RADYASYONDAN
KORUNMA VE
UYGULAMA İLE İLGİLİ
ULUSLARARASI
KURULUŞLAR
RADYASYON
Dokularımızda bulunan atom ve
moleküllerde elektron kopararak
değişiklik yapabilen , yüksek
frekanslı ve dolayısıyla yüksek
enerjili olan X ışınları ve gama
ışınlarıdır.
● -EKSİK TANIM s.U.●
Radyasyondan nasıl korunuruz?
●
Koruyucu teçhizat kullanımı
●
Süre mesafe zırhlama kuralının en iyi şekilde uygulanması
●
Tavana asılı kurşun eşdeğer camlı paravan.kurşun zırhlı kalkanlar ve
masa perdesi kullanımı
●
Eller birincil ışın demetinin dışında tutulmalıdır
●
Kişisel dozimetre kullanımı
●
Radyasyondan korunma konusunda periyodik eğitimler alınmalı.
Radyasyondan Korunma ile İlgili
Uluslararası Kuruluşlar
●
●
●
●
ICRP - Uluslararası Radyolojik Korunma
Komitesi
UNSCEAR - Birleşmiş Milletler Atomik
Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi
IAEA - Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı
EURATOM: Avrupa Atom Enerjisi
Topluluğu
●
ICRP (International Committee on Radiological
Protection) 1928 yılında 2. Uluslararası Radyoloji
Kongresinin ardından kurulmuştur. Radyasyon
korunması ile ilgili temel kriterleri oluşturan bu
kuruluş, resmi bir kuruluş olmayıp FAO,WHO,
ILO,ICRU, OECD/NEA gibi bir çok uluslararası
ve büyük ulusal kuruluşla işbirliği içinde bilimsel
çalışmalarını sürdürmektedir. Bugün tüm dünyada
uygulanan radyasyon korunması kriterleri ICRP
tavsiyelerine dayanmaktadır
●
UNSCEAR (The United Nation Scientific
Committeon the Effects of Atomic Radiation Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyonun Etkileri
Bilimsel Komitesi) BM teşkilatının bir Komitesi
olarak 1955 yılında kurulmuştur. Radyasyonun
sağlık etkileri ile ilgili bilimsel çalışmalar yapan
uluslararası resmi bir kuruluş olup, moleküler
biyoloji, radyoepidemiyoloji ve radyobiyoloji
üzerindeki araştırmaların uluslararası görüş birliği
ile değerlendirilmesi şeklinde çalışır.
●
●
IAEA (International Atomic Energy Agency)
Birleşmiş Milletler bünyesinde faaliyet gösteren
bağımsız, uluslar arası bilim ve teknoloji temelli bir
organizasyon olup 1957 yılında kurulmuştur.
Nükleer Bilim ve Teknolojinin barışcıl amaçlarla
kullanılması ve planlanmasında üye ülkelere destek
sağlamaktadır. Nükleer Güvenlik Standartlarını
hazırlamaktadır. Bünyesindeki denetim
mekanizması ile ülkelerin taahhütlerini yerine
getirmesini kontrol etmektedir.
Nükleer Güvenlik Standartlarını ( Fundamentals,
Requirements, Guides) hazırlamaktadır.
●
EURATOM (European Atomic Energy
Comminty): 1958 Roma Antlaşması ile
Avrupa Topluluğu çerçevesinde nükleer
güvenlik ve radyasyondan korunma ile
ilgili yasal zemini oluşturmak üzere
kurulmuştur.
●
İş yerlerinde ve halkın radyasyondan korunması (Bölüm III),
gelişen nükleer güç sektöründe nükleer fisil maddelerin temini
(Bölüm VI), nükleer fisil maddelerin yetkilendirilmemiş askeri
amaçlarla kullanımının engellenmesi için korunması (Bölüm
VII), araştırma ve bilginin paylaşımı gibi genel unsurları içerir.
EURATOM antlaşmasıyla kurulan AAET, radyasyondan
korunma, nükleer fisil maddelerin temini ve nükleer korunma
olmak üzere üç alanda bir uluslarlarüstü düzenleyici otorite
niteliğindedir. Böylece, nükleer güç tesisi, radyoaktif atık işleme
tesisi veya deposu gibi nükleer güç sektörünün dışında kalan
hastaneler ve araştırma merkezleri gibi radyoaktif maddelerle
çalışılan tüm alanlarda radyasyonla ışınlanmayı sınırlayıcı
yaptırımlar getirmiştir. Avrupa Birliği genelinde bütün bu
tesislerde radyasyona maruz kalmayı sınırlayıcı bu kurallara
uyulması zorunlu kılınmıştır. Bu doğrultuda yayınlanan kararlar,
tüzükler , direktifler ve tavsiyeler üye ülkeler tarafından
ayrıntılandırılır ve uygulanır.
TAEK
RADYASYON
GÜVENLİĞİ
MEVZUATI
TAEK
●
Açılımı TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU
●
"Atom enerjisi Komisyonu Genel Sekreterliği" 1956 yılında 6821 sayılı
Yasa ile Başbakanlık'a bağlı olarak Ankara'da kurulmuştur. 1982 yılında
2690 sayılı Yasa ile Başbakan'a bağlı olarak Türkiye Atom Enerjisi
Kurumu adı ile yeniden yapılanmıştır.
GÖREVLERİ
●
Nükleer Politikanın Esaslarını Belirlemek ve Başbakanın Onayına
Sunmak,
●
Halkın, Radyasyonla Çalışanların ve Çevrenin Radyasyondan
Korunmasını Sağlamak,
●
Radyasyon Güvenliğini Sağlamak ,
●
Nükleer Güvenliğin Sağlandığını Garanti Altına Almak
RADYASYON GÜVENLİĞİ
YÖNETMELİĞİ
●
●
●
●
●
●
●
Radyoizotoplar için Muafiyet Sınırları
Görev Gereği Işınlanmalar için Radyoizotopların Vücuda
Yılda Alınma Sınırları (ALI)
Temel Radyasyon Simgesi
Tıbbi Işınlamalar İçin Doz, Doz Hızı ve Aktivite Referans
Seviyeleri
I-131 ile Tedavi Gören Hastaların Taburcu Edilme
Koşulları
Hastaya Verilecek Yazılı Talimatlar için Örnek
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
TEMEL RADYASYON SİMGESİ
I-131 ile TEDAVİ GÖREN HASTALARIN
TABURCU EDİLME KOŞULLARI
●
●
●
●
I-131 uygulanarak ayaktan veya yatarak tedavi gören hastaların
taburcu edilebilmeleri için belli önlemlerin alınması gerekir.
I-131 tedavisi alan hastalar vücutlarında kalacak olan aktivite
düzeyi TAEK mevzuatında belirlenen taburcu edilme limit
değerlerinin altına düştükten sonra taburcu edilebilirler.
Hasta taburcu edilmeden önce hekim hastada kalan aktivite
miktarının ve ayakta duran hastadan 1 metre mesafede ve karın
hizasındaki doz hızının müsaade edilen seviyeleri aşmadığından
emin olmalıdır. Ölçüm sonuçları kaydedilmelidir.
(Ayrıntılı açıklama yönetmelikte mevcuttur. (Sevi)
●
●
●
Hekim; talimatların iyice anlaşıldığından emin olmalı ve talimatlara
hastane dışında uyulacağına dair hasta veya yakınlarından güvence
almalıdır. Bilgiler hastanın tıbbi kayıtlarına talimatların içeriği ile
birlikte işlenmelidir.
Kendine bakamayacak durumdaki hastalar, işbirliğine açık olmayan
hastalar, idrarını tutamayan veya kusmaya eğilimli hastalar ve benzer
gibi özel durumlarda talimatlar daha özenli hazırlanmalıdır.
Hastanın yanlış bilgi vermesi durumunda hekim sorumlu değildir.
RADYASYON GÜVENLİĞİ
KOMİTELERİNİN
YAPISI
RADYASYON GÜVENLİĞİ
KOMİTESİ NEDİR?
Sağlık kurum ve kuruluşlarında nükleer tıp, radyasyon
onkolojisi, radyoterapi ve radyoloji birimlerinin her birinden
en az bir radyasyon görevlisi ile, idare tarafından uygun
görülen diğer personelin katılımıyla oluşan ve radyasyon
güvenliğinin sağlanmasına yönelik çalışmaları yürüten
birimidir.
AMACI NEDİR?
Sağlık kurum ve kuruluşlarında radyasyon kaynağı ile teşhis,
tedavi veya araştırmanın yapıldığı alanlarda çalışan tüm
personelin radyasyondan kaynaklanabilecek risklere karşı
radyasyon dozu limitlerini ve doz limitlerinin aşılmaması için
alınması gereken tedbirler ile aşılması durumunda alınacak
tedbirler ve radyasyon kaynakları ile ilgili çalışma esaslarını
belirleyerek ilgili personelin korunmasını sağlamaktır.
R A D YA S Y O N G Ü V E N L İ Ğ İ K O M İ T E S İ
NE ZAMAN KURULUR?
Nükleer tıp, radyasyon onkolojisi ve radyoloji
uygulamalarının en az ikisinin yürütüldüğü bölümleri
içeren sağlık kurum ve kuruluşları bünyesinde
Radyasyon Güvenliği Komitesi kurulur. Bu şartın
sağlanamadığı illerde bu komite il sağlık müdürlüğü
bünyesinde oluşturulur.
R A D YA S Y O N G Ü V E N L İ K
KOMİTESİ KİMLERİ KAPSAR?
Radyasyon kaynağı ile teşhis, tedavi veya
araştırmanın yapıldığı kamu ve özel tüm sağlık
kurum ve kuruluşları ile radyasyon kaynaklarıyla
çalışan personeli kapsar.
KOMİTE KİMLERDEN
OLUŞABİLİR?
 Radyodiagnostik, Nükleer Tıp, Radyasyon Onkolojisi Anabilim
Dalı temsilcileri olan uzman hekimler, Medikal fizik/ radyasyon
korunması uzmanları, Rutin işlerinde radyasyonu kullanan birimleri
(kardiyoloji vb.) temsilen en az bir uzman hekim, Hemşire
müdürlüğünden sorumlu bir kişi, Hastane yönetimini temsilen
Başhekim veya Başhekim Yardımcısıdır.
R A DYA S YO N G Ü V E N L İ Ğ İ
KOMİTESİNİN ÇALIŞMA ESASLARI NELERDİR?
 I. Radyasyon Güvenliği Komitesinin etkin çalışmasından, radyasyon
güvenliği hususlarının komiteye bildirilmesinden ve komite tarafından
alınan kararların uygulanmasından idare sorumludur. Bu komitenin
görevlerini yürütebilmesi için gerekli olan fiziki ve idari her türlü imkân
idare tarafından sağlanır. Komite başkanı, komitenin asil üyeleri arasından
iki yıllığına seçimle belirlenir. Gerektiğinde Komite görevini etkin ve
eksiksiz yerine getirmek üzere yılda en az iki kez toplanır. Komite, alınan
kararları en geç beş iş günü içerisinde idareye bildirir.
II. Radyasyon Güvenliği Komitesi, TAEK tarafından
belirlenen çalışma usul ve esaslarına göre; idari açıdan
sağlık kurum ve kuruluşlarında baştabibe, il sağlık
müdürlüklerinde müdüre bağlı olarak çalışır.
 Üyeler tarafından daha önceden belirtilen gündemi görüşmek üzere ve
radyasyon korunması görevlisi ile hastane yönetim temsilcisi mutlaka
olmak kaydıyla, yılda en az iki kez salt çoğunlukla toplanmalıdır.
Olağanüstü durumlarda başkanın çağrısı veya üyelerden birinin
başkanlığa yapacağı başvuru ve başkanın değerlendirmesiyle acil olarak
toplantı yapılabilir. Kararlar oy çokluğu ile alınmalıdır. Eşitlik
durumunda başkanın oyu iki oy sayılır. Komitenin kimlerden oluştuğu her
yıl hastane yönetimi tarafından yayınlanarak, görevi gereği radyasyon
kaynağı ile çalışan kişiler ve diğer ilgililere tebliğ edilmelidir.
Her komite toplantısı rapor edilmelidir.
BU RAPORUN İÇERMESİ
GEREKEN
HUSUSLAR NELERDİR?
 a) Toplantı tarihi,
b) Toplantıya katılan ve bulunamayan üyeler,
c) Tartışılan ve karara varılan hususlar,
d) Yapılmasına karar alınan işler ve tavsiyeler,
e) Optimizasyon (ALARA) prensibinin uygulanış ve yürütülmesi
çerçevesinde yapılan plan ve programların gözden geçirilerek
varılan sonuçlara ilişkin kararlar,
 Komite, radyasyon uygulamalarının yapıldığı bölümlerde çalışanların,
halkın ve hastaların radyasyon güvenliğini sağlamak ve kişisel veya kollektif
dozları ALARA prensibine uygun şekilde en az seviyede tutabilmek için tüm
radyasyonla çalışılan bölümlerde günlük çalışma imkanlarını ve şartlarını
belirleyerek ve tehlike durumunda yapılacak işlemleri ve alınacak önlemleri
de içerecek şekilde ekteki formata uygun ayrıntılı bir "Radyasyon Güvenliği
El-Kitabı" hazırlanmasını sağlamalı, onaylamalı, tüm radyasyon
görevlilerinin ulaşabileceği şekilde ilgili bölümlere dağıtmalı, gerekli
görüldüğünde ve her yıl bunu yenilemelidir.
 Komite, Türkiye Atom Enerji Kurumu'nun ve diğer ilgili kuruluşların
(Sağlık Bakanlığı gibi ) yayınlamış oldukları radyasyondan korunma ve
güvenliği mevzuatını inceleyip, yerine getirmekle yükümlü olduğu tüm
hususları yürürlüğe koymak üzere ayrıntısıyla planlayıp; tanı, tedavi ve
araştırma amaçlarıyla radyasyonla çalışılan her bölüm için bir
organizasyon şeması oluşturup uygulanmasını sağlamalıdır.
 Komite toplantı raporu tüm üyelere ve diğer ilgili kurum (TAEK, Sağlık
Bakanlığı, YÖK, vb.) ve kişilere dağıtılmalı ve bir kopyası da ayrı dosyada
saklanmalıdır.
 Komite, üç ayda bir radyasyon korunması görevlisi/görevlilerinin
tuttukları kayıtlar ve hazırladıkları raporlara göre; personel radyasyon
dozlarını, radyasyon ölçüm taramaları (survey) sonuçlarını,
kontaminasyon olaylarını, radyoaktif atık kayıtlarını, kalite kontrol
kayıtlarını, bakım onarım kayıtlarını, eğitim programlarını incelemeli ve
değerlendirmelidir.
 Komite, radyasyonla çalışan kişilerin eğitim ve deneyimi ile ilgili olarak
yeterlilik değerlendirmeleri yaparak gereken bilgi aktarımını sağlamak
üzere eğitim programlarını oluşturmalı ve gereksinimlere göre
yenilemelidir.
 Komite kullanılan radyasyon kaynaklarına ilişkin güvenlik analizlerinin
yapılarak gerekli güvenlik analiz raporlarının hazırlanmasını sağlar.
 Her toplantıda tesiste bulunan tüm radyasyon kaynaklarının
envanterinin tutmak ve bunları belirlenen periyotlarda güncellemektir.
TAEK ACİL TELEFONLAR
 TEHLİKE DURUMU VE OLAĞANDIŞI DURUMLARDA
ARANACAK TAEK TELEFONLARI
TAEK ACİL DURUM : 172
BİLDİRİM HATTI : 444 82 35
TAEK Bşk. : 0 312 295 89 90, 295 89 89
RSGD Bşk. : 0 312 295 89 72
Santral : 0 312 295 87 00
FAX : 0 312 295 89 56
Habip Onur Konur
Buse Önkol
İlayda Dilara Özel
Begüm Elif Gülçek
32
TIBBI GÖRÜNTÜLEME
 İnsan vücudunun iç yapısının çeşitli yöntemler ile
görülebilir hale getirilmesidir
33
TARİHSEL GELİŞİMİ
 Yirminci yüzyılın son çeyreğine kadar bile doktorların
teknolojik olanakları oldukça kısıtlıydı. Özellikle
insan vücudunun iç yapısını göstermeye yarayan
cihazlar yeteri kadar gelişmemişti.
 En iyi bilinen görüntüleme yöntemi 1895
yılında Wilhelm ConradRöntgen tarafından
bulunan X-Işını (Röntgen) cihazları idi.
 Geçtiğimiz 20-30 yıldaki gelişmeler ise tıp bilimini
başka bir çağa taşıdı.
34
GÖRÜNTÜLEME CİHAZLARI
Temel cihazlar:
A-Radyografi Cihazları
B-MR Cihazları
C-Nükleer Tıp Görüntüleme Sistemleri
D-Tomografi
E-Ultrason
35
A-Radyografi Cihazları
X-ışınları kullanan cihazlar
Modern tıp tarihinde de ilk icat edilen görüntüleme
cihazları
Konvansiyonel Radyografi ve Floroskopi olarak iki ana
kola ayrılırlar
36
A-Radyografi CihazlarıKonvensiyonel Radyografi
 Daha çok bilinen adı ile röntgen
 Sert dokuların görüntülenmesinde (kemik kırıkları,
diş görüntüleme vs.),
 Akciğer gibi organlarda lezyonların belirlenmesinde
kullanılmaktadır
 Konvansiyonel röntgen (bucky), mobil röntgen,
mammografi gibi cihazların tümü bu kategoriye
girmektedir.
37
A-Radyografi cihazları-Floroskopi
 Gerçek zamanlı görüntüler almak için kullanılmaktadır
 Burada verilen doz, radyografiden çok daha az, ama süreklidir.
 Mide görüntüleme ve anjiyo en çok bilinen örnekleridir.
 Görüntüleme için kontrast madde adı verilen ve iç organların
çalışmasını daha iyi gösteren yardımcı maddeler de kullanılabilir
 ameliyatlarda da yol gösterici olarak kullanılabilir
 kemiğe çivi çakılması ya da kalp pili takılması gibi uygulamalar
gösterilebilir.
38
B- MR cihazları
 Çok güçlü mıknatıs bir alan yolu ile insan
dokusundaki hidrojen moleküllerini polarize ederek
ve uyararak algılanabilir bir sinyal oluşturmalarının
sağlamaya ve bu sinyalleri yakalayarak görüntü elde
etmeye dayanır.
 MR cihazları x-ışını kullanmadıkları için bu açıdan
zararsızdır
 Hidrojen atomunun protonları kullanıldığından ve
hidrojen atomu da suda mevcut olduğundan, içinde
su bulunduran yumuşak dokular daha iyi görüntüler
vermektedir.
39
C-Nükleer Tıp
 Hem görüntülemede, hem de tedavide
kullanılmaktadır
 Diğer görüntüleme yöntemlerinden en önemli farkı,
fizyolojik bilgi vermesi, yani çekim yapılan vücut
bölümünün fonksiyonunu nasıl yerine getirdiğini
ortaya çıkarmasıdır
 Bu bilgiler en başta onkoloji (kanser bilimi) olmak
üzere nöroloji ve kardiyoloji için önemli teşhis
olanakları sağlamaktadır.
40
D-Tomografi
 Vücudun herhangi bir yerinden geçen düzlemi
görüntüleyen bir görüntüleme cihazıdır
 Bu düzlemlere kesit denir.
41
E-Ultrason
 Ses dalgasının dokuya gönderilip, geri gelen
yankılardan görüntü oluşturmaya yarayan bir
tekniktir
 İç organların, kalbin, göğüslerin , kasların, damarların
görüntülenmesi de uygulamalarından bazılarıdır.
 Hareketli organların gerçek zamanda izlenmesi,
damarların içinde akan kanın izlenebilmesi,
radyasyon yaymadığı için anne karnında bebek
izlenmesi, herhangi bir yan etkisinin olmaması,
nispeten daha ucuz olması, taşınabilir olması da
avantajlarındandır.
42
Radyasyonun Sağlık
Hizmetlerindeki Yeri ve
Önemi
Radyasyon Çalışanlarının Acil
Durumlarda Görev ve
Sorumlulukları
Hazırlayanlar
.
Mehmet İşlek
.
Burak
Akkan
.
Özkan Doğan
Özbilgin
.
Berhat
2
Radyolojinin Tanımı ve
Kapsamı

Radyoloji; radyasyonun, hastalıkların
tanı ve tedavisinde kullanımını ve bu
amaçla geliştirilen teknik ve yöntemleri
konu alan bilim dalıdır.

Radyasyon; maddenin kendiliğinden
veya çevreden aldığı enerji etkisiyle dış
ortama saldığı parçacık veya foton
yapısında dalga türüdür.
4

Bu amaçla x- ışınları yıllarca tek başına tedavi
yöntemi olarak kullanılmıştır; ancak günümüzde
radyoterapi uygulamalarında x-ışınlarından ziyade
gamma ışınları daha geniş bir uygulama alanı
bulmuştur.
8
Radyoloji Teknisyeninin
Görevleri -önemliii

Tıbbi görüntüleme cihazlarını kullanmaya hazır bulundurur ve kullanır.

Işınlama süresince odada hasta dışında kimsenin bulunmamasını
sağlar.

Radyoloji alanında kullanılan filmlerin banyo ve baskı işlemlerini yapar.
Film raporlarını düzenler, laboratuar kayıtlarını tutar, istatistik ve arşiv
işlerini yürütür

Kendisi, diğer personel ve hastayı iyonlayıcı radyasyonun zararlı
etkilerinden korumak için gerekli önlemleri alarak radyasyon
güvenliğini sağlar.

Işınlama süresince oda kapısının kapalı olmasını sağlar.

Işınlama süresince hastayı gözlemler.
Tehlike ve Acil Durum
Nedenleri -önemliii

Cihazın mekanik olarak arızalanması, yangın, deprem, sel
baskını, hırsızlık gibi olaylar,patlama veya kaza sonucu
ezilme olayında fiziksel hasar görmesi, kaynaktan
radyoaktif madde sızıntısının olması, insan hatası, bakımonarım hataları, radyasyon kaynaklarının kaybolması, yeni
bir cihaz veya sistem alındıktan sonra görevli personelin
eğitimine tabi tutulmaması, periyodik bakım programında
eksiklikler, dikkatsizlikden kaynaklanır.
15
Radyasyon Çalışanlarının Acil
Durumlarda Görev ve Sorumlulukları
-önemliii

Hasar sonucu sızıntı yaptığı tespit edilen kaynak en kısa
sürede çevreden yalıtılacaktır.

Kaynak ve kaynak
kaçınılacaktır.

Yetkili otorite acilen kaynağın montaj ve bakımını
yapan firma ile temasa geçerek bilgi verilmesi.

Kaza Durumunda Başvurulacak ve Müdahalede Görev
Alacak Personel

Olayın büyümesini engelleyecek tedbirler alınır.
yuvası
ile
direk
temastan
 İlgili
Kurum ve kuruluşların
bilgilendirilir. (Bu Kuruluşlara ait
telefon, faks numaralarının
tehlike durum planında herkes
tarafından ayırt edilecek
şekilde yazılması)
 Kaza
Radyasyon korunma
sorumlular tarafından Kuruma
derhal bildirilecektir.
1)Günümüzde hastaları tedavi için X
ışınları yerine neden gama ışınları
kullanılıyor ?
X
ışınları en kısa dalga boyuna
sahiptir. Gama ışınları ise en uzun
dalga boyuna bu sebepten
dolayı
2) Radyasyon Çalışanlarının Acil
Durumlarda Görev ve Sorumlulukları
nelerdir ?

Kaynak ve kaynak yuvası ile direk temastan
kaçınılacaktır.

Kaza Durumunda Başvurulacak ve Müdahalede Görev
Alacak Personel

Kaza Radyasyon korunma sorumlular tarafından
Kuruma derhal bildirilecektir.

Olayın büyümesini engelleyecek tedbirlerin alınır.
Download

Odev-Slayt-sunumlar- Birlestirilmis