Mars kâşiflerine müjde!..
Uzay yolculuğu sanılandan (bir parça) daha güvenli
Uluslararası Uzay Istasyonu’nda sonuçlandırılan bir deney, uzayın içinde yolculuk yapacaklar için sanıldığı
kadar tehlikeli olmayabileceğini ortaya koydu.
Uzay yolcularının başetmek zorunda olacakları tehlikelerin başında kozmik radyasyon geliyor. Kozmik
ışınlar diye adlandırılan ve uzayda ışığınkine yakın hızlarda yol alan proton ve başka yüklü parçacıklardan
meydana gelen iyonlaştırıcı radyasyon, vücuttaki atomların dengesini bozarak kansere yol açabiliyor. Bu
da Mars’a gidiş ve dönüş gibi astronotları uzun süre bu radyasyona maruz bırakacak seferler için önemli
bir engel oluşturuyordu.
Uzun süreli yolculuklarda astronotların maruz kalacakları gerçek radyasyon tozunu belirlemek için
Avrupa Uzay Ajansı ESA’nın Almanya, Polonya, Avusturya, İsveç ve Rusya’dan araştırma kurumlarının
işbirliğiyle yürüttüğü MATROSHKA adlı deneyde, uzay istasyonunun içinde ve astronotların uzay
yürüyüşleri sırasında maruz kaldıkları kozmik radyasyon 2004 ve 2009 yıları arasında ölçüldü.
Deney için, içi ve kafası, gerçek kemikler, insan vücudunun doku yapılarına benzeyen maddeler ve
duyarlı sensörlerle doldurulan ve istasyon dışında da astronotların uzay elbiselerinin görevini yapan
kılıflar giydirilen bir plastik manken kullanıldı.
Elde edilen verilerin
uzun yıllar Almanya
Uzay Araştırmaları
kurumu DLF, Polonya
Bilimler Akademisi
Nükleer Fizik Enstitüsü
(IFJ PAN) ve Viyana
Teknik Üniversitesi’nde
incelenmesinden sonra
yeni açıklanan sonuçlar
sürpriz niteliğinde. IFJ
PAN’dan Dr. Pawel Bilski’nin verdiği bilgilere göre astronotların sağlık riskleriyle ilgili olan ve
MATROSHKA dedektörleriyle ölçülen efektif radyasyon değerleri, astronotların üzerlerinde taşıdıkları
dozimetrelerin gösterdiğinden daha düşük.
Mankenin içine yerleştirilen çok sayıda
“termoluminesan” (ısındıkça ışıyan) dedektörler, 4.5
mm çapında silindirler. Lityum florürden hazırlanan bu
dedektörlere, normal kristal yapılarını bozarak kozmik
radyasyon içindeki serbest elektronları tuzaklayan
yükseltici maddeler eklenmiş. Dedektörce soğurulan
doza bağlı olarak, zamanla tuzaklanan elektronların
sayısı artıyor. Sonradan bu dedektörler laboratuarda
ısıtılınca, şiddeti soğurulan dozla orantılı olan bir ışık
yayıyor ve böylece alınan doz duyarlı biçimde
ölçülebiliyor.
Uzay yolculuğunun en büyük riski olan kanser, maruz kalınan radyasyona göre değişiyor. Yeryüzündeki
doğal iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları genellikle şiddetli gama ışınları biçiminde elektromanyetik
radyasyon. Kozmik ışınlarsa, ağırlıklı olarak kanser hücreleri yaratmakta daha etkili olan yüksek enerjili
protonlar ya da daha ağır iyonlardan oluşuyor. Termoluminesan dedektörler gama ışınları ve iyonları
ayıramadığından, manken ayrıca proton ve daha ağır parçacıkların izlerinin görülebildiği plastik
dedektörlerle de donatılmış.
Sonuçta, deneyin ortaya koyduğu, astronotların Uzay İstasyonu içinde üzerlerinde bulundurdukları
dozimetrelerin, maruz kaldıkları radyasyonu, mankendekidedektörlerin saptadığından %15 fazla
gösterdiği.
Dozimetrelerin istasyon dışı ölçümlerde gösterdiği değerse, MATROSHKA mankenince saptananın yüzde
200 üzerinde!
Dr Pilski yine de ihtiyatın elden
bırakılmaması görüşünde. Çünkü sonuçlar
her ne kadar Mars’a ya da Ay’a gidecek
astronotlar ın maruz kalabileceği radyasyon
şimdiye kadar sanıldığından daha az
görünüyor olsa da, yine de tehlikeli derecede
yüksek.
Pilski, “Şunu unutmamalıyız ki, MATROSHKA
deneyindeki ölçümler, gezegenimizin
manyetik alanının kozmik radyasyon içinde
yeryüzüne düşen elektrik yüklü parçacıkların
sayısını önemli ölçüde azalttığı alçak Dünya
yörüngesinde yapıldı” diyor. “ “Gezegenler
arasındaki uzaydaysa böyle bir kalkan
bulunmuyor.”
Raşit Gürdilek
KAYNAKLAR:
“Space travel is a bit safer than exdpected”, The Henryk Niewodniczanski Institute of Nuclear Physics
Polish Academy of Sciences, 3 Aralık 2014
ETİKETLER:
MATROSHKA, kozmik radyasyon, kozmik ışın, Uluslararası Uzay İstasyonu, ISS, UUİ
Download

Uzay yolculuğu sanılandan (bir parça) daha güvenli