Bosanskohercegovački slavistički kongres I: Zbornik radova (knjiga 1) 423
Semantiku leksema tradicionalne kulture treba tumačiti uključivanjem leksičkih i
ekstralingvističkih faktora, koji su u suštini elementi kulture vezani za vreme nastanka književnog dela. Trebalo bi predstaviti njenu brojnost i terminološku zastupljenost
u tekstovima i na terenu. Poželjno bi bilo ispitati semantičku vrednost leksema turskog
porekla na terenima koji su iz turskog jezika posudili velike količine jezičkog materijala
i na osnovu dobijenih rezultata izvesti zaključke o promenama u kulturama na početku
XXI veka, načiniti odgovarajuće diferencijalne rečnike da bi se mogli razumeti i stariji
i noviji pisci koji stvaraju u izmenjenim kulturološkim uslovima i sagledati koliko je
turcizam do danas unekoliko internacionalizam na Balkanu (Primer: leksički izraz za
pojam otac, babo u rečniku turcizama A. Škaljića je: otac, poočim, deda, svekar, tast,
uopšte stariji muškarac. U Mačvi se upotrebljavao u značenju otac, ređe svekar, danas je
van upotrebe.).
6. Zaključci
Istraživanje izdvojenog korpusa vršeno je u cilju ispitivanja uticaja turskog na srpski
jezik u domenu adaptirane leksike na modelu mačvanskog govora.
U istorijsko-filološkom pregledu usvajanja i upotrebe turcizama ukazano je kako
su društvene okolnosti uslovile ulazak turcizama u srpski jezik u dužem vremenskom
periodu. Geografski faktor, kulturno-civilizacijska i ekonomska premoć utiču na prihvatanje tuđica. Istorijski pregled ukazuje da su većinu ovih reči donele Osmanlije, ali da ih
je srpski jezik mogao usvajati i ranije. Tematskom analizom izdvojene su dve osnovne
kategorije turcizama: terminološka leksika, koja je delimično zastarela (nazivi za odeću)
i svedok je leksičkog razvoja kao i kulturnih potreba u datom vremenskom periodu.
Analiza adaptacije na semantičkom nivou ukazuje na promene, jer i reči potpuno
integrisane u leksički fond srpskog jezika imaju potencijal da, pod uticajem lingvističkih i ekstralingvističkih faktora, ostvare dalje semantičke promene. Stepen adaptacije
utvrđuje se analizom. Analiza semantičkog nivoa za pozajmljenice upoređuje se sa značenjem modela u jeziku davaocu da bi se utvrdilo da li među njima postoji potpuno poklapanje, ili je došlo do promena. Osvrt na semantičku adaptaciju turcizama u srpskom
jeziku ukazuje na razlike u značenju sadržanom u semantičkoj definiciji pozajmljenice
ekscerpirane iz rečnika mačvanskog pisca i mačvanskog živog govora u poređenju sa
odgovarajućim značenjem u Škaljićevom rečniku turcizama; postoje razlike u značenju
i nedostatak polisemije.
Potpuna slika o tradicionalnoj leksici turskog porekla dobija se u preseku njenog
istorijskog razvoja i distribucije turcizama prema oblastima jezičke upotrebe, pa razlikujemo opšteknjiževnu leksiku, brojne nazive za odeću i tkanine, zatim za zanate, kuću
i okućnicu i dr. Potrebno je razjasniti razloge zbog čega se neke pozajmljene reči prihvataju, a druge marginalizuju u našem jeziku. Prikaz tematskih polja u kojima su turcizmi
zastupljeni slika je distribucije tih reči kao odraza kulturnih potreba bogatog čoveka 19.
veka. Leksikologa zanimaju i principi obličkog prilagođavanja reči neophodnih čoveku
savremene civilizacije.
Lingvokulturološki leksikografski postupak pogodan je za predstavljanje kulturološkog ekstralingvističkog nanosa u semantici leksike, što zahteva enciklopedijsku definiciju do koje se dolazi interdisciplinarnim proučavanjem.
Download

Semantiku leksema tradicionalne kulture treba tumačiti