Araflt›rma | Research Article
Türk Aile Hek Derg 2010; 14(3): 115-123
doi:10.2399/tahd.10.115
www.turkailehekderg.org
Ergenlerde prehipertansiyon ve
hipertansiyon s›kl›¤›
Prevalence of prehypertension and hypertension in adolescents
Özet
Summary
Amaç: Ergenlik ça¤›ndaki okul çocuklar›nda prehipertansiyon ve
hipertansiyon s›kl›¤›n› saptamak ve vücut kitle indeksi, aile öyküsü, sigara, uyku bozuklu¤u ve egzersiz düzeyleri ile karfl›laflt›rmak.
Objective: To determine the prevalance of prehypertension and
hypertension in adolescents and compare results with body mass
index, family history, cigarette smoking, sleep disorders and exercise levels.
Yöntem: 2009 y›l› Mart–Haziran aylar› aras›nda ‹stanbul Kas›mpafla’daki Kaptanpafla ‹lkokulu’na devam eden 11-15 yafl aras›ndaki
tüm ö¤renciler çal›flmaya al›nd›. Her ö¤rencinin boy, kilo ve tansiyonlar› ölçüldü, yüz yüze görüflme tekni¤i ile BEARS uyku ölçe¤i uyguland›. Sigara ve egzersiz öyküsü de al›nd›. “Dördüncü Çal›flma
Grubu Raporu” referans al›narak ö¤renciler normotansif, prehipertansif ve hipertansif olarak s›n›fland›r›ld›. Prehipertansif ve hipertansif olanlar›n tansiyonlar› iki ayr› günde her seferinde üçer kez ölçüldü ve tekrar s›n›fland›r›ld›. ‹statistikler SPSS v.18 ile gerçeklefltirildi ve risk faktörleri için lojistik regresyon analizi uyguland›.
Bulgular: Yafl ortalamas› 12.73±1.107 olan 249’u (%49.9) k›z,
250’si (%50.1) erkek toplam 499 ö¤renci çal›flmaya al›nd›. Kat›lan
ö¤rencilerin, 430’u (%86.2) normotansif, 56’s› (%11.2) prehipertansif, 13’ü (%2.6) hipertansifti. Daha önce en az bir kez kan bas›nc› ölçümü yap›lan çocuklar›n say›s› 99’du (%19.8). BEARS uyku ölçe¤inde en az bir alanda uyku bozuklu¤u bildiren ö¤rencilerin say›s› ise
328’di (%65.7). Vücut kitle indeksi normal ve düflük olanlar 418
(%83.8), kilolu olanlar 35 (%7), fazla kilolu olanlar ise 46 (%9.2) kifliydi. Kan bas›nc› vücut kitle indeksine göre farkl›lafl›yordu
(p<0.0001); lojistik regresyon analizinde kan bas›nc› yükselmesini belirleyen tek ba¤›ms›z de¤iflkenin vücut kitle indeksi oldu¤u saptand›.
Sonuç: Birinci basamak hekimleri ergenlik dönemindeki çocuklar›n en az bir kez kan bas›nc›n› kontrol etmelidir. Yüksek normal
kan bas›nc› olan ergenlerin birinci basamakta nas›l izlenece¤i aç›k
olmamas›na ra¤men, ilerideki yaflamlar›nda hipertansiyon ve iliflkili kardiyovasküler hastal›klar›n geliflme riski yüksek oldu¤undan,
bu grubun daha yak›ndan izlenmesi ve yaflam biçimi dan›flmanl›¤›
verilmesi gereklidir.
Anahtar sözcükler: Prehipertansiyon, hipertansiyon, ergenlik, kilo fazlal›¤›, uyku-bozukluklar›.
1)
2)
3)
4)
Yeditepe
Yeditepe
Yeditepe
Yeditepe
Üniversitesi
Üniversitesi
Üniversitesi
Üniversitesi
T›p
T›p
T›p
T›p
Fakültesi
Fakültesi
Fakültesi
Fakültesi
Araflt›rma
Hülya Akan1, Güldal ‹zb›rak1, Özlem Tanr›över1, E. Çi¤dem Kaspar2, An›l Y›ld›z3, S›rma Mine Tilev3,
Simge Tektafl3, Ayça Vitrinel4
Methods: Cross-sectional assesment of blood presssures (BP) in
all adolescents (11-15 yrs) in Kaptanpafla Elemantary school in
Istanbul was conducted from March to June 2009. Initial measurements included height, weight and three oscillometric BP readings and BEARS short sleep history. BP readings classified according to the Fourth Report. Repeated measurements were obtained
with manuel syhpingomanometers on two different occasions in
students classified as prehypertensive or hypertensive. SPSS v.18
was used for statistical analysis and logistic regression used to
assess risk factors.
Results: 86.2% of adolescents were normotensive, 11.2% were
prehypertensive and 2.6% were hypertensive. Only 19.8% of the
adolescents included in the study ever had a BP reading before.
65.7% of adolescents reported sleep disorder at least in one
domain of BEARS. 83.8% had low to normal body mass index
(BMI), 7% were at risk for being overweight and 9.2% were overweight. BP readings were different according to BMI (p<0.0001)
and BMI was the only independent risk factor in logistic regression
analysis.
Conclusions: Primary care physicians should check blood pressure of adolescents at least once. Although it is not clear how to
follow adolescents having high normal blood pressure, this group
deserves closer follow-up and life-style modifications since they
will probably develope hypertension and related cardiovascular
diseases later-on in life.
Key words: Prehypertension, hypertension, adolescence, overweight, sleep disorders.
Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Yard. Doç. Dr., ‹stanbul
Biyoistatistik ve T›bbi Biliflim Bilim Dal›, Arfl. Gör., ‹stanbul
Ö¤renci, ‹stanbul
Çocuk Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› Anabilim Dal›, Prof. Dr., ‹stanbul
2010 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2010 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
115
Araflt›rma
H
ipertansiyon, kardiyovasküler ve renal hastal›k-
yafl aras› ö¤rencilerde hipertansiyon s›kl›¤›n› ve hipertan-
lar için en güçlü ba¤›ms›z risk faktörüdür ve
siyon ile iliflkili faktörleri saptamaya yönelik bir çal›flma
Dünya Sa¤l›k Örgütünün verilerine göre üçün-
planland›.
cü en önemli ölüm nedenidir. Hipertansiyon eriflkin has-
Çal›flma bafllamadan önce ‹l Milli E¤itim Müdürlü-
tal›¤› olarak kabul edilmesine ra¤men çocukluk ve adole-
¤ünden resmi izin al›nd›. Çal›flma Yeditepe Üniversitesi
san dönemindeki s›kl›¤› artmaktad›r; tahmin edilen pre-
Klinik Araflt›rmalar De¤erlendirme Komitesi taraf›ndan
valans› %2 ila %5 aras›ndad›r. Ayn› zamanda çocuklarda-
onayland›.
ki ortalama kan bas›nçlar› da artmaktad›r. Sekonder hi-
Çal›flmay› yürütecek olan gönüllü t›p ö¤rencilerine
pertansiyon çocuklarda eriflkinlere göre daha s›k görül-
tansiyon ölçümü, boy-kilo ölçümü, BEARS uyku ölçe¤i
mesine ra¤men, hafif veya orta derece hipertansiyonu
uygulamas› ve projenin organizasyonuna yönelik toplam
olan çocuk ve ergenlerin ço¤unun nedeni saptanamayan
12 saatlik e¤itim verildi.
primer hipertansiyonu vard›r.1-4
Sa¤l›k taramas› için velilere ve ö¤rencilere yönelik
Eriflkinlerin kan bas›nc› (KB) de¤erlerinin çocukluk
ö¤rencinin geçmifl sa¤l›k durumunu, ailede bulunan has-
ça¤›ndaki kan bas›nc› de¤erleri ile iliflkili oldu¤u gösteril-
tal›klar›, alerji durumunu içeren anket haz›rland› ve ö¤-
mifltir.5 Çocukluk ça¤›ndaki hipertansiyon; sol ventrikül
retmenleri arac›l›¤› ile evlerine gönderildi. Her ö¤renci
hipertrofisi, intima-media kal›nlaflmas›, arter kompliyan-
için yasal velisinden yaz›l› onam al›nd›.
s›, ateroskleroz ve diyastolik disfonksiyon gibi kardiyovasküler hastal›klar›n erken belirtecidir.6-11
Çal›flmaya 11-15 yafl aras›nda veli onam› olan, çal›flmaya kat›lmay› kabul eden ve daha önce hipertansiyon
Çocukluk ve ergenlik döneminde primer hipertansi-
tan›s› almam›fl tüm ö¤renciler dahil edildi. Boy, kilo ve
yon prevalans›ndaki art›fl; obezite art›fl›, fizik aktivite az-
tansiyon ölçümleri ve BEARS uyku taramas›n› gönüllü
l›¤›, yüksek kalorili, afl›r› tuzlu beslenmenin art›fl› ile ilifl-
t›p ö¤rencileri, okul revirinde ve çal›flma süresince okul
kilendirilmektedir.
müdürlü¤ü taraf›ndan tahsis edilen ayr› bir odada ger-
Çocukluk ve ergenlikteki hipertansiyon prevalans›n›n
çeklefltirildiler. BEARS uyku ölçe¤i yüz yüze görüflme
bilinmesi birinci basamak hekimlerinin fark›ndal›¤›n› ar-
tekni¤i ile uyguland›, k›sa uyku hikâyesi ile sigara ve eg-
t›racakt›r. Erken tan› ile bu yafl grubunda saptanacak has-
zersiz öyküsü de al›nd›. BEARS majör uyku bozuklukla-
tal›klar daha etkin bir flekilde izlenebilir.
r›n› taramada kullan›lan, befl ana uyku alan›n› (uykuya
Çal›flmam›zda ergenlik ça¤›ndaki okul çocuklar›nda
prehipertansiyon ve hipertansiyon s›kl›¤›n› saptamay› ve
vücut kitle indeksi, aile öyküsü, sigara, uyku bozuklu¤u
ve egzersiz düzeyleri ile iliflkisini de¤erlendirmeyi amaçlad›k.
dalma güçlü¤ü, gündüz uykulu olma, gece uyanmalar›,
uyku düzeni ve süresi, horlama) sorgulayan bir ölçektir.
Özellikle birinci basamak sa¤l›k hizmetlerinde 2-18 yafl
aras› çocuklarda uyku sorunlar›n›n taranmas›nda etkinli¤i gösterilmifltir: “Çocuklarda ve Adolesanlarda Yüksek
Kan Bas›nc›n›n Tan›s›, De¤erlendirilmesi ve Tedavisi
Konusunda Dördüncü Rapor (2004)” da (Dördüncü Ça-
Gereç ve Yöntem
l›flma Grubu Raporu) hipertansiyon saptanan, özellikle
2009 y›l› Mart-Haziran aylar› aras›nda ‹stanbul Ka-
de kilo fazlal›¤› olan çocuklarda taramada kullan›lmas›n›
s›mpafla’da bulunan Kaptanpafla ‹lkokulu’na devam eden
116
önermektedir.1,12,13
tüm çocuklara bir sa¤l›k taramas› yap›ld›. Kaptanpafla ‹l-
Boy ve kilo ölçümlerinden ö¤rencilerin vücut kitle in-
kokulu, Kas›mpafla semtinde toplam yaklafl›k 1.600 ö¤-
deksi saptand›, ulusal rehberlere göre her ö¤rencinin
rencisi olan, sabah ve ö¤le olmak üzere çift tedrisat yürü-
boy, kilo ve vücut kitle indeksi (VK‹) persantilleri hesap-
ten bir ilkö¤retim okuludur. Okul ö¤rencileri genel ola-
land›.14 VK‹ persantili <85 olanlar normal kilolu, ≥85 -
rak sosyo-ekonomik ve e¤itim düzeyi düflük ailelerden
<95 olanlar kilo almaya e¤ilimli ve ≥95 olanlar fazla kilo-
gelmektedir. Proje kapsam›nda okula devam eden 11-15
lu kabul edildi.
Akan H ve ark. | Ergenlerde prehipertansiyon ve hipertansiyon s›kl›¤›
KB ölçümü öncesi her ö¤rencinin üst kol çevresi ölçüldü ve kol çevresine uygun manflon seçildi. ‹lk KB öl-
Tablo 1. Tan›mlay›c› veriler (n=499)
çümleri; çocuk oturtularak sa¤ koldan (OMRON M6)
Yafl
dijital tansiyon aleti ile befler dakika ara ile üç kez al›nd›.
Cinsiyet
De¤erler boy persantillerine göre 4. Çal›flma Grubu Ra-
K›z
249 (%49.9)
Erkek
250 (%50.1)
poru’ndaki tablo ve s›n›fland›rmaya göre normotansif,
12.73±1.107
Tansiyon tan›
prehipertansif, hipertansif olarak ayr›ld›. Prehipertansif
Normotansif
430 (%86.2)
ve hipertansif olanlar›n tansiyonlar› iki ayr› günde üçer
Prehipertansif
56 (%11.2)
kez üst kol ölçümlerine uyumlu manflonlu (ERKA per-
Hipertansif
13 (%2.6)
fect aneroid) manuel tansiyon aleti ile ölçüldü. Her seferinde al›nan tansiyonlar›n ortalamalar› hesaplanarak rehipertansif olarak s›n›fland›. Son s›n›fland›rma flu flekilde
yap›ld›:
1. Normotansif: Ortalama sistolik kan bas›nc› (SKB)
ve diastolik kan bas›nc› yafla göre <90. persantil;
Var
40 (%8)
Yok
297 (%59.5)
Eksik
162 (% 32.5)
Babada hipertansiyon
Var
21 (%4.2)
Yok
322 (%62.5) %64.5
Eksik
156 (%31.3)
Araflt›rma
ferans tablolara göre tekrar normotansif, prehipertansif,
Annede hipertansiyon
Ailede hipertansiyon
2. Prehipertansif: Ortalama SKB veya DKB ≥90.
Var
147 (%29.5)
persantil veya 90 persantilin alt›nda ama üç taraman›n
Yok
204 (%40.9)
Eksik
148 (%29.7)
sonunda <95. persantil veya ≥120/80 mmHg;
Çocukta sigara öyküsü
3. Hipertansiyon: Ortalama SKB veya DKB ≥95.
persantil.
Çal›flma grubunda sadece bir çocukta evre 2 hipertan-
Var
8 (%1.6)
Yok
484 (%96.9)
Eksik
6 (%1.5)
Evde sigara kullan›m›
siyon s›n›flamas›na uyan de¤erler saptand› ve tüm istatis-
Var
223 (%44.6)
tiksel analizlerde hipertansiyon grubu içinde de¤erlendi-
Yok
130 (%26.1)
Eksik
146 (%29.3)
rildi.
Daha önce tansiyon ölçümü
‹statistiksel Analiz
Var
99 (%19.8)
‹statistiksel analizde SPSS 18.0 program› kullan›ld›, p
Yok
254 (%50.9)
Eksik
146 (%29.3)
<0.05 de¤eri istatistiksel olarak anlaml› kabul edildi.
BEARS uyku bozuklu¤u
Gruplar›n ortak de¤iflkenlerinde fark olup olmad›¤›, nicel
Var
328 (%65.7)
de¤iflkenler için ANOVA ve iki ba¤›ms›z örnek t testi, ni-
Yok
156 (%31.3)
tel de¤iflkenler için Kruskal Wallis ve Ki-kare testi, göz-
Eksik
15 (%3)
lem de¤eri 5’in alt›na düflen gruplar›n karfl›laflt›r›lmas›
için Fisher kesin olas›l›k testi kullan›ld›. Tan› gruplar› için
Beden kitle indeksi
Düflük
25 (%5)
Normal
385 (%77.7)
lojistik regresyon analizi uyguland›, hipertansiyon tan›s›
Kilo e¤ilimli
35 (%7)
için önemli risk faktörleri belirlenerek, odds oranlar› ve
Fazla kilolu
46 (%9.2)
Eksik
8 (%1.6)
bunlar›n %95 güven aral›klar› hesapland›.
Sürekli veri, ortalama±standart sapma fleklinde gösterilmifltir.
Bulgular
Çal›flma toplam 499 ö¤renciyi ele ald›: Bu ö¤rencile-
Bu 499 ö¤rencinin 430’u (%86.2) normotansif, 56’s›
rin yafl ortalamas› 12.73±1.107 idi. Grup, 249 (%49.9)
(%11.2) prehipertansif, 13’ü (%2.6) hipertansifti. Ö¤-
k›z, 250 (%50.1) erkek ö¤renciden olufluyordu (Tablo 1).
rencilerin 40’›n›n (%8) annesi, 21’inin (%4.2) babas›,
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 3 | 2010
117
147’sinin (%29.5) ise di¤er bir aile bireyi hipertansiyon
Tablo 2’de görüldü¤ü gibi KB tan› gruplar›n›n VK‹
tan›s› alm›flt›. BEARS uyku ölçe¤i ile 326 (%65.7) ö¤ren-
de¤iflkenine göre da¤›l›m fark› istatistiksel olarak anlam-
cide en az bir alanda uyku bozuklu¤u saptand›. 418
l› bulundu p=0.000 (p<0.05).
(%83.8) ö¤rencinin beden kitle indeksi normal, 35’i
(%7) kiloya e¤ilimli, 46’s› (%9.2) fazla kilolu idi. 8
(%1.6) ö¤renci sigara içiyor, 223 (%44.7) ö¤rencinin ise
Araflt›rma
evinde sigara içiliyordu. Çal›flmam›z öncesinde tansiyonu
Çal›flmam›za kat›lanlar›n %7’si kiloya e¤ilimli, %9.2’si
fazla kilolu idi. Kilo fazlal›¤› olanlar›n %15.2’si hipertansif
iken normal kilolu çocuklarda bu oran %0.7 idi.
ölçülen ö¤rencilerin say›s› 99’du (%19.8). Biz, bu 99 ö¤-
Tablo 3’de görüldü¤ü gibi VK‹ gruplar›n›n gün için-
renciden 9’unda (%9.09) ≈%9.1 prehipertansiyon, 3’ün-
de uyku gelmesi de¤iflkenine göre da¤›l›m fark› istatistik-
de (%3.03) ≈%3 hipertansiyon saptad›k.
sel olarak anlaml› bulundu p=0.040 (p<0.05). Fazla kilo-
Tablo 2. Kan bas›nc› tan›lar›na göre gruplar›n tek de¤iflkenli analizi
Tansiyon tan›
Normotansif
Prehipertansif
n=430
n= 56
n=13
Var
280 (%85.4)
40 (%12.2)
8 (%8.1)
Yok
137 (%87.8)
15 (%17.7)
4 (%3.9)
Eksik
1
1
1
8.59±1.28
8.21±1.27
8.66±1.76
K›z
214 (%85.9)
28 (%11.2)
7 (%2.8)
Erkek
216 (%86.4)
28 (%28)
6 (%2.4)
Var
34 (%85)
6 (%15)
0 (%0)
Yok
257 (%86.5)
29 (%9.8)
11 (%3.7)
Eksik
139
21
2
Var
16 (%76.2)
5 (%23.8)
0 (%0)
Var
282 (%87.6)
29 (%9)
11 (%3.4)
132
22
2
Var
129 (%87.8)
15 (%10.2)
3 (%2)
Yok
176 (%86.3)
20 (%9.8)
8 (3.9)
Eksik
194
21
2
Düflük
22 (%88)
3 (%12)
0 (%0)
Normal
Hipertansif
Bears uyku bozuklu¤u
Uyku süresi
0.705
0.163†
0.959
Cinsiyet
0.298
Annede hipertansiyon
0.068
Babada hipertansiyon
Eksik
0.607
Ailede hipertansiyon
0.000*
Vücut kitle indeksi
342 (%88.8)
40 (%10.4)
3 (%0.8)
Kilo e¤ilimli
28 (%80)
4 (%11.4)
3 (%8.6)
Fazla kilolu
30 (%65.2)
9 (%19.6)
7 (%15.2)
Var
229 (%86.4)
32 (%12.1)
4 (%1.5)
Yok
182 (%86.3)
20 (%9.5)
9.(%4.3)
Eksik
88
4
0
Var
5 (%62.5)
3 (%37.5)
0 (%0)
Yok
419 (%86.6)
52 (%10.7)
13 (2.7)
Eksik
6
1
0
0.136
Düzenli spor
0.055
Çocukta sigara öyküsü
Ki-kare testi p de¤erler, *p<0,05, †ANOVA istatisti¤i p de¤eri (sürekli veri, ortalama±standart sapma fleklinde gösterilmifltir.)
118
p de¤eri
Akan H ve ark. | Ergenlerde prehipertansiyon ve hipertansiyon s›kl›¤›
lu olup gün içinde uykusu gelen ö¤renci say›s›, normal
Tablo 4’de görüldü¤ü gibi tansiyon tan› gruplar›n›n
kilolu ve kilo e¤ilimli olup gün içinde uykusu gelen ço-
BEARS uyku ölçe¤i de¤iflkenlerine göre da¤›l›m fark› is-
cuk say›s›na göre beklenenin üzerinde idi.
tatistiksel olarak anlaml› bulunmad› (p>0.05).
Tablo 3. Vücut kitle indeksi gruplar›n›n BEARS uyku ölçe¤i de¤iflkenleriyle tek de¤iflkenli analiz
Vücut kitle indeksi
Normal+düflük
Kilo e¤ilimli
Fazla kilolu
n=404
n= 33
n=44
Var
115 (%81)
10 (%7)
17 (%12)
Yok
288 (%85.2)
23 (%6.8)
27 (%8)
Eksik
1
Uykuya dalma güçlü¤ü
p de¤eri
0.377
Var
159 (%80.3)
13 (%6.6)
26 (%13.1)
Yok
245 (%86.6)
20 (%7.1)
18 (6.4)
Var
134 (%83.2)
10 (%6.2)
17 (%10.6)
Yok
270 (%84 6)
22 (%6.9)
27 (%8.5)
Araflt›rma
0.040*
Gün içinde uyku gelmesi
0.736
Gece uyanma
Eksik
1
0.180
Horlama
Var
38 (%76)
Yok
366 (%85)
28 (%6.5)
36 (%8.5)
8.56±1.27
8.81±1.26
8.26±1.57
Uyku süresi
4 (%8)
8 (%16)
0.183†
Ki-kare testi p de¤erler, *p<0.05, †ANOVA istatisti¤i p de¤eri (sürekli veri, ortalama±standart sapma fleklinde gösterilmifltir.)
Tablo 4. Kan bas›nc› tan› gruplar›n›n BEARS uyku ölçe¤i de¤iflkenleriyle tek de¤iflkenli analiz
Tansiyon tan›
Normotansif
Prehipertansif
Hipertansif
n=430
n= 56
n=13
Var
117 (%82.4)
23 (%16.2)
2 (%1.4)
Yok
296 (%87.6)
32 (%9.5)
10 (%3)
Eksik
17
1
1
Var
169 (%85.4)
24 (%12.1)
5 (%2.5)
Yok
245 (%86.6)
31 (%11)
7 (%2.5)
Yok
16
1
1
Var
141 (%87.6)
18 (%11.2)
2 (%1.2)
Yok
272 (%85.3)
37 (%11.6)
10 (%3.1)
Eksik
17
1
1
Var
42 (%84)
8 (%16)
0 (%0)
Yok
371 (%86.5)
47 (%10.9)
12 (%2.8)
Eksik
17
1
1
8.59±1.28
8.21±1.27
8.66±0.6
Uykuya dalma güçlü¤ü
p de¤eri
0.073
0.923
Gün içinde uyku gelmesi
0.446
Gece uyanma
0.297
Horlama
Uyku süresi
0.163†
Ki-kare testi p de¤erler, *p<0.05, †ANOVA istatisti¤i p de¤eri (sürekli veri, ortalama±standart sapma fleklinde gösterilmifltir.)
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 3 | 2010
119
Tablo 5’de lojistik regresyon analizi ile model anlam-
öncesinde yap›lan prevalans çal›flmalar›nda kan bas›nc›
l› (p<0.05) bulundu; Negelkerke R-kare de¤eri 0.113 idi.
persantilleri ve hipertansiyon tan›s› için farkl› ölçütler
Modelin uygunlu¤u Hosmer ve Lemeshow testi ile
kullan›ld›¤›ndan karfl›laflt›rma yapmak zordur. Nur ve ar-
p=0.667 (p>0.05) kararlaflt›r›ld›. BKI risk faktörünün p
kadafllar›, 2004’te Sivas’ta, 14-18 yafl grubundaki 14,789
de¤erleri 0.05’in alt›nda idi; böylece bu risk faktörlerinin
ö¤renciyi kapsayan çal›flmalar›nda hipertansiyon s›kl›¤›n›
parametre tahminleri anlaml› kabul edildi. BKI artan ço-
%4.4 saptam›fllard›r.18 Dinç ve arkadafllar›, Manisa’da,
cuklarda hipertansiyon geliflme riskinin 1.14 GA [1.046-
15-18 yafl aras›ndaki 11,551 ö¤renciyi kapsayan çal›flma-
1.241] kat artt›¤› sonucuna var›ld›.
lar›nda hipertansiyon s›kl›¤›n› %3.5, prehipertansiyon
s›kl›¤›n› ise %14.0 saptam›fllard›r.19 Ece ve arkadafllar›,
Diyarbak›r’da, 2004’te 9-17 yafl aras› 3,063 çocukta pre-
Araflt›rma
Tart›flma
hipertansiyon s›kl›¤›n› %4.3, hipertansiyon s›kl›¤›n› ise
Türkiye’de hipertansiyon prevalans› eriflkinlerde
%31.8, 18-29 yafl aras› genç eriflkinlerde %10.0, 4 y›ll›k
düzeltilmifl genel insidans h›z› ise %21.3’tür.15,16
%2.4 bulmufllard›r.20 Ak›fl ve arkadafllar› Bursa’da
2006’da, 12-14 yafl aras›ndaki 67,672 ö¤rencide prehipertansiyon s›kl›¤›n› %14.1, hipertansiyon s›kl›¤›n› %5.4
Buna karfl›n çocuk ve ergenlerdeki hipertansiyon pre-
saptam›fllard›r.21 Do¤rusoy, 2008’de Edirne’de 6-17 yafl
valans› ile ilgili net rakamlar yoktur. Tümer ve arkadafl-
grubundaki 1,600 çocukta konvansiyonel yöntemlerle hi-
lar›n›n 5.500 çocuk ve ergeni kapsayan çal›flmas›nda hi-
pertansiyon s›kl›¤›n› %1.3, prehipertansiyon s›kl›¤›n›
pertansiyon s›kl›¤› k›zlarda %2.42, erkeklerde %2.34 bu-
%1.6 olarak saptam›flt›r.22 Çal›flmam›zda 11-15 yafl aras›
lunmufltur.17
ö¤rencilerdeki prehipertansiyon oran›n› %11.2, hiper-
Bugün normal kan bas›nc› için “Çocuklarda ve Ado-
tansiyon oran›n› ise %2.6 olarak saptad›k.
lesanlarda Yüksek Kan Bas›nc›n›n Tan›s›, De¤erlendiril-
Bu çal›flmalar›n tümü “Çocuklarda ve Adolesanlarda
mesi ve Tedavisi Konusunda Dördüncü Rapor (2004)”
Yüksek Kan Bas›nc›n›n Tan›s›, De¤erlendirilmesi ve Te-
ile yafl, cinsiyet, yafl ve boya göre haz›rlanan standardize
davisi Konusunda Dördüncü Rapor (2004)” ölçütlerini
de¤erler referans al›nmaktad›r. Ülkemizde 2004
esas alm›flt›r. Çal›flmalardaki hipertansiyon s›kl›klar› ol-
Tablo 5. Tansiyon tan›s› için risk faktörlerinin belirlenmesi
Odds oran›
De¤iflkenler
Standart hata
Wald
s.d.
P de¤eri
Beklenen (B)
Alt
Üst
-.038
.183
.043
1
.835
.963
.673
1.377
Annede hipertansiyon var
-.036
.685
.003
1
.958
.965
.252
3.693
Babada hipertansiyon var
1.353
.708
3.658
1
.056
3.871
.967
15.490
Ailede hipertansiyon var
-.856
.467
3.362
1
.067
.425
.170
1.061
Düzenli egzersiz yap›yor
-.076
.385
.039
1
.844
.927
.436
1.970
Uykuya dalma güçlü¤ü var
.394
.409
.929
1
.335
1.483
.666
3.304
Gün içinde uykusu geliyor
-.260
.407
.409
1
.523
.771
.347
1.711
Gece uyanmalar› var
.046
.404
.013
1
.909
1.047
.475
2.310
Uyku süresi
-.044
.156
.078
1
.780
.957
.705
1.300
Horlama
.651
.536
1.475
1
.225
1.917
.671
5.481
1.046
1.241
Yafl›
B
VK‹
.131
.044
8.990
1
.003
1.140
Sabit
3.638
2.890
1.585
1
.208
.026
Lojistik regresyon analizi sonuçlar› *p<0,05
120
Beklenen (B) için %95
odds oran›
Akan H ve ark. | Ergenlerde prehipertansiyon ve hipertansiyon s›kl›¤›
Çocuk ve ergenlerde prehipertansiyon ve hipertansi-
heterojenli¤inden ve yöntem farkl›l›klar›ndan kaynaklan-
yon s›kl›¤›ndaki art›fl obezitedeki art›flla iliflkilendiril-
maktad›r. Nur ve Dinç’in çal›flmalar›ndaki gruplar daha
mektedir. Hipertansiyon ve prehipertansiyon ile iliflkili
büyük yafllar› da kapsamaktad›r; dolay›s› ile hipertansi-
faktörlere bakt›¤›m›zda en kuvetli ve ba¤›ms›z de¤iflken
yon s›kl›¤›n›n daha yüksek bulunmas› beklenen bir du-
kilo fazlal›¤› idi. Çal›flmam›za kat›lan çocuklar›n %7’sin-
rumdur. Yafl artt›kça, özellikle ergenlik döneminde, yük-
de kilo e¤ilimi ve %9.2’sinde kilo fazlal›¤› mevcuttu. Ki-
sek kan bas›nc› s›kl›¤›n›n artt›¤› bilinmektedir. Ece ve
lo fazlal›¤› olan çocuklar›n %15.2’si hipertansif iken nor-
Do¤rusoy’un çal›flma grubu ise oldukça genifl bir yafl ara-
mal kilolu çocuklarda bu oran %0.7 idi. Kilo fazlal›¤› hi-
l›¤›n› kapsamaktad›r; Do¤rusoy, evrenini, prepubertal,
pertansiyon ile iliflkili en güçlü ve ba¤›ms›z de¤iflkendi.
pubertal ve post pubertal olarak gruplara bölerek incele-
Ülkemizde yap›lan daha önceki çal›flmalarda da hipertan-
mifl, sekiz yafl alt› prepubertal grubun tümünü normotan-
siyon ile iliflkili en güçlü ve ba¤›ms›z de¤iflkenin BK‹
sif bulmufl, postpubertal dönemde hipertansiyon s›kl›¤›-
oldu¤u saptanm›flt›r.17-22
n›n pubertal dönemden anlaml› derecede yüksek oldu¤unu göstermifltir. Çal›flmam›zdakine benzer bir yafl aral›¤›n› ele alan Ak›fl’›n Bursa’daki çal›flmas›nda ise prehipertansif grup ikinci ve üçüncü ölçümlere dahil edilmemifl
ve ölçümler otomatik sfigmomanometre ile yap›lm›flt›r.
Di¤er yandan bizim çal›flmam›z tek okulda yap›lm›fl olup,
belli bir bölgeyi örneklememektedir, yöntemdeki bu
farkl›l›klar oranlar› etkilemifl olabilir.
McNiece ve arkadafllar›, 2003-2005 y›llar›nda Teksas’ta 11-17 yafllar›nda 6,790 ergende, üç taramada prehipertansiyon prevalans›n› %9.4 ve hipertansiyon prevalans›n› %3.2 saptam›fllarlard›r.23 Chiolero ve arkadafllar›, ayn›
metodoloji ile, ‹sviçre’de 5,207 6. s›n›f ö¤rencisindeki hipertansiyon prevalans›n› %2.2 saptam›fllard›r.24 Amerika
Birleflik Devletleri National Health and Nutrition Examination Survey 1988-1994, 1999-2002 ve 2003-2006 sonuçlar›n› karfl›laflt›ran Ostchega ve arkadafllar› 2003-2006
y›llar›nda 8-17 yafl aras› erkeklerde prehipertansiyon prevalans›n› %13.6 ve hipertansiyon prevalans›n› %2.6 ve k›z
çocuklarda prehipertansiyon prevalans›n› %5.7 ve hipertansiyon prevalans›n› %3.4 bulmufllard›r. Çocuklarda obe-
Hipertansiyon geliflmesinde genetik faktörlerin rolü
iyi bilinmektedir.27,28 Çal›flmam›zda ailede hipertansiyon
olmas› tek de¤iflkenli analizlerde normotansif prehipertansif ve hipertansif gruplar aras›nda fark göstermemektedir. Ana-baba anketlerinde özellikle ailede hipertansiyon öyküsünde çok fazla eksik veri olmas› tekli de¤iflken
analizlerini etkilemifl olabilir.
Baflta uyku-apnesi olmak üzere, uyku bozukluklar›n›n, eriflkinlerde hipertansiyon, koroner arter hastal›¤›,
kalp yetersizli¤i ve inme ile iliflkisi gösterilmifltir.29,30 Veriler her ne kadar s›n›rl› olsa da uyku-bozuklu¤u ile iliflkili solunum bozuklu¤u ile yüksek kan bas›nc›n›n çocuklarda da iliflkili oldu¤unu gösteren çal›flmalar vard›r.31,32
Çal›flmam›zda BEARS’›n herhangi bir alan›nda bozukluk
ile kan bas›nc› yüksekli¤i aras›nda iliflki gösterilemedi,
ama obez çocuklar›n normal kilolu olanlara göre gündüz
uykuya e¤ilimleri daha fazlad›r ve istatistiksel olarak anlaml›d›r. Literatüre göre, çocuklar›n yaklafl›k %15’i horlar, %1-3’ünde uyku-bozuklu¤u ile iliflkili solunum güçlü¤ü vard›r.31 Çal›flmam›zda BEARS ölçe¤i çocuklar›n
zitenin hipertansiyon ile güçlü, pozitif, ba¤›ms›z bir iliflki-
kendilerine uygulanm›flt›r ve %10’u uyurken horlad›¤›n›
si oldu¤u ve 1988-1994 y›llar› ile karfl›laflt›r›ld›¤›nda hiper-
belirtmifltir. Ana-babalara, çocuklar›n›n uyku sorunlar›
tansiyon s›kl›¤›n›n k›z çocuklar›nda artt›¤› ama erkek ço-
ile ilgili anket uygulanmam›fl olmas› bu oran›n düflük
Arjantin ve
bulunmas›n›n nedeni olabilir. Çal›flma grubundaki ço-
Norveç’te 15-18 yafl aras› k›z ergenleri kapsayan popülas-
cuklar›n %65.7’si en az bir alanda uyku sorunu belirt-
yon tabanl› ENNyS ve HUNT çal›flmalar›nda obezite
mektedir ki, bu oldukça yüksek bir orand›r.
25
cuklar›nda azald›¤› sonucuna var›lm›flt›r.
oran› Arjantin’de %19 ve Norveç’te %15 olarak, hipertan-
Çal›flmam›zda daha önce yaflamlar› boyunca en az bir
siyon prevalans› s›ras›yla %3.5 ve %16.6 olarak saptanm›fl
kez tansiyonunun ölçüldü¤ünü belirten çocuk say›s›
26
ve beden kitle indeksi ile kuvvetli iliflkili bulunmufltur.
Araflt›rma
dukça farkl›d›r. Bu fark, olas›l›kla yafl grubu aral›klar›n›n
%19.8 dir; bu çocuklar›n %9’unda prehipertansiyon ve
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 3 | 2010
121
Kaynaklar
%3’ünde hipertansiyon saptad›k, tansiyonlar›n›n ne zaman ölçüldü¤ü bilinmedi¤i için bu veriyi de¤erlendirmek
1.
zordur. Hansen, sa¤lam çocuk izleme kliniklerinde; ço-
the diagnosis, evaluation and treatment of high blood pressure in children
cuk ve ergenlere oldu¤undan daha az tan› kondu¤unu
göstermifl, çal›flmas›nda hipertansiyon tan›s› koydu¤u ço-
and adolescents. Pediatrics 2004; 114: 555-76.
2.
3.
2004; 114: 1534-44.
4.
Araflt›rma
Pediatrics 2004; 113: 475-82.
5.
düzenli olarak taranmas›n› önermektedir, ama çocuklarda kan bas›nc› taramas› ile ilgili olumlu veya olumsuz
Lauer RM, Clark WR. Childhood risk factors for high adult blood pressure: the Muscatine study. Pediatrics 1989; 84: 633-41.
6.
Berenson GS, Sirinivasan SR, Bao W ve ark. Association between multiple cardiovascular risk factors and atherosclerosis in children and young
34
öneri yoktur. 4. çal›flma grubu sa¤l›k kurumlar›nda görülen, 3 yafl›n üzerindeki her çocu¤un kan bas›nc›n›n öl-
Sorof JM, Lai D, Turner J, Poffenbarger T, Portman RJ. Overweight,
ethnicity and the prevalence of hypertension in school-aged children.
me yapmak zordur. Koruyucu t›p protokolleri sa¤lam kiflilerde kan bas›nc› ölçümüne 17 yafl›nda bafllanmas›n› ve
Ford ES, Mokdad AH, Ajani UA. Trends in risk factors for cardiovascular disease among children and adolescents in the United States. Pediatrics
çocuklar›n ne kadar düzenli olarak sa¤l›k kontrolünden
geçtikleri belirsizdir; bu nedenle bu konuda de¤erlendir-
Munter P, He J, Cutler JA, Wildman RP, Whalton PK. Trends in blood
pressure among children and adolescents. JAMA 2004; 291: 2107-13.
cuklar›n sadece %11’inin daha önceki kay›tlar›nda anormal kan bas›nc› ölçümü saptam›flt›r.33 Çal›flmam›zdaki
National High Blood Pressure Education Program Working Group on
High Blood Pressure in Children and Adolescents. The fourth report on
adults: the Bogaluasa Heart Study. N Engl J Med 1998; 338: 1650-6.
7.
McHill HC, McMahan CA, Zieske AW ve ark. Effects of non lipid risk
çülmesini önermektedir. Hipertansiyon s›kl›¤›n›n artma-
factors on atherosclerosis in youth with a favorable lipoprotein profile.
s› ve tan› konan çocuklar›n eriflkinliklerinde kardiyovas-
Circulation 2001; 103: 1546-50.
küler hastal›¤a yakalanma riskinin artt›¤› dikkate al›n›rsa,
8.
compliance in young adults: the Minnesota Children’s Blood Pressure
çocuk ve ergenlerde kan bas›nc› ölçümü rutin muayenenin bir parças› olmal›d›r.
Çal›flmam›z›n bir çok k›s›tl›l›klar› vard›r. Tek okulda
yap›lmas› nedeni ile örneklemimiz bölgesel olarak bu yafl
grubunu yans›tmamaktad›r. Ana-baba anketlerindeki geri
dönüfllerin yetersiz ve eksik olmas›, BEARS uyku sorgulamas›n›n efl zamanl› olarak ana-babalara uygulanmam›fl
olmas› baz› de¤iflkenlerin sonuçlar›n› etkilemifl olabilir.
Arnett DK, Glasser SP, McVeigh G ve ark. Blood pressure and arterial
Study. Am J Hypertens 2001; 14: 200-5.
9.
Burke GL, Arcilla RA, Culpepper WS, Webber LS, Chiang YK,
Berenson GS. Blood pressure and echocardiographic measures in children: the Bogalusa Heart Study. Circulation 1987; 75: 106-14.
10. Johnson MC, Bergersen LJ, Beck A, Dick G, Cole BR. Diastolic function
and tachycardia in hypertensive children. Am J Hypertens 1999; 12: 100914.
11. Sanchez A, Barth JD, Zhang L. The carotid artery wall thickness in
teenagers is related to their diet and the typical risk factors of heart disease among adults. Atherosclerosis 2000; 152: 265-6.
12. Owens JA, Dalzell V. Use of ‘BEARS’ sleep screening tool in a pediatric
Sonuç
Ergenlikte s›k görülen prehipertansiyon ve hipertansiyon, kilo alma e¤ilimi ve fazlal›¤› ile iliflkilidir. Bu yafl
grubunda uyku bozukluklar› da s›k görülmektedir; hipertansiyon ve uyku bozukluklar›, uyku-apnesi aras›ndaki
Management of Sleep Problems. Philedelphia, PA, Lippincott Williams&
Wilkins, 2003;10.
14. Neyzi O, Furman A, Bundak R, Günöz H, Darendeliler F, Bafl F. Growth
references for Turkish children aged 6-18 years. Acta Pediatr 2006; 95:
1635-41.
iliflki ile ilgili daha ileri çal›flmalara gereksinim vard›r. Er-
15. Mustafa Ar›c›, Bülent Altun, Yunus Erdem ve ark. Türk Hipertansiyon
genlik dönemindeki çocuklar›n ço¤unun daha önce hiç
ve Böbrek Hastal›klar› Derne¤i. Türk Hipertansiyon Prevalans Çal›flmas›.
tansiyonu ölçülmemifltir. Birinci basamak hekimleri er-
http://www.turkhipertansiyon.org/pdf/Turk_Hipertansiyon_Prevalans_
genlik dönemindeki çocuklarda en az bir kez kan bas›nc›
kontrolü yapmal›d›r. Yüksek normal kan bas›nc› olan ergenlerin birinci basamakta nas›l izlenece¤i çok aç›k olmamas›na ra¤men, ilerideki yaflamlar›nda hipertansiyon
ve iliflkili kardiyovasküler hastal›klar›n geliflme riski yüksek oldu¤undan, bu grup daha yak›ndan izlenmeli ve yaflam tarz› dan›flmanl›¤› verilmelidir.
122
residents’ continuity clinic:a pilot study. Sleep Med 2005; 6: 63-9.
13. Mindell JA, Owens JA. A Clinical Guide to Pediatric Sleep: Diagnosis and
Akan H ve ark. | Ergenlerde prehipertansiyon ve hipertansiyon s›kl›¤›
Calismasi_Ozeti-1.pdf adresinden 03.06.2010 tarihinde eriflilmifltir.
16. Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastal›klar› Derne¤i. Türk Hipertansiyon
‹nsidans Çal›flmas› 2008. http://www.turkhipertansiyon.org/pdf/insidans
160608.pdf adresinden 03.06.2010 tarihinde eriflilmifltir.
17. Tümer N, Yalç›nkaya F, ‹nce E ve ark. Blood pressure nomograms for
children and adolescents in Turkey. Peditar Nephrol 1999; 13: 438-43.
18. Nur N, Çetinkaya S, Y›lmaz A, Ayvaz A, Bulut MO, Sümer H. Prevalence
of hypertension among high school students in middle Anatolian province
of Turkey. J Health Popul Nutr 2008; 26: 88-94.
19. Dinç G, Saatli G, Baydur H, Özcan C. Hypertansion anda overweight
among Turkish adolescents in a city in Aegean region of Turkey: a strong
relationship in a population with a relatively low prevalence of overweight. Anadolu Kardiyol Derg 2009; 9: 450-6.
from the ENNyS and HUNT studies. BMC Public Health 2009; 9:
398.
27. Ward R. Familial aggregation and genetic epidemiology of blood pressure. Hypertension-Pathophsiology, Diagnosis and Management’de. Eds.
20. Ece A, Ceylan A, Gürkan F, Dikici B ve ark. Diyarbak›r ve çevresi okul
çocuklar›nda hematüri, proteinüri ve hipertansiyon prevalans›. Ege
Pediatri Bülteni 2004, 11: 189-96.
Laragh J, Brenner B. New York, Raven Press, 1990: 81-100.
28. Mitsnefes MM. Hypertension in children and adolescents. Pediatr Clin
North Am 2006; 53: 493-512.
21. Akis N, Pala K, Irgil M, Utku A, Bingol S. Prevalence and risk factors of
hypertension among schoolchildren aged 12-14 years in Bursa, Turkey.
Saudi Med J 2007; 28: 1263-8.
29. Quan SF, Gersh BJ. Cardiovascular consequences of sleep-disordered
breathing: past, present and future: report of a workshop from the
National Center on Sleep Disorders Research and the National Heart,
22. Do¤rusoy Y. Edirne il merkezindeki 6-17 yafl aras› çocuklarda hipertansiyon prevalans›n›n araflt›r›lmas› ve hipertansiyon saptanan hastalar›n
yaflam içi kan bas›nc› izlemi ile do¤rulanmas›. Edirne, 2008. Uzmanl›k
Tezi. 193.255.140.18/Tez/0074141/METIN.pdf adresinden 05.06.2010
Lung, and Blood Institute. Circulation 2004; 109: 951-7.
30. Strohl KP. Invited commentary: to sleep, perchance to discover. Am J
Epidemiol 2002; 155: 394-5.
31. Marcus CL, Greene MG, Carroll JL. Blood pressure in children with
tarihinde eriflilmifltir.
obstructive sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med 1998; 157: 1098-103.
Portman RJ. Prevelance of hypertension and pre-hypertension among
32. Enright PL, Goodwin JL, Sherrill DL, Quan SF. Blood pressure eleva-
adolescents. J Pediatr 2007; 150: 640-4.
tion asssociated with sleep-related breathing disorder in a community
24. Chiolero A, Paccaud F, Bovel P. Pre-hypertansion and hypertension
sample of white and Hispanic children: the Tuscon Children’s
Assessment of Sleep Apnea study. Arch Pediatr Adolesc Med 2003; 157:
among adolescents of Switzerland. J Pediatr 2007; 151: e24-5.
25. Otschega Y, Carroll M, Prineas RJ, McDowell MA, Louis T, Tilert T.
Trends of elevated blood pressure among children and adolescents: data
from the National Health and Nutrition Examination Survey 1998-2006.
Am J Hypertens 2009; 22: 59-67.
901-4.
Araflt›rma
23. McNiece KL, Poffenbarger TS, Turner JL, Franco KD, Sorof JM,
33. Hansen ML, Gunn PW, Kaelber DC. Underdiagnosis of hypertension in
children and adolescents. JAMA 2007; 298: 874-9.
34. The Guide to Clinical Preventive Services, 2008. Recommendations of
26. Stray-Pedersen M, Halsing RM, Gibbons L ve ark. Weight status and
hypertension among adolescent girls in Argentina and Norway: Data
U.S. Preventive Task Force. www.ahrq.gov/clinic/uspstffix.htm adresinden 28.05.2010 tarihinde eriflilmifltir.
Gelifl tarihi: 26.06.2010
Kabul tarihi: 28.07.2010
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Yard. Doç. Dr. Hülya Akan
Yeditepe Üniversitesi T›p Fakültesi, Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›
‹nönü Mahallesi, Kay›flda¤› Cad. 26 A¤ustos Yerleflimi
Kad›köy 34755 ‹stanbul
Tel: (0216) 578 00 00
e-posta: [email protected]
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 3 | 2010
123
Download

PDF İndir - Türkiye Aile Hekimliği Dergisi