MEDRESELER
1
İlk Selçuklu medresesi Tuğrul Bey (10401063) tarafından 1046 yılında Nişabur'da
kurulmuştur.
Başlıca Selçuklu medreseleri
Nizamülmülk (1063-1092) tarafından
kurulmuştur.
2
Medreselerde güçlü bir din eğitiminin yanında,
•
İslâm hukuku anlayışına uygun
eğitilmiş güvenilir ve yetenekli
yöneticileri yetiştirmek
amaçlanmıştır.
Nizamülmülk
•
Bağdat, Musul, Basra, Nişabur, Belh,
Herat, İsfahan, Merv, Amul, Rey ve
Tuş gibi büyük kentlerde çok sayıda
bu tip medreseler kurdu.
3
Nizamülmülk medreselerinin başlıca amaçları
1) Din Adamı Yetiştirmek,
2) Yoksul Ve Yetenekli Öğrencileri Okutup Topluma
Kazandırmak,
3) İmparatorluğun Yönetimi İçin Memur Yetiştirmek Ve
4) Devlet Adamlarını Eğitmektir.
5) Bilginleri Bir Görev Ve Maaşla Medreselere Bağlayıp
Denetim Altında Tutmaktır.
4
Nizamiye medreseleri, "eğitimde şans ve
fırsat eşitliği" gerçekleştirmeye
çalışmıştır.
Devlet, medreseleri "yatılı ve burslu" bir
eğitim kuruluşu haline getirmekle
öğretimde imkân ve fırsat eşitliğini
sağlama çalışmalarına girişmiş oluyordu.
5
Aslında medreseler Selçuklulardan önce
kurulmuştur.
Ancak bunlar özel medrese
niteliğindeydi.
Oysa, Nizamiye medreseleri devletin
teftiş ve himayesi altında faaliyet
gösteren resmî ve muntazam öğretim
kurumları idi.
6
Nizamiye Medreselerinin Türk ve İslâm Eğitim
Tarihindeki Yeri ve Önemi:
Medreseler, ilk önce Türkistan'da Karahanlılar
tarafından kurulup, Gazneliler ve Samanoğulları
tarafından da geliştirilmekle beraber,
Medreselerin devlet ve toplum tarafından büyük
bir ilgi ve destek görmesi sonucunda
yaygınlaşmaları ve bir üniversite kimliği
kazanmaları Nizamiye medreseleriyle
gerçekleşmiştir.
7
Nizamiye medreselerinde genellikle
din, hukuk ve dil öğretimi yapılırdı.
Nizamiye medreselerinde Felsefe ve
Mantık dersleri de okutulmuştur.
8
Arapça'nın İslâm dünyasının ortak öğretim dili olarak
yaygınlaşması Nizamiye medreseleriyle gerçekleşmiştir.
Nizamiye medreseleri, Türk ve İran halkı ve kültürünün
yakınlaşması ve kaynaşmasında aktif rol oynadığı gibi,
ortak bir İslâm kültürü ve müslüman kardeşliğinin
doğmasında da etkili olmuşlardır.
Bugün orta ve yüksek öğretim kurumlarında uygulanan
"ders geçme sistemi”, Nizamiye medreseleriyle
kurumlaşmış ve yaygınlaşmıştır.
9
Bugün çağdaş dünyada yüksek öğretim kurumlarında
uygulanan burs, kredi ve yatılılık sistemi, Nizamiye
medreseleriyle kurumlaşmış ve yaygınlaşmıştır.
Medreselere daimi statüde öğretim elemanı
yetiştirme ve
bunlar arasında bir mertebeleşme sistemi oluşturma,
yine Nizamiye medreseleriyle kurumlaşmıştır.
10
Mederese kurma sebepleri
Genişleyen Selçuklu İmparatorluğu’nun yönetimi için
memur yetiştirme ihtiyacı,
İslamiyeti yeni benimsemiş Oğuz topluluklarının yeni
inançlarının pekiştirilme, eskilerinin silinme gereğinin
duyulması,
Din adamı yetiştirme ihtiyacı,
11
Yeni ele geçirilen ülkelerin manen de fethini sağlamak için
gerekli insanları yetiştirme düşüncesi,
Yoksul veya yetenekli öğrencileri okutup topluma
kazandırma düşüncesi,
Bilginleri bir görev ve maaşla medreselere bağlayıp
denetim altında tutmak ve böylece devlete karşı gizli
hareketlere katılmaları ihtimalini ortadan kaldırmak,
12
Taşkınpaşa
Medresesi
Ürgüp-Soğanlı yolu kenarında, Ürgüp’ün 20km. güneyindeki Damsa
(Taşkınpaşa) köyündedir. Karamanoğulları’na ait Medrese,
13
İhlasiye
Medresesi
Bitlis İl Merkezinde bulunan Medrese, Selçuklular tarafından 1216
tarihinde yaptırılmıştır.
14
Atabey Gazi Ertokuş Medresesi
Medrese, I. Alaaddin Keykubat zamanında, Selçuklu uç kumandanı Mübarizeddin
Ertokuş tarafından H. 621 / M. 1224 yılında yaptırılmıştır.
15
Eğirdir Dündar Bey Medresesi (Taş Medrese)
Medrese, 1237 yılında Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında han
olarak yapılmış
16
Sırçalı Medrese
Konya'nın ve Anadolu'nun önemli
medreselerinden biri olan Sırçalı
Medrese Konya İli, Meram İlçesi,
Gazialemşah Mahallesi'ndedir.
Medrese, II. Gıyaseddin Keyhüsrev
Devrinde Bedreddin Muslih tarafından
yaptırılmıştır.
Çeşitli değişikliklerle 1924 yılına kadar
medrese olarak kullanılmıştır.
17
ŞİFAİYE MEDRESESİ
Selçuklu Sultanı I. İzzettin Keykavus tarafından 1217 M. yılında inşa
ettirildiği yazmaktadır. Anadolu'daki Selçuklu tıp sitelerinin ve
hastanelerin en büyük boyutlusudur.
18
GÖK MEDRESE
1271 yılında Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından yaptırılmıştır.
19
BURUCİYE MEDRESESİ
1271 M. yılında Anadolu Selçuklu Sultanlarından III. Gıyasettin Keyhüsrev zamanında
Hibetullah Burucerdioğlu Muzaffer Bey tarafından yaptırılmıştır.
20
YAKUTİYE MEDRESESİ (1310)
21
ÇİFTE MİNARELİ
MEDRESE
.Çifte Minareli
Medrese'nin İlhanlı
Hükümdarı
Keyhato'nun karısı
Hand Hatun
tarafından 13.yüzyılın
son çeyreği ile
14.yüzyılın ilk on
yılları arasında,
Yakutiye
Medresesinden önce
yaptırıldığı tahmin
edilmektedir.
medrese, şimdilerde
Yakutiye
Belediyesi'ne
devredilmiştir.
22
KIRŞEHİR – CACABEY MEDRESESİ
Kırşehir Emiri Nurettin
Cibrilbin Cacabey
tarafından 12711272 yıllarında yapıl
mıştır.
Döneminde astronom
i yüksek okulu olarak
hizmet vermiştir.
Taç kapısının hemen
solunda
Cacabey'in yattığı t
ürbe yer almaktadır
.
23
Büyük kubbenin hemen altında, Yıldızların incelendiği bir havuz bulunmaktadır.
Minaresi yapıdan ayrı olup, Gözlem kulesi niteliğini taşır.
Medrese yakın zamanda restore edilmiştir. Yerli ve yabancı turislerin ilgisini çeken Camii,
Kırşehir'in En büyük tarihi Camisidir.
Cacabey Camii içi
24
OSMALI
MEDRESELERİ
25
Osmanlılar döneminde, orta ve
yüksek öğretimi gerçekleştiren
medreselerin ilki Orhan Gazi
tarafından kurulan ve İznik
Orhaniyesi olarak bilinen
medresedir
26
Edirne’nin fethine kadar Bursa
Medreseleri önem olarak ilk sıradadır.
Ancak Edirne’deki Saatli (Üç Şerefeli)
Medrese ile Darulhadis yapılınca
Bursa’daki Sultaniye Medresesi ikinci
sıraya gerilemiŞtir
27
Medreselerin, müderrislerin
aldıkları yevmiyelere ve
okutulan kitaplara göre tasnif
edilmeleri Osmanlılara has bir
özelliktir.
Medreselerin tasnifi şu
şekildedir:
28
A-) Haşiye-i Tecrîd (Yirmil Medreseler):
Müderrisine 20 akçe verilen medreselerdir.
Tahsil süresi önceleri iki yıl iken daha sonraları üç ay
olarak tespit edilmiştir
Belâgat, Kelâm ve Fıkıh,
29
B- Miftah (Otuzlu)
Bunların tahsil süresi 1529- 30 sıralarında iki sene iken,
1597-98 tarihinde üç ay olarak tespit edilmiştir.
Fıkıh, Belâgat, Kelâm ve Hadîs
30
C- Kırklı (Telvîh) Medreseler
Eğitim süreleri 1535-36 sıralarında iki veya üç yıl iken,
1575-76 tarihinde en az üç ay,
1597-98 tarihinde ise beş ay olmuştur
Belâgat, Kelâm, Fıkıh ve Hadîs
31
D-Ellili Medreseler
Haric Ellili ve Dahil Ellili olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Haric Medreselerin tahsil süreleri 1538-39 sıralarında bir yıl iken,
1575-76 ve 1597-98 tarihlerinde beş ay olarak tespit edilmiştir
Fıkıh, Kelâm ve Hadis,
Dahil Ellili bir yıl, 1597-98 tarihinde ise altı ay
Fıkıh, Usûl-ı Fıkıh, Hadîs ve Tefsîr,
32
E- Sahn-ı Semân Medreseleri
Fatih’ in İstanbul’ da kurduğu sekiz medresedir.
1540-41 ve 1556-57 sıralarında tahsil süreleri birer sene, 1597-98
tarihinde ise en az altı ay olarak tespit edilmiştir
Fıkıh, Usûl-ı Fıkıh, Akaid, Hadîs ve Tefsîr
33
F-Altmışlı Medreseler
Müderrisinin günlük 60 akçe aldığı medreselerdir.
Sahn’dan yüksek olmalarına rağmen tahsil müddetleri
Sahn kadardı.
Fıkıh, Kelâm, Hadis, Usûl-ı Fıkıh ve Tefsîr,
34
Fatih ‘in
Medreselerde Oda
isteği
•???
35
Fatih’ten sonra ikinci büyük örgütlenme Kanûnî
zamanında gerçekleştirildi.
Bu dönemde medreseler küçükten büyük sınıflara doğru
yükselen on iki kademeli bir sistemde örgütlenmiş ve
bu sistem aşağı yukarı imparatorluğun sonuna kadar
sürmüştür.
36
Ordunun hekim ihtiyacını karşılamak için eklenen
Tıp Medresesi ve Darüşşifa ile
Matematik öğretimi için kurulan dört medrese,
Medreselere dinsel konular dışındaki alanlarda
eleman yetiştiren bir kurum olma özelliğini
kazandırmıştır
37
Fatih zamanında kurulmuş olan medrese ve
müderris derecelenmesi yeniden değişti.
Buna göre medreseler:
1. İbtida-i Hâriç
2. Hareket-i
Hâriç
3. İbtida-i Dâhil
4. Hareket-i
6. Sahn-ı Seman
5. Musıla-ı Sahn
7. İbtida-i
8. Hareket-i
9. Musıla-ı
Altmılı
Altmılı
Süleymaniye
11.
10. Hâmise-i
Süleymaniye
Süleymaniye
12. Dârülhadis
Dâhil
38
Zamanla
öğrencilerin
•
çoğalması sonucunda geniş
kitlelere ders veren bir
müderris tiplemesi
ortaya
çıkmış
ve
bunlara
•
dersiâm denilmiştir
39
Medresede dersler sabah ve ikindi olmak üzere iki
devre olurdu.
Medrese hücreleri aslında bir talebe için olmakla
beraber zorunluluklar sebebiyle bazı hücrelerde üç
dört talebenin kaldığı da oluyordu.
Oda sahibinin rızasıyla refik denilen ikinci bir
talebe bulunurdu.
Ayrıca kıdem sahibi talebenin yemeğini pişirmek,
mangalını yakmak, odasını temizlemek, çamaşırını
yıkamak, suyunu getirmek üzere çömez veya sarf
mollası adı verilen bir talebe aynı odada kalırdı
40
Medreseye kabul edilen öğrenciler yaşla ilgili herhangi bir
sınırlamaya tabi değillerdi.
Her yaş grubundan insan medreselerde eğitim görebiliyordu.
Öğrencilerin tahsil süresi önceleri 8-9 yıl civarındayken,
Kânûnî devrinin ortalarında 5, 1576’da ise, medrese öğrencilerinin
Sahn-ı Semân’a kadar olan öğrenim süreleri 3 yıl ile sınırlandırılmıştır
41
ÖNEMLİ BİR BİLGİ
Sahn düzeyinde medrese
mezunlarına Ulema denirdi
•Ulemalar
İdam edilemez ve
hapsedilemezdi
42
MEDRESELERİN
BOZULMA
NEDENLERİ
43
1. siyasetin bilimi
baskı altında
tutması
44
2. Her şeyin temelinde İmam
esalarının aranması
bilimin imanın temlinin
olduğunun kabul edilmemesi
45
Örnek:
17. y.y. de Kadızade
Mehmet efendi , Mantık
ve Felsefe gibi akli
bilimlerle uğraşanları
imanlı bile saymamıştır.
46
3. Medreselerin iç
dinamikleri bilimi
zorlayıcı olmamıştır
ezber ön planda
kalmıştır
47
4. Batı ile gelişmiş
ülkelerle karşılaştırma
yapılmasından
kaçılmıştır.
48
5. Duraklama ve gerileme
dönemlerinde Rumeli’den
çok göç olması,
medreslerin barınma yeri
olarak kullanılması
49
6. Devletin Ordu,
Maliye gibi
kurumlarının
bozulmaya başlaması
50
7. Rüşvet, hatır
gönül işleri, aldırış
etmemek
51
MEDRESELERİN
BOZULMA BİÇİMLERİ
İSE 3 ŞEKİLDE
AÇIKLANABİLİR
52
1. - Öğretim Ve
Yöntem Alaninda
Bozulma
53
2- Müderrislerin Atama
Yönteminin Bozulması
Beşik Ulması
Sakal Bilgisizliği Örter
Düşüncesi
54
3. Medreslerde disipli
bozulması
Öğrencilerin
disiplininin
bozulması
Edepsizlik
Ahlaksızlık
vs.
Müderrislerin
disiplinlerinin
bozulması
görevi
gitmeme
Görevi
kötüye
kull. Vs.
55
Download

bölüm 4.medreseler