haziran ayında
(% 6) gözlemlendi. Bunun nedeni; yarıyıl ve yaz tatili
nedeniyle genel olarak acil başvurusu sayısının azalması ile ilişkili olabilir.
Çalışmamızda zehirlenme olgularının en sık 16.0023.00 (% 42) saatleri arasında, daha sonra 08.0016.00 (% 34) ve 23.00-08.00 (% 19) saatleri arasında
meydana geldiği tespit edildi. Akçay ve ark. (24) çoğunlukla öğleden sonra (% 48,5) ve akşam saatlerinde (% 28,4), Yılmaz ve ark. (19) ise en sık 09.00-12.00
saatleri arasında (% 24.9) zehirlenmelerin meydana
geldiğini bildirmişlerdir. İlaç ile zehirlenme olgularının meydana geliş saatleri göz önüne alındığında,
akşam yemeği vaktine denk gelmesi, ebeveynlerin
yemek hazırlarken çocuklarla yeterince ilgilenememesi ve adelosan çağındaki çocukların okul çıkışında
ailenin işte olması nedeniyle çoğu zaman yalnız kalmasından kaynaklandığını düşünmekteyiz.
İlaçla zehirlenme olgularının zehirlenme fark edildikten sonra acil polikliniğine geliş süreleri incelendiğinde; olguların % 19’u ilk 30 dk., % 26’sı 30-60 dk.
arasında, % 16’sı 60-120 dk. arasında, % 18’i 120 dk.
ve sonrasında başvuru yapmıştır. Yüzde 21’i ise ne
zaman ilaç aldığını bilmediği için zamanlama yapılamayan olgulardan oluşmaktadır. Çalışmamızdaki olguların % 61’i ilk 120 dk.’da acil polikliniğimize başvuru yapmıştır. Benzer çalışmalarda Yılmaz ve ark.
(19)
zehirlenmeyi izleyen ilk 60 dk. içinde % 18.8’i,
ilk 240 dk. içinde % 41.1’inin başvurduğu, Andıran
ve ark. (26) ilk 120 dk. içinde % 50.9’u, ilk 360 dk.
içinde % 82.4’ü, Öntürk ve ark. (16) ilk 60 dk. içinde
% 47.1’i, ilk 360 dk. içinde % 87.7’sinin başvurduğu132
nu bildirmişlerdir. Olgularımızın 2/3’sine yakını ilk
2 saatte başvurmuştur. Bu da ailelerin duyarlılığının
diğer çalışmalara göre daha iyi olduğunu göstermektedir. Ancak % 21 oranında ne zaman ilaç alındığının
bilinmemesi önemsenecek bir orandır. Bu durumda
çocuklarda özellikle kaza ile olan zehirlenmeleri önlemek için alınacak genel önlemler ve çocuğun ilaca
erişiminin azaltılması daha da önem kazanmaktadır.
İlaç ile zehirlenme nedeniyle başvuran olgularımızın 72’si (% 12) özkıyım amacıyla, 508’i (% 88)
kaza sonucu meydana gelmiştir. Benzer çalışmalarda; Yılmaz ve ark. (19) olguların % 89.3’ünün kaza
sonucu, % 5.6’sının özkıyım girişimi ve % 5.1’inin
bilinmeyen nedenlerle oluştuğunu, Öntürk ve ark. (16)
% 85.8’ inin kaza sonucu, % 13.9’unun özkıyım amacıyla meydana geldiğini belirtmişlerdir. 2008 yılında
Ankara Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM)’ne
77988 olgu başvurusu yapılmış olup bunlardan 46894
zehirlenme olgusının 0-19 yaş grubunda olduğu tespit edilmiştir. Zehirlenmeler çocuk yaş gruplarında
% 65,97’si kaza, % 28.32’si özkıyım amacıyla oluşmuştur (27). Çalışmamızda elde ettiğimiz oran UZEM
verilerinin altındadır. Özkıyım amacıyla ilaç içimi
adelosan yaş grubunda 14 ve 15 yaşlarında daha yüksek orandadır. Adelosan yaştaki zehirlenme olgularının başvurularının bir kısmı erişkin acil polikliniğine
de yapılabildiğinden, gerçek sayının elimizdeki sayıdan biraz daha yüksek olduğunu düşünmekteyiz.
Özkıyım nedeniyle ilaç alan olgularımızın 56’sı (% 78)
kız, 16’sı (% 22) erkek çocuktu. Özkıyım amacıyla
ilaç içenlerde kız/erkek oranı 3,5/1 olarak gözlendi.
Kızlarda özkıyım amacıyla ilaç alımının erkeklerden fazla olmasının, ergenlik döneminin başlaması
ile birlikte kız çocuklarına daha fazla sorumluluk
yüklenmesi, baskıcı toplum yapısı, kız çocuklarının
karşılaştığı sorunları çevresiyle paylaşmaması, sorunlarını kendi içinde çözmeye çalışması ve çözüm
yolu olarak özkıyımı seçmesinden kaynaklandığını
düşünmekteyiz.
İlaç ile zehirlenme nedeniyle başvuran olgularımızın
328’i (% 56) tablet formunda 166’sı (% 29) bilinmeyen formda ilaç içmiştir. Bu bize çocukların kendi
ilaçlarını içmektense büyüklerin ilaçlarını merak
ederek, bazen şekerlemelere benzetip içtiklerini düşündürmektedir. İlaç zehirlenmelerinden korunmada
erişkin ilaçlarına ulaşabilirliğinin azaltılması ve ilaç
Çocuk Acil Polikliniğine Başvuran İlaç ile Zehirlenme Olgularının Retrospektif Değerlendirilmesi
kapaklarının kilitli yapılmasının gerekliliği önem kazanmaktadır.
İlaç ile zehirlenme nedeniyle başvuran olgularımızın ilaç türleri incelendiğinde, bilinen ilaçlar içinde
NSAİİ’ler (% 13) ve antipiretikler (% 12) ilk iki sırada yer almaktaydı. Bu grup ilaçlar her evde bulunduğu için çocuklar kolay ulaşabilmektedir. Olguların
152’si (% 26) ne içtiği belli olmayan grupta yer aldı.
Bazı küçük çocukların sokakta bulduğu ilacı alması,
evde annenin okuma-yazma bilmemesi ve heyecanla
ilacı attığını söylemesi, daha büyük çocuklarda ise ev
dışında ilaç alımının olması nedeniyle içilen ilaç hakkında bilgi elde edilememiştir.
SONUÇ
Sonuç olarak, ülkemizde küçük çocukların evde sıklıkla yalnız kalmaları ve oynamaları, ilaçların kolayca erişebilecekleri yerlerde bırakılması, erişkinlerin
ilaç kullanımlarını görüp taklit etmeleri ve ilaçların
ambalajlarının korumasız olması zehirlenme riskini arttırmaktadır. Çocukluk çağı ilaç ile zehirlenme
olgularının birçoğunun ebeveyn eğitimi ve ilaçların
çocukların açamayacağı biçimde paketlenmesi ve
erişemeyecekleri yerde bulundurulmaları ile önlenebileceğini düşünmekteyiz. Aileler, ilaç üreticileri ve
hekimler tarafından alınacak önlemlerin yanı sıra ülkemiz genelinde zehirlenme olgularının epidemiyolojik özelliklerinin hem geriye dönük hem de ileriye
yönelik çok merkezli çalışmalar ile belirlenmesi, çocukluk çağı zehirlenmelerinin önlenmesine, mortalite
ve morbiditenin azaltılmasına önemli katkıda bulunabilir.
KAYNAKLAR
1. Gündüz A, Kesen J, Topbaş Mİ, Narcı H, Yandı M. İntihar amaçlı zehirlenme nedeniyle acil servise başvuran hastaların analizi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni
2004;3:234-242.
2. Riordan M, Rylance G, Berry K. Poisoning in children
1: general management. Arch Dis Child 2002;87:392396.
http://dx.doi.org/10.1136/adc.87.5.392
3. Özcan T, Tosun A, İnan G et al. Acil servise entoksikasyon nedeniyle başvuran 123 hastanın incelenmesi.
XXXVIII: Milli Pediatri Kongresi Özetleri Trabzon,
1994; 32-33.
4. Yavuz S, Aydın S. Zehirlenme olgularının profili. Toksikoloji Dergisi 2003;1:47-52.
5. Kekeç Z, Yavuz Y, Kurtoğlu S, Sözüer M. A two year
evaluation of pediatric poisoning cases presenting to
our pediatric emergency department. Acil Tıp Dergisi
2002;2:33-35.
6. Sarıkayalar F. Çocukluk çağında zehirlenme. Katkı Pediatri Dergisi 1990;2:3-11.
7. Aji DY, İlter O. Türkiye’de çocuk zehirlenmeleri. Türk
Pediatri Arşivi 1998;33:154-158.
8. Öner N, İnan M, Vatansever Ü et al. Trakya bölgesinde
çocuklarda görülen zehirlenmeler. Türk Pediatri Arşivi
2004;39:25-30.
9. Dökmeci İ. Akut Zehirlenmelerde Tanı ve Tedavi. Toksikoloji 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri Ltd. Şti. 1999;
23-59.
10.Lamıreau T, Illanas B, Kennedy A et al. Epidemiology
of poisoning in children: a 7-year survey in a paediatric
emergency care unit. European Journal of Emergency
Medicine 2002;9:9-14.
http://dx.doi.org/10.1097/00063110-200203000-00004
11. Manzar N, Saad SMA, Manzar B, Fatima SS. The study
of etiological and demographic characteristics of acute
household accidental poisoning in children - a consecutive case series study from Pakistan. BMC Pediatrics
2010;10:28.
http://dx.doi.org/10.1186/1471-2431-10-28
12.Biçer S, Sezer S, Çetindağ F et al. Çocuk acil kliniği
2005 yılı akut zehirlenme olgularının değerlendirilmesi. Marmara Medical Journal 2007;20:12-20.
13.Çam H, Kıray E, Taştan Y, Özkan HÇ. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Acil servisinde izlenen zehirlenme olguları. Türk Pediatri Arşivi 2003;38:233-239.
14.Genç G, Saraç A, Ertan Ü. Çocuk Hastanesi acil Servisine Başvuran Zehirlenme Olgularının Değerlendirilmesi. Nobel Medicus 2007;3:18-22.
15.Mutlu M, Cansu A, Karakas T, Kalyoncu M, Erduran
E. Pattern of pediatric poisoning in the east Karadeniz region between 2002 and 2006: increased suicide poisoning. Human and Experimental Toxicology
2009;29:131-136.
http://dx.doi.org/10.1177/0960327109357141
16.Öntürk A. Y, Uçar B. Eskişehir bölgesinde çocukluk
çağı zehirlenmlerinin retrospektif değerlendirilmesi.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2003;46:103113.
17.Soyucen E, Aktan Y, Saral A, Akgün N, Nuğmanoğlu
AÜ. Sakarya bölgesinde çocukluk çağı zehirlenmelerinin geriye dönük değerlendirilmesi. Çocuk Sağlığı ve
Hastalıkları Dergisi 2006;49:301-306.
18.Aygün AD, Güvenç H, Türkbay D, Kocabay K. Hastanemizde izlenen zehirlenme olgularının değerlendirilmesi. Nobel Med Klin Bil 1995;3:48-51.
19.Yılmaz LH, Derme T, Yıldızdaş D, Alhan E. Çukurova
Bölgesi’ndeki Çocukluk Çağı Zehirlenme Olgularının
Değerlendirilmesi. Nobel Medicus 2009;5:35-44.
20.Akut Zehirlenmelere Genel Yaklaşım. T.C. Sağlık Bakanlığı Birinci basamağa yönelik Zehirlenmeler Tanı
ve Tedavi rehberleri 2007.
21.Ozdogan H, Davutoğlu M, Bosnak M, Tutanç M, Haspolat K. Pediatric poisonings in southeast of Turkey:
epidemiological and clinical aspects. Hum Exp Toxicol
2008;27:45-48.
http://dx.doi.org/10.1177/0960327108088975
22.Orbak Z, Selimoğlu MA, Alp H. Erzurum Bölgesinde çocuklarda zehirlenme olgularının retrospektif
incelenmesi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi
133
Okmeydanı Tıp Dergisi 30(3):128-134, 2014
1996;39:497-504.
23.Uçar B, Ökten A, Mocan H. Karadeniz bölgesinde çocuk
zehirlenme olgularının retrospektif değerlendirilmesi.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 1993;36:363371.
24.Akçay A, Gürses D, Özdemir A, Kılıç İ, Ergin H. Denizli ilindeki çocukluk çağı zehirlenmeleri. Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2005;6:15-99.
25.Kalaycı AG, Akyüz M, Yılmaz E, Ceviz N, Karakelli-
134
oğlu C. Çocukluk çağında zehirlenme nedenleri. Yeni
Tıp Dergisi 2005;6:15-19.
26.Andıran N, Sarıkayalar F. İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesinde son altı yılda izlenen akut zehirlenmeler. Katkı Pediatri Dergisi 2001;22:396-408.
27.Özcan N, İkincioğulları D. Ulusal Zehir Danışma Merkezi 2008 yılı çalışma raporu özeti. Türk Hij. Den. Biyol. Derg 2009;66:29-58.
Download

Çocuk Acil Polikliniğine Başvuran İlaç ile Zehirlenme