Editör: Ozan SÜRÜCÜ
28 Aralık 2015 PAZARTESİ
2
ÇEVRE
BERATI’NA
SAHiP
TEK SAYFA
Dünyada
1.3 milyar
insan
elektriksiz
“21. Yüzyıl İçin Yenilenebilir Enerji Politikaları Ağı”nın Yenilenebilir Enerji 2015 Raporu’na
göre, dünyada elektriksiz yaşayan 1 milyar 285
milyon insanın 622 milyonu Afrika’da. Güneş
ve rüzgâr enerjisi kullanımında ise Çin’in
yükselişi dikkat çekiyor. n Gökhan TİMURHAN
Bilimin 2015’e getirdikleri
BİLİM Yorum köşemizde,
her yılın sonunda yerimiz
elverdiğince o yıla ait bilimsel
haberlerden bir potpuri hazırlamaya çalışıyorum. Bu sene işim
zor. Şahane bir açık büfede
elime minicik tabak tutuşturulmuş gibi hissediyorum kendimi.
Onca favori yemeğin arasından
hangisinden tabağıma sıkıştırsam diye bakınıyorum. Üst üste
yığsan tadı kaçar, estetik de
bozulur, iştah kaçar. Biraz tıp,
biraz uzay, biraz teknoloji...
Ha bir de geçen hafta söz verdiğim “Mars’a niçin gitme(me)
liyiz” konusu var... Hadi bakalım, tabak ne kadar alırsa...
Yepyeni bir antibiyotik Hidrojen ile
BAŞI ağrıyan,
daha da büyüdü. Her
çalışan araba
midesi bulanan, grip
yıl yaklaşık 700 bin kişi,
olan, saçı dökülen,
canı sıkılan kafasına
göre “Dur antibiyotik
alayım, belki işe yarar”
dediğinden, hekim
tarafından verilen
antibiyotikler ise tedavi
süresi tamamlanmadan
“Artık iyileştim”
diyerek yarı yolda
kesildiğinden bakteriler
direnç kazandı.
Bir de büyük ve
küçükbaş hayvanların
yiyeceklerine
antibiyotik katılınca
problemin boyutları
çaresizlik içerisinde, işe
yarayan bir antibiyotik
bulamadığından
hayatını kaybetmeye
başladı. Etken maddesi
teixobactin olan
antibiyotik, 2015
yılında bu probleme
bir çözüm olarak
gösterildi. Topraktan
izole edilen bu yeni
grup antibiyotiğin,
bakterilerin hücre
duvarını parçaladığı
ve şimdiye kadar en
dirençli bakteriyi bile
öldürdüğü söyleniyor.
UZUN süredir
üzerinde çalışılan,
karbondioksit
salmadığı için çevre
kirliliğine sebep
olmayan “hidrojenli
arabalar”, bu yıl
çok sayıda satışa
sunulmak üzere
son hazırlıklarını tamamladı.
Hyundai, Honda ve Toyota
üretimde başı çekecek
firmalar olarak sayılıyor.
2016 için belirlenen yaklaşık
70 bin dolar olan fiyatı,
2017’de çok daha aşağılara
çekilecek. Elektrik enerjisinin
Dev kara delik
BU yılın bu muazzam buluşuna başlık
atarken düşündüm ve
bulunan kara deliğin
boyutunu anlatacak bir
kelime bulamadım. Çok
büyük... Kocaman...
Dev... Hiçbiri tanımlayacak güçte değil. Öyle
bir kara delik düşünün
ki 12 milyar Güneş
sığsın... Rüzgârın hızı
ise saniyede yaklaşık 100 bin kilometre.
Bu rüzgârın oluşturduğu enerjiyi oluşturabilmek için trilyon adet
Güneş’e ihtiyaç var.
Dünyanın en önemli göç yollarından Trakya’da
kuşlar, elektrik dağıtımcısı TREDAŞ’ı zora
soktu. Kuş ölümlerinin yanı sıra elektrik hatlarında arızalara sebep olan kısa devrelerden kurtulmak isteyen TREDAŞ, yeni tünekler yaparak
sorunu çözmeyi planlıyor. n Deniz ÇİÇEK
Mars’ta sıvı su
NASA, 2015 yılında bilimseverleri heyecanlandıran çok çeşitli
haberler verdi. Daha önce hiç yayımlanmamış Apollo’dan Ay fotoğrafları, cüce Plüton misyonu, Dünya’yı
teğet geçen asteroidler ve en önemlisi
Mars’ta sıvı su varlığı. Bu ilanın ardından gelen “Su varsa hayat var mı?”,
“İnsanoğlu orada yeni bir yaşam başlatabilir mi?” soruları üzerine NASA
bilim adamı Michael Meyer’in, gezegende yaşam olup olmadığına karar
vermenin en kesin yolunun, toplanacak kayaların ve toprak parçalarının
Dünya’da incelenmesi olduğunu söylemesiyle, “Haydi insanlar Mars’a”
tartışmaları tekrar alevlendi. Hemen
ardından Dr. Robert Zubrin’in konuşması sosyal medyada hızla yayılmaya
başladı. Mars’a tek yön insanlı misyon
için adaylar belirlendi... Şimdi herkes heyecanla 2016’da atılacak yeni
adımları bekliyor. Gönlüm tüm insanlığın bilim haberleriyle heyecanlanması ve de bütün sorulan sorulara
yanıt için bilimin desteklenmesinden
yana olmakla beraber, bazı gerçeklerin göz ardı edilmesi bana doğru gelmiyor. Eğer olay bilimi gerçeklerden
sıyırıp gerçek dışı ütopik bir konuma
yerleştirirse, asırlardır oturtmaya çalıştığımız “bilime saygı” yitirilebilir.
Mars’a insanlı misyon için henüz erken!
yakıt hücrelerinde depo
edilen suyun hidrojene
dönüşmesiyle çalışan bu
araçlarla, petrole olan ihtiyacı
büyük oranda ortadan
kaldıracağı için, ülkelerarası
petrol uğruna oynanan “ayak
oyunları”nın bir nebze olsun
durulacağı tahmin ediliyor.
Doğal gür saçlar ve boyasız kaşlar
BU haberi duyunca birçok
arkadaşım (kadın, erkek)
“Bence yılın en önemli buluşu
bu” dedi, şaşırdım. Evet! Yale
Üniversitesi bilim insanlarının
9 Aralık’ta JAMA Dermatology
Dergisi’nde yayımladığı
araştırmaya göre, ruxolitinib
etken maddeli ilaç sayesinde
dökülen saç, kaş ve kirpikler
eskisi gibi yeniden çıkıyor.
Kemik iliği hastalıklarının
tedavisinde kullanılan bu
Teldeki
kuşa
çare
aranıyor
ilaç, Dr. Brittany G. Craiglow
ve ekibi tarafından topikal
(yüzeyel) uygulanacak şekilde
de üretildi. Kellik şikâyetiyle
gelen hastalarda baş ve kaşlara
krem şeklinde 12 hafta süreyle
uygulandığında da olumlu
sonuçlar alınınca yan etkiler
araştırılmaya başlandı. Şimdiye
kadar önemli bir yan etki
gözlenmediği, bu yüzden
en kısa zamanda kullanıma
geçileceği açıklandı.
17
KOŞMAYA başlamadan önce yürümeyi öğrenmemiz gerek. Sadece uzay
istasyonuna birkaç aylık bir misyonla
gidip gelen astronotlarda ortaya çıkan
sağlık sorunlarına (eklem ağrılarına,
böbrek taşı oluşumuna, kas ve kemik
erimesine, görme bozukluklarına,
psikolojik sıkıntılara, radyasyon zehirlenmelerine...) bile çözümler tam olarak oturtulmamışken böylesi uzun
süreli (6-9 ay tek yön) bir misyonda
gönderilecek olan insanların işlevsel
olabileceklerini düşünmek kesinlikle
gerçekçi değil. Diğer sebepleri de
maddeler halinde özetleyeyim:
1. Uzay istasyonunun ağırlığı
yaklaşık 4 bin 500 ton. Tümünü inşa
etmek için (10 yıl içerisinde) 30 küsur
kez mekik uçuşu yapılarak materyal
taşımak zorunda kalındı. Çünkü bir
seferde (insanlı) ağır yükü fırlatma
teknolojisi Mars misyonu için
yeterince gelişmiş durumda değil.
Falcon ağırlık fırlatma sisteminin
(tam olarak) hazır olması yıllar alacak.
2. Mars’a gidebilecek “uzay
gemisi” dizayn edilebilse bile henüz
Mars’a içindekiler için hayati tehlikesi
olmayan (çarpma olmadan) iniş yapabilecek bir sistem gündemde yok.
3. Mars’a giden robotları dahi
henüz geri getirebilecek başarıya
ulaşamadığımız için gönderilen
astronotları geri getirebilmek de
henüz mümkün görünmüyor.
4. Uzun süre yakıt depolayacak
sistem hazır değil.
5. Mars’ta yoğun olarak var olan
toz bulutunun astronot kıyafetlerindeki
tüm sistemi felç etmemesi için
neler yapılacağı sorusuna (şimdiye
kadar 17 milyon dolar harcandığı
halde) yanıt bulunmuş değil.
Liste böylece uzayıp gidiyor. Peki
Mars’a hiç gidilmeyecek mi? Gidilecek! Başka gezegenlerde çok değer
verilen yaşamı ararken kendi gezegenindeki yaşamı yok etmemek için
çaba harcanmaya başlandığı, bilime
verilen değer ve destek arttığı zaman.
Yaşlanmayı
geciktirmek
mümkün mü?
TELOMERLER DNA zincirlerinin sonunda koruyucu görev
gören “kapak”lardır. Gençlerde telomer uzunluğu 8.00010.000 nükleotite yakındır. Her
hücre bölünmesinde bu telomerler kısalır ve kritik uzunluğa
ulaştığında hücre bölünmesi
durur. Zaten o andan itibaren
de hücre yaşlanmaya başlar
ve ölür. Stanford Tıp Fakültesi bilim insanları, yeni bir
metot geliştirerek kromozomların sonlarındaki bu telomerlerin
uzunluğunu (40 kez) artırıp yaşlanma ve hastalıkların önüne
geçebilme umudu yarattı.
Laboratuvarda
retina üretimi
STEM hücrelerinden üretilen retina dokusu, retinitis pigmentosa (RP) adı verilen, tedavisi
olmayan genetik göz hastalığı olan maymunlarda denendi.
Göremeyen maymunlara uygulanan başarılı transplantasyon
sonucu çok başarılı sonuçlar elde
edildi. PNAS Dergisi’nde yayımlanan bu araştırmanın ardından
Japon göz doktorları, aynı
testi insanlarda uygulamak
üzere çalışmalara başladı.
Download

Bilimin 2015`e getirdikleri