Karo Mozaik Döşeme Kaplama Plak Üretiminde
Atık Mermer Çamurunun Kullanılabilirliği
Kürşat Esat Alyamaç, Ragıp İnce
Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Müh. Bölümü 23149 Elazığ
(0424) 237 00 00 – 5407
[email protected]
Öz
Beton döşeme kaplama plakları, döşeme kaplamasında kullanılmak üzere, beton
agregası veya beton döşeme plağı agregası ve çimento ile üretilen bir veya iki tabakalı
beton yapı malzemeleridir. Bu çalışmada, beton döşeme kaplama plaklarından iki
tabakalı karo mozaik üretilmiştir. Dünyada ve ülkemizde, beton döşemelerin
kaplanması, sağlamlık ve estetik açıdan üzerinde durulan çalışmalar arasında yer
almaktadır. Ülkemiz, beton üretiminde kullanılan malzemeler yönünden oldukça
zengindir. Çeşitli agregalarla üretilebilen döşeme plakları, farklı desen ve renklerde
olabilmektedirler. Bu ürünler elde edilirken, dayanım ve ekonomi temel unsurlardır.
Son zamanlarda, endüstriyel atıkların betonda kullanılması çalışmaları yaygınlaşmıştır.
Endüstriyel katı atıklardan biride mermer çamurudur. Mermer bloklarının kesimi
sırasında ortaya çıkan bu malzeme, günümüzde bir çevre sorunu haline gelmeye
başlamıştır. Ülkemizde her yıl yaklaşık 1.000.000 ton mermer çamuru meydana
gelmektedir. Bu çalışmanın amacı, mermer çamurundan kaynaklanan çevre kirliliğini
önlemek ve daha ekonomik beton döşeme kaplama plakları üretmektir. Bu amaçla,
farklı mermer tozlarının, iki tabakalı karolarda, kullanılabilirliği araştırılmıştır. Mermer
tozları ilk önce kurutulmuş ve daha sonra mekanik yolla ezilerek toz haline getirilmiştir.
Çimento ile ağırlıkça %10’u yer değiştirdiğinde en büyük dayanım elde edilmiştir. Bu
nedenle, çimentonun %10’unun yerine ve mozaik tozunun yerine mermer tozları
kullanılarak karo üretilmiştir. Mermer tozları ile üretilen karoların görünüş ve boyut
özellikleri standartlara uygun, su emme, aşınma ve eğilme dayanımları sırasıyla
ortalama %4, %5, %9 daha iyidir. Ayrıca yaklaşık %17 referans karolardan daha
ekonomiktir. Sonuç olarak, atık mermer çamurunun, karolarda uygun oranlarda
kullanılmasının, dayanım, görünüş ve maliyet konularında olumlu etkiler yaptığı
belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: Döşeme plakları, Karo mozaik, Mermer tozu, Eğilme-çekme
dayanımı, Maliyet
Giriş
Beton döşeme kaplama plakları, döşeme kaplamasında kullanılmak üzere, beton
agregası veya beton döşeme plağı agregası ve çimento ile üretilen bir veya iki tabakalı
beton yapı malzemeleridir (TS 213). Döşeme kaplama plakları, tabakalarının
kalınlıklarına, yüzey özelliklerine ve kullanılan agreganın tane çapına göre karosiman,
karo mozaik, dizme (palladiyen), suni mermer plak ve özel biçimli plak şeklinde
437
adlandırılırlar. Karo mozaik, üst tabakasında 10 mm.den büyük olmayan plak agregası
kullanılarak imal edilen, üst yüzü silinerek parlatılmış döşeme plağıdır.
Karo mozaik, vibrasyon ve basınç altında vakumlanarak beyaz çimento ile üretilir. Bu
elemanlar düşük su emme, yüksek aşınma dayanımı ve dayanıklılığa sahiptirler.
Boşluksuz yapısı yüzeyinin çok iyi cilalanmasını sağladığından, konut, hastane ve okul
binalarında kullanılan, vazgeçilmez mimari elemanlardır. Boyutları genellikle kare olup,
üreten firmaya ve mekâna göre farklılık göstermektedirler. Döşemelere kolay bir tesviye
sonrası yerleştirilebildikleri gibi seramik yapıştırıcılar kullanılarak, cephe kaplaması
olarak da kullanılabilirler (TÇMB, Çimento ve Beton Dergisi, 2007).
Ülkemizde hemen her ilde çimento esaslı çeşitli ürünler üreten birçok atölye ve fabrika
mevcuttur. Bu sektör her geçen gün ilerlemektedir. Ürün yelpazesi, karolarla sınırlı
kalmamakta; cephe kaplama taşı, beton çit direği, bordür taşı ve yağmur oluğu, çim taşı
ve çiçeklik gibi kullanışlı elemanlar üretilmektedir. Üretimin bu derece büyük olması
dayanım-maliyet optimum değerini gündeme getirmektedir. Betonda maliyetlerin
düşürülmesi, günümüzde en çok atık malzemelerin kullanılmasıyla mümkün
olmaktadır. Bu çalışmada da atık mermer çamuru kullanılarak, karolar elde edilmiştir.
Bu çalışmada, ilk önce yöreye has olan Elazığ-vişne isimli mermerin tozu kullanılarak,
standart çimento numuneleri hazırlanmış ve mermer tozunun çimento yerine
kullanılabilecek optimum değerin %10 olduğu belirlenmiştir. Karo üretiminde,
çimentonun %10’unun yerine ve agrega olarak kullanılan mozaik tozunun yerine
mermer tozu kullanılmıştır. Mermer tozu kullanılarak elde edilen karoların, referans
karolara oranla görünüş, biçim, yüzey parlaklığı, boyut, su emme, aşınma ve eğilme
dayanımlarının daha iyi olduğu tespit edilmiştir.
Mermer Tozu ve Çevre
Ülkemizde doğal taş rezervi yaklaşık 7 milyar m3 olarak tahmin edilmektedir. Yüksek
sıcaklık ve basınç altında başkalaşıma uğramış kalkerler mermer olarak
tanımlanmaktadır. Endüstriyel anlamda ise işlenebilen, cilalanabilen, parlayan ve
boyutlandırılabilen veya dekoratif amaçlı kullanılan tüm doğal taşlara mermer
denilmektedir (Onargan ve diğ., 2006). Şu anda 33 ilimizde çalışan mermer ocakları
bulunmaktadır. Bu ocaklardan yaklaşık 50 çeşit mermer elde edilmektedir. Mermercilik
sektöründe ocak işletmecisi ve mermer imalatçısı olan 200’ü aşkın firma bulunmaktadır
ve bu sayı her geçen gün artmaktadır (www.turkishstone.org).
Mermer yeryüzüne yakın bölgelerde bulunan bir maden türüdür. Ocaklarda çeşitli
yöntemlerle, 15–20 tonluk bloklar halinde kesilen mermerler işlenmek üzere atölyelere
ve fabrikalara taşınırlar (Şekil 1). İşleme tesislerinde çeşitli boyut ve kalınlıklarda
kesilirler. Kesilme işlemi, kesicinin ısınmasını ve toz olmasını önlemek amacıyla su
yardımıyla yapılır (Şekil 2). Böylece toz ile birleşen su atık mermer çamurunu
oluşturur. Bu atık malzeme ilk haliyle veya arıtma tesisinde suyu alındıktan sonra
çevreye bırakılır (Şekil 3). Bilinçsizce çevreye terk edilen bu malzemenin sebep olacağı
zararlar, çevre sağlığını olumsuz yönde etkileyecektir.
438
Şekil 1 15-20 tonluk mermer blokları.
Şekil 2 Mermerlerin çeşitli boyutlarda kesilmesi.
Şekil 3 Atık mermer çamuru ve doğa
439
Yıllık ortalama 1.000.000 ton mermer atığı oluşmaktadır. Bu atık nedeniyle İtalya gibi
bazı ülkeler mermer üretimlerini sınırlamak zorunda kalmışlardır. Ülkemizde de çevre
kuruluşlarıyla, mermer işletmecileri arasında bu konu ile ilgili problemler başlamıştır
(Burdur valiliği, 2006). Sürekli arttığı için depolanması işletmeler için mümkün
olmayan bu atığın değerlendirilmesi; çevre sağlığı, çevre temizliği ve ekonomik açıdan
büyük bir kazanç olacaktır (Alyamaç ve İnce, 2007). Beton, birçok avantajı olan ve
dünyada en çok kullanılan yapı malzemesidir. Bu özellik dikkate alındığında, büyük
miktarlardaki atık mermer tozunun, beton ve çimento esaslı diğer ürünlerde
kullanılması, çevreye ve ekonomiye katkı sağlayacaktır.
Mermer tozu, kâğıt sanayi, boya sanayi, plastik sanayi, seramik endüstrisi, cam sanayi,
tarım sektörü, hayvan yemi üretimi, kireç ve çelik üretimi gibi birçok alanda
kullanılabilmektedir (Ağdağ ve Kırımhan, 1999). Ancak bu alanlarda, mermer tozu
genellikle bazı fiziksel ve kimyasal işlemler uygulanarak kullanılabilmektedir. Bu da
üreticiye ekonomik bir yük getirmektedir. Ancak mermer tozu çimento esaslı ürünlerde
kullanılmadan önce sadece kurutulacak ve az bir fiziksel kuvvetle toz haline
getirilecektir. Bundan dolayı inşaat sektöründe kullanımı daha ekonomik olmaktadır.
Deneysel Çalışmalar
Malzemeler
Çimento
İlgili standartlara uygun CEM I 42.5 N ve BPÇ 42.5-70 olmak üzere 2 tip çimento
kullanılmıştır (TS 21, TS EN 197-1). Beyaz çimento üst tabakada, diğer çimento ise alt
tabakada kullanılmıştır. Üst tabakada beyaz çimento kullanımı tamamen dekoratif
amaçlıdır. Üst tabaka harcına çeşitli renkte katkılar eklenerek, beyaz çimento sayesinde
karolara istenilen renk verilebilmektedir. Bu çalışmada kullanılan her iki çimentonun
kimyasal ve fiziksel özellikleri Tablo 1 de verilmiştir.
Tablo 1 Çimentoların özellikleri.
Özellik
MgO (%)
SO3 (%)
K2O (%)
Cl (%)
Ç. Kalıntı (%)
K. Kaybı (%)
Özg. Ağ. (g/cm3)
CEM I
42.5 N
1.69
2.83
151
0.0046
0.62
3.52
3.04
BPÇ
42.5-70
1.2
3.7
-0.0060
0.12
3.00
3.12
Özellik
Priz başı (dk)
Priz sonu (dk)
İncelik (cm2/g)
Genleşme (mm)
fc , 3 gün
7 gün
28 gün (MPa)
CEM I
42.5 N
155
210
3393
2
26.7
28.7
39.9
BPÇ
42.5-70
100
130
4500
0.5
35.0
45.8
52.2
Agrega
Bu çalışmada, üretilen iki tabakalı karolarda, her bir tabakada ayrı harç kullanılmıştır.
Karonun, üst tabakasını oluşturan harçta; iri (8-12 mm), orta (2-8 mm) ve mozaik tozu
(0-0.25 mm) olmak üzere 3 tip malzeme, alt tabakasını oluşturan kuru harçta ise; orta
440
(2-8 mm), kum1 (0-7 mm) ve kum2 (0-7 mm) olmak üzere 3 tip malzeme kullanılmıştır.
Tablo 2 de agregaların özgül ağırlık, su emme oranı ve kil miktarı değerleri verilmiştir.
Şekil 4 de üst ve alt tabaka harcında kullanılan karışım agregaların granülometrisi
görülmektedir.
Mermer tozu olarak, Elazığ vişne ve sarı traverten atık tozu kullanılmıştır. Bu
malzemelerin sırasıyla özgül ağırlığı 2.71-2.71, inceliği 4346-5132 cm2/g dır.
Tablo 2 Agregaların özgül ağırlık, su emme oranı ve kil miktarı değerleri.
Geçen (%)
Agrega Grubu
İri
Orta
Kum1
Kum2
Toz (mozaik)
Özgül Ağırlık (g/cm3)
2.67
2.65
2.63
2.62
2.68
120
100
80
60
40
20
0
Üst Tabaka
0
0.25
0.5
1
Su emme oranı (%)
0.38
0.41
1.85
1.72
--
Kil miktarı (%)
--3.2
3.6
--
Alt Tabaka
2
4
8
12
Elek göz açıklığı (mm)
Şekil 4 Üst ve alt tabaka agrega granülometrileri
Numunelerin Hazırlanması
Mermer tozunun çimento ile yer değiştirecek optimum miktarının bulunabilmesi
amacıyla, 450 gr CEM I 42.5 N tipi çimento, 1350 gr Rılem Cembureau standart kumu
ve 225 gr su kullanılarak, referans çimento numuneleri (40x40x160 mm) hazırlanmıştır.
Daha sonra çimento yerine ağırlıkça %10, %15, %20 ve %25 oranlarında mermer tozu
kullanılarak numuneler oluşturulmuştur. Her numuneden üçer adet üretilmiş ve bunlara
28 gün 23 oC su kürü uygulanmıştır.
Karolar tek ve çift tabakalı yapılabilmektedirler. Bu çalışmada çift tabakalı, 30x30x2.5
mm boyutlarında karolar üretilmiştir. Karonun üst tabakası, çökme değeri 4-5 cm olan
harçtan yapılmaktadır. Harcın hacimsel karışım oranı, 2:1:2:2:3.5 (su:çimento:iri
agrega:orta agrega:mozaik tozu) miktarlarındadır. Karonun alt tabakası, kuru karışım
olarak adlandırılmaktadır. Harcın hacimsel karışım oranı, 0.75:2:2:5:5 (su:çimento:orta
agrega:kum1:kum2) miktarlarındadır. Verilen karışım değerleri referans karolara aittir.
Üretilen diğer karolarda mozaik tozu yerine mermer tozu kullanılmıştır. Ayrıca çimento
ağırlığının %10’u yerine mermer tozu ilave edilmiştir.
441
Her iki karışımda da agrega doygun kuru yüzey konumdadır. Bu çalışmada kullanılan
karolar, özel bir firmaya ait suni mermer ve karo fabrikasında üretilmiştir. Firmanın
kullandığı karışım değerleri değiştirilmemiştir. Karolar, firmanın makinelerin de
üretilmiştir. Alt ve üst tabakaların harçları 250 dm3’lük mikserlerde hazırlanmıştır.
30x30 cm boyutundaki kalıpların içine ilk önce üst tabakanın harcı doldurulmuş,
titreşimle sıkıştırıldıktan sonra kuru harç kalıba doldurulmuştur. Kalıp tamamen harçla
doldurulup, yüzeyi düzeltildikten sonra kalıp hidrolik presin altına konulup, kuru harçla
diğer harcın sıkışması ve aderansı sağlanmıştır. Presten çıkarılan karo 1 gün oda
şartlarında bekletildikten sonra 28 gün 23 oC sıcaklıktaki suda kür edilmiştir. Her bir
karo için bu üretim şekli uygulanmıştır.
Kür işleminin sonunda her bir karonun yüzeyi yine aynı firmadaki yüzey silici
makinelerle silinmiştir. Yüzeyi silinerek cilalanan karolara, laboratuar ortamında bir
gün daha bekletildikten sonra muayene ve deney işlemleri uygulanmıştır. Standartta, tek
tabakalı karolar BT, çift tabakalı karolar CT olarak isimlendirilmektedir, bu nedenle
referans karolar CTREF, mermer tozu ile üretilen karolar CTV (vişne) ve CTS (sarı)
olarak isimlendirilmiştir. Her seriden 25 adet üretilmiştir.
Muayene ve Deneyler
Üretilen karolar önce muayene edilmişlerdir. Bu işlemler; görünüş, biçim ve gönyeden
sapma, yüzey düzgünlüğü, yüzey parlaklığı ve boyut muayenesidir (TS 213-1 EN
13748-1, TS 213-2 EN 13748-2).
Karoların görünüş özellikleri gün ışığında tayin edilmiştir. Karolar gözle muayene
edildiğinde çatlak, kırık köşe ve kenarlar, agrega tanelerinin düşmesinden dolayı veya
başka sebeplerle meydana gelmiş çukur ve boşluklar bulunmadığı görülmüştür.
Karoların yeterli mukavemete geldikten sonra üst yüzeyleri silinmiş ve cilalanmıştır. Bu
çalışmada, karoların yüzey silinme işlemi 28. günün sonunda yapılmıştır.
Biçim ve gönyeden sapma muayenesindeki ilk şart, karoların prizma biçiminde
olmasıdır. Gönye kullanılarak değerler belirlenmiş, üst yüz ile yan yüzün birbirini
kestiği açılar ile yan yüzün kesişen kenarları arasındaki açılar dik açı olduğu tespit
edilmiştir. Özel biçimli döşeme plakları da önceden belirtilen biçimlere uygun
olmalıdır. Kenar uzunluğundaki sapma ± %3’tür. Karoların hazırlandığı sırada,
kalıplarda gönye ile kontrol edilmiştir.
Karolar muayene edildiğinde tespit edilecek düzlemden sapma miktarı, plak anma
boyutunun (kalınlığın) %0.75’inden fazla olmamalıdır. Yüzey düzgünlüğü muayenesi
için, yeterli uzunlukta, doğru kenarlı ve çelikten yapılmış bir muayene mastarına ihtiyaç
vardır. Muayene mastarı karonun üst yüzeyinde çeşitli yönlerde tutulur. Mastarın kenarı
ile karo yüzeyi arasında boşluk kalmaması veya kalan boşluğun standarda uygun olması
gerekir. Yivli ve yüzü yıkanmış plakların muayenesinde yüzeyin durumu göz önünde
bulundurulmalı, yapım gereği meydana gelen çukurluklar göz önüne alınmamalıdır.
Karoların yüzey parlaklığı 14 gloss’tan az olmamalıdır. Bu çalışmada yüzey parlaklığı
TIME TR100 marka dijital yüzey parlaklığı ölçerle tespit edilmiştir. Değer büyüdükçe
yüzey parlaklığı artmaktadır.
442
Boyutlar üreticinin beyanına uygun olmalıdır. Bir karonun kalınlığının herhangi iki
ölçümü arasındaki fark ≤ 3 mm olmalıdır. Kalibre edilmiş olarak tanımlanan karoların
kalınlık toleransı ± 1 mm olmalıdır.
Üretilen karolara su emme, aşınmaya dayanıklılık, eğilme çekme mukavemeti deneyleri
yapılmıştır (TS 213-1 EN 13748-1, TS 213-2 EN 13748-2, TS 699). Su emme
deneyinde, numuneler 110 ± 5 oC sıcaklıkta değişmez ağırlığa kadar kurutulmuşlardır.
Daha sonra numune standarda uygun bir şekilde suya doygun hale getirilmiş ve su
emme oranları yüzde olarak bulunmuştur.
Aşınma deneyi için karolardan, her birinin taban kenar uzunluğu 71 ± 1.5 mm olan kare
prizma şeklinde 5 adet deney numunesi taş kesme makinesi ile ıslak kesme suretiyle
hazırlanmıştır. Hazırlanan numunelere Böhme Aşınma deneyi uygulanmış ve aşınma
değerleri hacim cinsinden hesaplanmıştır. Aşınma deneyi kesilen karo parçalarının
sadece üst yüzeylerine uygulanmıştır.
Eğilme çekme mukavemetlerinin tayini için karolar üç noktalı eğilme deneyine tabi
tutulmuşlardır. Deneyde, kuvvet artış hızı değişmemiş ve kırılma yaklaşık 20 ± 2
saniyede meydana gelecek şekilde ayarlanmıştır.
Deney Sonuçları ve Değerlendirilmesi
Mermer tozu kullanılarak oluşturulan standart çimento numunelerinin üç noktalı eğilme
(ft,ort) ve basınç dayanımı (fc,ort) sonuçları Tablo 3 de görülmektedir. %10 mermer tozu
kullanımı, dayanım özelliklerine olumlu etkide bulunmuştur.
Tablo 3 Çimento numuneleri dayanım değerleri.
Sıra No
1
2
3
4
5
Çimento
(g/seri)
450
405
382.5
360
337.5
Mermer tozu
(g/seri)
0
45
67.5
90
112.5
ft,ort
(MPa)
4.45
4.92
4.23
3.98
3.75
fc,ort
(MPa)
35.5
39.3
34.4
21.3
19.7
Üretilen karolar üzerinde yapılan muayene çalışmalarının sonuçları Tablo 4 de yer
almaktadır. Karolar görünüş, biçim, yüzey özellikleri ve boyutları bakımından
standartlara uygundur. Bu uygunluk, karolardan sağlıklı deney sonuçları elde
edilebileceği anlamına gelmektedir.
Tablo 4 Karoların muayene sonuçları.
Muayene Özellikleri
Görünüş
Biçim ve gönyeden sapma
Yüzey düzgünlüğü
Yüzey parlaklığı (gloss)
Boyutlar
CTREF
CTV
CTS
UYGUN
UYGUN
UYGUN
UYGUN
UYGUN
UYGUN
UYGUN
UYGUN
UYGUN
44-47
52-54
55-57
UYGUN
UYGUN
UYGUN
443
Su emme, aşınma dayanımı ve eğilme dayanımı deneyleri Tablo 5 de verilmiştir.
Mermer tozu kullanılan numunelerin dayanımlarının yüksek olması, dayanıklılık
özelliklerini de olumlu yönde etkilemiştir.
Tablo 5 Karoların deney sonuçları.
Deneyler
Su emme (%)
Aşınma (cm3/cm2)
Eğilme dayanımı (MPa)
CTREF
5.5
9.6
5.2
CTV
5.3
9.2
5.6
CTS
5.2
9.2
5.7
Maliyet Hesabı
Mermer tozu kullanılarak elde edilen karoların dayanım ve dayanıklılık özelliklerinde
artış gözlenmiştir. Atık malzeme kullanımı ile istenen hedefin bir bölümüne ulaşılmıştır.
Ancak bir başka önemli durum maliyettir. Mermer tozu kullanımının karo üretim
maliyetine etkisi Tablo 6 da karşılaştırılmıştır. Maliyet hesabı yapılırken, karoların
üretiminin yapıldığı firmanın giderleri esas alınmıştır. Tablo 6 da verilen malzeme
fiyatları 1 m3 için hesaplanmıştır. Fiyatlara taşıma bedelleri dâhildir. İşçilik
bedellerinde, üretilen karo sayısı arttıkça, prim artmaktadır. CTMER ve CTREF
üretimlerinin her ikisine de eşit miktarda yansıyacağından, işçilik bedelleri dahil
edilmemiştir.
Tablo 6 Maliyet hesabı.
Malzemeler
Çimento
Beyaz çimento
Mozaik
Kum1
Kum2
Mozaik tozu
Mermer tozu
Renklendirici boya
TOPLAM
CTREF
(YTL)
37.0
38.0
14.3
12.1
13.4
8.2
0
7.2
130.2
CTV
(YTL)
33.3
34.2
14.3
12.1
13.4
0
0
0
107.3
CTS
(YTL)
33.3
34.2
14.3
12.1
13.4
0
0
0
107.3
Sonuçlar ve Öneriler
Dünyada ve ülkemizde sanayinin gelişmesiyle, atık problemleri meydana gelmiştir.
Bilinçsizce çevreye atılırlarsa bu malzemelerin çevre sağlığını olumsuz etkileyeceği
kaçınılmazdır. Bu nedenle atıkların geri kazanımı veya başka bir malzemenin yapımı
için kullanımı günümüzde önemli çalışmalar arasında yer almaktadır.
Mermer tozu gibi katı atıklar değerlendirilmezlerse, birçok ülkede olduğu gibi bir çevre
problemi haline dönüşebilirler. Bunun önüne geçmek için, mermer tozu bu çalışmada
çimento esaslı döşeme kaplama ürünlerinde kullanılarak, konuya yeni bir çözüm ve
bakış açısı getirilmek istenmiştir.
444
Karo mozaik döşeme kaplama plaklarında mermer tozu kullanılması, karoların dayanım
ve dayanıklılık özelliklerinin artmasını sağlamıştır:
•
•
•
•
•
•
•
•
Mermer tozu kullanılarak oluşturulan karoların muayene sonuçlarından, mermer
tozu ile görünüş, biçim ve gönyeden sapma, yüzey düzgünlüğü ve boyutları
uygun karoların elde edilebilecekleri görülmüştür.
Mermer tozu ile boşluk oranı düşük harçlar elde edildiğinden, bu karoların
yüzeyi daha parlaktır.
Mermer tozu kullanılan karolarda su emme oranı, mermer tozunun boşluk
doldurma etkisinden dolayı yaklaşık %5 düşük çıkmıştır. Özellikle dış
mekânlarda kullanılan karolarda su emme oranının düşüklüğü, donma-çözülme
etkisini azaltacağı düşünülmektedir.
Mermer tozu çimento esaslı ürünlerde optimum miktarda kullanıldığında
dayanımı artırmaktadır. Bu dayanım artışı aşınma özelliğini de yaklaşık %4
olumlu yönde etkilemiştir.
Uygulamada karolar genellikle döşeme kaplamasında kullanıldıkları için yük
altında eğilmeye maruzdurlar. Mermer tozu kullanılan karolarda eğilme
dayanımı yaklaşık %8 artmıştır.
Çalışmada iki farklı doğal taş atığı tozu kullanılmasına rağmen, mermer tozu
kullanılarak üretilen karoların deney sonuçları yaklaşık eşit olmuştur. Zaten
özellikleri birbirine yakın olduğundan bütün mermer tozlarının karolarda
kullanılabileceği anlaşılmaktadır.
Karolarda, çimento yerine %10, agregada toz malzeme olarak kullanılan mozaik
tozu yerine tamamen mermer tozu kullanılmıştır. Şu anda mermer tozu, mermer
işletmesi tarafından yakınlarında bulunan karo firmalarına malzemeyi ücretsiz
temin etmektedir. Çünkü atığın depolanacağı yer tam bir problem teşkil
etmektedir. Böylece mermer tozunun maliyeti karo işletmesine bedelsiz
yansımaktadır. Bu nedenle yaklaşık %18 maliyetten kazanım söz konusudur.
Karolara renk verilmesi amacıyla renklendirici katkılar kullanılmaktadır. Bu
katkıların yerine mermer tozu karoya renk vermektedir ve bu şekilde de maliyet
kazanımı söz konusudur.
Mermer tozunun karolarda olduğu gibi çimento esaslı diğer ürünlerde de kullanılması
dayanım ve maliyet özelliklerini olumlu yönde etkileyecektir. Ayrıca mermer tozunun
beton çeşitlerinde bilhassa özel betonlarda kullanılması, olumlu özellikler elde
edilmesini sağlayacaktır.
Teşekkür
Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı, KESER KARO Firmasının işletmecisi
Hüseyin KESER’e ve çalışanlarına, teşekkürlerini sunarlar.
445
Kaynaklar
Ağdağ, O.N. ve Kırımhan, S. (1999) Denizli organize sanayi bölgesi’nde endüstriyel
katı atık durumu ve geri kazanımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen
ve Mühendislik Dergisi, No.1, s. 47-58.
Alyamaç, K.E. ve İnce, R. (2007) Atık mermer çamurunun kendiliğinden yerleşen
betonda toz madde olarak kullanılabilirliğinin araştırılması. TÇMB (Türkiye Çimento
Müstahsilleri Birliği) 3. Uluslar arası Çimento ve Betonda Sürdürülebilirlik
Sempozyumu, Bildiriler Kitabı. İstanbul, s. 821-832.
Burdur Valiliği, Mahalli Çevre Kurulu Kararı, Burdur, 2006.
Onargan, T., Köse, H. Ve Deliormanlı A.H. (2006) Mermer. 4. baskı, TMMOB Maden
Mühendisleri Odası, Ankara, Türkiye.
Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (TÇMB) (2007) Çimento esaslı çeşitli ürünler.
Teknik not. Çimento ve Beton Dünyası Dergisi, Sayı. 65, s. 36-44.
Türkiye Doğal Taş Grubu Resmi İnternet Sitesi, www.turkishstones.org
Türk Standartları Enstitüsü (1994) TS 21: Çimento – Beyaz Portland. Ankara.
Türk Standartları Enstitüsü (1987) TS 699: Tabii Yapı Taşları – Muayene ve Deney
Metotları. Ankara.
Türk Standartları Enstitüsü (2002) TS EN 197-1: Çimento-Bölüm 1: Genel ÇimentolarBileşim, Özellikler ve Uygunluk Kriterleri. Ankara.
Türk Standartları Enstitüsü (1994) TS 213: Döşeme Kaplama Plakları-Beton. Ankara.
Türk Standartları Enstitüsü (2005) TS 213-1 EN 13748-1: Terrazo Karolar: İç
Mekanlarda Kullanım İçin. Ankara.
Türk Standartları Enstitüsü (2005) TS 213-2 EN 13748-2: Terrazo Karolar: Dış
Mekanlarda Kullanım İçin. Ankara.
446
Download

Karo Mozaik Döşeme Kaplama Plak Üretiminde Atık Mermer