BB201 BAHÇE BİTKİLERİ
YETİŞTİRİCİLİĞİ
2 ders + 2 uygulama
Çarşamba 13:30-17:15
C2-Z02
Doç. Dr. Zeynel DALKILIÇ
533-5158159
[email protected]
http://web.adu.edu.tr/user/zdalkilic
2014-2015 BBY Ders Programı
1.Hafta 11.02.2015 Tanışma
2.Hafta 18.02.2015 Bahçe Bitkilerinin Tanımı ve Sınıflandırılması, Ülke
Ekonomisindeki Yeri, Biyolojik özellikleri
3.Hafta 25.02.2015 Bitki Islahında Son Gelişmeler Çalıştayı, Antalya
4.Hafta 04.03.2015 Ekolojik Özellikleri
5.Hafta 11.03.2015 Fizyolojisi
6.Hafta 18.03.2015 Çoğaltılması-1 (generatif)
7.Hafta 25.03.2015 Çoğaltılması-2 (vegetatif)
8.Hafta 01.04.2015 Çoğaltılması-3 (vegetatif) ☺
9.Hafta 08.04.2015 Terbiye ve Budama
09.04.2015 Arasınav 12:30 (tüm şubeler)
10.Hafta 15.04.2015 Bahçe ve Bağ Tesisi
11.Hafta 22.04.2015 Yıllık Bakım İşleri
12.Hafta 29.04.2015 2.İç Anadolu Bölgesi Tarım ve Gıda Kongresi, Nevşehir
13.Hafta 06.05.2015 Muhafazası ve Pazara Hazırlanması
14.Hafta 13.05.2015 Büyümeyi Düzenleyici Maddeler
15.Hafta 20.05.2015 Uygulama Sınavı
Final
: 26.05.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
2
Bütünleme:
06.06.2015
KAYNAKLAR
Ağaoğlu Y.S., Çelik H., Çelik M., Fidan Y., Gülşen Y.,
Günay A., Halloran N., Köksal A.İ., Yanmaz R.
2013. Genel Bahçe Bitkileri. 6.baskı. Ankara
Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayın No:1579,
Ders Kitabı:531, Ankara, 369s.
Soylu A. 2012. Meyve Yetiştiriciliğinin Temel İlkeleri.
Hasad Yayıncılık, İstanbul, 200s.
Devamsızlık !
Teorik ve uygulama dersleri
birbirinden ayrılmayan derslerde
%20’dir!
15 hafta
2 saat teorik x 15 hafta = 30 saat
%20 devamsızlık hakkı
30x0.2= 6 saat teorik
2 saat uygulama x 15 hafta = 30 saat
%20 devamsızlık hakkı
30x0.2= 6 saat uygulama
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
4
ADÜ ZF Bahçe Bitkileri Bölümü
http://www.akademik.adu.edu.tr/bolum/ziraat/bahcebitkil
eri/default.asp?idx=313335
Meyve Yetiştiriciliği ve Islahı – Prof.Dr., 2 Doç.Dr.,
1 Dr.Arş.Grv, 1 Arş.Grv.
Süs Bitkileri Yetiştiriciliği ve Islahı – 1 Doç.Dr.
Bağ Yetiştiriciliği ve Islahı – 1 Yrd.Doç.Dr.
Sebze Yetiştiriciliği ve Islahı – 1 Yrd.Doç.Dr., 1 Arş.Grv.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
5
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
6
TÜRKİYE BİLİMSEL VE
TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU
TÜBİTAK MAM Gıda Enstitüsü Fındıktan
Kahve Üretti – 08.02.2013
http://www.tubitak.gov.tr/tr/haber/tubitak-mam-gida-enstitusu-findiktan-kahve-uretti
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
7
Orange Fiber Is A New Textile Realized With
Citrus Waste. Is Orange The New Black?
http://stemplusd.com/blog/fashion-design/orange-fiber-new-textile-citrus-waste/
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
8
Nanotechnologies fix orange essential oils inside the
fabric to feed wearer’s skin with vitamin C
http://stemplusd.com/blog/fashion-design/orange-fiber-new-textile-citrus-waste/
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
9
Süs Bitkileri
Alanı(Dekar)
0%
Sebze
bahçeleri
alanı(dekar)
3%
Nadas
alanı(dekar)
17%
Meyveler,
Tarım
içecek ve Alanları (2014)
baharat
bitkilerinin
alanı(dekar)
14%
Süs Bitkileri
Alanı(Dekar)
0%
Tahıllar ve
Diğer
Bitkisel
Ürünlerin
Ekilen
Alanı(Dekar)
38%
Tahıllar ve
diğer bitkisel
ürünlerin
ekilen
alanı(dekar)
66%
Meyveler,
İçecek ve
Baharat
Bitkilerinin
Alanı(Dekar)
58%
Sebze
Bahçeleri
Alanı(Dekar)
3%
Türkiye
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
Nadas
Alanı(Dekar)
1%
Aydın
10
BÖLÜM 1: BAHÇE BİTKİLERİNİN
TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI
1.1. Tanımı
Tarımın meyve ağaçları, asma, sebze ve
süs bitkileri yetiştiriciliği ile uğraşan
dalına “Bahçe Bitkileri Tarımı” ismi
verilmektedir.
BBY: Bahçe Bitkileri Yetiştiriciliği
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
11
Bitkilerinin Sınıflandırılması
Bitkilerin sınıflandırılmasında
kullanılan en yaygın sistem,
İsveçli sistematik bilimcisi
tarafından geliştirilmiş olan
botanik sınıflandırmadır.
Kimdir?
Carl von Linné (Carl Linnaeus)
(23.05.1707 – 10.01.1778)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
12
Sınıflandırma Linnaeus 1753
Alem
Kingdom
Şube
Filum
Sınıf
Class
Takım
Order
Familya Family
Cins
Genus
Tür
Species
Çeşit (varyete) Cultivar – ssp., cv.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
13
Prunus
Prunus domestica
Prunus sp.
Prunus spp.
: cins (genus)
: tür (species) Erik
: bir tür
: >1 tür
Prunus domestica subsp. domestica: alt tür(varyete)
Prunus ssp.
: alt tür(ler)
Prunus domestica cv. Stanley : çeşit
var. Stanlay : çeşit
‘Stanley’: çeşit
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
14
Morus alba, M.rubra, M.nigra L.
Morus bassanus Linnaeus 1753
Plantae (A),
Animalia (A),
Magnoliophyta (Ş),
Chordata (Ş),
Magnoliopsida (S),
Aves (S),
Rosales (T),
Pelecaniformes (T),
Moraceae (F),
Sulidae (F),
Morus (C), mulberry (Eng)
Morus (C), gannet (Eng)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
15
1.2.1.2. Meyve türlerinin meyve özelliklerine göre sınıflandırılması
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
h)
Yumuşak çekirdekli: elma, armut, ayva, alıç, muşmula, üvez, kuşburnu
Sert çekirdekli : kiraz,vişne, kayısı, şeftali, erik, kızılcık, iğde
Sert kabuklu : ceviz, kestane, badem, fındık, Antep fıstığı)
Üzümsü
: üzüm, çilek, böğürtlen, ahududu, dut, incir, nar
Turunçgiller : portakal, mandarin, limon, altıntop, turunç
Akdeniz
: zeytin, Trabzon hurması, yeni dünya
Keyif
: çay, kahve, kakao
Diğer
: muz, avokado, mango, hurma, papaya, Hindistan cevizi,
ananas
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
16
1.2.1.3. Meyve türlerinin iklim özelliklerine göre sınıflandırılması
a)
b)
c)
Ilıman
: elma, armut, ayva, erik, şeftali, kayısı, kiraz,
vişne, badem, ceviz, kestane, fındık, üzüm, çilek, böğürtlen,
ahududu, Antep fıstığı
Subtropik : portakal, mandarin, limon, altıntop, incir, zeytin,
nar, çay
Tropik
: muz, avokado, mango, papaya, Hindistan cevizi,
kahve, kakao, ananas
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
17
1.3. Türkiye’nin Bahçe Bitkileri
Yönünden Önemi
Dünya’da 138
Soğuk ve sıcak ılıman iklimde 53
Sub(alt)tropik ve tropikte 85
Türkiye’de 70 (%50.7)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
18
Gen Merkezi (Anavatan)
Nikolai Vavilov (25.11.1887-26.01.1943)
Rus botanikçi
I. Çin
II. Hindistan
IIa. Malezya
III. Orta Asya
IV. Yakın Doğu
V. Akdeniz Havzası
VI. Etiyopya (Habeşistan)
VII. Güney Meksika, Orta Amerika
VIII. Güney Amerika (Peru, Bolivya, Ekvador)
VIIIa. Şili
VIIIb. Brezilya, Paraguay
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
19
Türkiye’nin çok sayıda tür ve çeşit
zenginliğine sahip olmasının nedenleri
1. Ekolojik (iklim, toprak) şartlarının
BBY’ne uygun olması,
2. Göç yolları üzerinde bulunması,
3. Tarihin ilk çağlarından beri pek çok
medeniyetin yaşadığı alan olması.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
20
BÖLÜM 2: BAHÇE BİTKİLERİNİN
ÜLKE EKONOMİSİNDEKİ YERİ
2.1. Kapladığı Alan ve Üretim Değerleri
2.2. Milli Gelir İçindeki Payı
2.3. Geçinen Nüfus
2.4. Dış Ticaret İçindeki Yeri
2.5. Beslenme ve İnsan Sağlığı Değeri
2.6. Endüstri Kolları ile İlişkisi
2.7. Taze ve İşlenmiş Tüketim
2.8.Yurt Topraklarının Korunması ve
Güzelleştirilmesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
21
Türk Beşleri (Müzisyen)
Cemal Reşit Rey (1904-1985)
Ulvi Cemal Erkin (1906-1972)
Hasan Ferit Alnar (1906-1978)
Ahmet Adnan Saygun (1907-1991)
Necil Kâzım Akses (1908-1999)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
22
Food and Agricultural Organization (FAO) 2012 Üretim (t)
http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor
Updated: 07 February 2014
Türk Beşleri (Meyve)
Ürün
Türkiye
Dünya
AB
Kayısı
795,768 (1) %20.1
3,956,640
716,403
Kiraz
480,748 (1) %21.3
2,256,519
517,436
Fındık, kabuklu
660,000 (1) %72.2
914,447
113,721
İncir
274,535 (1) %25.1
1,093,189
68,622
Ayva
135,406 (1) %22.7
596,532
35,720
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
23
Food and Agricultural Organization (FAO) 2012 Üretim (t)
http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor
Updated: 07 February 2014
Türk Dörtleri (Sebze)
Ürün
Türkiye
Dünya
AB
Hıyar
1,741,878 (2) % 2.7
65,134,078 2,763,833
Karpuz
4,044,184 (2) % 3.8
105,372,341 2,560,836
Kavun
1,708,415 (2) % 5.4
31,925,787 1,854,937
Pırasa
229,579 (2) %10.6
13.12.2015
2,165,667
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
827,987
24
Türkiye Bölgeler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Akdeniz
: turunçgiller, muz, zeytin
Ege
: üzüm, incir, zeytin
İç Anadolu : kiraz, vişne, elma
Marmara
: zeytin, incir, şeftali
Karadeniz : elma, erik, fındık, mandarin, çay
G.doğu Anadolu: Antepfıstığı, zeytin
Doğu Anadolu: kayısı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
25
İl
Ürün
Kayısı
Şeftali
Çekirdeksiz üzüm
Antepfıstığı
Nar
Fındık
Çay
İncir
13.12.2015
Malatya
Bursa
Manisa, İzmir
Gaziantep
Şanlıurfa
Giresun, Ordu
Rize
Aydın
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
26
BÖLÜM 3: BAHÇE BİTKİLERİNİN
BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ
18.02.2015
Şube: Spermatophyta
Sınıf: Angiospermae
Alt-sınıf: Dicotyledoneae
Çiçekli bitkiler
Kapalı tohumlular
Çift çenekliler
Mitoz-Vegetatiforganlar: Kök, sürgün, yaprak
Mayoz-Generatif organlar:Çiçek, meyve
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
27
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Ovule-Gymno-Angio-en.svg/300px-Ovule-GymnoAngio-en.svg.png
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
28
3.1. Çiçeğin Orijini ve Yapısı
Sürgün üzerindeki yaprak koltuğunda ilk
önce yaprak (sürgün) tomurcuğu oluşur.
Bu tomurcuk ya yaprak tomurcuğu olarak
büyüme ve gelişmesini sürdürür ya da
ayrım safhasından sonra çiçek
tomurcuğuna dönüşür.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
29
http://tung2011.hakka.gov.tw/eng/images/study/study_img23.jpg - (Aleurites montana)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
30
Gençlik kısırlığı: bitkilerin tohum
ekiminden sonra ilk çiçek açıncaya
kadar geçen 1-7 yıllık süredir.
Ayrım: vegetatif tomurcuğun generatif
tomurcuğa dönüşmesi. Geçen yılın yaz
aylarında.
Fizyolojik ayrım
Morfolojik ayrım
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
31
Çiçek organları
Grup
Calyx
Corolla
Androecium
Gynoecium
13.12.2015
Tek
Sepal
Petal
Stamen
Pistil
Çanak yapraklar
Taç yapraklar
Erkek organlar
Dişi organ(lar)
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
32
Basit (saf) tomurcuk: tomurcuktan sadece
yaprak veya sadece çiçek açar.
1 tomurcuktan  1 çiçek açar: kayısı,
şeftali, badem
1 tomurcuktan  >1 çiçek açar: erik,
kiraz, vişne
Karışık tomurcuk: tomurcuktan hem
yaprak hem de çiçek açar. Elma, armut,
asma, kivi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
33
Çiçek tomurcuklarının oluştuğu yer
1 yıllık dalda: şeftali, incir, zeytin, fındık,
Antepfıstığı
1-2 yaşlı dalda: kiraz, vişne, erik, kayısı
>2 yaşlı dalda: elma, armut
♀ çiçek o yıl oluşan sürgünde: ceviz
♀ ve ♂ çiçek o yıl oluşan sürgünde: kestane
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
34
Apikal (tepe) tomurcuğunda çiçek açan: elma,
armut, ayva, ceviz (♀ çiçek)
Aksillar (yan) tomurcuğunda çiçek açan:
diğerleri, ceviz (♂ çiçek)
Göz: >1 tomurcuk: asma
Kışlık gözler: ilkbaharda sürer. Yazlık sürgün
Aktif gözler: yazın sürer. Koltuk  neferiye
Adventif gözler: sürgün zararlandıktan sonra sürer.
Filiz, obur, piç
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
35
Androecium, Stamen,
Microsporophyll
Filament: sapçık
Anter: başçık
Teka: 2 adet
Loculus: 2 adet
Connective: 2 tekayı birleştirir
Microsporocyte: çiçek tozu ana hücresi
Pollen: çiçek tozu
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
36
Gynoecium, Pistil, Megasporophyll
Stigma: dişicik tepesi
Style: dişicik borusu
Ovary: yumurtalık
Carpel: meyve yaprağı
Placenta (funiculus): göbek bağı
Ovule: tohum taslağı
Ovum, Oospher: yumurta hücresi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
37
1 dişi organ: domates, biber, bezelye,
kayısı, erik, kiraz
Çok dişi organ: çilek, ahududu, böğürtlen
1 carpel’li: kayısı, erik, kiraz, şeftali, badem.
Her carpelde 2 ovule
5 carpel’li: elma, armut. Her carpel’de 2
ovule
5 carpel’li: ayva. Her carpel’de >10 ovule
Çok carpel: kavun, karpuz, patlıcan,
domates, kivi. Her carpel’de çok ovule
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
38
Çiçek
Hermafrodit
Monoik
Dioik
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
39
Complete (tam, eksiksiz) çiçek:
çanak + taç + erkek + dişi
http://chsweb.lr.k12.nj.us/psidelsky/plant/1
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
40
Incomplete (eksik) çiçek: bir/kaçı yok
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
41
Perfect (kusursuz) çiçek: erkek+dişi
organ var
http://www.extension.org/mediawiki/files/e/ed/flower_parts.jpg
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
42
Imperfect (kusurlu) çiçek: yalnız
erkek veya yalnız dişi var
Staminate
Pistillate
http://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Flowers/12.htm
13.12.2015
Karpuz-Citrullus lanatus
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
43
Monoklin (kusursuz, iki eşeyli, iki cinsli,
bisexual, hermafrodit, erselik, er-dişi)
Domates, biber, patlıcan, elma, armut,
ayva, erik, şeftali, portakal.
Morfolojik er-dişi fizyolojik dişi: erselik
ancak erkek organ fonksiyonel değil
Morfolojik er-dişi fizyolojik erkek: erselik
ancak dişi organ fonksiyonel değil
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
44
Diclin (kusurlu, tek eşeyli, tek cinsli,
unisexual)
Staminate: sadece erkek organ var
Pistillate: sadece dişi organ var
Monoik (monoecious, bir evcikli): erkek ve
dişi çiçekler aynı bitki üzerinde. Ceviz,
kestane, fındık, pikan, kavun, karpuz,
hıyar.
Dioik (dioecious, iki evcikli): erkek ve dişi
çiçekler ayrı bitkilerde. İncir,
Antepfıstığı, hurma, papaya, kivi, dut,
ıspanak,
kuşkonmaz.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
45
Polygamous
Andromonoik: erselik + erkek çiçek aynı
bitkide. Kavun
Ginomonoik: erselik + dişi çiçek aynı
bitkide. Hıyar.
Androdioik: erselik çiçek bir bitkide, erkek
çiçek başka bitkide. Dişbudak (Fraxinus
sp.)
Ginodioik: erselik çiçek bir bitkide, dişi
çiçek başka bitkide. İncir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
46
Megasporocyte
Mayoz
Megaspor (gon): 4 hücre (n) sadece bir
tanesi aktif
Megagamet: embriyo kesesi ana hücresi
Mitoz 3 kez  embriyo kesesi 8 çekirdekli
1 yumurta+ 2 sinergit+ 2 kutup çekirdeği+
3 antipod
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
47
Tozlanma, Döllenme
Tozlanma: çiçek tozunun dişicik tepesine
ulaşması
Döllenme: çiçek tozu generatif
çekirdeğinin yumurta hücresi ile
birleşmesi (zigot, 2n)
İkinci(l) döllenme: çiçek tozu generatif
çekirdeğinin kutup çekirdekleri ile
birleşmesi (endosperm, 3n)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
48
Tozlama vektörleri
Anemophil: rüzgâr ile tozlanan.
Gösterişsiz tepal. ceviz, kestane, fındık,
dut, Antep fıstığı. Çok sayıda kuru ve
hafif çiçek tozu üretirler.
Entomophil: böcek ile tozlanan. Gösterişli
renkli petal. Elma, armut, şeftali, erik. Az
sayıda nemli ve ağır çiçek tozu üretirler.
Nectary: bal özü (nectar) bezi.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
49
Kendine tozlanma: ♀ organın aynı çeşide
ait çiçek tozları ile tozlanması
Karşılıklı (Yabancı) tozlanma: ♀ organın
farklı çeşide ait çiçek tozları ile
tozlanması
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
50
Homogamy: ♀ ve ♂ organların aynı
zamanda olgunlaşması
Dichogamy: ♀ ve ♂ organların farklı
zamanda olgunlaşması
Protoandry: ♂ organların önce olgunlaşması
Protogeny: ♀ organların önce olgunlaşması
Tozlayıcı çeşit:
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
51
Tozlayıcı Çeşit Seçimi
1. Bol çiçek tozu oluşturmalı, çiçek
tozlarını çimlenme oranı yüksek olmalı
2. Çiçek açma zamanı uzun ve ana çeşit
ile aynı zamanda olmalı
3. Bölge için ekonomik öneme sahip
olmalı
4. Er-dişi (erselik, hermafrodit) çiçek
yapısına sahip olmalı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
52
http://www.tarim.gov.tr/files/hizmetler/yayinlar/e-kitap/meyvecilik/yum_cek_mey.htm
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
53
Kısırlık
♀ ve/ya ♂ gametlerin oluşmaması
- Morfolojik
- Genetik (sitoplazmik)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
54
Uyuşmazlık
♀ ve/ya ♂ gametlerin normal olması,
ancak döllenme olmaması
Incompatibility: eşeysel uyuşmazlık
Self-incompatibility: kendiyle uyuşmazlık
Cross-incompatibility: karşılıklı (birbiriyle)
uyuşmazlık
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
55
http://ars.els-cdn.com/content/image/1-s2.0-S1360138503002711-gr1.gif
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
56
Meyve (Meyva, Fruit)
Çiçekteki yumurtalıktan oluşan organ
Gerçek meyve: sadece yumurtalığın
gelişmesi ile. Şeftali, erik, kayısı, kiraz.
Yalancı meyve: yumurtalık ile çiçek sapı,
tablası, örtüsünün de birleşmesi. Elma,
armut, ayva, muşmula, çilek, dut, incir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
57
http://www.bahcecitrade.com/images/meyve.jpg
13.12.2015
http://www.cactus-art.biz/notebook/Dictionary/aaa_Dictionary_pictures/Simple_fruit_drupe.jpg
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
58
http://mert.bahcesel.net/mwet-7_dosyalar/image060.jpg
http://www.biyolojisitesi.net/tum%20uniteler/bitki_biyolojisi/meyve
ler2detli_meyveler/etli_meyveler2dkumemeyve_ahududu_2.jpg
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
59
Basit meyve: 1 dişi organdan oluşur.
Şeftali, kiraz, badem, elma, portakal,
domates, bamya.
Toplu meyve (aggregate): bir çiçek  çok
yumurtalık. Çiçek tablası üzerindeki çok
sayıda dişi organın birleşmesinden
oluşur. Çilek, ahududu, böğürtlen.
Çoklu meyve (multiple): çok çiçek. Çiçek
ekseni üzerinde birbirinden bağımsız
yumurtalıklar bulunur. Dut, incir,
ananas.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
60
http://www.biologie.uni-hamburg.de/bonline/library/webb/BOT410/Angiosperm/OrangeFruit
CSMacroCarpLab.jpg
Basit (simple)
Domates, şeftali,
bezelye, ceviz
Toplu (aggregate)
Böğürtlen
http://163.16.28.248/bio/activelearner/35/images/ch35c2.jpg
Ananas, dut
13.12.2015
Birleşik (multiple)
Elma
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
Yalancı (accessory)
http://163.16.28.248/bio/activelearner/35/ch35c3.html
61
Carpel: meyve odacığı
Pericarp: meyve duvarı
Exocarp (epicarp): dış, kabuk
Mesocarp: orta, yenen etli
Endocarp: iç
Nut: sert kabuklu. Ceviz, kestane, fındık
Drupe: sert çekirdekli. Şeftali, vişne, erik
Pome: yumuşak çekirdekli. Elma, armut
Berry: üzümsü. Üzüm, domates, biber
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
62
Tohum (Seed)
Döllenme olsun veya olmasın
Amphimixis  zigot  embriyo  tohum
Radicle: kök ucu
Plumule: sürgün ucu
Cotyledon: çenek yaprak
Hypocatyl: kotiledon ile kök ucu arası
Epicotyl: kotiledon ile sürgün ucu arası
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
63
Partenokarpi-(Parthenocarpy)
Partenokarpi: döllenme olmadan tohumsuz
meyve oluşumu
Stimulative: tozlanma olur, döllenme
olmaz. Siyah Korint
Vegetative: tozlanma olmaz, döllenme
olmaz. Beyaz ve Kırmız Korint
Facultative: aynı salkım üzerinde çekirdekli
ve çekirdeksiz taneler oluşur. Çavuş,
Karagevrek, Hönüsü, Tahannebi, Erolan
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
64
Stenospermocarpy: normal döllenmeden
sonraki 2 hafta içinde embriyonun
dumura uğraması. Sultani Çekirdeksiz,
Yuvarlak Çekirdeksiz, Pembe
Çekirdeksiz, Perlette
Boş çekirdeklilik: normal tozlanma ve
döllenmeden sonra zigot ve embriyo
dumura uğrar. Çavuş
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
65
Apomiksis (Apomixis)
Apomiksis: döllenme olmadan tohum
oluşumu
Parthenogenesis (diplospory): yumurta
hücresi
Apogamy (apospory): sinergit veya
antipod
Adventif (nusellar) embriyoni: nusellus
veya integument. Turunçgiller
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
66
Monoembryony: 1 tohum  1 embriyo
Polyembryony: 1 tohum  çok embriyo
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
http://www.alamy.com/thumbs/6/%7BE88C027C-6164-431F-B775-303D55F40574%7D/A8H4NE.jpg
67
Çiçek Tipleri
I. Hypogynous (hipogin): superior ovary
(üst durumlu yumurtalık) asma
II. Perigynous (perigin): half-inferior ovary
(orta durumlu yumurtalık) erik
III. Epigynous (epigin): inferior ovary (alt
durumlu yumurtalık) elma
http://en.wikipedia.org/wiki/Epigynous
Westwood 1993
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
68
BÖLÜM 4: BAHÇE BİTKİLERİNİN
EKOLOJİK İSTEKLERİ
04.03.2015
Ekoloji: iklim + toprak
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
69
4.1. İklim
Atmosfer olayları
Fosillerin parçalanması sonucu
atmosferdeki CO2 1 ppm/yıl artmakta
Sıcaklık, su, ışık, rüzgâr
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
70
4.1.1. Sıcaklık
4.1.1.1. Optimum sıcaklık
Isı
: enerji (cal, kcal, J, N)
Sıcaklık :
(°C, °F, °K)
5 / 36°C
Çimlenme, sürme, çiçeklenme, döllenme,
olgunlaşma
Fotosentez, solunum, terleme
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
71
http://www.njha.org/projects_hortid_environmental.html
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
72
4.1.1.2. Sıcaklık toplamı
Büyüme-gelişme evresini
tamamlayabilmesi için belirli temel
sıcaklığın üzerindeki günlük sıcaklık
derecelerinin toplamı (gün-derece)
Asma
: >10°C
Drupe (sert çek.)
: > 5°C
Pome (yum.çek.) : > 7°C
Antepfıstığı
: >12°C
Turunçgiller
: >12°C
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
73
Sıcaklık toplamı: örnek
Ankara 1650 gün-derece
İrikara, Papaz karası, Öküzgözü daha
yüksek sıcaklık toplamı istediği için
yetişemez.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
74
4.1.1.3. Düşük sıcaklık
Yararları
Ilıman iklim kuşağında kışın yaprağını
döken bitkilerin normal gelişmelerine
başlayabilmeleri için belirli süre
soğuklatılmaları gerekir.
Dinlenme (dormancy): soğuklama süresi
Meyve türleri için <7°C geçen zaman
(100-2700 saat)
Sebze türleri için 4 / 10°C (4-8 hafta)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
75
Düşük sıcaklık
Zararları
- Hücre içindeki ve dışındaki su donar
- Çiçeklenme döneminde döllenme
sorunları
- Meyvenin olgunlaşması sırasında rengin
yeterince oluşmaması, kabuk /
yapraktaki kütikülanın kalınlaşması
- Suda çözünebilir kuru madde (SÇKM)
yüksek olursa <0°C’de bile donmaz
(antifiriz etkisi)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
76
Kış soğukları
Zarar görür:
Elma -35°C, muz 0°C, limon 3.5°C
• Soğuğa dayanıklı tür / çeşit kullanılabilir,
• Aşırı ve geç N gübreleme yapılmaz
• P ve K gübreleme yapılabilir
• Asmada gövde toprakla örtülebilir
• Çilekte malçlama (örtü) yapılabilir
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
77
İlkbahar geç donları
•
•
•
•
•
•
•
•
Geç çiçek açan tür / çeşit kullanılabilir
Bahçe meyilli arazide kurulabilir
Kuzeye bakan yamaca kurulabilir
Ağaçlar yüksekten taçlandırılabilir
(ağaçta ilk dalın yerden yüksekliği)
Bahçe ısıtılabilir, dumanlanabilir
Pervane kullanılabilir
Örtü altına alınabilir
Su püskürtülerek sislenebilir (1 g su
0°C’de donarken çevresine 80 kcal
enerji vererek donmayı önler.)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
78
Sonbahar erken donları
- Henüz tam olgunlaşmamış ürüne /
sürgüne zarar verir
- Olgunlaşması için daha düşük sıcaklık
toplamına ihtiyaç duyan tür / çeşit
- Bahçeyi meyilli arazide kurmak
- Dengeli sulama, gübreleme yapmak
- Örtü altına almak
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
79
Yüksek sıcaklık
Fotosentez ve solunum arasındaki
dengenin bozulmasına neden olabilir
Olgunlaşma döneminde:
• Renk açılması
• Tat azalması
• Yaprak sararması
• Yaprak pörsümesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
80
4.1.2. Su
Hava
Toprak
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
81
4.1.2.1. Hava oransal nemi
Belirli sıcaklıktaki havada bulunan su
buharı miktarının, aynı sıcaklıkta 1 m3
havanın doygun hale gelmesini
sağlayan su buharı miktarına oranıdır.
BB’nin dokularında %40-95 su bulunur.
Hava oransal neminin %60-70 olmasını
tercih ederler.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
82
Hava oransal nemi yüksekse
• Meyve kabukları incelir
• Meyve / yaprak sulu ve gevrek olur
• Stoma kapanır  terleme azalır 
büyüme ve gelişme yavaşlar
• Külleme, mildiyö, gri küf, ölü kol, kara
leke, monilya, dip çürüklüğü artar
• Çiçeklenme döneminde tozlanmaya
engel olur
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
83
Hava oransal nemi düşükse
•
•
•
•
•
Terleme ile su kaybı artar
Büyüme ve gelişme yavaşlar
Pörsüme, solma, büzüşme, koflaşma
Renk tam oluşamaz
Çiçeklenme döneminde dişicik tepesi
kuruyabilir
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
84
4.1.2.2. Toprak nemi
Azlığında:
• Tohum çimlenmesi azalır
• Kök gelişmesi sınırlanır (Suya ulaşmak
için uzayan kök bunun dışındadır!)
• Kökler yeterince besin maddesi alamaz
• Bitki solar
Fazlalığında:
• Asfeksi: topraktaki hava boşlukları su ile
dolarak O2 alımı (solunum) engellenir
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
85
4.1.3. Işık
Görünen ışık: 400-700 nm
Kısa dalga boylu (ultraviolet): <400 nm
(bodurlaşma, kalınlaşma, tüylenme)
Kızılötesi (infrared): >700 nm (büyümeyi
uyarır)
Etiolation: renksizleşme
Phototropism: ışığa yönelim
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
86
Photoperiodism: ışıklanma süresi
(gündüz:gece 12:12 sa)
Havuç, turp, soğan, lahana, ıspanak,
marul uzun günde çiçeklenmeye başlar.
Çilek kısa günde çiçeklenmeye başlar.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
87
Işık yoğunluğunun şiddetine göre
Gölge: fındık, çay
Düşük: çilek, ahududu, kiraz, dut,
ıspanak, maydanoz, marul
Yüksek: badem, Antep fıstığı, kayısı,
zeytin, asma, domates, biber, patlıcan,
hıyar, kavun, karpuz
ışık yoğunluğundan hoşlanır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
88
4.1.4. Rüzgâr
Olumlu yönleri:
2-5 m/s
• Solunumu, terlemeyi ve fotosentezi
artırarak büyüme ve gelişmeyi artırır,
• Yabancı tozlanmada yardımcı olur.
İmbat: Ege Bölgesi’nde denizden karaya
eser
Garbi: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde
batıdan eser. Hava oransal nemini
artırır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
89
Rüzgâr
Olumsuz yönleri
>10 m/s
• Dal kırılır
• Çiçek / meyve dökülür
• Bitki-su dengesini bozarak fotosentezi
azaltır
• Dal / yaprak kavrulur
• Çiçeklenme döneminde dişicik tepesinin
kurumasına neden olur.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
90
4.3. Yer-Yöney (Topografya)
Kuzey yarıkürede kuzey bölgeler daha
soğuktur.
Rakım: deniz seviyesinden yükseklik
Okyanus, deniz, göl, nehir vb. su
kütlelerine yakınlık
Arazinin düz / eğimli olması
Aynı enlemdeki yüksek rakımlı yer, düşük
rakımlı yere göre daha serindir.
Yükseklik her 100 m arttığında sıcaklık
0.6 / 1.0°C
azalır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
91
DALKILIÇ)
Yer seçiminde göz önünde
bulundurulması gerekenler
• Tür / çeşit
• Erozyon
– Rüzgâr
– Su
• Hava akımı
• Yöney (bahçenin baktığı yön: doğu,
batı, kuzey, güney)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
92
4.4. Toprak
Bitkiye mekanik olarak destek olur.
• İnorganik (mineral madde)
• Organik (humus)
• Hava
• Su
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
93
4.4.1. Toprak tipleri
•
•
•
•
Mineral : <%10 organik madde
Taşlı / çakıllı: %89 taş-çakıl
Kumlu : %80-95 kum
Tınlı
: – kumlu-tınlı : %50-80 kum
: – killi-tınlı
: %20-30 kil
• Killi
: >%50 kil
• Kireçli : % 8-15 kireç
• Organik : %20-80 organik madde
http://www.genbilim.com/content/view/4340/34/
– Turba (peat, torf): >%50-95 organik madde
– Muck (tam parçalanmış): %20-50 organik
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
94
4.4.2. Toprak derinliği
Meyve
: 1-5 m
Sebze
: 45-120 cm
Taban toprağı: geçirimsiz tabakaya kadar
olan bölüm
Pulluk tabanı: dipkazan ile yırtılmalıdır
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
95
4.4.3. Toprak taban suyu
İyi havalanan toprakta gözeneklerin
%50’si hava ile doludur.
O2 / CO2 dengesi
Taban suyunun yüzeye
meyve türleri için 2.0 m’den
sebze türleri için 0.5-1.0 m’den
daha yakın olmaması gerekir.
Drenaj
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
96
4.4.4. Toprak reaksiyonu ve tuzluluk
pH = 7 : nötr
pH < 7 : asidik (H+ yüksek) çay, yaban
mersini
pH > 7 : bazik (alkali) (OH- yüksek)
asma, zeytin, Antepfıstığı, badem
Tuzluluk: Na+, Cl-, SO4-2, CO3-2
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
97
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
98
4.4.5. Toprak yorgunluğu
Teoriler:
• Fakirleşme: uzun yıllar aynı bitkilerin
hep aynı tip besin maddelerini alması
• Toksin: toksik maddelerin birikmesi
• Mikroorganizma: biyolojik denge bozulur
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
99
Toprak yorgunluğunu önlemek için
- Yaşlı ağaçlar söküldükten sonra
bahçede birkaç yıl tarla tarımı
yapılarak dinlendirilebilir
- Yoksa, meyve ağaçları söküldükten
sonra sebze ekilebilir (ekim nöbeti).
- Önemli konu, aynı bahçeye yakın
akraba türlerin çeşitlerini
dikmemek/ekmemek
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
100
BÖLÜM 5: FİZYOLOJİ
11.03.2015
5.1. Dinlenme
Tropik bitkiler hariç
Yaşlanma ile ilişkili
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
101
5.1.1. Tomurcuklarda dinlenme
• Gerçek (içsel, true, endodormancy):
içsel fizyolojik engeller. Kış
• Zorunlu (post, ecodormancy): büyüme
için uygun olmayan dış şartlar. İlkbahar
• Göreceli (nisbi, pre-, paradormancy):
başka organın engellemesi. Tepe
tomurcuğu, yaprak, vb. Yaz
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
102
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
103
Bitkiler neden yaprak döker?
• ABA (absizik asit): engelleyici bitki
hormonudur. Gün uzunluğunun
kısalması ile yaprakta birikir.
• Phytochrome: yaprakta bulunan
algılayıcı pigmenttir. Gün uzunluğu
kısalmasına tepki verir.
• Büyüme mevsimi süresince birikmiş
toksik maddeleri uzaklaştırmak için
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
104
Çiçek tomurcukları neden yaprak
tomurcuklarından önce açar?
Soğuklama isteği daha az olduğu için
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
105
Soğuklama ihtiyacı karşılanmadığı
zaman ne olur?
• Sıcak bölgede soğuklama ihtiyacı fazla
olan çeşitler ya az yapraklanır veya hiç
yapraklanmaz
• Sert çekirdekli (drupe) meyve türlerinde
tomurcuk silkmesi (dökülmesi)
• Yumuşak çekirdekli (pome) meyve
türlerinde düzensiz çiçeklenme
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
106
http://www.extension.org/pages/31940/bud - Prunus spp.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
107
Dinlenme (Dormant)
İlk Pembe Tomurcuk
Tomurcuk Kabarması
Yeşil Çanak Yaprak
Kırmızı Çanak Yaprak
Pembe Tomurcuk
Tam Çiçeklenme
Çiçeklenme sonu
(İlk
Çiçeklenme)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
108
http://www.clemson.edu/extension/peach/faq/what_temperatures_cause_cold_damage_to_peach_flower_buds.html
Yeşil uçlu tomurcuk
Tam çiçeklenme
13.12.2015
~i .27 cm yeşil tomurcuk
12 mm meyve
Sıkı çiçek kümesi
Açılmış çiçek kümesi
2.54 cm meyve
Hasat zamanı
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
109
http://www.fruitfulland.org/Fruit_of_the_Spirit/the-back-yard-orchard/apples/40-seasonal-work/88-apple-bud-development-stages
5.1.2. Tohumlarda dinlenme
• Fiziksel: su ve O2 geçirmeyen kabuk
• Fizyolojik: engelleyiciler kabukta,
endospermde, meyve etinde
Nasıl giderilir?
– Katlama: soğuk ve nemli şartta bekletmek
– GA3 uygulaması
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
110
5.2. Çiçeklenme ve Meyve Tutumu
Gençlik kısırlığı: bitkilerin tohum
ekiminden sonra ilk çiçek açıncaya
kadar geçen 1-7 yıllık süredir.
Ayrım: vegetatif tomurcuğun generatif
tomurcuğa dönüşmesi. Ilıman iklim
meyve türlerinde geçen yılın yaz
aylarında.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
111
Hipotezler
Karbonhidratlar (C/N)
Işık (fotoperiyodizm)
Hormonal denge (uyarıcı/engelleyici)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
112
Hormonlar (Bitki Büyümeyi
Düzenleyici Maddeler)
Uyarıcı:
• Oksin
• Gibberellin
• Sitokinin
Engelleyici:
• Dormin (ABA)
• Etilen
? Brassinosteroidler
? Jasmonik asit
? Salisilik asit
Partenokarpik çeşitler, çiçeklenme
zamanında tohumlu çeşitlerden daha
fazla oksine
13.12.2015
Ağaoğlu sahiptir.
ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
113
5.2.3. Meyve dökümleri
Çiçek  meyve tutum oranı:
Muscadine üzümü %20-30
Elmada
%13
Avokado
% 1
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
114
Döküm safhaları
1. Çiçek: ♀ organları kusurlu/hasarlı
2. Çiçek ve küçük meyve: döllenme eksikliği
3. Haziran (fizyolojik): su ve besin maddesi
eksikliği
4. Hasat önü: hasat zamanı gecikince
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
115
Plum fruits, if they do not get pollinated, will grow for awhile
but eventually yellow and drop from the tree early while
pollinated fruit (green here) will continue on to maturity.
http://xtremehorticulture.blogspot.com/2012/07/pepper-tree-losing-its-leaves-and.html
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
116
13.12.2015
http://cals.arizona.edu/maricopa/garden/html/t-tips/cultural/thin.htm
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
117
5.3. Yaşlanma
Bitkiler neden tohum verir?
Neslini devam ettirebilmek için
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
118
5.4. Periyodisite
(Alternans, annual bearing)
Bir yıl çok ertesi yıl az veya hiç meyve
vermek
Var yılı, yok yılı
Dolu yıl, boş yıl
Mutlak: Fındık, Antepfıstığı, zeytin,
Amasya elması, pikan, bazı turunçgiller,
avokado, mango,
Kısmî: Hüryemez elması
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
119
Periyodisitenin önlenmesi için
• Dolu yılında meyve seyreltmesi yapmak
• Dolu yılında meyveleri erken hasat
etmek
• Hasadı dallara vurarak yapmamak
• Boş yılın sonunda budama yapmak
• Gübreleme (C/N), sulama, hastalık ve
zararlılarla mücadeleye özen göstermek
• Bodur anaç kullanmak
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
120
Monselise S.P. and Goldschmidt E.E. 1982. Alternate bearing in fruit trees. Hort. Rev. 4:128-173.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
121
BÖLÜM 6: BAHÇE BİTKİLERİNİN
ÇOĞALTILMASI: I.GENERATİF
18.03.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
122
Bahçe bitkileri başlıca 2 yöntemle
çoğaltılır:
1. Generatif (eşeyli=tohumla) çoğaltım
2. Vegetatif (eşeysiz) çoğaltım
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
123
6.1. Generatif (eşeyli) Çoğaltım
Eşeyli çoğaltmada üretim materyali
tohumdur. Tohum, iki ayrı bireyde veya
aynı bireyin farklı organlarında (çiçek)
oluşan dişi ve erkek gametlerin
birleşerek döllenmiş yumurtayı (zigot)
oluşturması ile meydana gelir. Embriyo,
ait olduğu bitkinin yeni bir bitki
oluşturabilecek en küçük parçasıdır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
124
Oluşan tohum ya anaya ya babaya ya da
bunların her ikisine benzeyebileceği gibi
bunların ikisine de benzemeyebilir
(Genetik).
Bitkinin dış görünüşü ve karakterleri,
kromozomlar üzeride bulunan genlerle
kontrol edilir. Belli bir karakter ya bir gen
ya da birçok genin etkileşmesi sonucu
ortaya çıkar. Çevre şartları da gen
etkilerinin ortaya çıkışında rol oynar.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
125
Herhangi bir karakter, diğeri üzerinde
baskın (dominant) veya çekinik (resesif)
etkiye sahip olabilir. Eğer bir kromozom
üzerinde bulunan genlerin yüzde olarak
büyük bölümü, bu kromozom çiftinin
öteki eşinin (homolog kromozomlar)
üzerindekilerin aynı ise bitki
homozigottur. Homozigot iki ebeveynin
birleşmesi ile birbirinin aynı veya benzer
özellikte bitkiler elde edilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
126
Tohumla çoğaltma, yumrular, soğanlar,
çelik gibi vegetatif organları ile üretilen
patates, sarımsak, enginar, nane gibi
bazı sebze türlerinin dışında tüm sebze
türlerinin üretimi ile bazı meyve
türlerinde (vişne, kiraz, kayısı, şeftali,
badem, Antepfıstığı, elma, armut) anaç
üretiminde kullanılmaktadır. Tohumla
çoğaltılan bu anaçlar üzerine kültür
çeşitleri aşılanır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
127
Çok yıllık bahçe bitkilerinde generatif
yolla çoğaltım neden tercih edilmez?
1. Üretimde kullanılan çeşitler yabancı
döllendikleri için heterozigot kalıtsal yapıları
nedeni ile tohumla çoğaltıldıklarında genetik
yapı olarak açılım gösterirler. Ana bitkilere
benzer bitkiler oluşturmazlar.
2. Bazı meyve tür ve çeşitlerinde çekirdeksizlik
söz konusudur. Bunlarda tohum oluşmaz.
Örn. muz, bazı portakal, mandarin, limon,
altıntop çeşitleri ile çekirdeksiz üzüm.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
128
3. Bazı meyve türlerinde tohumlar oluşur.
Ancak tohumların çimlenme gücü ya
çok düşüktür ya da hiç çimlenme gücü
yoktur. Ticari anlamda üretim
yapılamaz.
Çöğür anaçlar bazı avantajları nedeni ile
tohumla çoğaltım tercih edilir.
Melezleme ıslahı çalışmalarında
tohumla çoğaltım gereklidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
129
Bazı turunçgil türlerinde apomiksis nedeni
ile doğrudan tohumla çoğaltım
yapılabilmektedir.
Apomiksis: döllenme olmadan ana
bitkinin dokularından tohum oluşması.
Ana bitkinin dokularından oluşan
embriyolar, ana bitki ile aynı özelliklere
sahip bitkiler oluşturur. Bu duruma
nusellar embriyoni de denir. Ancak bu
tohumla vegetatif çoğaltım şeklidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
130
6.1.1. Tohumun yapısı
Ovaryum: Yumurtalık
Ovule: Tohum taslağı
Ovum: Yumurta
IntegumentTesta: Tohum kabuğu
Zygote: Zigot (2n)Embryo: Embriyo (2n)
Endosperm: Besi doku (3n)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
131
Embriyonun bölümleri
Radicle: Kökçük
Plumule: Sürgüncük
Cotyledons: Kotiledonlar (çenek
yapraklar) Hypocotyl: Hipokotil (çenek
yaprakların altı)
Epicotyl: Epikotil (çenek yaprakların üzeri)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
132
Monokotiledon: tek (bir) çenekli
Dikotiledon: çift (iki) çenekli
Bahçe bitkilerinin çoğu çift çeneklidir.
Soğan, sarımsak, pırasa, kuşkonmaz, tatlı
mısır, muz tek çeneklidir.
Embriyo bazen tohumun tümünü kaplar
(baklagiller, marul), bazen küçük kalır
(domates).
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
133
6.1.2. Tohumlarda aranan özellikler
Üretime kaliteli tohumla başlamak başarılı
üretimin temelini oluşturur. Tohumların
taze, dolgun, ağır, parlak, küfsüz,
zedelenmemiş, böcekler tarafından
yenmemiş olmaları gerekir. Tohumlarda
iç ve dış özelliklere bakılmalıdır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
134
Çizelge 6.2. Önemli sebze türlerinin ticari tohumluklarında olması
gereken en az çimlenme oranları (%)
Çimlenme Oranı (%)
65
70
75
80
Biber
Karnabahar
Brüksel lahanası
Bakla
Havuç
Kereviz
Domates
Bezelye
Hindiba
Kuşkonmaz
Fasulye
Hıyar
Maydanoz
Kırmızı pancar
Ispanak
Şalgam
Patlıcan
Soğan
Kabak
Semizotu
Pırasa
Turp
Karpuz
Tere
Kavun
Lahana
Marul
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
135
Çizelge 6.3. Ticari sebze tohumluklarının üretim aşamaları
Kamu kuruluşları
İthal
Islah
Özel kuruluşlar
↓
Çeşit değerlendirme ve çeşit olarak kabul etme
↓
Anaç Tohum Üretimi
Sertifikalı Tohum Üretimi
↓
Hasat, temizleme, sınıflandırma, ilaçlama, paketleme, depolama
↓
Pazarlama, Dağıtım
↓
Üretici
Yayım
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
136
6.1.4. Tohum muhafazası
Tohumlarda canlılık olayları en düşük
düzeye indirilmiş olmasına rağmen
hasattan hemen sonra canlılık oranlarını
kaybetmeye başlarlar. Türün özelliğine
bağlı olarak tohumlar canlılığını belli bir
sürenin sonunda kaybederler. Çizelge
6.4’te bazı türlere ait tohumların
muhafaza süreleri verilmiştir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
137
Çizelge 6.4. Sebze tohumlarının
yaklaşık muhafaza süreleri
Muhafaza Sebze Türleri
Süresi (yıl)
1
Tatlı mısır, soğan, maydanoz
2
pancar, biber
3
Kuşkonmaz, fasulye, kereviz, havuç, salata, bezelye,
ıspanak, domates
4
Lahana, karnabahar, patlıcan, bamya, kabak, turp
5
Hıyar, hindiba, kavun, karpuz
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
138
Tohumlar 3 şekilde depolanabilir:
1. Tohumun hasadından gelecek ekim
dönemine kadar 6-8 ay süre ile
depolanması: Sebze tohumlarının ve
çöğür anaç üretiminde kullanılacak
meyve türlerinin tohumlarının çoğu bu
şekilde depolanır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
139
2. Tohumların orta süreli ve 12-14 ay
süreyle depolanması: Üretim fazlası
tohumların bulunması durumunda
geçerlidir.
3. Tohumları uzun süreli depolanması:
Tohumlar 5-20 yıl süre ile depolanırlar.
Gen stoklarının, ıslahçı tohumlarının ve
tohum test laboratuvarlarında yasal
olarak ayrılmış tohumların
muhafazasında bu tip depolama söz
konusudur.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
140
Tohumların hasattan sonraki
muhafaza ömürleri:
a) Bitki tür ve çeşidinin özelliklerine,
b) Hasat öncesi ve sonrası muhafaza
şartlarına bağlı olarak değişiklik gösterir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
141
a) Bitki tür ve çeşidinin özellikleri
1. Ortodoks (depo ömrü uzun tohumlar):
Tohumdaki nem kapsamı ve depolama
sıcaklığı azaldıkça tohumun depolama
ömrü (1-5 yıl) ve canlılığı arasında artar.
Elma, armut, erik, kayısı, şeftali.
2. Rekalsitrant (depo ömrü kısa) tohumlar:
Kurutulmaları sırasında zarar görürler
ve canlılıklarını kısa sürede
kaybederler. Turunçgiller, kahve, kakao.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
142
6.1.5. Tohumlarda çimlenme ve
çimlenmeyi uyarıcı uygulamalar
Çimlenme, tohumda büyümenin
başlaması ve yedek besin maddelerinin
embriyo büyümesinde kullanılmak üzere
harekete geçerek embriyonun tohum
kabuğundan dışarı çıkması.
Sürme: bitkiciğin toprak (harç) yüzeyinde
görünmesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
143
Toprağa ekilen tohumun
çimlenebilmesi için 3 önemli
şartın yerine getirilmesi gerekir:
1. Tohum canlı olmalıdır.
2. Çevre şartları (su, sıcaklık, oksijen, ışık)
uygun olmalıdır.
3. Tohumun içerisindeki çimlenmeyi
engelleyici şartlar ortadan kaldırılmalıdır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
144
6.1.5.1. Çimlenme için gerekli
çevre şartları
1. Su
2. Sıcaklık
3. Oksijen
4. Işık
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
145
6.1.5.2. Çimlenmeyi engelleyen durumlar
1. Tohumun dinlenme halinde olması
2. Tohumun bayat olması
3. Tohum ekiminin hatalı olması
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
146
6.2. Vegetatif (Eşeysiz)
Çoğaltım
25.03.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
147
6.2.1. Vegetatif çoğaltımın
önemi ve amaçları
1. Çekirdeksiz çeşitlerin çoğaltılabilesi
2. Heterozigotluk nedeni ile tohum ile
devam ettirilemeyen özelliklerin
korunması
3. Daha hızlı büyüme ve gelişme
sağlanması
4. Bazı durumlarda daha kolay ve
ekonomik olabilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
148
6.2.2. Vegetatif çoğaltım yöntemleri
1. Aşı
2. Çelik
3. Daldırma
4. Yumru, soğan, kol, sürgün
5. Apomiktik tohum
6. Doku kültürü
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
149
6.2.2.1. Aşı ile çoğaltım
Aşılama: iki vegetatif bitki parçasının
birleştirilip kaynaştırılarak yeni bitki elde
edilmesi.
Anaç: aşının kök sistemini oluşturan
bölümüdür.
Kalem: aşının gövde (taç) sistemini
oluşturan bölümüdür.
Ara anaç: anaç ve kalemin uyuşmadığı
durumda her ikisi ile de uyuşabilen bitki
parçası
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
150
Aşılamanın kullanım amaçları
a) Başka eşeysiz çoğaltma yöntemlerinin
başarılı sonuç vermediği durumlarda
b) Anaçların üstün özelliklerinden
yararlanmak için
c) Ara anaçların olumlu etkilerinden
yararlanmak için
d) Çeşit değiştirmek için
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel
DALKILIÇ)
151
e) Ağaçlarda zarar gören bölümlerin
onarılması için
f) Islah çalışmaları sonucu elde edilen
bitkilerde büyümenin hızlandırılması için
g) Virüs hastalıklarının incelenmesi için
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
152
6.2.2.1.2. Aşının başarı
sınırları ve aşı uyuşmazlıkları
a) Çeşit içinde ☺ Ankara armudu /
Ankara armudu
b) Çeşitler arasında (tür içinde) ☺ Ankara
armudu / armut çöğürü
c) Türler arasında (cins içinde) ± Portakal
/ turunç ☺, erik / badem ☺, badem /
zerdali ±
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
153
d) Cinsler arasında (familya içinde) – ayva
/ armut –, armut / ayva ☺
e) Familyalar arasında (takım içinde) –
Rosaceae / Rutaceae–
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
154
Aşıda başarıyı etkileyen etmenler
a) Uyuşmazlık
b) Bitki özelliği
c) Aşılama ve izleyen dönemde ortamın
sıcaklık ve nem şartları
d) Anacın gelişme durumu
e) Aşılama tekniği
f) Hastalık ve zararlılar
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
155
6.2.2.1.3. Anaçlar
1. Çöğür: tohumdan yetiştirilir
2. Klon: vegetatif yöntemler ile çoğaltılır
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
156
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
157
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
158
Çöğür anaçların özellikleri
a) Kök sistemleri derin ve kuvvetli gelişir.
b) Toprağa tutunmaları daha güçlüdür.
c) Virüsler ile bulaşık değillerdir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
159
Çöğür anaçlarının sakıncaları
a) Heterozigot oldukları için açılım
gösterirler.
b) Yüksek boylu ağaçlar oluştururlar.
c) Üzerindeki ağaçlar geç meyveye yatar.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
160
Bazı asma ve meyve
anaçlarının gelişme durumları
Cinsler
Asma
Elma
Armut
Erik
Kiraz
13.12.2015
Kuvvetli
du Lot, 99R
Çöğür, M12
Çöğür
Zayıf
41B, 5BB
M26, M9
Ayva
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
161
Klon anaçlarının üstünlükleri
a) Aynı kalıtsal yapıdadırlar.
b) Bodur anaçların kullanımı tercih edilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
162
Klon anaçlarının sakıncaları
a) Eğer virüslerden arındırılmamışsa
çoğaltılacak bitkiler de virüs ile bulaşık
olur.
b) Bodur tiplerin kök sistemleri zayıf ve
gevrektir. Kolay devrilebilirler.
c) Yüzlek kökleri su ve besin maddelerinin
yetersiz olduğu topraklar ve elverişsiz
iklim şarlarında iyi değillerdir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
163
6.2.2.1.4. Aşı tipleri
a) Göz aşıları: Anaç ve kalemin “kabuk
vermesi (su yürümesi)” gereklidir.
b) Kalem aşıları: Anaç ve kalemin “kabuk
vermesi” gerekli değildir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
164
Aşının yapılış zamanına göre:
a) Durgun aşı: ağustos-eylülde yapılır.
Aynı yıl tutar. Ertesi yıl sürer.
b) Sürgün aşı: ilkbahar-yaz yapılır. Aynı
yıl tutar. Aynı yıl sürer.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
165
Göz aşıları
T göz aşısı
Ters ┴ göz aşısı
Yama göz aşısı: H, I, bilezik, flüt, boru
Yongalı göz aşısı (anacın kabuk verdiği
ve gözün kabuk vermediği zaman
yapılır)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
166
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
167
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
168
Kalem aşıları
Dilciksiz (ekleme) aşı
Dilcikli aşı
Yarma aşı
Kabuk altı (Çoban) kalem aşısı: anacın
kabuk verdiği, kalemin kabuk vermediği
zaman yapılır
Kakma aşı
Tamir aşıları (köprü, kemer)
Makine ile aşı (omega, Ω) aşı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
169
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
170
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
171
6.2.2.2. Çelik ile çoğaltım
6.2.2.2.1. Tanım
Çelik: yeni bitki elde etmek amacı ile
bitkilerin gövde, dal, kök veya
yapraklarından kesilerek hazırlanan
parçadır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
172
Çelikle çoğaltmanın üstünlükleri
a) Dar alanda çok sayıda birörnek bitki
elde edilebilir.
b) Ucuz, çabuk ve basittir.
c) Anaç-kalem uyuşmazlığı sorunu yoktur.
d) Ana bitki ile aynı genetik özellikte
bitkiler elde edilir.
İncir, nar, ayva, fındık, zeytin, dut, asma
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
173
6.2.2.2.2. Çelik tipleri
Alındıkları organlara göre: dal, yaprak,
yaprak-göz, kök çelikleri
Alındıkları döneme göre: odun, yarı odun
(odunsu), yeşil çelikler
Hazırlanış şekillerine göre: basit (adi),
ökçeli, dipçikli, sırık çelikleri
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
174
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
175
6.2.2.2.4. Çeliklerde kök oluşumu
Adventif kökler kambiyum ve sekonder
floemdeki meristematik hücrelerdeki kök
taslaklarından oluşur.
Kallus: yara dokusu. Parankima
hücrelerinin yığın halde birikmesi ile
oluşur.
Kök oluşumu için yara dokusunun
oluşması şart değildir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
176
6.2.2.2.5. Çeliklerde
köklenmeyi etkileyen faktörler
- Ana bitki faktörleri
a) Beslenme durumu
b) Yaşı
- Çelik hazırlanacak dal/sürgünün özellikleri
a) Dal/sürgün üzerindeki yeri
b) Meyve veya odun dalı olması
c) Çelik tipi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
177
- Çelik alma zamanı
(Zeynel DALKILIÇ)
Çeliklerde köklenmeyi
etkileyen dışsal faktörler
1. Köklenme ortamı: kum, torf (turba,
peat-moss), perlit, vermikülit, pomza,
zeolit, toprak
2. Sıcaklık
3. Nem
4. Işık
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
178
Çeliklerde köklenmeyi uyarıcı
özellikler ve uygulamalar
1. Çelik üzerinde tomurcuk veya yaprak
varlığı
2. Polarite
3. Yaralama
4. Büyümeyi düzenleyici maddeler (IBA
vb.)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
179
6.2.2.3. Daldırma ile çoğaltım
6.2.2.3.1. Tanım
Daldırma: dalın ana bitkiden ayrılmadan
köklendirilmesidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
180
Daldırmanın üstünlükleri
a) Yeni sürgün oluşup kendine yeterli hale
gelinceye kadar ana bitkiden beslenir.
b) Daha az ustalık, çaba, ekipman
gerektirir.
c) Bazı türlerde basittir.
d) Anaç ve aşı sorunu yoktur.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
181
Daldırmanın sakıncaları
a) Maliyeti yüksektir.
b) Bazen özen gerektirir.
c) Elde edilecek yeni bitki sayısı diğer
yöntemlerden daha azdır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
182
6.2.2.3.2. Daldırma tipleri
Uç: ahududu
Basit: domates, kızılcık
Hendek: asma, böğürtlen, kızılcık
Tepe: frenk üzümü, elma, ayva
Hava: kauçuk, turunçgiller
Yılankavi: asma
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
183
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
184
6.2.2.4. Özelleşmiş/değişikliğe
uğramış gövde ve kökler ile çoğaltım
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
185
Değişikliği uğramış gövdeler
Kollar (runners, stolon): çilek
Yavrular (offsets): hurma, ananas
Rizomlar (rhizomes): muz
Yumrular (tubers): yer elması, patates
Soğanlar (bulbs): soğan
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
186
Değişikliğe uğramış kökler
Yumru kökler (tuberous): tatlı patates,
yıldız çiçeği
Kök sürgünleri (suckers): ahududu,
enginar
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
187
6.2.2.5. Apomiktik tohum ile çoğaltım
Apomiksis: döllenme olmadan ana
yapısından doğrudan tohum
oluşmasıdır.
Elma, mango, turunçgiller
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
188
6.2.2.6. Doku kültürü ile çoğaltım
In vitro: cam içerisinde
Cam deney tüpleri, Petri kapları,
kavanozlar
Steril ortam
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
189
Doku kültürü ile çoğaltımın üstünlükleri
a) Zor köklenen bitkilerin çoğaltılması
b) Çoğaltma katsayısının yüksekliği
c) Bitki karantinasında kolaylık
d) Virüssüz bitki elde edilmesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
190
Doku kültürü ile çoğaltımın aşamaları
1. Hazırlık
2. Sürgün oluşumu
3. Kök oluşumu
4. Toprağa şaşırtma
Şaşırtma: topraksız
Aktarma: topraklı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
191
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
192
BÖLÜM 8: YILLIK BAKIM İŞLERİ
1.
2.
3.
4.
5.
01.04.2015
Toprak işleme
Budama
Sulama
Gübreleme
Hastalık, zararlılar, yabancı otlarla
mücadele
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
193
8.1.2. Budama
1. Dikim
2. Şekil
a)
b)
c)
d)
Goble (vazo)
Doruk dallı
Piramit
Palmet
3. Ürün
4. Gençleştirme
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
194
Goble (vazo, çanak)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
195
Goble (vazo, çanak)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
196
Doruk Dallı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
197
Doruk Dallı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
198
Piramit
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
199
Piramit
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
200
Palmet
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
201
Palmet
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
202
Verim Budaması
1. Birbiri üzerine gelen dallar çıkartılır
2. Çıplaklaşan dallar üzerinde yeni sürgün
oluşturulur
3. Kuru, hastalıklı, zayıflamış dallar çıkartılır
4. Fazla meyve dalları seyreltilir
5. Eğme-bükme yapılmadan kesilmeli
6. Meyve ağırlığından dolayı eğilen dalların
açısı birbirlerine bağlanarak daraltılır
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
203
Gençleştirme Budaması
1. Çok ihtiyarlamış ağaçlara uygulanmaz.
2. Dayanım:
zeytin>armut>erik>elma>kayısı>kiraz
3. Sıcak ve kurak iklimde > nemli iklim
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
204
Asma – Goble – Guyot
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
205
Asma – Kordon
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
206
Asma – Kısa(kalem) –
Karışık(ırgat, bayrak)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
207
Budama aletleri
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012
(Zeynel DALKILIÇ)
208
Arasınav
09.04.2015 Perşembe
12:30
C1-Z01
Çoktan seçmeli (5 seçenekli)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010, Soylu 2012 (Zeynel DALKILIÇ)
209
BÖLÜM 7: BAĞ VE BAHÇE TESİSİ
15.04.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
210
7.1. Meyve Bahçesi-Bağ Tesisi
1.
2.
3.
4.
5.
Yer seçimi
Tür ve çeşit seçimi
Anaç seçimi
Tozlanma isteğinin bilinmesi
Dikim sistemleri ve dikim sıklığı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
211
6. Fidan tipinin ve sayısının belirlenmesi
7. Dikim zamanı
8. Arazi hazırlığı
9. Fidan dikimi
10. Ara tarım
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
212
7.1.1. Yer seçimi
Geniş su kütlelerine yakınlık, yükseltiler ve
topografya etmenleri etkilidir.
Dik alanlarda yamaca meyve bahçesi kurulması
- İlkbaharda güney yöneye göre daha serin olan
kuzey yöney
- Alan teraslanmalı (sekileme)
- Sulama sistemi seçimi
- İlkbaharda soğuk havanın biriktiği çukur
yerlere dikkat
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
213
Yer seçiminde etkili etmenler:
- İklim
- Toprak
- Su
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
214
İklim
Elma, armut, erik, kiraz -22°C’ye
dayanabilir.
Soğuklama isteği
Sıcaklık toplamı
Vegetasyon süresi: ilkbahar son donusonbahar ilk donu
Enlem ve yükselti arttıkça vegetasyon
süresi kısalır. Sıcaklık düşüktür.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
215
Toprak
Derin, verimli, iyi havalanan, kumlu-tınlı
a) Nehir ağzı deltada
b) Kanyon ağzında
c) Çok iyi drenaj yapılmış kayalık arazi
pH=5.5-6.5
pH=7.5 ise kivi, şeftali kloroz
Taban suyu seviyesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
216
Su
İyi kalitede ve yeterli miktarda olmalı
Nehir, kanal, kuyu, yağmur, kar
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
217
7.1.2. Tür ve çeşit seçimi
Şeftali / şeftali kombinasyonları temiz
toprakta
Nematodlu topraklarda şeftali /
Nemaguard kombinasyonu kullanılır.
Bahçede sadece tek çeşit şeftali değil,
erkenci-geççi taze, konserve ve meyve
suyuna uygun çeşitler dikilmelidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
218
7.1.3. Anaç seçimi
Çöğür
Klonal
Erik / şeftali, nemli toprağa duyarlıdır.
Armut / ayva, bodurlaşmış bitkiler oluşturur.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
219
7.1.4. Tozlanma isteği
Meyve türleri ve çeşitleri kendine verimli,
kısmen verimli, verimsiz olabilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
220
7.1.5. Dikim sistemleri ve
dikim sıklığı
Anacın büyüme ve gelişme kuvveti,
Toprak yapısı ve işlenmesi
Gübreleme
Sulama
Çöğür anaçlar geniş aralıkla dikilir.
Klonal bodur anaçlar dar aralıkla dikilir.
Hava nemi yüksek yerde ağaç aralığı
nasıl olmalıdır?
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
221
Dikimden önceki dikim planı
1. Çeşitlerin yerleri ve gerekli fidan sayısı
2. Sulamanın planlanması
3. Ağaç sıralarının sonlarında traktör
dönüş aralığı bırakılması
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
222
Dikim sistemlerinin seçiminde
dikkat edilmesi gerekenler
1. Tozlayıcıya gerek olup olmaması
2. Tam büyüklüğünü aldığında ağaç
seyreltmesi gerekir mi?
3. Sulama suyunun akış yönü
4. Damla sulama hattının yerleştirilmesi
5. Hasadın elle veya mekanik olması
Neden ağaç sıraları kuzey-güney yönde
olmalıdır? Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
13.12.2015
223
DALKILIÇ)
Dikim sistemleri
Kare
Dikdörtgen
Satranç
Üçgen
Kontur
Duvar
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
224
7.1.6. Fidan tipinin ve sayısı
Fidanlar önceden sipariş edilmelidir.
1 yaşlı fidanlar tercih edilmelidir. Neden?
1. Daha ucuzdur.
2. Taşınması daha kolaydır.
3. Dikim daha kolaydır.
4. Büyüme daha erken başlar.
5. Ağaç tacı oluşturulurken dal seçimi istendiği
gibi yapılır.
6. Ağaç daha kuvvetli büyür ve gelişir. Neden?
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
225
7.1.7. Dikim zamanı
Kışın soğuk ve kurak olduğu yerde
fidanların ilkbaharda,
Kışın ılık ve yağışlı olduğu yerde
sonbaharda dikilmesi tavsiye edilir.
Neden?
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
226
7.1.8. Arazi hazırlığı
Tesviye
Toprak işleme
Yabancı otların temizlenmesi
(Yabani ot değil!)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
227
7.1.9. Fidan dikiminde dikkat
edilmesi gerekenler
1. Dikim budaması: kırık, kalabalık
yaratan kökler kesilir.
2. Çıplak (açık) köklü fidanlar toprak nemli
iken dikilmelidir. Tüplü (kaplı) fidanlar,
torbalarından çıkarılarak dikilmelidir.
3. Fidan çukuru köklerin sıkışmasına
neden olmayacak derinlikte açılmalıdır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
228
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
229
4. Dikim sırasında kökler toprak ile iyice
temas ettirilmelidir. Fidanın dibi ayak ile
iyice bastırılmalıdır.
5. Dikim sırasında yanmış ahır (organik)
gübre verilebilir.
6. Dikimden sonra can suyu verilmelidir.
7. Dikim tahtası kullanılması yardımcı
olabilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
230
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
231
7.1.10. Ara tarım
Meyve bahçesinin ilk kurulum yıllarında
sıra arasındaki boş alanlarda yapılan
yetiştiriciliktir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
232
7.3. Sebze Bahçesi Tesisi
15.04.2015
A. Açıkta
1.
2.
3.
4.
Aile (amatör, hobi)
Karışık
Tarla
Bahçe (ticaret)
B. Örtüaltında (ser, sera)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
233
Aile Sebzeciliği
Aile bireylerinin sebze gereksinimini
karşılamak amacı ile ev bahçelerinin
küçük parsellerinde yapılır.
0.2-0.5 da
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
234
Karışık Sebzecilik
Kırsalda meyve ağaçları ve bağ omcaları
arasında sebzelerin yetiştirilmesi.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
235
Tarla Sebzeciliği
Kırsalda geniş arazilerde sadece sebze
veya buğday, arpa, patates, şeker
pancarı vb. ürünler ile ekim nöbetine
(münavebe) girerek yapılır.
2000 da
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
236
Bahçe (Ticaret) Sebzeciliği
Büyük şehir kenarlarında (suburban)
tüketimin fazla olduğu yerlerde kurulur.
2-50 da
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
237
Örtüaltı (ser, sera) Sebzeciliği
İklim şartlarının elverişli olmadığı yerde ve
zamanda yoğun olarak yapılır.
- Çevresel etmenlerin olumsuzluğundan
korunmak (soğuktan koruma vb)
- Turfandacılık (erkencilik, geççilik)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
238
7.3.1. Açıkta Sebze Yetiştiriciliği
7.3.1.1. Sebze bahçesinin yerinin seçilmesi
a) Ekolojik etmenler:
-
İklim
Toprak
b) Ekonomik etmenler:
13.12.2015
Ulaşım kolaylığı
Köye yakınlık
Fabrikalara yakınlık
Kredi olanakları
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
239
7.3.1.2. Sabit tesislerin
planlanması ve kurulması
-
Bahçenin çevrelenmesi
Saklama ambalaj evleri, depolar
Ahırlar, gübrelik
Fide yastıkları
Yollar
Ana ve yan parseller
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
240
Fide yastıkları
Güneye doğru meyilli, kuzeyi kapalı, gün
boyunca güneş alan, rüzgârdan
etkilenmeyen kuytu yerde olmalıdır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
241
Yastık
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
242
Ana ve yan parseller
Ana parselle üzerinde bölünen tâli parsellerde
‘tava, ‘tahta’, ‘masura’ yapılır.
Tava: bitkilerin yetiştiği yer ile su arkı aynı
hizadadır.
Tahta: bitkilerin yetiştiği yer yüksekte, su arkı
tabanı 20-30 cm aşağıdadır.
Masura: 20-30 cm derinliğinde iki ark arasında
balık sırtı gibi yükseltilmiş toprak yığınıdır.
Genişliği 60-80 cm uzunluğu 5-50 m olabilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
243
Tava – Tahta – Masura
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
244
7.3.2. Örtüaltı Sebze Yetiştiriciliği
a) Alçak sistemler:
-
Toprak malçlaması,
Plastik örtüler,
Sıcak-ılık-soğuk yastıklar,
Alçak tüneller
b) Yüksek sistemler
13.12.2015
Yüksek plastik tüneller
Serler (seralar)
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
245
Toprak malçlaması
Malçlama: toprağın üstüne siyah veya
beyaz plastiklerin serilmesinden sonra
üzerinde sebze yetiştirilmesi.
Plastik koruyucu toprağın ısınmasını
sağlayarak erkencilik sağlar.
Meyvenin toprak ile temasını keserek
kirlenmemesini, toprak kökenli hastalık
ve zararlılardan korunmasını sağlar.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
246
Malçlama
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
247
Alçak tünel
Yüksekliği 30-100 cm, genişliği 60-150
cm, uzunluğu 10-50 m, yarım daire
kesitli koruyucudur. İskelet malzemesi
kargı, kamış, ağaç dalları, sert plastik,
galveniz boru olabilir.
Isıtılmadığı için erken ilkbahar ve geç
sonbaharda 10-30 günlük koruma
sağlayabilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
248
Yüksek plastik tünel
Yüksekliği 1.5-2.0 m, genişliği 3-5 m,
uzunluğu 10-50 m’dir.
İskelet malzemesi boru veya ağaçtan yapılır.
İstenirse içine basit ısıtıcılar yerleştirilebilir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
249
Ser (sera)
İklim şartlarının elverişli olmadığı
dönemlerde plastik veya cam örtülü kalıcı
yüksek yapıdır.
Kuruluş şekillerine göre: bireysel, bitişik, blok
Büyüklüklerine göre: büyük, orta, küçük
Konstrüksiyon malzemelerine göre: ahşap,
çelik, alüminyum, sert plastik, kamış, beton
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
250
Ser (sera) devam
Örtü malzemelerine göre: cam, yumuşak
veya sert plastik, suni elyaf
Isıtılma durumlarına göre: sıcak, ılık,
soğuk. (Güneş, jeotermal, kömür, odun,
doğal gaz, elektrik)
Kullanım amaçlarına göre: yetiştirme,
muhafaza, teşhir, fide, ıslah, araştırma
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
251
Karık
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
252
Sebze – Tek sıralı – çift sıralı – çok sıralı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
253
BÖLÜM 8: YILLIK BAKIM İŞLERİ
1.
2.
3.
4.
5.
22.04.2015
Toprak işleme
Budama
Sulama
Gübreleme
Hastalık, zararlılar, yabancı otlarla
mücadele
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
254
8.1. Meyve Bahçeleri ve
Bağlarda Yıllık Bakım İşleri
8.1.1. Toprak İşleme
Amaçları:
a) Yabancı otlar ile mücadele
b) Toprağın havalandırılması, ısınması
c) Bitki besin maddelerinin bitkiler
tarafından alınabilir duruma getirilmesi
d) Kaymak tabakasının kırılarak su
kaybının önlenmesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
255
DALKILIÇ)
8.1. Meyve Bahçeleri ve
Bağlarda Yıllık Bakım İşleri
8.1.2. Budama, Terbiye
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
256
8.1. Meyve Bahçeleri ve
Bağlarda Yıllık Bakım İşleri
8.1.3. Sulama – Yararları
1. Kök büyümesi-gelişmesi
2. Sürgün büyümesi-gelişmesi
3. Gövde ve taç büyümesi-gelişmesi
4. Çiçek tomurcuğu oluşması-gelişmesi
5. Meyve dökümleri
6. Meyve verimi-kalitesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
257
Sulama – Zararları
1. Aşırı vegetatif büyüme-gelişme
2. Sonbaharın geç zamanlarına kadar
yapılan sulama, sürgünlerin
zamanında pişkinleşmemesine ve kışın
donmasına
3. Aşırı büyüyen yaprak gölgeleme yapar
4. Derim öncesi, meyvenin, tad, renk,
yola dayanımını azaltır
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
258
Sulama – Zararları devam
5. Olgunluğa yakın zamanda, meyveyi
çatlatır
6. Üretim masraflarını artırır
7. Bitki besin maddelerinin yıkanmasına
neden olur
8. Tuzlanmaya, çoraklaşmaya neden olur
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
259
Sulama Zamanının Belirlenmesi
Yerçekimi suyu
Tarla kapasitesi (TK)
Sürekli (devamlı) solma noktası (SSN)
Kullanılabilir su kapasitesi: TK - SSN
Higroskopik (bağlı) su
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
260
Sulama Zamanları
-
Kış
İlkbahar
Yaz
Sonbahar
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
261
Sulama Aralığını Belirleyen Etmenler
İklim
Toprak
Bitki
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
262
Sulama Yöntemleri
Tava
Karık
Yağmurlama
Damla
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
263
8.1.4. Gübreleme
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
264
Bitki Besin Maddeleri
Makro
N
P
K
Ca
Mg
S
13.12.2015
Mikro
Fe
Mn
Zn
B
Mo
Cl
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
265
Gübreler
- Organik
- Ahır gübresi, kompost, yeşil gübre, kankemik unu, pamuk küspesi
- İnorganik
-
N’lu: amonyum sülfat, amonyum nitrat, üre)
P’lu: normal, triple diamonyum, süper fosfat)
K’lı: potasyum sülfat, potasyum nitrat)
Kompoze: 15-15-15, 20-20-20, 20-20-0
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
266
Gübrelemeye Etki Eden Etmenler
İklim
Toprak
Bitki
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
267
Gübreleme Yöntemleri
- Toprak yüzeyine serpmek
- Toprak içerisine vermek
- Yapraklara püskürtmek
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
268
8.1.5. Hastalık, Zararlı,
Yabancı Otlar ile Mücadele
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
269
Koruyucu Önlemler
- Tolerant/dayanıklı tür-çeşit seçimi
- Sağlıklı fidan
- Fidan, fidanlıktaki yetiştirildiği yerden
bahçede daha derin/yüzlek
dikilmemelidir.
- Yıllık bakım işlerinin zamanında ve
uygun yapılması
- Hastalık, zararlı, yabancı ot gelişmesine
izin verecek ortamdan kaçınılmalıdır.
- Etmenlerin yayılmaları önlenmelidir
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
270
DALKILIÇ)
(vektör kontrolu vb.)
Mekanik mücadele: enfeksiyonlu dallar
toplanıp toprağa gömülür/yakılır
Kimyasal mücadele: ilaç ile
1. ilaçlama: tomurcuklar patlamadan önce
2. ilaçlama: çiçekler açılmak üzereyken
3. ilaçlama: taç yapraklarının ¾’ü
döküldükten sonra
4. ve diğer ilaçlamalar: duruma göre
gerekli oldukça
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
271
Fungisit: funguslara karşı
Bakterisit: bakterilere karşı
İnsektisit: böceklere
Akarisit: akarlara karşı
Nematisit: nematodlara karşı
Herbisit: yabancı otlara karşı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
272
8.2. Sebze Bahçesindeki Yıllık
Bakım İşleri
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
273
BÖLÜM 9: BAHÇE BİTKİLERİNİN
MUHAFAZASI VE PAZARA
HAZIRLANMASI
06.05.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
274
Türkiye’de üretilen bahçe bitkilerinin
yaklaşık %25-40’ı hasat ve sonrası
aşamalarda çeşitli nedenlerle kayıp
olmaktadır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
275
Muhafaza
Üründeki metabolik olayların hızını
azaltarak ürünün pazarlama aşamasına
kadar kalite (nitel) ve kantitesinin (nicel)
korunacağı şartlarda bekletilmesidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
276
Muhafazanın yararları
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Ürünün nitelik ve nicelik kayıpları azaltılır.
Pazarlama süreci uzatılır.
Ürünün üretim endüstrisi geliştirilir.
İstihdam olanağı artırılır.
Etkin işgücü kullanımı sağlanır.
İhracatta süreklilik sağlanır.
Üretici ve tüketici arasında fiyat dengesi
oluşturulur.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
277
Kayıpların Sınıflandırılması
A. Doğrudan üründeki değişimlerden
kaynaklanan kayıplar
1. Ürün kaybı
2. Besin değerindeki kayıplar
3. Duyusal kalite kaybı
Renk değişimi
Su kaybı
Pektin parçalanması sonucu dokuda yumuşama
Organik asit vb. değişiminden dolayı tadın
etkilenmesi
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
278
e) Uçucu bileşiklerin
konsantrasyonundaki
değişim
DALKILIÇ)
a)
b)
c)
d)
B. Ekonomik kayıplar
1. Materyal kaybı
2. Enerji ve işgücü kaybı
3. Kârdan kayıp
4. İyileştirme masrafı
5. Atık materyallerin imha masrafı
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
279
Hasat (Derim, Toplama)
Bitki veya toprak üzerinde belirli bir
olgunluk aşamasına erişen veya
gelişmesini tamamlayan ürünlerin ana
besin kaynağından ayrılması ya da
topraktan sökülmesi işlemidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
280
Ağaç olumu
Ürünün hasat edilmeye hazır olma
durumudur. Ancak ürünün, ana bitkiden
ayrıldıktan sonra en yüksek yeme
kalitesine ulaşmak için gereken
olgunlaşma olaylarının tamamlanması
için zamana ihtiyaç vardır. Örneğin
kavun, armut, Trabzon hurması, muz,
limon,vb.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
281
Yeme olumu
Ürünün tüketime veya teknolojik
değerlendirilmeye uygun olma
durumudur. Dış görünüş ve tad
bakımından tüketici tarafından en çok
beğenilen durumdadır. Örneğin kayısı,
şeftali, kiraz, vişne, erik, çilek, portakal,
hıyar, karpuz, vb.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
282
Muhafaza bazı türlerde ağaç olumu ile
yeme olumu arasındaki sürede
uygulanırken, bazı türlerde yeme olumu
süresince uygulanır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
283
Bahçe ürünlerinde olgunluk
belirleme kriterleri
1. Kabuk zemin (alt) rengi: elma, armut
ayva, şeftali, kayısı, bazı erik
2. Kabuk üst rengi: üzüm, erik, kiraz,
vişne, çilek
3. Meyve eti sertliği: elma, armut ayva,
şeftali, kayısı, bazı erik
4. Nişasta miktarı: elma
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
284
5. Meyve suyu (usare) miktarı: turunçgiller
6. Suda çözünebilir kuru madde (SÇKM)
miktarı: kiraz, vişne, erik, şeftali, kayısı,
üzüm
7. Titre edilebilir asit (TA) miktarı:
8. Olgunluk indisi: SÇKM / TA: turunçgiller
9. İrilik ve şekil: şeftali, elma, armut,
kavun
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
285
10. Meyvenin bitkiden ayrılma durumu:
kavun, şeftali, kayısı, domates
11. Tam çiçeklenmeden sonra geçen gün
sayısı: elma, armut
12. Solunum ve içsel etilen üretim hızı:
klimakteriyum
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
286
Soğukta Muhafaza Yöntemleri
Amaç, düşük sıcaklığın metabolik
aktiviteyi yavaşlatıcı etkisinden
yararlanmaktır. Nasıl?
1. Fiziksel yöntemler:
2. Kimyasal yöntemler
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
287
1. Doğal soğutmalı depolar
a) Doğal havalandırmalı
b) Yapay havalandırmalı
2. Yapay havalandırmalı depolar
a) Doğrudan soğutmalı
b) Dolaylı soğutmalı
3. Kontrollu atmosferde muhafaza
4. Değiştirilmiş atmosferde muhafaza
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
288
Bahçe Ürünlerinin Pazara
Hazırlanması
Amaç, ürün içerisinde bulunan
istenmeyen materyalleri uzaklaştırmak,
benzer özellikte olanlarını seçmek ve
ürünün pazarlanabilecek olan
bölümünün değerini artırmaktır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
289
Paketleme evi
Fırçalama
Yıkama
Fümigasyon
Mumlama
Boylama
Depolama
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
290
Ambalajlama
Gaz değişimini ayarlamalı, su kaybını en
aza indirmeli, ürünü mekanik
zararlanmadan korumalı, ürünü
mikrobiyolojik bulaşmadan uzak
tutmalıdır.
Karton, tahta, plastik kutu; kasa; plastik
torba; çuval
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
291
BÖLÜM 10: BAHÇE BİTKİLERİ
TARIMINDA BÜYÜMEYİ
DÜZENLEYİCİLERDEN YARARLANMA
13.05.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
292
Fitohormon: bitki bünyesinde oluşup
bitki büyümesini yöneten bileşiklerdir.
Özellikleri:
1.Bitki bünyesinde oluşması
2.Oluştuğu yerden başka bir yere
taşınabilir olması
3.Taşındığı yerde değişik yaşam
olaylarını yönetmesi/düzenlemesi
4.Çok küçük konsantrasyonda etkisini
gösterebilmesi.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
293
Hormon: doğal
Bitki büyümeyi düzenleyici maddeler
(BBDM): yapay
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
294
Bitki Büyümesini Düzenleyici
Maddeler (klasik)
Büyümeyi uyarıcılar
1. Oksinler
2. Gibberellinler
3. Sitokininler
Büyümeyi engelleyiciler
4. Dorminler
5. Etilen
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
295
Bitki Büyümesini Düzenleyici
Maddeler (yeni)
Büyümeyi uyarıcılar
- Brassinosteroidler
- Jasmonik asit
- Salisilik asit
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
296
Oksinler uyarıcı
1910, 1926’da keşfedilmişlerdir.
IAA: indol asetik asit (doğal)
IBA: indol bütirik asit (yapay)
NAA: naftelen asetik asit (yapay)
2,4-D: 2,4-dikloro fenoksi asetik asit
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
297
Gibberellinler uyarıcı
Gibberella fujikuroi fungusunun
Japonya’da çeltik (Oryza sativa)
bitkilerinin daha hızlı büyüyüp erken
çiçek açtıkları gözlenmiş.
Gibberellin A (doğal) = GA3 (gibberellik
asit)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
298
Sitokininler uyarıcı
1964’te mısırdan (Zea mays) Zeatin
(doğal) saflaştırılmıştır.
BA: benzil adenin (yapay)
BAP: benzil amino pürin (yapay)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
299
Dorminler engelleyici
Absizin (doğal, absizik asit, ABA),
pamukta (Gossypium hirsutum) küçük
meyvelerin dökülmesine neden olur.
AMO-1618, Phosphon, Alar, Cycocel
(Chlorcholiinchlorid, CCC) (yapay)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
300
Etilen engelleyici
C2H4 gazı (doğal)
Metiyonin amino asidinden sentezlenir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
301
- AMO-1618 ve Phosphon ile oluşan
bodurluk, gibberellin biyosentezini
engellenmesi sonucudur.
- Oksinler, tohumların çimlenmesine etki
etmez.
- Gibberellinler, tohumların çimlenmesine
etki eder.
- Sitokininler tek başına etkili değilken
sitokinin+gibberellin etkilidir.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
302
- Absizik asit tohumları dinlenmede tutar.
- Gibberellin sentezi az olan bitkiler
bodurlaşır.
- Buğday, fasulye, bezelye, mısır,
patatese yüksek dozda gibberellin
uygulanırsa sürgün uzunluğu fazla
artarak verim düşer.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
303
- Meyvede Ca noksanlığı nedeni ile
oluşan acı benek hastalığı, büyümeyi
engelleyici maddeler ile azaltılmıştır.
- Büyümeyi engelleyiciler tepe tomurcuğu
hakimiyetini (baskısını) ortadan kaldırır.
Örneğin %0.5’lik Cycocel uygulanan
domateslerde tepe tomurcuğu
kesilmeden yan tomurcukların sürdüğü
gözlenmiştir. Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
13.12.2015
304
DALKILIÇ)
Büyümeyi Düzenleyici
Maddelerin Kullanılma Alanları
- Kök oluşumu: oksinler
- Dinlenme süresinin kısaltılması:
gibberellinler
- Geç dondan koruma: oksinler,
tomurcukların sürmesi geciktirir
- Çiçek ve küçük meyve seyreltmesi:
oksinler (NAA, naftalen asetamid)
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
305
- Hasadı kolaylaştırmak: etilen, kiraz,
vişne, zeytin
- Çekirdeksizliği artırmak, salkım
seyreltmek, tane iriliğini artırmak:
gibberellik asit, üzüm
- F1 melez hıyar tohumu üretimi:
gibberellinler, erkek çiçek açtırır.
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
306
Uygulama Sınavı
20.05.2015
Uygulama Sınavı (Bütünleme)
22.05.2015
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
307
Final Sınavı
26.05.2015 Salı 13:00
ADÜ ZF C1-Z01
Bütünleme Sınavı
09.06.2015 Salı 13:00
ADÜ ZF C1-Z01
13.12.2015
Ağaoğlu ve ark. 2010 (Zeynel
DALKILIÇ)
308
Download

BBY_Final_260515