Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Republika e Kosovës
Republika Kosova-Republic of Kosovo
Qëveria - Vlada - Government
MINISTRIA E MJEDISIT DHE PLANIFIKIMIT HAPËSINOR
MINISTARSTVO SREDINË I PROSTORNOG PLANIRANJA
MINISTRY OF ENVIRONMENT AND SPATIAL PLANNING
STRATEGIJA REPUBLIKE KOSOVA O UPRAVLJANJU OTPADOM
2012 - 2021
Priština, 2012
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
i
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Izrađivač Strategije Republike Kosova o upravljanju otpadom:
Ministarstvo Sredine i Prostornog Planiranja
VIZIJA: 2012 - 2021
Redukcija
Upotreba
Recikliranje
Proizvodnja
energije
Odlaganje
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
ii
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Govor ministra
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom imat će glavnu ulogu u cilju
postizanja odrţivog upravljanja otpadom. Kroz strategiju nastojimo da uvedemo
politiku koja pruţa okvir planiranju koja za će odrediti ciljeve upravljanja
otpadom u skladu sa akcionim planom o upravljanju otpadom i lokalnim
planovima koji su najvaţniji instrumenti za sprovođenje politike i postizanje
objektiva za upravljanje otpadom, kao komponenta ekonomskog razvoja.
Svakog dana, u kući, na poslu i različitim industrijama stvara se otpad, koji
uzrokuje štetne uticaje na ţivotnu sredinu i ljudsko zdravlje. Kao pojedinci i
institucije čine napore i svesni su mogućnosti i potrebe brige o dragocenim
resursima i zaštite ţivotne sredine i ljudskog zdravlja.
Ţivimo u vremenu brzih promena i upravljanja otpadom, mi teţimo sprovođenju
dobrih praksi drţava regiona i takođe drugih drţava EU-e. Do sada smo postigli
da izradimo zakonodavstvo o otpadu koji je dosta dobro usklađen sa
zakonodavstvom EU-e.
Sada se trebaju učiniti napori na sprovođenju zakona i praćenju stanja upravljanja
otpada. Uglavnom se treba usredsrediti na sprovođenju principa upravljanja
otpadom prema prioritetu, što znači da se što više izbegne stvaranju otpada, onda
se treba teţiti na razvoju projekata za ponovnu upotrebu i reciklaţu otpada pošto
ćemo na ovaj način smanjiti prostor potreban za skladištenje otpada i
istovremeno smanjiti zagađenje ţivotne sredine od otpada.
Na Kosovu još ima mnogo da se uradi u vezi sa upravljanju otpadom. Mi treba
da nastavima čišćenje otpda, sprečavanje i smanjenje količine otpada. Iznad
svega, mi treba da prihvatimo i da znamo da sve ono što bacimo kao otpad, da je
to roba koja ima vrednost, vrednost za koju se treba nastojati da se čuva i ponovo
upotrebi gde je god moguće.
Rešenja problema upravljanja otpadom zahtevaju angaţovanje više učesnika i
koherentno planiranje da bi se izbeglo udvostručenje napora učesnika.
Verujem da će se putem ove Strategije uvesti realna politika, ambicijozan i odrţiv
cilj i dati jasni signali za izadu planova i donošenja odluka za investiranje na
pravilno i efikasno upravljanje otpadom, u cilju obezbeđenja čistije ţivotne
sredine za buduće generacije.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
iii
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
SADRŢAJ
UVOD……………………………………………………………………......…..…9
1. CILJEVI STRATEGIJE
…………………………………….…....…....11
1.1 Ciljevi i oblast delovanja strategije
…………………………........11
1.2 Osnovni principi ……………………………………………....…...11
1.3 Zakonski okvir ……………………………………………….......…14
1.4 Evropski trendovi u upravljanju otpadom ......................................14
1.5 Upravljanje otpadom – vizija i prioritet ……………........…..........18
2. AKTUELNO STANJE
....................................................................................19
2.1 Procena stanja, problemi i prepreke ...... ........................................19
2.2 Učesnici u upravljanju otpadom
2.3 Ciklus otpada
................................................21
..............................................................................23
2.4 Procedure upravljanj otpadom
...............................................29
2.5 Objekti i prema za upravljanje otpadom
2.6 Sanacija deponija i hot spotova
3. CILJEVI I MERE
................................30
...................................................30
.............................................................................31
3.1 Ciljevi strategije
...........................................................................31
3.2 Kvantitativni ciljevi ..............................................................................33
3.3 Mere za realizaciju ciljeva
4. PRAVCI RAZVOJA
………………...........….33
....... .................................................................................39
4.1 Koncept upravljanja otpada
.............................................39
4.2 Aktivnosti za upravljanje posebnog otpada
4.3 Rehabilitacija deponija i “Hot Spotova
..............................39
.............................................45
4.4 Odgovornost za sprovođenje planiranih aktivnsoti
............................45
4.5 Instrumenti za sprovođenje planiranih aktivnsoti
.........................47
5. PROCENA INVESTICIJA I IZVOR FINANSIJSKIH SREDSTAVA
6. ZAKLJUČCI
...........48
.....................................................................................................52
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
iv
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
LISTA TABELA
Tab. 1. Količina otpada u tri drţave EU –a i
u Republici Kosovo........Error!
Bookmark not defined.
Tab. 2. Tretiranje i skaldištenje otpada u tri drţave EU-a i u Republici Kosovo
.................................................................................................................................18
Tab. 2-a: Odlaganje komunalnog otpada u Evropskoj Uniji . ….15
Tab. 3. Cene termičke obrade i skladištenja komunalnog otpada u nekoliko
drţava Evrope i na Kosovu
.........................................................................18
Tab. 4. Dnevne i godišnje količine otpada po stanovniku...............................23
Tab. 4-a. Fizički sastav komunalnog otpada
Tab. 4-b Ciljna analiza otpada
...................................................20
...............................................................21
Tab. 4-c.– količina generisanog i deponiranog otpada u kontrolisanim i ilegalnim
deponijama tokom 2008, 2009 i 2010 godine
…… ….22
Tab. 5. Industrijske deponije Trepče......................................................................23
Karta Republike Kosova
Tab: 5-a, Sastav gume
............................................................................25
…………………………………………25
Tab. 5-b, Ispuštanje otpadnih voda u Kosovu
Tab. 6. Sanitarne deponije u Republici Kosovu .....….…....…...30
Tab. 7. Ciljevi za realizaciju strateških ciljeva
Tab. 8. Ciljevi za reciklaţu i ponovnu upotrebu
..........................................33
......................33
Tab. 8-a. Podela materijala za reciklaţu .............................................................38
Tab. 8-b. Ciljevi iz zakonodavstva EU-e za reciklaţu i tretman otpada
..39
Tab. 9. Priblizno uporedjivanje razlicite opcije i relativne nacine upravljanje
otpada............………………………………….………….…..…..43
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
v
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Tab.10. Kolicina proizvedenog bolnickog otpada u Republike Kosova ……….
Tab. 11. Izvodjenje projekata po investicije i agencije za upravljanje i izvodjenje i
vrednost projekata ...................................................................................................
Tab. 12. Raspodela investicije za 10 godina i 2 periode.............................
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
vi
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Strategjia za upravljanje otpada pripremljena je od Ministarstvo Sredine i Prostornog
Planiranja (MSPP), u saradnju sa apostrofiranim na:
Zahvalnicu,
Strategija o upravljanu otpadom dokument je po prvi put izrađen u Republici
Kosovo i obuhvata vremenski period od 2012-2021 godine. Ministarstvo ţivotne
sredine i prostornog planiranja zahvaljuje svim učesnicima koji su doprineli u
priremi ove Strategije, uključujući, Ministarstvo za ekonomski razvoj,
Ministarstvo finansija, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i ruralnog razvoja,
Ministarstvo lokalne samouprave, Ministarstvo unutrašnjih poslova,
predstavnike opština Republike Kosovo, Preduzeće “Trepča”, Kosovsku
energetsku koorporaciju, Regionalne kompanije otpada, Carinu Kosova,
Univerzitet Prištine, Univerzitet Humboldt iz Berlina, KDMK, Asocijacija
kosovskih opština, NVO Lulebora, Eko-Trepča, REC, GTZ-kancelarija u Prištini,
New Co Ferronikeli, Sharrcem, ZRRUM, AKPM, AMMK i na kraju neprekidni
rad sluţbenika MSPP-a.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
vii
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
SKRAĆENICE
EAR
KAMP
KAZS
MPŠRR
BAT
UE
Cd
DANIDA
GIZ
JICA
IPPC
EK
KEK
KFOR
KKUD
MSPP
MZ
Mton
Pb
PBB
PCB
PCT
IPM
SRKUO
PRKUO
TC
TC-A
TC-B
BSK
AU
RKVO
Evropska agencija za rekonstrukciju
Kosovska agencija za medicinske proizvode
Kosovska agencija za zaštitu ţivotne sredine
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i ruralnog razvoja
Best Available Technology (Najbolja dostupna tehnologija)
Evropska Unija
Kadmijum
Danska međunarodna agencija za razvoj
Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit
Japanska međunarodna agencija za kooperaciju
Integratet Pollution Prevention and Control
Evropska komisija
Kosovska energetska korporacija
Mirovne snage NATO-a na Kosovu
Kosovska kompanija za upravljanje deponija
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
Ministarstvo zdravlja
Milion tona
Olovo
Poli Bifenil Bromur
Poli hlorovani bifenil
Poli hlorovani trifenil
Industrijski par Mitrovice
Strategija Republike Kosova za upravljanje otpadom
Plan Republike Kosova za upravljanje otpadom
Termocentrala
Termocentrala A
Termocentrala B
Bezbednosne snage Kosova
Administrativno upustvo
Regulatorna kancelaria za vodu i otpad
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
viii
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
UVOD
Sadašnje stanje upravljanja otpadom u Republici Kosovo prilično je nezavidno.
Iz izveštaja stanja ţivotne sredine i izveštaja stanja otpada rezultira da količina
otpada na Kosovu je stalno u porastu i njihovo upravljanje, uključujući
infrastrukturu nije na potrebnom nivou. Strategija Kosova o zaštiti ţivotne
sredine 2012-2021 godine predviđa ciljeve i mere za poboljšanje stanja i
upravljanje otpadom. Član 8 i 9 Zakona o otpadu br. 04/L-060 Zakon o otpadu
obavezuje izradu Strategije Republike Kosova o upravljanju otpadom (u daljem
tekstu Strategija ) koja sadrži opis i procenu postojećeg stanja o upravljanju otpadom,
osnovne ciljeve i mere o upravljanju otpadom, mere koje se trebaju preduzeti za
upravljanje bezopasnim i opasnim otpadom, obradu i tretman otpada u skladu
sa principima zaštite ţivotne sredine, čuvanje ili sigurno skladištenje otpada,
osiguranje mera i tehničkih standarda, proizvodnih i administrativnih za
postizanje ciljeva za upravljanje otpadom, itd.
Strategiju izrađuje MSPP u saradnji sa ministarstvima i drugim nadleţnim
autoritetima, za desetogodišnji vremenski period i sa predlogom ministra
odobrava se od strane Vlade Republike Kosovo. Strategija se razmatra najmanje
svakih 5 godina, i na njemu se se bazira Plan o upravljanju otpada koji se
izrađuje za 5 godina.
Nedostatak funkcijonalnog sistema za upravljanje otpadom, emalo je negativne
uticaje na ţivotnu sredinu; vodh, vazduh, zemljište i ljudsko zdravlje. Od otpada
uključujući i opasni otpad koji je akumuliran u ambijentima različitih
proizvodnih kompanija, posebno su ugroţene podzemne vode.
Velike količine hemikalija, industrijskog i rudarskog otpada sa visokim
sadrţajem teških metala nasleđeni su od predratne kosovske industrije koje još
uvek nisu tretirani. Sama činjenica da nisu bile efikasne tehnologije obrade ne
dozvoljavajući dovoljno korišćenje sirovina, učinila je da količina rudarskog
deponovanog otpada bude veća, koje sada prouzrokuju velike štete na ţivotnu
sredinu zagađujući vazduh, zemlju, površinske i podzemne vode. Za njihovu
sanaciju potrebne su studije, finansijska sredstva i tehnološka oprema.
Količina uvezene prehrambene robe, mašina i stare opreme učinila je da Kosovo
ima velike količine otpada. Hitna pomoć u posleratnom periodu donelo je
značajnu količinu lekova, pesticida i drugog potrošnog materijala kojima je
istekao rok trajanja i koja je preobraţena u opasan otpad. Efikasno i brzo rešenje
za upravljanje otpadom je neophodno ne samo radi očuvanje ljudskog zdravlja
nego i ţivotne sredine u celini. Zagađenje ţivotne sredine od nepravilnog
upravljanja otpada jedan je od najvećih problema u okviru zaštite ţivotne sredine
na Kosovu. Osim, potrebe za usklađivanje nacionalnih zakona sa onim EU-e,
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
9
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
zemlja mora da izmeni sadašnju situaciju u kojoj nedostaje primena zakona i
određenih politika. Mnoge institucija još nemaju jasno definisanih nadleţnosti,
tako da ova strategija vodi ka podeli nadleţnosti, određivanje glavnih ciljeva,
mera i projekata koje za period od deset godina Republika Kosovo mora da
realizuje.
Sa ciljevima ove strategije i akcionog plana za otpad, teţi se ka poboljšanju
aktuelnog stanja upravljanja otpadom izrađujući pravi i moderan koncept za
upravljanje otpadom.
1. CILJEVI STRATEGIJE
1.1 Ciljevi i oblast delovanja strategije
Osnovni cilj strategije je stvaranje okvira mera unutar kojeg u Republici Kosovo
treba smanjiti količinu otpada koji se aktuelno stvara i uspostavljanje odrţivog
sistema za upravljanje otpadom.
Strategija upravljanja otpadom određuje smernice i ciljeve u oblasti upravljanja
otpadom za period od deset godina (2012-2021), u skladu sa zakonom o
upravljanju otpadom i ekonomskih mogućnosti fokusirajući se na:
 Smanjenje stvaranja otpada na izvoru kao i smanjenje količine otpada koji
se trebaju skladištiti;
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
10
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020







Razvoj infrastrukture za uspostavljanje integrisanog sistema u upravljanju
otpadom (smanjenje – ponovna upotreba - reciklaţa- spaljivanje skladištenje) znači stvaranjem uslova za efikasno funkcijonisanje sistema;
Smanjenje opasnosti od otpada;
Doprinos za povećanje zapošljavanja u zemlji;
Povećanje kapaciteta za upravljanje otpadom
Poboljšanje usluga otpada,(poboljšanje sadašnjeg sistema, proširenje
područje odlaganja, egzaminacija i usklađivanje kapaciteta za skladištenje
otpada).
Obrazovanje javnosti, obuka sluţbenika,
Kompletiranje zakonodavstva i uputnika za otpad;
Što se tiče upravljanja opasnim otpadom, primenjuju se sledeće mere:
•
•
•
•
Pravilno određivanje i inventarizacija opasnog otpada;
•
Podsticanje uticaja zahteva konsumatora u korist korišćenja čistih
proizvoda i procesa što manjeg stvaranja otpada.
Upravljanje opasnog nasleđenog otpada, koji su u nadleţnosti Vlade.
Podsticanje korišćenja ekonomskih instrumenata;
Povećanje odgovornosti proizvođača proizvoda i otpada od proizvoda.
Proizvođač će biti odgovoran za svoje proizvode;
Strategija je dokument posvećena centralnom i lokalnom nivou kao i različitim
vladinim i nevladinim sektorima uključujući sektor voda, rudarstva, zdravstva,
veterinarstva, prostornog planiranja, građevinarstva i industrije itd.
Polazeći od procene sadašnjeg stanja, kao i vizije za stvaranje odrţivog sistema
upravljanja otpadom u našoj zemlji strategija će odrediti ciljeve i mere koje imaju
za cilj njihovu primenu u upravljanju otpadom do 2021 godine.
1.2 Osnovni principi
Ovim dokumentom regulisat će se upravljanje različitim vrstama otpada na
teritoriji Republike Kosovo, od njihovog stvaranja do konačnog skladištenja.
Glavni cilj je stvaranje odrţivog sistema upravljanja otpada koji će biti u skladu
sa standardima i zahtevima EU-e i nacionalnog zakonodavstva o otpadu.
a. Princip upravljanja otpadom prema prioritetu:
- smanjenje proizvodnje otpada i smanjenje rizika od njih;
- kada smanjenje količine otpada na izvoru nije moguć tada se otpad teba
ponovo koristiti ili reciklirati;
- dobijanje energjie od otpada
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
11
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
-
otpad koji se ne moţe ponovo koristiti na racionalan način, treba se
skladištiti na što prihvatljiviji način za ţivotnu sredinu.
b. Korišćenje najbolje dostupne tehnologije u odnosu na troškove i ekološke
prihvatljivosti
Emisije od objekata za tretman otpada i deponija, treba što je moguće više
smanjiti na efikasan način sa tehničkog i ekonomskog aspekta. Smanjenje emisija
vrši se korišćenjem pogodne tehnologije prema standardima EU (mašine i
moderna oprema za tretman i odrţavanje deponija).
c. Odgovornosti proizvođača
Proizvođači, proizvodnjom kojim se stvara otpad odgovorni su za izbor teknika
najpogodnijih za ţivotnu sredinu.
Proizvođači otpada duţni su da snose troškove svih preventivnih mera za
zagađenje ţivotne sredine, tretman i uništavanje otpada. Za upravljanje
otpadom, odgovornost proizvođača snose i drugi operateri.
d. Nezavisnost i blizina
U cilju smanjenja troškova za upravljanje otpadom treba se stvoriti integrisana
mreţa objekata i instalacija za tretman, reciklaţu i skladištenje otpada, u punom
skladu sa zahtevima zakona o otpadu Republike Kosova. U posebnim
slučajevima ako se tretman ne moţe uraditi u zemlji, oni se trebaju dostaviti za
tretman van zemlje.
e. Podrška aktivnosti koji favoforizuju približavanje i prihvatanje u EU
U cilju usklađivanja politika ţivotne sredine sa EU i usklađivanju
zakonodavstva sa Acquis Communautaire u oblasti upravljanja otpada
trebaju se izabrati aktivnosti na način da se reši najpogodnija metoda za
upravljanje otpadom.
f. Izbegavanje nedostataka u dosadašnjim politikama i praksama u
upravljanju otpadom
Bazirajući se na identifikovane nedostatke, veoma je značajno da menjamo
politike i praksu u oblasti upravljanja otpadom, da kontrolišemo i poboljšamo
propise i procedure, strogo poštovanje principa i standarda, kao i osnivanje
mreţe objekata, potrebne opreme da bi imali što efikasniji sistem upravljanja
otpadom.
g. Zagađivač plaća
Oni koji zagađuju ţivotnu sredinu trebaju snositi ukupne troškove upravljanja
otpadom, uključujući troškove preventivnih mera i eliminisanje štete nastale
njihovim aktivnsotima.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
12
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
h. Pravo pristupa informacijama, učestvovanje javnosti u donošenju odluka
Svaka zainteresovana stranka koja ţivi u Republici Kosovo ima pravo na
pristup informacijama i donošenju odluka.
i. Uloga u obrazovanju i vaspitanju za samoosvešćivanje
Treba se dati značaj obrazovanju i vaspitanju građana putem organizovanja
društvenih i javnih aktivnosti u različitim oblicima, kao što su stvaranje
programa tretmana za vršenje aktivnosti podizanja svesti zajednice.
j. Priprema za otvoreno tržište
Treba podsticati upravljanje drugih društvenih segmenata koristeći ekonomske
instrumente i druge oblike podrške upravljanja otpadom u skladu sa zahtevima
za očuvanje ţivotne sredine i okvira odrţivog ekonomskog razvoja.
k. Pristup korak po korak
Treba se poboljšati stanje upravljanja otpadom, putem preduzimanja mera korak
po korak u određenim fazama, kroz nadzor i provere vršenja aktivnsoti i
kvalitetnih usluga.
1.3. Pravni okvir
Republika Kosova nalazi se u fazi izrade i intenzivnog razmatranja
zakonodavstva za upravljanje otpadom koji se zasnivaju na direktivama i
propisima EU-e.
Strategija pravnu osnovu obezbeđuje iz Zakona o otpadu br. 04/L-60. Strategija
je pripremljena u skladu sa planiranim aktivnostima od strane vlasti upravljanja
otpadom u Republici Kosovo.
Zakon o otpadu predstavlja osnovni akt i određuje opšta pravila koji se sprovode
o osnovnim pitanjima u vezi sa otpadom.
Do sada osim Zakona o otpadu doneta su i Administrativna upustva predviđena
ovim zakonom. Sa sektorom otpada tesno su povezani: Zakon o zaštiti ţivotne
sredine, Zakon o izgradnji, Zakon o strateškoj proceni ţivotne sredine, Zakon o
proceni uticaja na ţivotnu sredinu, Zakon o vodama, Zakon o hemikalijama,
Zakon o prostornom planiranju, Zakon o integrisanom sprečavanju i kontroli
zagađenja, Zakon o biocidnim proizvodima, Zakon o zaštiti vazduha od
zagađenja, Zakon o zaštiti prirode, Zakon o javnim preduzećima, Zakon o
lokalnoj samoupravi, Zakon o aktivnsotima pruţilaca ponuđivača vodovodnih
usluga, kanalizacije i otpada, itd.
1.4 Evropski trendovi u upravljanju otpadom
Politika EU-a o upravljanju otpadom uključena je u rezoluciji Evropskog saveta u
Strategiji upravljanja otpadom (97/C76/01), koja je zasnovana na Direktivi o
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
13
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
otpadu (74/442/EEC), izmenjenog od strane Direktive (2006/12/EC) i takođe sa
Direktivom 2008/98 EC), kao i drugim propisima EU o upravljanju otpadom.
U EU vrše se nastojanja poštovanja sledećih principa:

Usvajanje zajedničke definicije otpada u svim zemljama članicama
Definicija otpada sadrţane u članu 3, tačka 1 Direktive o otpadu 2008/98 EC obavezna je za sve zemlje članice i treba se primeniti za sav otpad bez
obzira na to da li su namenjene za uništavanje ili za ponovnu upotrebu.
Pored toga, lista otpada navedenih u Evropskoj listi otpada (ranije poznat
kao: Evropski katalog o otpadu) obezbeđuje zajedničku terminologiju o
različitim vrstama otpada.

Podsticanje čiste proizvodnje i korišćenje čistih proizvoda
Podsticanje u oblasit razvoja čiste proizvodnje i korišćenja čistih proizvoda
smanjit će negativan uticaj na ţivotnu sredinu. Ovo se moţe postići
korišćenjem sa efikasnošću izvora ili resursa, kao i od smanjenjem količine
emisije tokom proizvodnje produkata i upravljanja otpada.

Podsticanje korišćenja ekonomskih instrumenata
-
Cilj ovog pristupa je da utiče na zaštitu ţivotne sredine kroz mehanizme
trţišta, kao:
aplikacija tarifa za stvaranje, sakupljanje, tretman, čuvanje, transport i
skladištenje otpada;
dozvola trgovanja za emisiju tokom stvaranja otpada;
subvencije za reciklaţu otpada,
uvozne daţbine za tretman otpada koja uključuje dodatne troškove.

Rregulisanje transporta otpada
-
Sistem kontrole i nadzora prekograničnog transporta otpada treba se
regulisati, kao i zemlje članice EU, trebaju biti obavezni na uspostavljanju
na nacionalnom nivou, nadzora i sistema kontrole radi obezbeđenja
primene principa za upravljanje otpadom utvrđenih kao u Direktivi EU-a
i Pravilniku 1013/2006/EC o prekograničnom prometu opasnog otpada.

Zaštita životne sredine i unutrašnje tržište
Obaveze iz zakona o ţivotnoj sredini su radi stvaranja potrebnog balanca
između potrebe da se obezbedi visok nivo zaštite ţivotne sredine i potrebe
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
14
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
postojanja pravilnika koji obezbeđuje pravilno funkcijonisanje unutrašnjeg
trţišta. Tako su ekonomski subjekti dozvoljeni da mogu delovati u okviru
EU-e, dok u isto vreme usklađeno je oblast delovanja specifikovan za
otpad putem stvaranja zajedničkih propisa. Zato, legitimne ţelje zemalja
članica su da se poštuju u potpunosti određivanje i primena politika za
upravljanje otpadom i mera na nacionalnom nivou. Ovo se posebno
odnosi na redovni prevoz otpada. Unutrašnje trţište u izvesnoj meri je
samo-regulisano, u zavisnosti od zahteva slobodnog trţišta. Na Kosovu
funkcijonišu 36 privatnih preduzeća koji se uglavnom bave sakupljanjem,
odlaganjem, podelom na vrste, fizičkom obradom i izvozom metalnog,
papirnog i plastičnog otpada.
Pozicija Evropske komisije u vezi sa zaštitom ţivotne sredine, kao i nova
inicijativa u vezi sa otpadom za prvu dekadu XXI veka, uključeni su šestom
akcionom planu zaštitie ţivotne sredine- Životna sredina 2010: “Naša budućnost,
naš izbor”, koja je usvojena u 2001 godini.
Iako ne odstupa od trenutnog pristupa, program stavlja poseban akcenat potrebi
za značajno poboljšanje u zemljama članica u vezi sa sprovođenjem postojećih
mera. Pošto lokalne vlasti su oni koji treba da nose teret primene zakonodavstva
EU-e u oblasti otpada.
Za zemlje kandidate, istaknuto je da velika potrošnja i izmena načina ţivota, u
velikoj verovatnoći će povećati dodatni teret na postojeće stanje upravljanja
otpadom i komunalnu infrastrukturu. Ovo je razlog koji će dati prioritet ne
samo za poboljšanje postojećih sistema upravljanja otpadom, nego i za investicije
na iniciative koje imaju za cilj smanjenje otpada, reciklaţe i poboljšanje
infrastrukture.
Ciljevi politike upravljanja otpadom EU-e, prema programu su:
 Smanjenje stvaranja otpada u odnosu sa ekonomskim porastom i
postizanje značajnog smanjenja u obimu stvorenog otpada.
 Za otpad koji se neprekidno stvara, da se postigne:
- otpad koji je manje opasan za ţivotnu sredinu i ljudsko zdravlje.
- otpad uvede na trţište za ekonomiku dobit, posebno od procesa
recikliranja, ili su vraćeni u ţivotnu sredinu u korisnom obliku (na pr.
kompostiranje) ili otpad napravljen bezopasnim.
- Količina otpada za skladištenje da se smanji na minimalnu vrednost i
skladištenje da se uradi na siguran način,
- otpad tretira što je moguće bliţe od mesta gde je proizveden.
Za upravljanje opasnim otpadom u okviru programa EU-e treba se uraditi:
 identifikacija materija i opasnog otpada stvorenog iz različitih sektora;
 određivanje integracija ciljeva i prioriteta za prevenciju otpada;
 podsticanje korišćenja ekonomskih instrumenata;
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
15
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020


implementacija odgovornsoti proizvođača. Proizvođači da budu
odgovorni za svoje proizvode;
favorizuje uticaj zahteva potrošača u korist proizvoda i procesa radi
stvaranja što manje otpada.
Pokazivači upravljanja otpada za nekoliko izabranih zemalja EU-e i za Republiku
Kosovo predstavljeni su u tabelama 1,2 i 3.
Tabela 1. Količina otpada u tri zemlje EU-e i u Republici Kosovo
Broj stanovnika (mil.)
Ukupna količina
otpada (mil.ton)
Količina otpada po
jednom stanovniku
(kg)
Količina komunalnog
otpada
(mil.ton/godišnje)
Godišnja količina
otpada po stanovniku
(kg)
Slovenija Hrvatska Kosovo
4.45
2
2.3
Austrija
8.1
Danska
5.4
48.6
13.0
8.4
600.0
240.7
420.0
3.1
3.1
0.8
1.2
0,4
383
574
400
270
192
12.6
284.0
4.715
748.25
Tabela 2. Tretiranje i skladištenje otpada u nekim zemalja EU-e, Hrvatskoj i
Kosovu
Otpad odloţen za
reciklaţu
Otpad odloţen za
biološki tretman
Otpad odloţen za
spaljivanje
Otpad odloţen za
skladištenje
Austrija
Danska
34.3%
14%
10%
10%
9%
21.7%
-
12%
1%
1%
16 %
81%
-
-
-
27.2 %
5%
Slovenija Hrvatska Kosovo
73%
89%
90%
Izvor Podaci u tabeli 1 i 2 za Kosovo su bazriani na Izveštaj o stanju otpada na Kosovu za 2008 godinu.
Zbog opšte slabe pouzdanosti i uporedljivosti statistike za otpad, ovde date brojke su
samo radi poređenja.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
16
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Table 2-a: Skladištenje čvrstog komunalnog otpada u Evropskoj uniji
Zemlja
Opšta količina čvrstog
% Deponovana
komunalnog otpada (
M. ton)
1
Austria
2.78 (1996)
32
Belgium2
4.00 (1997)
42
3
Denmark
2.77 (1996)
15
Finland4
3.10 (1990)
77
2
France
33.00 (1997)
60
2
Germany
40.00 (1993)
62
Greece4
3.20 (1992)
93
5
Ireland
1.85 (1995)
100
Italy2
26.0 (1997)
85
5
Luxembourg
0.30 (1995)
24
Portugal5
3.60 (1995)
86
6
Spain
15.20 (1997)
85
2
Sweden
3.60 (1996)
31
The Netherlands2
14.20 (1997)
69
7
United Kingdom
40.00 (1997)
858
European Union
133.55 (1996)9
71
Kosova
90
0.38471(2010)
% Spaljena
16
35
56
2
30
28
0
0
8
48
0
8
39
20
88
18
0
A report prepared by IPTS , the incineration of ëaste in europe: issues and perspectives (1999)
1 Source: Austrian Environment Ministry, January 22, 1999
2 Source: Energy from waste plants: databook of European sites, Juniper Consultancy, November 1997; for NL,
different statistics co-exist (e.g. 52% landfilled and 31% incinerated)
3 Source: Ministry of Environment and Energy, DK
4 Estimations adapted from Eurostat, 1997
5 Source: European Environmental Agency, Waste Topic Center, 1998
6 Source: Mr Martinez de Hurtado Gil, Spanish Ministry of the Environment, 20 January, 1999
7 Source: see footnote 2; estimated 25 Mt from household waste only
8 ENDS Daily, 1998
9 Data on MSW production from APME, 1998, not the sum of the column ( 193.23 Mt); % calculated from the table.
Tabela 3. Cene obrade, spaljivanja u pećima i skladištenja komunalnog otpada u
nekim zemljama Evrope i Kosova.
Cena termičke obrade
Cena skladištenja
Zemlja
€/t
€/t
100-250
60-130
Ĉekoslovačka
36-71
32
Danska
55-105
60-110
Italija
70-90
90-110
Mađarska
45
10-20
Holandija
80-150
110-130
Nemačka
50-400
15-200
Austrija
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
17
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Portugalija
26-98
Španija
34-59
Švedska
30-60
50-100
127
20-60
-
6-7
Švajcarska
Kosovo
125-386
1.5 Upravljanje otpadom- vizija i prioriteti
Upravljanje otpadom u Republici Kosovo posebnim
prioritetom je fokusirano i na Strategiju za zaštitu
ţivotne sredine.
Vizija za urpavljanje otpadom u Republici Kosovo
je po konceptu- stvaranje što manje otpada za
skladištenje.
Za realizaciju ovog koncepta zasnovanog na
hijerarhiji sistema upravljanja otpadom treba da se
smanji stvaranje otpada na izvoru kao i rizik od
njih, da se primeni reciklaţa i tretman (mehanički, biološki, energetski) do
ponovne upotrebe i korišćenja konačnog otpada. Za realizaciju ovoga, treba se
neprekidno raditi na obrazovanju i priremi svakog učesnika do pune realizacije
upravljanja otpadom.
Za sprovođenje i realizaciju strategije predviđaju se sledeći prioriteti:
 Usklađivanje nacionalnog zakonodavstva sa EU-om i obezbeđenje njene
implementacije;
 Obrazovanje i tretman, podizanje svesti o zaštiti ţivotne sredine i
upravljanje otpadom;
 Podizanje svesti, samoosvešćivanje javnosti o zaštiti životne sredine i za
upravljanje otpadom
 Smanjenje proizvodnje otpada na mestu izvora;
 Podizanje nivoa stepena sakupljanja i kontrolisanog skladištenja otpada;
 Rehabilitacija zagađenih mesta od otpada;
 Prevencija bolesti i različitih epidemija od negativnog uticaja otpada na
ţivotnu sredinu,
 Smanjenje emisije u vodu, vazduh i zemljište od aktivnosti sa otpadom
 Korišćenje otpada za dobijenje energije,
 Korišćenje otpada za reciklaţu,
 Izgradnja objekata i instalacija za tretman otpada
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
18
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020





Aktuelno poboljšanje usluga za sakupljanje i proširenje područja
odlaganja otpada
Poboljšanje funkcijonalnih deponija za otpad,
Monitoring sistema za upravljanje otpadom
Poboljšanje monitoringa aktivnosti za upavljanje otpadom;
Povećanje inkasacije finansijskih sredstava sakupljanja naplate od
porodica, institucija za usluge odlaganja otpada.
2. SADAŠNJE STANJE
2.1 Procena stanja, problemi i poteškoće
Upravljanje otpada na Kosovu suočava se sa očiglednim problemima. Kašnjenja
u rešavanju poteškoća za upravljanje različitom vrstom otpada dovela je do
sadašnje situacije koja je sa aspekta upravljanja nedostatak dok sa finansijskog
aspekta je teška. Izuzetno veliki izazov je stvaranje sistema za upravljanje
otpadom na lokalnom nivou, sa kojim će sistem organizovati sakupljanja i
odlaganja otpada na njihovoj teritoriji. Jedan od do sadašnjih problema je i
zakonodavstvo i podela kompeticija za upravljanje otpadom.
U principu trenutna situacija sistema upravljanja otpadom na Kosovu je
uznemiravajuća, zato ovo je razlog zašto se treba dati prioritet odgovarajućim
rešenjima za sve probleme povezane sa upravljanjem otpada.
Stvaranje otpada je u porastu, postojeća infrastruktura o količini stvorenog
otpada je nedovoljna i ne ispunjava standarde EU-e. Uglavnom su prisutne ove
poteškoće :
- Niska svest proizvođača otpada za pravilno upravljanje otpadom,
- Nedovoljno obrazovanje i vaspitanje zajednice koja proizvodi otpad
javnosti i zaposlenim u preduzećima za upravljanje otpada;
- Nedovoljno znanje o praksi upravljanja otpadom i trendova koji se
trenutno sprovode u EU;
- Ne vrši se sakupljanje i odlaganje otpada sa svih područja i naselja
Republike Kosova,
- Nedostatak mašina i opreme za upravljanje otpadom;
- Nedefinisanje odgovornosti i nadleţnosti za upravljanje otpadom;
- Nizak nivo inkasacije finansijskih sredstava za usluge sakupljanja i
odlaganja otpada;
- Nedostatak finansijskih sredstava za realizaciju projekata za upravljanje
otpadom (tretman, reciklaţu, naplata usluge skladištenja)
- Stvaranje ilegalnih deponija komunalnog otpada;
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
19
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
-
Nedostatak organizacije za podizanje sistema za podelu i klasifikaciju
komunalnog otpada;
- Ne sprovođenje zakonodavstva za ţivotnu sredinu i otpad;
- Nedostatak podataka za informativni sistem povezan sa upravljanjem
optada;
- Nedostatak projektne i identifikacijone dokumentacije i utvrđivanje
vlasništva objekata i postojeće infrastrukture
- Nepoštovanje “zagađivač plaća”;
- Poteškoće za funkcijonisanje regionalnog sistema
- Nefunkcijonisanje i teškoće u regionalnom sistemu za upravljanje otpada
Samoosvešćivanje javnosti u vezi sa potrebom izbegavanja stvaranja otpada,
smatra se prioritet u svakom modernom sistemu upravljanja otpadom. Inicijative
za reciklaţu otpada nedostaju, i u ovom pravcu hitno se treba traţiti
odgovarajući sistem za podelu i posebno sakupljanje otpada prema vrsti.
Stare opštinske deponije uz podršku MSPP-a, EAR, Danida, GIZ i drugih
donatora rehabilitovane su konačno zatvorene.
Veliki problem predstavljaju i industrijske deponije, posebno deponije nastale u
okviru radnih rudarskih, metalurških i hemijskih aktivnosti koji se proteţu na
značajnoj površini. Iznos ovog otpada računa se da samo u Trepči bude oko 60
milion tona. Ovaj otpad sadrţi značajnu količinu teških metala i neprekidno su
izvor zagađenja koji predstavljaju opasnost za vazduh, vodh i zemljište.
Deponije pepela KEK-Obilič i deponija Feronikla- Glogovac, predstavljaju
probleme ţivotne sredine koji se procenjuju kao “Hot Spotovi”, znači crveni su
signal za ljudsko zdravlje, floru i faunu. U skladištima gde se nalaze preostale
hemikalije sa procea bivših fabrika koje sada ne rade, delimično oni su
reabalaţirane i privremeno se čuvaju u utvrđenim mestima na Kosovu. Oni
predstavljaju stalnu opasnost po ţivotnu sredinu i ljudsko zdravlje.
Jedan od problema su i medicinski otpad za koje je Vlada Republike Kosova
investirala na podizanju postrojenja za sterilizaciju medicinskog infektivnog
otpada u sedam ( 7) regionalna bolnička centra.
Poseban otpad kao što su; baterije, korišćene gume, otpad ţivotinjskog porekla,
električna i elektronska oprema, otpadna vozila i upotrebljeno ulje, sve ovo nije
našlo pogodan tretman.
Komunalni otpad prema nadleţnosti upravlja se od strane opštine, kao što je
određeno u Zakonu o otpadu (Zakon 04/l-60). Oni se mogu organizovati i u
regionalnim oblicima, u zavisnosti kako će se posmatrati pruţanje usluga od
strane odgovarajuće opštine.
Region/Opština
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
Broj stanovnika
prema Zavodu za
Broj sela prema zakonu
za administrativne
20
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
statistiku
Region Prištine
granice
469472
1. Glogova
58579
34
2. Kosovo Polje
34718
13
3. Lipljan
57474
58
4. Obilić
21548
17
5. Podujevo
87933
77
6. Priština
198214
40
7. Graćanica
Region Peći
11006
15
311822
8. Dečane
38984
28
9. Đakovica
94158
68
10. Istok
39294
45
11. Klina
37585
42
12. Peć
95723
69
13. Junik
Region Mitrovice
6078
1
209649
14. Mitrovica (južni deo)
71601
37
46
16. Srbica
(16,850)
51317
17. Vučitrn
69881
63
15. Leposavić
-
51
18. Zubin Potok
-
(14,800)
27
19. Zvečan
-
(16,850)
-
17
2
20. Mitrovica (severni deo)
Region Prizrena
386628
21. Dragaš
33584
38
22. Orahovac
55053
33
23. Prizren
178112
71
24. Suva Reka
59702
41
25. Mališevo
54664
38
26. Mamuša
5513
0
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
21
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Regijon Gnjilana
187417
27. Gnjilane
90015
41
28. Vitina
46959
38
29. Kamenica
35600
56
30. Novo Brdo
6720
23
31. Ranilug
3785
12
32. Parteš
1787
2
33. Klokot
Regijon Uroševca
2551
3
185734
34. Uroševac
108690
44
35. Kačanik
33454
29
36. Štimlje
27288
20
37. Štrpce
6913
14
38. Han Elezi
UKUPAN BROJ
9389
10
1.733.870
1263
1.739.825
Naplata takse za pruţene usluge sakupljanja i odlaganja komunalnog otpada je
na niskam je nivou, ne zadovoljava potrebe za uspostavljanje odrţivog
finansijskog sistema upravljanja komunalnim otpadom. Takse usluga za
sakupljanje i skladištenje komunalnog otpada naplaćuje se u rasponu od 30%
do 65%. Ili za poređenje, sveţa cifra 2011 godine, prema projektu JICA u
regionu Prizrena, prosečna mesečna naplata je 46.7%. Dok u području Prizrena
(koncentracija stanovništva 45%) ove usluge se vrše skoro 100% dok uplata je
samo 45%.
Takođe, nedostatak ekološkog fonda i drugih finansijskih instrumenata i
nedovoljno sprovođenje zakonodavstva za otpad, dovela je do stanja da sistem
upravljanja otpadom bude nestabilan.
2.2 Učesnici u upravljanju otpadom
Za upravljanje otpadom uključene su ove strukture:
Skupština Republike Kosova, Vlada Republike Kosova, opštine, javne regionalne
kompanije, privatni operateri, preduzeća kao i drugi učesnici. Struktura sistema
za upravljanje otpada i pravna obaveza prikazani su kao:
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
22
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
2.2.1 Administrativna struktura
Skupština Republike Kosova :



Donošenje zakona za ţivotnu sredinu, otpad i drugih relevantnih odredbi;
Donošenje strategije za zaštitu ţivotne sredine;
Davanje preporuka i praćenje sprovođenja zakona od komisija skupština
itd.
Vlada Republike Kosova:


Usvajanje Strategije o upravljanju otpadom;
Donošenje vladinih administrativnih upustava;
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja (MSPP):









Izrada zakonodavstva;
Izrada Strategije o upravljanju otpadom i Akcijoni plan o upravljanje
otpdom u Republici Kosovo;
Priprema programa za monitorin;
Priprema izveštaja o stanju otpada;
Izdavanje ekološke saglasnosti – delatnosti na osnovu procene uticaja na
ţivotnu sredinu;
Izdavanje licence za upravljanje otpadom;
Izdavanje dozvola za izvoz, uvoz i tranzit otpada;
Inspekcijski nadzor na sprovođenju zakona i podzakonskih akata;
Upravljanje opasnim otpadom;
Lokalna vlast - Opštine:






Donošenje lokalnih planova za upravljanje otpadom
Određivanje lokacije prema potrebama upravljanja komunalnim otpadom
itd, na osnovu prostornog plana;
Utvrđivanje tarifa za usluge odlaganja i skladišenja komunalnog otpada;
Sakupljanje i izveštavanje podataka.
Nadgledanje sprovođenja karte kupca;
Utvrđivanje i nadgledanje sprovođenja standarda usluga za ugovorna
preduzeća za sakupljanje otpada;
Regulatorna kancelaria za vodu i otpad - RKVO

Licenciranje regionalnih javnih preduzeća za sakupljanje otpada;
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
23
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020

Određivanje tarifa usluga za pruţaoce licenciranih usluga od RKVO;
Kosovska kompanija za upravljanje deponija - KKUD

Upravljanje sanitarnim deponijama komunalnog otpada.
Regionalne kompanije

Vršenje usluga odlaganja, prenosa i skladištenja otpada iz naselja do
sanitarnih deponija.
Privatni sektor- Licencirane kompanije


Bavi se pruţanjem usluga za otpad određen od opštine;
Vrše odlaganje, tretman, reciklaţu, transport i skladištenje različitih vrsta
otpada.
2.3 Ciklus otpada
Promet otpada od mesta gde je nastao do konačnog procesa , što znači procedure
koje uključuje sakupljanje, transport, ponovno korišćenje, tretman, spaljivanje i
konačno uništavanje poznato je kao “ ciklus otpada.”
Ciklus otpada zavisi od vlasništva otpada, mesta u kojem su proizvedeni,
obaveze i odgovornosti odgovornih subjekata u upravljanju otpadom.
Otpad se klasifikuje prema Evropskom drţavnom katalogu o otpadu (Evropski
katalog u dodatku u okviru zakona o otpadu).
Na osnovu karakteristika koje ima otpad, mogu se klasifikovati na:
 Neopasan otpad,
 opasan
 i inertni.
Otpad, na osnovu izvornog mesta dele se na:
 komunalni otpad
 industrijski otpad;
 poseban otpad;
 medicinski otpad.
KAZS, objavila je Izveštaj o stanju otpada 2008/2009 od kojeg su predstavljeni
sledeći podaci:
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
24
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Tabela 4: Dnevna i godišnja količina otpada po stanovniku
Vrste otpada
Dnevni
Godišnja
prosek u kg / količina
stanovniku
kg/
stanovniku
Otpad iz domaćinstva
0.277
101
Komercijalni otpad
0.250
91.25
Medicinski otpad
0.0024
0.876
Otpad od pepela i šljake
0.907
331
Građevinski otpad/ uništavanja 0.200
73
građevinskih objekata
Drugi
otpad (pakovanja)od 0.360
131.4
plastike,
gume,
pesticida,
elektronike, drva itd.
Otpad iz rudnika
?
?
Ukupno
2,0
729
Godišnja
količina
u tonama
232541
209875
2014.5
761426.5
167900
302220
?
1675977
Takođe, u interesu je za izradu strategije da se dobijeni podaci odraze iz analiza
fizičkog sastava komunalnog otpada u opštini Prizren. Ova analiza je rađena od
strane eksperata JICA, u okviru projekta,, Povećanje kapaciteta za upravljanje
otpadom pravo zdravog društva ,,
Ukupna količina korišćenog otpada za proučavanje sastava otpada i onih
namenjenih za analizu prikazani su u tabeli: 4-a
Tab, 4-a-: Analiza ciljnog otpada.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
25
-Zima(bez pepela)
Izabra
na
tačka
Mešov
ita
tačka
Ukupn
o
analiz.
Analiz
uar
Zima (uključujući
pepeo)
.
Izabra
na
tačka
Mešov
ita
tačka
Ukup.
analiz.
Leto
Izabra
na
tačka
Mešov
ita
tačka
Ukup.
perzier
Analiz
Br.
Vrste
generisanog
otpada
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
54.2
103.
0
157.3 128.3
98.3
226.6
96.1
98.3
194.4
96.3
20.9
117.2 79.1
0.0
79.1
59.4
0.0
59.4
276.6 40.4
362.4 0.0
317.0 245.1
362.4 57.4
0.0
0.0
245.1
57.4
245.1
31.3
0.0
0.0
245.1
31.3
-
-
-
50.8
0.0
111.8 410.4
50.8
298.5
50.8
0.0
111.8 410.4
7
8
Dom. u
urbanom
području
Dom. u
ruralnom
području
Restoranti
Drugi
lokali
Vočarstvo
Trgovinski
centri
Kancelarije
Škole
21. 6
93.3
0.0
2.8
21.6
96.1
8.2
31.3
0.0
0.0
8.2
31.3
9
10
Hoteli
Pijace
9.2
209.4
0.0
0.0
9.2
209.4
11
Putevi &
trgovi
Ukupno
-
-
-
1,039.
3
210.2 1,249.
4
31.6%
1.
2.
3
4
5
6
50.8
298.5
0.0
0.0
7.5
0.0
587.5 0.0
12.8
1,679.
3
7.5
9.2
587.5 212.2
0.0
0.0
12.8
1,679.
3
9.2
212.2
14.7
82.6
-
-
67.9
1514. 234.
2
9
Sakupljeni
deo u celini
-
1749. 2,772.
1
7
66.2
%
210.2 2,982.
8
52.1%
Za potrebe ove strategije, ovi podaci se smatraju aktuelnim i mogu se koristiti za
poređenja tokom izračunavanja o komunalnom otpadu na teritoriji Kosova.
2.3.1 Komunalni otpad
U Republici Kosovo još nema kompletnih podataka o stvaranju, sakupljanju,
tretmanu otpada. Usluge za odlaganje komunalnog otpada pruţeno je od prilike
42% ( 2007 godina) odnosno 39 % ( 2008 )stanovništvu. U regionu Prištine veći je
procenat
stanovništva koji prima usluge sakupljanja sa 64 % (za 2007 godinu)
odnosno 52 % (za n 2008), u međuvremenu u regionu Mitrovice procenat
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
26
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
sakupljanja komunalnog otpada je manji sa samo 29 % (2007-2008). U urbanim
područjima usluge sakupljanja otpada gotovo je 100 %, u međuvremenu ruralna
područja aktuelno se obuhvataju uslugom od oko 35 %, ali sa tendecijom porasta.
Na osnovu informacija projekta od strane JICA, u opštini Prizren trenutno se
usluge sakupljanja otpada pruţa 87.2% u urbanom području dok u ruralnom
području 73.5%. Pruţene usluge, uglavnom se sprovode ugovorom. Na osnovu
popisa 2011 godine, grad Prizren sa 93,511 stanovnika i sa brojem domaćinstva
od 16,970, od kojih 12,733 imaju ugovor sa kompanijom Ekoregion, što znači
ugovorna stopa je 75,0%. Dok ugovorna stopa u ruralnim područjima je
88,0%(18 sela). Ovo znači da postoje domaćinstva koja još uvek odbijaju da
sklope ugovor iako se usluge za nekolicinu i dalje vrši. Iz ovoga moţemo
konstantovati da u jednom delu područja, otpad se baca na ilegalni način kako u
urbanom području tako i u ruralnom uključujući sela gde se ne pruţa usluga.
Upoređujući podatke za skladištenje otpada u sanitarnim deponijama za 2007,
2008 i 2009 godinu zapaţa se da u svim regionalnim i komunalnim deponijama
komunalnog otpada imalo je povećanja količine skladištenja otpada.
250000
Sasia t (ton)
240000
230000
2009
220000
210000
200000
190000
2008
2007
180000
Vitet
Slika- 1. Količina otpada u 3 protekle godine (prema KAZS)
Iz grafikona se moţe zaključiti da je količina otpada u 2009, bila veća. Ovaj
porast količine otpada proistekla je kao rezultat povećanja količine odloţenog i
skladištenog otpada, ali i zbog proširenja usluga.
Usluge sakupljanja i odlaganja komunalnog otpada vrši se uz uobičajenu i
jednaku učestalost, takoreći u svim opštinama. U gradovima usluge sakupljanja i
odlaganja komunalnog otpada vrše se najmanje jednom dnevno, dok u
prigradskim naseljima i ruralnim područjima po potrebi i sporazumu.
Iz istraţivanja koje je sprovela RKVO proizlazi da 61.2% ispitanika je izjavilo da
su veoma zadovoljni ili zadovoljni sa uslugama prikupljanja otpada, dok 14.3%
proizlazi da je nezadovoljno ili veoma nezadovoljno ovim uslugama Sl.2.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
27
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Fig. 2. Zadovoljstvo korisnika uslugama prikupljanja otpada
Oko 90-95% urbanog stanovništva na Kosovu, su uključeni u sistem sakupljanja
otpada. Sve usluge su niskog standarda zbog nedostatka adekvatnog objekata i
opreme od strane javnih kompanija. Ruralna područja obuhvaćena su uslugama
odprilke 20-35 %.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
28
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
29
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Takse za prikupljanje otpada u proseku su 4€/ po domaćinstvu/mesečno i
uplata mesečnih faktura je 40-50%.
Na osnovu informacija dobijenih od javnih kompania u vezi sa opremom i
mašinama koje se koriste za sakupljanje i odlaganje komunalnog otpada,
izačunato je da oko 80% vozila je starije od 10 godina.
Tabela: 4-c. Količina generisanog i skladištenog otpada u kontrolisanim i
ilegalnim deponijama tokom 2008, 2009 i 2010 godine.
Tab,4-c.
Godina
2008
2009
2010
Ukupna
količina
komunalnog
otpada na
Kosovu, [ton]
384710
384710
384710
Skladišteni otpad u
kontrolisanim
deponijama
218402 t
247206 t
255546 t
(56.77 %)
(64.26 %)
(66.43 %)
Otpad bačen u
ilegalnim
deponijama
166.308
137504
129164
(43.23 %)
(35.74 %)
(33.57 %)
Iz gore datih vrednosti zapaţa se da količina u % prikupljenog i skladištenog
komunalnog otpada na nivou zemlje ide ka poboljšanju odnosno kroz povećanje
količine generisanog otpada za skladištenje
2.3.2. Otpad od građevinarstva i demoliranja (C&D)
U Republici Kosovo dešava se nagla izgradnja građevinskih objekata, tako da se
sada suočavamo sa povećanjem količine otpada poreklom od zgrada i srušenih
stambenih i drugih objekata. Bacanje i njihovo odlaganje na mestima koja nisu
bila namenjena u ovu svrhu još više je pogoršalo stanje u ovom sektoru. Posebno
zabrinjava izgled zauzetog obradivog zemljišta duţ rečnih obala odlaganjem
takvog otpada.
Za otpad od konstrukcija i demoliranja treba se
odrediti mesta za njhov tretman i odlaganje.
Nakon što se inertni otpad odvoji od drugog
otpada, moţe se koristiti za ispunjavanje i
rehabilitaciju jama ili inţinjerskih prokopa. Ako
se ovaj otpad odlaţe kao mešavina sa ostalim
otpadom onda pored oštećenja pejzaţa,
građevinski otpad ima štetan uticaj na ţivotnu
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
30
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
sredinu, ekosisteme, posebno u slučajevima kada se odlaţe pomešan sa drugim
komunalnim otpadom.
Vlada Kosova razmatra mogućnost da koristi otapd C&D za bonifikaciju
zemljišta. Treba sarađivati sa MPŠRR o potrebama istraţivanja izvodljivosti
bonifikacije zemljišta u svakoj opštini.
Vlada će angaţovati da kroz opštine:
- preduzme mere za izbegavanje stvaranja otpada od faze planiranja izgradnje;
- razmotri načine kako se što bolje moţe produţiti vek trajanja korisnih zgrada i
njenih delova;
- obezbedi pomoć za korišćenje recikliranog materijala u izgradnji novih zgrada i
- pruţa savete o toksičnosti materijala i njihovog uticaja na ljudsko zdravlje
nakon izgradnje ili demoliranja građevinskog objekta.
Količina otpada C&D koja nastaje na Kosovu je otprilike 167,900 tona/god.
Vlada Kosova razmatra mogućnosti dekomisije Termo centrale Kosovo- A, koja
će prema Energetskoj strategiji Kosova 2009-2018, započeti negde oko 2017
godine. U ovo vreme od demoliranja objekata na području TC Kosovo -A stvorit
će se velike količine otpada, koji će se tretirati i deponovati posebnim projektom.
2.3.3. Industrijski otpad
Industrijski otpad obuhvata sav otpad koji nastaje razvojem aktivnosti koji su
rezultat proizvodnje nekog industrijskog proizvoda. Republika Kosova je u
prošlosti uglavnom imala razvijeno vađenje ruda i metalurgiju tako da
vremenom većina industrijskog i tehnološkog kapaciteta je ostarela i prekinula sa
aktivnošću, pretvarajući se u otpad. Industrijski otpad uključuje sve vrste otpada
koje nastaju razvojem aktivnosti koje kao rezultat imaju proizvodnju bilo kojeg
industrijskog proizvoda. Republika Kosovo u prošlosti je imala razvijenu
eksploataciju ruda i metalurgiju koja sa vremenom većina industrijskog i
tehnološkog kapaciteta je ostarela i prekinula sa aktivnošću pretvarajući se u
otpad.
Takođe i sada se stvara otpad procesom proizvodnje različitih proizvoda. Nema
tačnih podataka o količini i vrsti industrijskog otpada. Industrijski otpad je
uglavnom opasni otpad koji nastaje od industrije i od malih i srednjih preduzeća.
Količina industrijskog otpada, znatno je smanjena od 1999 godine. Neke deponije
industrijskog otpada do izvesne mere su rehabilitovane. Sav industrijski otpad
nastao na Kosovu predstavlja ozbiljnu opasnost po ţivotnu sredinu i ljudsko
zdravlje, ako se ne upravlja i tretira na siguran način.
Trenutno je jedan nekompletan inventar na raspolaganju, sa količinom
industrijskog i opasnog industrijskog otpada koji je proizveden do 1999 godine.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
31
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Otpad u Kosovskoj elektoenergetskoj korporaciji-KEK
U procesu proizvodnje električne energije u termocentralama – KEK u Obiliću
stvara se otpad pepela i drugo. Vrste otpada koji nastaje od davnina i koje se
neprekidno stvara su: sterili, pepeo, pepelni mulj, otpadna ulja, šljaka(zgura),
pepeo peći, hemijske materije (fenoli, katrani itd.), otpad od boja, guma (traka,
guma vozila i drugo), metali (metalni delovi), ulja sa PCB i oprema koja sadrţi
PCB –kao električni trafovi.
Deponija pepela TC- A zajedno sa jalovinom i lagunom, čine površinu od oko
234 ha. TC-e i TC- B, zajedno proizvode više od 1 milion tona pepela godišnje.
Od ove količine od prilike 700.000 tona, su skladištena u deponijama pepela, dok
pribliţno 300.000 tona, ispušta se u vazduh.
Prema strategiji za energiju, u narednim godinama i do 2017 osim izgradnje
termocentrale Novo Kosovo, planira se razvoj aktivnosti za dekomisiju TC –a
Kosovo A, aktivnosti od koji se očekuje stvaranje velike količine otpada.
Otpad industrijskog kombinata - TREPČA
U okviru rudarskih, metalurških i hemijskih aktivnosti industrijskog kombinata“Trepča”, odnosno procesa eksploatacije, obogaćivanja i finalizacije sirovina
stvara se otpad. Vredi napomenuti da sadrţaj teških metala u ovom otpadu je
relativno visok zbog niskog stepena korišćenja tokom ovih procesa.
U tabeli 5, predstavljene su nastale deponije, skladišten materijal (otpad), status
deponije, površina na kojoj se nalazi deponija i količina otpada.
Tabela 5. Industrijske deponije Trepče
Mesto
Deponovani Status
materijal
deponije
(otpad)
Mitrovica Fosfogips
Ne
IPM
aktivan
MitrovicaPirit, pirotin Ne
IPM
aktivan
MitrovicaTalog iz
Ne
IPM
procesa
aktivan
neutralnog
isceđivanja
MitrovicaJaros
Ne
IPM
aktivan
Leposavić
Talog
Ne
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
Površina
deponije,
[ha]
10
Količina,
(t)
4x105
9
5x105
10
5X105
5,4
1,2x105
6,5
2,6 x106
32
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Leposavić
Zvečan
Talog
Talog
Zvečan
Talog
Kelmend
Gračanica
Talog
Talog
Badovac
Novo Brdo
Talog
Talog
Zvečan
Zgura Pb
Zvečan
Pepeo
aktivan
Aktivan
Ne
aktivan
Ne
aktivan
Aktivan
Ne
aktivan
Aktivan
Ne
aktivan
Ne
aktivan
Ne
aktivan
8-10
26
3,6x106
8,5x106
50
12x 106
8-10
40
3,6x106
11x106
18
4
7,7x106
1,8x106
4-6
2,5x106
10-15
10x103
2.3.4. Otpad iz poljoprivrede i prehrambene industrije
Otpad iz poljoprivrede i prehrambene industrije, uključuje nus- proizvode iz
klanica, ţivotinjskih kostiju i uginulih ţivotinja, ţivotinjski otpad. U proizvodnoj
industriji i obradi mleka, mesa, brašna, različitih alkoholnih i bezalkoholnih pića
itd. tokom odvijanja njihovih aktivnosti za dobijanje proizvoda stvara se otpad,
ali optad se stvara i tokom i nakon konzumiranja prehrambenih proizvoda ili
prelazi u otpad nakon isteka roka trajanja.
Tokom uvoza prehrambenih proizvoda nakon isteka roka trajanja ili zbog lošeg
pakovanja takođe jedan njihov deo postaje otpad.
Ne postoje podaci o nastaloj količini otpada iz poljoprivrene grane ili
prehrambene industrije.
2.3.5. Opasan otpad
Kosovo ne poseduje adekvatnu infrastrukturu za tretman/uništavanje opasnog
otpada. Do sada u Republici Kosovo još uvek nije podignut neki objekt za
očuvanje ili skladištenje a postoji deponija za opasan otpad.
Neke supstance i smeše u različitim agregatnim stanjima ostali su za duţi
vremenski period neupotrebljivi, oni se nalaze po postrojenjima, stavljeni u
magacinima i različitim industrijskim pogonima. Neki od ovih supstanci ili
hemijskih smeša u obliku otpada, istekao im je rok trajanja ili su degradirani
menjajući njihov sastav, oni se smatraju kao jako opasan otpad po ţivotnu
sredinu i ljudsko zdravlje.
Do sada, u nekim preduzećima koji poseduju ovu vrstu otpada razvijena je
aktivnost za ponovnu ambalaţu opasnog otpada u cilju smanjenja opasnosti od
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
33
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
takvih supstanci. Smanjenje opasnosti urađeno je uglavnom oslanjajući se na
donatore i aktivnosti KFOR-a i BSK-a.
Ne postoje puni podaci o količini opasnog otpada.
Potreban je projekt pod nazivom
"Inventar opasnog otpada na Kosovu
". Projekt će rezultirati u:
- procenu trenutne situacije u vezi sa
opasnim otpadom na Kosovu;
- informisanje proizvođača,
operatera i drugih učesnika u
relevantnim obavezama u oblastima
upravljanja opasnim otpadom;
- registraciju opasnog otpada;
- nacionalni inventar opasnog
otpada na Kosovu;
- predloge za preduzimanje politika
zakonodavstva i administrativnih
mera;
Sva lica koja ţele da prevoze ostatke opasnog otpada u druge zemlje trebaju se
najpre prijaviti za dozvolu izvoza, kao oblika relevantnog rešenja. Nakon
izdavanja dozvole, svi naredni pokreti ovlašćenog otpada na osnovu ove
dozvole trebaju se obavestiti vlastima u dotičnim zemljama. Vlada ostaje
angaţovana unutar roka strategije radi stvaranja uslova za privremeno
skladištenje.
2.3.6. Ambalaže i ambalažni otpad
Republika Kosova uvoznik je mnoge robe i proizvoda koja su uglavnom
ambalaţirani u jedan ili više ambalaţa koji stvaraju velike količine otpada od
ambalaţe i različitih pakovanja. Mere preduzete do sada su male i zakon na snazi
nije primenjen u celini u rešavanju ovog problema. Ponovna upotreba i njihova
reciklaţa dešava se samoinicijativno od strane nekih privatnih kompanija koje još
nisu dobro organizovane u sistem ciklusa otpada.
Nedostaju podaci o stvorenoj količini otpada.
2.3.7. Bačena vozila i njihov otpad
Prikupljanje bačenih vozila vrši se uglavnom od strane nekih privatnih
kompanija. One, otpad tretiraju na dva načina: jedan je prikupljanje metalnog
otpada za prodaju, koje se uglavnom prodaje u zemljama regiona kao i druga
demontiranjem njihovih delova za ponovnu upotrebu.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
34
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Količina i tačan broj se nezna.
2.3.8. Otpadna guma
Korišćene gume vozila u našoj zemlji uvoze se ili prikupljaju u cilju ponovne
upotrebe ili ponovnog tretmana putem ponovne presvlake. Gume vozila ne
kategorizuje se kao opasan otpad, ali neke specifične vrste mogu imati rastvorljiv
i opasan sastav.
Od nekontrolisanog spaljivanja guma mogu se osloboditi opasne supstance po
ţivotnu sredinu kao na pr. dioksini.
Korišćene gume vozila u našoj zemlji uvoze se ili prikupljaju u cilju ponovne
upotrebe ili ponovnog tretmana putem ponovne presvlake.
One se uglavnom spaljivaju u primitivnim pećima za pećenje kreča.
Količina otpadne gume i tačan broj uvezenih guma se nena.
Ukupna količina otpada od automobilskih guma procenit će se pribliţno.
Registrovana vozila u Republici Kosovo u 2008 godini je bilo 206,352vozila.
Prosečan broj gume za vozila je -5 komada.
Broj guma koji su trenutno u upotrebi je 1,031,760 komada.
Pod pretpostavkom da prosečan vek gume je 5 godina što znači. 10.000 km/god.
Imajući u vidu da automobilske gume koji izlaze iz upotrebe nakon 50.000
pređenih kilometara.
Broj uvezenih guma godišnje kreće se odprilike: 1,031,760/5 = 206,352
gum./god.
Prosečna teţina novih guma je = 23 kg/gum; (automobila- 8 kg/gum, lakih
kamiona uključujući one sa 4x4 točka-11kg/gum, mauna 52 kg/gum).
Prosečna teţina korišćenih guma je = 18.5 kg
Gume vozila koji se bacaju godišnje: 18.5 X 206,352= 3,817.5 ton
Gume van upotrebe iz starih vozila: 5,000 vozila/god. x 5 komada/god. = 25,000
guma
Ukupna količina bačenih guma od vozila van upotrebe odprilike je
Ukupno godišnje se proizvodi 4280 tona gume koji završavaju kao otpad.
Tab: 5-a, Sastav gume:
(% vaga )
Guma
Guma automobila
86%
Guma mauna
85%
Količina otpada [ton]
˜ 3638
Ukupno [ton]
Vrednosti su izačunate od osoblja DMK.
Čelik
10%
15%
˜ 535
4280
Tekstil
4%
<0.5%
˜ 107
Trenutno na Kosovu ne postoji kompanija koja je investirala na mašine za sečenje
gume i za odvajanje gume, čelika i tekstila.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
35
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
2.3.9. Električni i elektronski otpad
Električna i elektronska oprema nakon njihove upotrebe pretvara se u otpad, koji
u odsustvu ponovne upotrebe i reciklaţe predstavlja priličan problem za
ţivotnu sredinu, jer sadrţi neke opasne komponente. Nema podataka o
stvorenoj količini, ali je poznato da njihova količina je u neprekidnom porastu
imajući u obzir uvoz nove i upotrebljene opreme.
2.3.10. Otpad od prerade otpadnih voda
U Republici Kosovo još nije izgrađeno postrojenje velikog kapaciteta koji vrši
tretman crnih i zagađenih voda.Uopšte od ovih voda biva veliko zagađenje reka i
površinskih i podzemnih voda.
Iz mase crnih voda smatra se da u njen sastav 25% je čvrsta materija, koju tr eba
odvojiti i tretirati. Tokom 2012 godine u funkciji je stavljeno postrojenje za
tretman crnih voda u Srbici.
Na osnovu najbolje dostupnih podataka iz tab. 5-b, ukupna količina crnih voda
u 2004-toj na Kosovu je bila oko 1,200 l/s, ili 110,000 m3/d. NBO i opterećenje
čvrstih tela su 8,500 kg/d, odnosno 29,000 kg/d.
Tab. 5-b, Ispuštanje crnih voda na Kosovu
Opština
Vitina
Vučitrn
Glogovac
Gnjilane
Dečane
Dragaš
Đakovica
Istok
Kačanik
Klina
Kamenica
Mitrovica
Leposavić
Lipljan
Orahovac
Opština
Opština
Opština
Opština
Opština
Opština
Opština /metalurgija
Opština
Opština /građevinski materijal
Opština
Opština Komuna/ ne-metali
Opština /metalurgija
Opština /metalurgija
Opština /ne-metali
Opština
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
Protok
(l/s)
4
25
2
29
37
19
30 17
8
5 18
10
4 16
65 363
1 44
4 48
11
NBO
(mg/l)
130
130
130
130
130
130
130 15
130
130 10
130
130 15
120 15
130 15
130 20
130
36
Ĉvrsta tela
(mg/l)
190
190
190
190
190
190
240 250
190
190 150
190
190 1,000
290 275
240 410
190 1,000
190
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Peć
Podujevo
Prizren
Priština
Opština
Opština
Opština /potrojenja energije
Opština /postrojenja energije,
metalurgija
Srbica
Opština
Suva Reka Opština
Ukupno
116
16
106 27
186
3
11
110,000
m3/d
170
130
140 20
140 20
190
190
190 250
190 275
130
190
130
240
8,500 kg/d 29,000 kg/d
Studija o strategiji za tretman crnih voda
2.3.11. Otpadna ulja
Otpadna i korišćena ulja predstavljaju veliko zagađenje za zemljište i vode, zato
što se one ispuštaju na svakom mestu, gore u vidu vatre za grejanje i koriste se
kao sirovina za proizvodnju pare u različitim industrijskim postrojenjima. U
našoj zemlji korišćena ulja delimično se prikupljaju radi ponovne upotrebe ili
sagorevanja za dobijanje toplotne energije i još ne postoji neki centar za reciklaţu.
2.3.12. Korišćene baterije i akumulatori
Na trţištu postoje mnoge vrste baterija koji se sastoje od različitih materija i
ispunjena su elektrolitima. Neki njihovi sastojci imaju toksična i kancerogena
svojstva.
Korišćene baterije su otpad koji zahtevaju poseban tretman.
Ne postoje tačni podaci o godišnjem uvozu i proizvodnji baterija na Kosovu, kao
što nemamo tačne podatke o njihovom otpadu. U našoj zemlji postoje dovoljni
kapaciteti za reciklaţu baterija od olova kao na pr. u pogonu “Trepče” –Zvečan
i u nekim nelicenciranim centrima, privatnim kompanijama širom Kosova.
2.3.13. Otpad od medicinskih proizvoda
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
37
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Otpad od medicinskog proizvoda je otpad koji moţe predstavljati opasnost
tokom rukovanja ili u kontaktu sa njima, rizikuje se zdravlje čoveka i ţivotne
sredine. I ova vrsta otpada ne tretira se na ispravan način. Sa praćena na t erenu
i na osnovu podataka kojim raspolaţemo, ovaj otpad se ne upravlja kako treba,
prevozi se i delimično tretira u skladu sa predviđenim normama i standardima
EU-e. Za sterilizaciju infektivnog medicinskog otpada postavljena su sedam (7)
postrojenja za sterilizaciju ovog otpada u glavnim bolničkim centrima Kosova.
Dok za spaljivanje medicinskog otpada kao što su baterije sa isteklim rokom
trajanja u našoj zemlji postoje četiri inicineratora koji delimično ispunjavaju
potrebne uslove. Na Kosovu pribliţno se stvara 2014, 5 tona godišnje
medicinskog otpada.
2.4 Procedure upravljanja otpadom
Upravljanje otpadom je dosta sloţena aktivnost koja vrši veliki uticaj na sve
privredne grane, proizvodnje i potrošnje. Uglavnom, za upavljanje otpada u
Republici Kosovu na osnovu hijerarhijskog koncepta- smanjenje, tretman i
deponovanje otpada značajni su sledeći koraci:
- Smanjenje stvaranja otpada i smanjenje opasnosti od otpada:
 Obrazovanje i vaspitanje za samoosvešćivanje zajednice;
 Podsticanje čiste proizvodnje;
 Finansijske subvencije sektora za upravljanje otpadom;
 Izrada planova upravljanja otpadom.
-
Prikupljanje i transport otpada
 Prikupljanje i podela na vrste;
-
Tretman otpada
 Riciklaţa i upotreba;
 Mehanički tretman;
 Biološki tretman;
 Termički tretman;
 Fizičko-hemijski tretman
Završno skladištenje otpada
Skladištenje otpada u sanitarnim deponijama.
-
2.4.1 Deponovanje
U okviru upravljanja otpadom, deponovanje je kranja ali neophodna opcija
tretmana otpada na Kosovu, koji se treba uraditi primenjujući najviše tehničke
standarde u cilju zaštite ţivotne sredine.
Tabela 6: Sanitarne deponije u Republici Kosovo
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
38
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Sanitar.
Region
deponije:
Vrsta deponije
Priština, Kosovo Polje
Regionalno
Kosovo, Lipljan, Obilić,
Glogovac,
Regionalno
Gnjilane Gnjilane, Kamenica,
Vitine, Uroševac, Novo Brdo
Prizren,Suva Reka, Mališevo, Regionalno
Prizren
Orahovac, Đakovica
Komunalno
Podujevo Podujevo
Regionalno
Mitrovic Mitrovica, Vučitrn, Srbica
a
Peć, Dečane, Klina, Istok
Regionalno
Peć
Šar
Komunalno
Šar
Traf. stanica
Uroševac Uroševac, Štimlje, Kačanik,
Štrpce, Han Elezija
Zvečan
Komunalno
Zvečan
Ukupno
Izvor: Izveštaj stanja otpada 2008 KAZS, 2009
Pov Stanovni
ha. ka
40
724.251
Vreme
nski
period
15
24
242.195
15
24
316.728
15
5
7
131.300
250.000
15
15
3.6
1.2
250.000
27.000
210.120
16
Priština
15
2.151.159
2.5 Objekti i prema za upravljanje otpadom
Nema tačnih cifri u vezi broja, koliko kompanija ili objekata tretmana otpada
postoji u Republici Kosovo. Na trţištu otpada dominira prikupljanje i izvoz
različitih metala, plastike i njihov tretman, papir, akumulatori, uvoznika
korišćenih guma i proizvođača ulja. Ukupno je evidentirano 36 kompanija koji
se na različite načine bave upravljanjem otpada i njihovim izvozom van zemlje.
2.6 Sanacija deponija otpada
2.6.1 Deponije komunalnog otpada
Tokom 2007, 2008 i 2009 godine investiranja su orjentisana na rehabilitaciji
nekoliko deponija i potpuno zatvaranje starih komunalnih deponija. U okviru
Plana Kosova za delovanje na ţivotnu sredinu 2006-2010, Ministarstvo sredine i
prostornog planiranja, tokom 2007 godine investirala je na rehabilitaciji tri
deponije komunalnog otpada u: Kačanik, Prizren i Đakovicu, dok tokom 2008
godine su rehabilitovane deponije u: Lipljanu, Prizrenu i Gnjilanu. Nakon
procene stanja starih komunalnih deponija, Kancelarija za veze Evroposke
Komisije u saradnji sa Ministarstvom sredine i prostornog planiranja konačno je
zatvorila osam starih komunalnih deponija otpada u : Prištini, Lipljanu,
Kosovom Polju, Kačaniku, Đakovici, Klini, Podujevu i Uroševcu.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
39
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
2.6.2 Skladištenje otpada iz ekstraktivne industrije, rudarstva i drugog
industrijskog otpada
Ciljevi upravljanja komunalnim otpadom su da u Republici Kosovu operateri
uvide zakonske odredbe AU za upravljanje otpadom koji je u vezi sa
Direktivom deponija ES (99/31/EC), o načinu upravljanja deponijama
komunalnog otpada. Naravno da rokove koje određuje Direktiva za deponije na
Kosovu ne mogu sprovesti ali svaka inicijativa o smanjenju komunalnog
biodegradivnog otpada na Kosovu smatrat će se uspehom vlade i lokalnih
institucija.
I za industrijske deponije su date donacije od strane EAR i UNDP za njihovu
rehabilitaciju kao što je deponija Novog Brda, deponija Kelemendija i deponija
Graćanice. Unapređenje sistema za skladištenje industrijskog otpada treba
podstaknuti aktivnosti za komercijonalnu eksploataciju skladištenog otpada koji
mogu da variraju zbog visokog sadrţaj metala u njima. Međutim, zemlje
smatrane kao ,,hot spotovi” trebaju se tretirati i regulisati u cilju eliminisanja ili
smanjenja opasnosti po ţivotnu sredinu i ljudsko zdravlje.
3. CILJEVI I MERE
3.1 Ciljevi strategije
Ciljevi ove strategije su u skladu sa osnovnim principom hijerarhije o upravljanju
otpadom, kako bi se smanja količina i negativan uticaj otpada na ţivotnu
sredinu i ljudsko zdravlje stvarajući uslove za smanjenje količine otpada na
mestu nastanka, smanjenje opasnosti koji se moţe pojaviti od otpada, ponovnu
upotrebu, spaljivanje za proizvodnju energije i recikliranje kao i smanjenje
količine otpada za skladištenje.
1. Smanjenje stvaranja otpada na mestu nastanka kao i smanjenje količine
otpada za skladištenje.
a) Smanjenje stvaranja otpada na mestu nastanka, treba se postići kroz
obrazovanje javnosti, korišćenjem ekonomskih instrumenata,
izradom planova upravljanja otopadom, sprovodeći zakonodavstvo i
ulaganjem u modernu tehnologiju itd.
b) Organizija sakupljanja otpada odvojenog u vrste (podela u vrste) na
mestu nastanka.
c) Ponovna upotreba različitih vrsta otpada (ambalaţnog, otpadnih
vozila, električnih i elektronskih itd.).
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
40
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
2. Razvoj infrastrukture za podizanje integrisanog sistema upravljanja otpada:
a) Usklađivanje nacionalnog zakonodavstva sa zakonodavstvom EU-e;
b) Uspostavljanje sistema za informisanje i integrisanje u informativni sistem
EU-e;
c) Izgradnja objekata i opreme (objekti za mehaničko- biološki tretman
otpada, objekti za spaljivanje i dobijanje energije, objekti za kompostiranje,
deponije itd.);
d) Povečanje usluţnih kapaciteta za upravljanje komunalnim otpadom;
e) Povećanje kapaciteta za upravljanje otpadom posebno u opštinama.
3. Smanjenje rizika od otpada
a) Upotreba najboljih praksi za upravljanje otpadom,
b) Poboljšanje stanja postojećih deponija ili njihovo zatvaranje,
c) Korišćenje postojećih industrijskih kapaciteta za uništavanje opasnog
otpada.
4. Porast zaposlenosti
a) Razvoj nacionalne industrije i biznisa,
b) Poboljšanje trenutnog nivoa u lokalnoj industriji,
c) Povećanje tehničkih kapaciteta za sakupljanje i tretman komunalnog
otpada.
5. Obuka osoblja
Upravljanje otpadom je kompleksan proces koji zahteva harmonizovano
delovanje drţavne administracije, regionalnih i lokalnih jedinica, istraţivača,
stručnjaka, udruţenja, biznisa, medija i javnosti. Ovaj izazov lakše će proći ako se
sve stranke podstaknu da učestvuju u procesima donošenja odluke u oblasti
upravljanja otpadom, preduzimajući ove mere:
- da deluju po principu kontinuiranog učenje tokom celog ţivota,
- da se stvore uslovi za vaspitanje i obuku u oblasti upravljanja otpadom,
- da se podigne svest i odgovornost za upravljanje otpadom, kako na
lokalnom tako i centralnom nivou,
- da se shvate da problemi sa otpadom su naš problem,
- da se obezbede tačne , potpune i blagovremene informacije,
- da se promovišu principi i prioriteti u upravljanju otpadom,
- da se promoviše partnerstvo sa svim zainteresovanim stranama za
upravljanje otpadom.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
41
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
3.2 Ciljevi i vremenski rok za upravljanje otpadom
Definisani ciljevi sa vremenskim rokom za realizaciju ciljeva ove strategije su
prikazani u tabeli 7.
Tabla 7. Ciljevi za realizaciju ciljeva ove strategije
Procenta (%)/god.
Ciljevi
2012
2014
2018
Prikupljanje komunalnog otpada
50
70
80
2021
90
Podela na vrste komunalnog otpada
0
20
30
50
Tretman optada
10
20
35
40
Količina odloţenog otpada u deponiji
90
80
65
60
Količina biodegradiranog otpada odloţenog 95
u komunalni otpad
85
70
40
Do 2021 godine predviđa se da se 90% stanovništva u Republici Kosovo uključi
u organizovano sakupljanje otpada, i takođe da se procenat komunalnog otpada
namenjenog za daljni tretman i reciklaţu poveća do 40 %.
Tabela 8. Ciljevi za reciklaţu i ponovnu upotrebu posebnog otpada
Proporcija (% mase)
Krajnji
Otpad
Ponov.
Reciklaža
rok
upotreba
2015
40-65
40-55
Otpad od ambalaţe
2020
2015
60-70
90-95
Otpadna vozila
2020
Električni
i
2015
70-80
80-90
elektronski otpad
2020
2015
30-70
20-30
Gumeni otpad
2020
2015
40-60
Otpadna ulja
2020
Jedan od ciljeva za upravljanje komunalnim otpadom je promovisanje reciklaţe
čvrstog komunalnog otpada u skladu sa projektom JICA u opštini Prizrena, koji
treba pokazati da se mora podrţati odvajanje reciklaţnh stvari, da se počne sa
kompostiranjem organskog otpada kao oblika reciklaţe. U urbanim područjima
da se odvoji za reciklaţu 5.0% organskog otpada –do 2021(trenutno 0.0%).U
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
42
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
ruralnim područjima da se za reciklaţu odvoji 20.0% kuhinjskog otpada - do
2021 godine (renutno 1.0%) i otpad sa trţišta da se odvoji za reciklaţu 50.0% - do
2021(trenutno 0.0%)..
Isto tako je predviđeno da se od komunalnog otpada prikupi u cilju reciklaţe
otpad prema dinamici u tab. 8-a
Tab 8-a. Podela materijala za reciklaţu
Vrsta materijala
Stremljeno
za reciklažu
prikupljanje [%]
Metal
80
Papir
30
Plastika
30
Flaše/staklo
20
Za poređenje se daje pregled Ciljeva
reciklaţu otpadaTab 8-b.
Tab 8-b
Trenutno
prikupljeno [%]
62.1
18.7
13.0
7.8
Ciljna
godina
2021
2021
2021
2021
iz zakonodavstva EU-e za tretman i
TARGETS IN EU WASTE LEGISLATION
Packaging
Cars
Electronics
2008
2015
2006
min
recovery
60%
95%
70%
2011
Tyres
Biowaste
diverted from
landfils
Municipal
waste
Constructing &
Demolition
waste
collection rate
100%
Min. 4kg per inhabitant per
year
50% to
75%
(efficiency)
Bateries
2012
2016
2006
2006
2009
2016
2015
2020
2020
min
recycling
55%
85%
50%
25%
45%
0 landfill of tyres
Reduction 75 % of the 1995 level
Reduction 50 % of the 1995 level
Reduction 35 % of the 1995 level
Separate collection: at least paper /metal/plastic/glass
50% recycling of municipal waste
70% recycling/material recovery of construction and
demolition waste
Za uspostavljanje ekonomskih odnosa, politike sa EU-om, težimo da se podrška EU-e za
Kosovo, rezultira realizacijom nekih projekata u obradi opasnog otpada, za koje ne
postoji materijalna i tehnička mogućnost za tretman na Kosovu.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
43
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
3.3 Mere za realizaciju ciljeva
Upravljanje otpada je jedan od pitanja od posebnog interesa za našu zemlju zato
za postizanje ciljeva ove strategije utvrđene su opšte i posebne mere.
3.3.1 Opšte mere
a) Identifikacija zahteva i procena trenutne situacije u oblasti upravljanja
otpadom
-
-
-
Da se nastavi sa sistematskim istraţivanjem stanja u cilju dobijanja opšteg
pregleda sadašnje situaciji u oblasti upravljanja otpadom, da se posveti
posebna paţnja proučavanja vrsta i količine opasnog otpada i način kako
se ovaj otpad upravlja, da se identifkuje količina otpada koja nije
uključena u postojeće stanje upravljanja otpadom.
Da se priremi detaljan pregled objekata, opreme i njihovog kapaciteta koji
je na raspolaganju za upravljanje otpadom, uključujući informacije o
vrstama i mogućim kapacitetom tretmana otpada ( u fabrikama- cementa,
opeke, termocentralama, itd..).
Da se priremi izveštaj o opasnom otpadu koji je uskladišten i koji se čuva
u utvrđenim mestima.
Da se priremi izveštaj za praćenje stanja deponija, sa procenom uticaja na
ţivotnu sredinu,
Nastavak identifikacije zahteva za poboljšanje stanja deponija uključujući
mogućnost za ponovnu upotrebu otpada ili njihovo zatvaranje.
b) Poboljšanje informacionog sistema o otpadu:
-
-
-
-
Pruţanje svih potrebnih resursa za sakupljanje podataka i izveštavanje o
stanju otpada, uključujući obrazovanje, i tretman osoblja potrebnog za
pruţanje podataka,
Nastavljanje stvaranja baze podataka kao što je definisano Zakonom o
otpadu, baza podataka treba da pruţi informacije prema potrebi radi
ispunjavanja međunarodnih obaveza i značajne informacije u EU.,
Razvoj savremenog informacionog sisteme koji će biti u stanju da pruţi
pouzdane i pravovremene podatke, na osnovu kojih će biti moguće
redovno izveštavanje o stanju upravljanja otpadom ,
Poboljšanje kvaliteta, količine i uporedljivosti podataka o otpadu.
c) Usklađivanje zakonodavstva o otpadu sa EU-om:
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
44
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
-
-
Priprema plana o usklađivanju zakonodavsta EU-e, (posebno kada se
odnosi na vremenski period za realizaciju zadataka). Plan treba da sadrţi
detaljne zdatke učesnika upravljanja otpadom,
Obuka sluţbenika u sprovođenju propisa EU-e o otpadu.
d) Razvoj sistema za obrazovanje, izveštavanje i komunikacije o
upravljanju otpadom:
-
-
Izrada programa u obrazovnom sistemu radi omogućavanja učešća u
sistemu upravljanja ţivotnom sredinom i otpada kroz školske programe,
putem medija ili različitih radionica.
Razvoj specifičnih programa i metoda u obrazovanju, informisanju,
komunikacijama i njihova primena;
Promocija dijaloga i partnerstva sa zainteresovanim strankama (rad u
grupama,) da se izradi poverenje i postizanja sporazuma u rešavanju
pitanja upravljanja otpadom i odrţiv razvoj.
e) Doprinos u zapošljavanju:
-
-
Podsticanje i razvoj nacionalne industrije i biznisa u vezi sa korišćenjem
komunalnog otpada za ponovnu upotrebu, reciklaţu i spaljivanje uz
proizvodnju energije stimulišući stvaranje novih radnih mesta,
Podrška privatnom sektoru za upravljanje otpadom, posebno njihovu
reciklaţu.
Ponuda podrške za naučno-istraţivački rad i podsticanje profesionalnih
udruţenja u obavljanju aktivnosti koji imaju za cilj poboljšanje sistema
upravljanja otpadom.
3.3.2 Posebne mere
Masa 1: Smanjenje količine otpada
a) Obrazovanje zajednice, obuka službenika u institucijama za rešavanje
problema u upravljanju otpadom
Prioritet i veliki značaj takođe će se dati o pitanju upravljanja otpadom u
kurikulama i obrazovnim programima. Iako donekle subjekt zaštite ţivotne
sredine i ţivotne sredine u celini su neka pitanja donetih u okviru postojećih
kurikula, ali pitanje upravljanja otpadom ne posvećuje nijedan poseban naglasak
ili ne skreće trenutno paţnju na socijalne probleme. Stavovi i ponašanjea u vezi
sa upravljanjem otpada među današnjom omladinom, učenicima i studentima
stvaraoci su budućih mišljenja i donošenja odluke. Iskustvo u drugim evropskim
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
45
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
zemljama takođe pokazuju da učenici i studenti mogu značajno uticati na
stavove i ponašanja njihovih roditelja i drugih članova društva.
Programi i aktivnosti koji teţe povećanju trenutnog nivoa svesti zasnovanog na
pitanju koje uključuje razvoj, istraţivanje i praktična iskustva o neprekidnom
poboljšanju obrazovanja i obuke:
 Pruţanje osnovnih inforamacija kroz sredstva komuniciranja;
 Da se obezbedi tačka kontakta javnosti za komunikaciju sa građanima na
lokalnom nivou;
 Da se otvorii web stranica od strane opštine u cilju obrazovanja i
informisanja,
 Da se objave informacije, poruke ţivotne sredine i preporuke koje imaju
za cilj obrazovanje građana kao i podsticanje primene najboljih praksi u
upravljanju otpadom,
 Stvaranje promotivnih i obrazovnih materijala;
 Priprema i sprovođenje promotivnih kampanji za pojedine programe o
vrstama otpada.
 Saradnja sa javnošću, odrţavanje stalne komunikacije između učesnika.
Za osvešćivanje javnosti trebaju se razviti:
1. Aktivnosti kao:
 članci u novinama
 komunikacije za štampu
 govori
 Gostovanja opštinskih sluţbenika u programima RTV
 Saopštenja javnih sluţbi
2. Odrţavanje predavanja javnosti pozivajući u:
 škole,
 univerzitete,
 u klubove,
 interesne grupe / NVO-e,
 u javne događaje.
3. Jednostavane stranice interneta,
4. Takmičenja i izloţbe,
5. Obuka za poboljšanje radne snage u fabrikoma i institucijama,
6. Kućne posete po kukama od strane dobrovoljaca-svesnih
radnika,
7. Stvaranje saveta suseda o informaciji i izgradnji komunikacije
povezane sa stanjem zdravstva, ţivotne sredine i otpada.
Sugestije dobijene od : Upustva Svetske banke za strateško planiranje o
upravljanju čvrstim komunalnim otpadom.
b) Primena projekata i praksi za čistu proizvodnju
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
46
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020

Podsticanje primene projekata i praksi koje uključuju čistu proizvodnju
(smanjenje emisije iz otpada) u industriji i sektoru usluga nudeći
stimulacije;
c) Početak podele otpada i recikalaža

Stvaranje funkcionalnih sistema za sakupljanje i reciklaţu otpada po
vrstama ( staklo, papir, plastika, otpad od vozila, električna i elektronska
oprema, gume, metali, bašte i sl.), kako bi se smanjila količina
komunalnog otpada odloţenog u deponijama na osnovu objektiva u
vremenskom roku za upravljanje otpadom, tačka 3.2.
d) Izrada programa i zakonodavstva u skladu da Direktivama EU-e


Izrada odgovarajućih programa i zakonodavstva koji će regulisati
ponovnu upotrebu otpada od ambalaţe, konstrukcija demoliranja, od
električne i elektronike opreme, vozila i drugog posebnog otpada.
Sprovođenje Zakona o IPPC i izdavanje dozvola za objekte koji upravljaju
otpadom.
e) Smanjenje uticaja otpada u zaštićenim područjima

Trebaju se sprovesti posebne mere u zaštićenim područjima
Mera 2: Razvoj infrastrukture za integrisan sistem upravljanja otpadom
( smanjenje, ponovna upotreba, reciklaža, spaljivanje, deponovanje)
a) Izrada programa i standarda za izgradnju objekata i opreme:



Na osnovu analize situacije i strateških ciljeva, izrada plana za poboljšanje
postojeće mreţe opreme i objekata za prikupljanje, skladištenje, ponovnu
upotrebu, tretman, reciklaţu, spaljivanje i deponovanje otpada,
određivanje zemalja, prioritet, primenitelja, način finansiranja i vremenske
rokove,
Za određivanje zemalja, daje se prednost najfavorizovanijim zemljama
koji su deo sistema upravljanja otpadom,
Navođenje uslova i zahteva za izdavanje dozvola za objekte i opremu
(deponije inertnog otpada, deponije komunalnog otpada, skladišta
opasnog otpada, objekti za kompostiranje itd.) i da se obezbedi
monitoring i kontrolisanje njihovog rada.
b) Upravljanje neopasnim otpadom
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
47
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020









Planiranje, dizajniranje i izrada sistema za upravljanje otpadom na nivou
zemlje, uglavnom za neopasni komunalni i industrijski otpad, na osnovu
konsultacija između lokalnog i centralnog nivoa,
U kasnijoj fazi, da se prošire objekti za podelu otpada koji se mogu
koristiti kao sirovina za kompostiranje, proizvodnju biogasa itd,
Izgradnja cenuara za podelu i klasifikaciju komunalnog otpada,
Proširenje ili izbor lokacija za izgradnju sanitarnih deponija za komunalni
otpad,
Planiranje mesta ili lokacija za izgradnju deponija za otpad od
konstrukcije-demoliranja,,
Funkcijonisanje zakona za javna preduzeća i primena zakonske osnove za
upravljanje otpadom,
Kapitalne investicije za rehabilitaciju sanitarnih deponija komunalnog
otpada,
Definisanje nadleţnosti i odgovornosti za upravljanje komunalnim
otpadom na centralnom i lokalnom nivou,
Nadzor i stalne kontrole sistema upravljanja komunalnim otpadom od
strane opštinskih inspektora.
c) Upravljanje opasnim otpadom


Planiranje, dizajniranje i izrada centra za skladištenje i privremeno
čuvanje opasnog otpada,
Planiranje nekih zemalja kao centara za prikupljanje/upravljanje sa
mogućnošću za termički i fiziko-hemijski tretman na Kosovu. Zemlje će se
odrediti nakon istraţivanja i sveobuhvatnih analiza količine opasnog
otpada, vrsta i načina upravljanja, i nakon pregleda svake od predloţenih
zemalja.
Mera 3: Smanjenje opasnosti od otpada
a) Poboljšanje deponija i njihova rehabilitacija


Nastavljanje sa sistematskim aktivnostima koje imaju za cilj poboljšanje
deponija i njihova rehabilitacija u skladu sa standardima EU-e,
Izrada zakonodavstva i upustava za rehabilitaciju, u funkciji korišćenja ili
zatvaranja deponija.
4. RAZVOJA PRAVACA ZA UPRAVLJANJE OTPADA
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
48
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
4.1 Koncept upravljanja otpadom
Glavna ideja i cilj koncepta za upravljanje otpadom je smanjenje količine otpada
namenjenog za trajno skladištenje. Realizacija takvog koncepta realizovat će se
osnivanjem zdravog ekološkog sistema za upravljanje otpadom koji će;
- odrţavati urbanu sredinu i javno zdravlje u svim opštinama,
- Motivacija investicija gde će se promovisati ekonomski razvoj svake Kosovske
opštine. .
Jedan zdravi ekološki sistem upravljanja otpadom koji promoviše 3R otpada i
rešavaju kao dole dati problemi:
o Minimizacija stvaranja otpada, što rezultira smanjenjem količine otpada i
štetnih efekata na mestu nastanka otpada, tako da se ukupna količina
otpada koji se upravlja bude što manji,
o Upotreba otpada koji se ne moţe minimizirati, u cilju njihove upotrebe za
dobijanje energije, sekundarne sirovine u zavisnosti od tehničkih,
ekoloških i ekonomskih mogućnosti, ova faza će započeti onda kada se
ostvari sakupljanje otpada odvojene na vrste,
o Riciklaža otpada treba se konstantno podsticati u cilju postizanja
predviđenih ciljeva za reciklaţu i korišćenje otpada kao sekundarne
sirovine.
o Termički tretman otpada-korišćenje otpada kao sirovine i spaljivanje u
cilju dobijanje energije.
o Deponovanje otpada u kontrolisanim deponijama (u postojeće deponije)
koje će biti samo nakon pokušaja za smanjenje, ponovnu upotrebu,
reciklaţu otpada, otpad se prikuplja pravilno, tretira koliko će biti
prikladno i na kraju deponovati na odgovarajući način, bez uzrokovanja
nekog štetnog efekta po ţivotnu sredinu i ljudsko zdravlje.
Table xx provides a simplified overvieë of the advantages and draë-backs of the main
ëaste management options.
Table xx: Rough comparison of the relative merits of the various ëaste management
options
Opcija
Prevencija
Prednosti


Čuvaju prirodni izvori.
Izbegava potreba za
upravljanje otpadom sa
dugoročnim trajanjem.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
Nedostaci

Poteškoće za
postizanje/realizaciju.
49
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
.

Ponovna
upotreba i
reciklaža
,


Termički
tretman
Završno
skladištenje


Omogućava da se

maksimalizuju beneficije sa
aspekta upotrebe materijala
od otpada,

Pomaže smanjenje potrebe
za vaĎenje materijala.
Izbegava korišćenje drugih
goriva,
Smanjuje količinu i obim
materijala koji se deponuje.
Ako se uradi kako treba,
može smanjiti mogućnost
da otpad uzrokuje štetu po
ljudsko zdravlje i životnu
sredinu..




Dugoročno, ponovno
korišćen i recikliran
materijal kao otpad, ,
Ponovna upotreba i
reciklaža zahtevaju
energiju i proizvodnju
otpada. Treba biti trošak
/ korist sa procenom radi
obezbeĎenja bilansiranog
dobitka(ostaje pozitiv).
Često se vrši niskom
efikasnošću,
Mogu proizvesti opasne
ostatke.
Nikakav dobitak za
održiv razvoj,
Ima jedan visok trošak.
Razvoj koncepta upravljanja otpadom postići će se korak po korak kao nakon
vizije ove strategije. Ciljne godine za ovaj razvoj su 20012 do 2021. Ovaj
vremenski period se deli u dve faze:
Prva faza 2012-2016- Izgradnja i stabilizacija sistema za upravljanje otpadom.
Druga faza 2017-2021- Razvoj sistema izgradnje za postizanje ciljeva.
4.2 Aktivnosti za upravljanje posebnog otpada
Upravljanje specifičnim otpadom moguće je na osnovu pravnog propisa
pribliţnog standardima i upustvima uključenih u zakonodavstvo EU-e.
Ovaj otpad uglavnom se moţe ponovo upotrebiti i reciklirati i kao takvim se
moţe valorizovati na trţište.
Uradit će se napori za regulisanje odgovornosti i obaveze u institucionalnom
okviru, u cilju postizanja finansijske odrţivosti upravljanja otpadom.
4.2.1. Komunalni otpad
Izradit će se komunalni planovi za stvaranje mreţe centara za sakupljanje i
klasifikaciju otpada na vrste. Ovo se treba uraditi, pošto u nekim opštinama
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
50
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
količina otpada je mala zbog malog broja stanovnika, zato podizanje takvih
velikih i sa opremom kompletnih centara neće biti opravdanje, ali, u takvim
slučajevima mogu se podići samo transfer stanice za takav otpad koji vremenom
moţe porasti i proširiti u zavisnosti od zahteva.
U okviru ovih centara moţe se prikupiti i obimni otpad, (guma i vozila,
pokućstva, električna i elektronska oprema domaćinstva), gde građani mogu
svakog radnog dana dostaviti njihov otpad.
Lokacije za centar odlaganja i klasifikaciju otpada kao i transfer stanice otpada
treba obezbediti i odrediti odgovarajuća opština.
Radi postizanja odrţljivijeg upravljanja, osim principa “zagađivač plaća”, takođe
treba da se među glavnim zadacima minimizuje stvaranje otpada i vrši njihov
tretman u skladu sa hijerarhijskim principom za upravljanje otpadom. Da bi se
postigli ovi zadaci treba sprovesti prioritete kroz:








a) Jačanje institucija:
Izrada i usklađivanje nacionalnog zakonodavstva sa zakonodavstvom EU-e,
Odobravanje Akcionog plana o upravljanju otpadom i Lokalnih planova za
upravljanje otpadom u opštinama kao i za industrijske /ekonomike
operatere,
Opštinski razvojni plan kojim se određuju mesta za objekte i opremu za
upravljanje komunalnim otpadom.
Stvaranje godišnjih obrazovnih programa za uticajne grupe, u obliku
sveobuhvatne kampanje,
Finansijska podrška za proširenje usluga za komunalni otpad,
Stimulaciju ponovne upotrebe i reciklaţa otpada putem propisa i koncesija,
Definisanja određivanja taksi za davanje usluge u sakupljanju i skladištenju
otpada,
Ekološko obrazovanje i povećanje obrazovanja o ţivotnoj sredini.
b) Jačanje tehničkog sistema:
Za vršenje glavnih zadataka koji imaju za cilj opšte poboljšanje sistema
upravljanja otpadom trebaju se preduzeti dole date aktivnosti:
 Poboljšanje sistema prikupljanja komunalnog otpada,
 Proširenje servisnih područja,
 Organizaciju centara za upravljanje otpadom (prikupljanje, tretman,
reciklaţa, transport),
 Organizovanje mreţe transfero stanica,
 Organizovanje mreţe sabirnih tačaka za poseban i opasan otpad,
 Zatvaranje ilegalnih deponija otpada na osnovu plana upravljanja otpadom,
 Poboljšanje stanja postojećih deponija,
 Čišćenje javnih prostora,
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
51
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020




Čišćenje ilegalnih tačaka,
Izgradnju centara za kompostiranje biorazgradljivog otpada,
Promovisanje minimizacije otpada
Podsticanje korišćenja biomase i biomasa.
4.2.2. Otpad od građevine i demoliranja
Poboljšanje upravljanja otpadom od građevine i demoliranja odredit će se na
osnovu sledećih upustava:








Obrazovanja i informisanja učesnika u procesu upravljanja otpadom od
građevina i demoliranja,
Zabrane deponovanja otpada od građevine i demoliranja u sanitarnim
deponijama, radnom zemljištu, blizu naselja, u prirodi,
Uspostavljanje pune kontrole nad ciklusom otpada izgradnje, sa mesta
nastanka otpada do mesta tretmana,
Ponovna upotreba građevniskog otpada u masi od 80% ukupne količine do
2021 godine,
Podsticajem korišćenja građevinskog materijala koji su bezopasni po ţivotnu
sredinu,
Inspekcijom deponija od građevinskog otpada i demoliranja,
Otvaranje deponija građevinskog otpada i demoliranja po pravnom konceptu
opštine.
Određivanje mesta za skladištenje otpada proizvedenog od dekomisije TCKosovo A.
4.2.3 Otpad iz industrije i rudnika
Poboljšanje sistema upravljanja industrijskog i rudarskog otpada odredit će se na
osnovu sledećih upustava:
 Procene količine otpada prema vrstama otpada,
 Da se urade avansiranja u tehnološkim procesiam na način da se smanji
količina i štetne osobine otpada,
 Odvajanje otpada za reciklaţu i ponovnu upotrebu,
 Korišćenje različitog otapda od industrije,
 Da se uradi rehabilitacija industrijskih deponija,
 Tretman ili uništavanje otpada od hemijski opasnih supstanci,
 Izgradnja deponija za skladištenje opasnog otpada,
 Izvoz otpada u cilju upotrebe ili uništavanja.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
52
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
4.2.4 Biorazgradivi otpad
U cilju smanjenja otpada koji se dostavlja u deponije i korišćenja svog organskog
biorazgradivog otpada kao što je otpad iz oblasti agroekonomije, prehrambene i
industrije za preradu mesa na Kosovu treba podstaći za proizvodnju komposta i
drugih načina za tretman biorazgradivog otpada radi dobijanja energjie u obliku
gasa, briketa i gasovitih sirovina za sagorevanje. Zahtevi za kompost na Kosovu
su veliki.
Nadleţni subjekti poćeće sa poboljšanjem sistema upravljanja biorazgradivog
otpada na osnovu upustava:
 Podsticanjem sprečavanja ili smanjenja biorazgradivog otpada,
 Razvoj sistema za prikupljanje i tretman biorazgradivog otpada,
 Izgradnju objekata i opreme za korišćenje i upotrebu biorazgradivog otpada,
 Podsticanje operatera za proizvodnju komposta od kuhinjskog otpada i
drugog biorazgradivog otpada.
4.2.5 Opasan otpad
Dole navedena upustva određena su za poboljšanje sistema upravljanja opasnim
otpadom:
 Stvorena za organizaciju sistema sakupljanja, odlaganja i transporta opasnog
otpada,
 Izgradnju centra za upravljanje opasnog otpada,
 Razvoja posebnog sistema informisanja sa bazom podataka o opasnom
otpadu,
Osim poznate hijerarhije opštih principa (minimizacije stvaranja otpada,
odgovornosti i zadataka), za upravljanje opasnim otpadom, potrebno je
sprovođenje sledećih instrumenata:
 Obrazovanje i tretman kao i pravo javnosti za pristup informacijama i učešće
u donošenju odlka,
 Minimizimi i sasisë së mbeturinave të rrezikshme në vend burim,
 Izvoz veoma opasnog otpada za tretman i njihovo uništavanje,
 Stimulacija kompanija da sprovode programe ponovne upotrebe i reciklaţe.
4.2.6 Ambalaža i ambalažni otpad
Navedena upustva određena su za poboljšanje sistema upravljanja ambalaţnog
otpada radi:
 Smanjenja stvaranja ambalaţe,
 Uticaja na dizajn ambalaţa u cilju smanjenja ambalaţnog otpada.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
53
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020



Podsticanja kompanija za ponovnu upotrebu i reciklaţu ambalaţnog otpaa,
Sprecavanja odlaganja utvrđenog ambalaţnogh otpada,
Određivanja taksi za otpad za proizvođače i uvoznike u cilju stvaranja
fondova potrebnih za zaštitu ţivotne sredine ( sakupljanje, klasifikovanje u
vrste, pornovnu upotrebu i reciklaţu ambalaţnog otpada).
Jedan centara za sakupljanje i klasifikaciju otpada u vrste.
4.2.7 Bačena vozila i njihov otpad
Dole data upustva su određena za poboljšanje sistema upravljanja otpadnog
vozila za:
 Određivanje taksi za uvoz i proizvodnju vozila radi pokrivanja troškova
upravljanja /njihovog tretmana nakon što su postali otpad,
 Potsticanje građana i vlasnika da istekom roka trajanja njihovih vozila, njih
dostavljaju u tačke za prikupljanje ili demontiranje,
 Organizaciju sistema za prikupljanje i transport otpadnog vozila do mesta za
tretman,
 Sistem upravljanja otpadnog vozila uključit će i otpad od ţeleznice i aviona,
 Podsticanje ponovne upotrebe funkcijonalnih delova otpadnih vozila.
4.2.8 Otpadna guma
Dole data upustva su određena za poboljšanje sistema upravljanja otpadnom
gumom radi:
 Određivanja posebnih taksi za uvoz i proizvodnju guma radi pokrivanja
troška upravljanja i njihovog tretmana, nakon što postoanu otpad,
 Podsticanja ponovne upotrebe posebno korišćenih guma,
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
54
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020

Omogućavanja kontrolisanog termičkog tretmana, kada se otpadna guma ne
moţe tretirati na drugačiji način (proizvodnju energjie, pretvaranja u
sintetički gas ili ulje).
Da bi se dao podstrek za reciklaţu guma u Republici Kosovo, treba se dati
doprinos za ţivotnu sredinu (regulišući zakonsku odredbu) tako da korisnik
plaća EKO- doprinos za svaku novu ili staru gumu koja se vozi.
Trenutno ne postoji kompanija na Kosovu koja je investirala na mašine za sečenje
gume i za odvajanje gume, čelika ili tekstila. Metal se moţe uvoziti za reciklaţu.
Guma sečena na komade ili u vidu praha koja se moţe izvoziti, ili obraditi u
različite gumene proizvode kao punilo /dodatak za asfalt itd. Tekstil moţe ići u
deponije komunalnog otpada ili spaliti u industrijskim pećima. Znači jedan
takav projekt bi bilo rešenje potrebno za otpadnu gumu. Kapacitet fabrike se
treba uskladitit sa kapacitetom recikliranja gume koja stvara otpad na Kosovu.
Stvaranje sistema za prikupljanje i transport korišćenih guma treba se podrţati
od strane MSPP-a.
4.2.9 Otpad od električne i elektronske opreme
Da se stvori odrţiv sistem upravljanja otpadom od elektronske i električne
opreme koje će rezultirati na sakupljanje otpada od elektronske i električne
opreme.
Dole data upustva su određene za poboljšanje sistema upravljanja otpadom od
elektronske i električne opreme:




Prikupljanje i transport
otpada od elektronske i električne opreme u
sabirnim i demontirajućim centrima za ovu vrstu otpada
Podsticanje operatera da urade podelu, ponovnu upotrebu i reciklaţu otpada,
Izvozi otpad od elektronske i električne opreme u slučajevima kada se ne
moţe tretirati na Kosovu.
Podsticanje za praţnjenje i očuvanje, kao i potreban tretman komponenti koji
sadrţe štetno odrţive substance.
4.2.10 Otpad od tretmana otpadnih voda
Mulj od tretmana otpadnih voda upravljat će se u skladu sa praksom EU-e. Na
Kosovu od 2012 godine nastat će se mulj od strane postrojenja za tretman crnih
voda za grad Srbicu.
Mulj nastao u postrojenju za tretman (25%) crnih voda moţe se koristiti u svrhe :
1. Poljoprivrede,
2. komposta,
3. spaljivanja u fabrikama cementa, termocentrala itd.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
55
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
4. Pokrivanje deponija otpada.
Ukupna količina mulja koji se moţe stvoriti od crnih voda na Kosovu, na osnovu
podataka (ukupne kolicine stvorene otpadne vode 2004 u Kosovu je oko 1200 l/s
ili 110,000m3/d) je 25,700m3/d.
4.2.11 Otpad od životinja, prehrambene industrije i industrije za preradu mesa
Pošto ne postoje podaci za ovaj otpad potrebno je da se uradi jedna studija koja će
odrediti izvore takvog otpada, količine otpada, daju predlozi o načinu upravljanja i
predlog o mikrolokacijama za zakopavanje i uništavanje ovog otpada.
Da se povećaju tehnički kapaciteti za tretman životinjskog otpada iz klaonica i otpada
uginulih životinja.
Da se sarađuje sa MPŠRR,Kosovskom Agencijom za veterinu i hranu za realizaciju
projekta bratimljenja i izgradnje fabrike za preradu otpada iz klaonica životinja, živine,
uginulih životinja i otpad iz prehrambene industrije i prerade mesa.
Sada je u realizaciji gore navedeni projekt o izgradnji postrojenja za tretman
otpada od prerade mesa, projekt kojeg finansira Evropska Komisija kroz
mehanizam bratimljenja.
4.2.12 Otpad od korišćenih ulja
Dole data upustva su određena za poboljšanje sistema upravljanja otpadnog ulja:
 Podsticanje za reciklaţu otpadnog ulja (mineralog i prehrambenog),
 Kontrolisan termički tretman otpadnog ulja u postojećim fabrikama,
 Određivanje posebne takse za proizvodnju ulja i njihov uvoz, radi pokrivanja
troška za tretman njihovog otpada,
 Poboljšanje sistema za odvojeno sakupljanje korišćenog ulja u svakoj opštini,
 Da se podstiču fabrike za sagorevanje otpadnog ulja u cilu proizvodnje
energjie, ili na povećanje postojećih kapaciteta,
 Sakupljanje otpada odvojeno prema vrstama u cilju ponovnog korišćenja i
reciklaţe.
4.2.13. Otpad od korišćenih baterija i akumulatora
Dole data upustva su određena za poboljšanje sistema upravljanja otpadom od
korišćenih baterija i akumulatora radi:
 Zaustavljanja prodaje baterija koji sadrţe teške metale, ţivu i kadmium,
 Promovisanje reciklaţe olovnih akumulatora u opremama na Kosovu.

Određivanja posebnih taksi za uvoz i proizvodnju, radi pokrivanja troška
za tretman njihovog otpada,
 Stvaranja sistema upravljanja otpada od korišćenih baterija i akumulatora.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
56
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
U ovom aspektu potrebno je :
o Podsticanje korisnika da dostave korišćene baterije i akumulatore u
sabirnim tačkama,
o Podsticanje za korišćenje baterija za ponovno punjenje putem
finansijskih i poreskih politika.
o Podsticanje izvoza baterija, za koje ne postoje uslovi za njihov tretman
na Kosovu.
4.2.16. Medicinski otpad
Nije poznato da je urađeno neko merenje o stvorenoj količini bolničkog otpada.
Na osnovu iskustava drugih zemalja, pretpostavlja se da dnevno javne bolničke
institucije stvaraju otpad od prilike 2kg po krevetu (75 – 90%- inertni otpad) . U
ovoj količini uključen je otpad sličan komunalnom (domaćinstava, čišćenja, i
administracije) i čisti medicinski otpad (koji moţe biti opasan i bezopasan otpad).
Opasan medicinski otpad moţe biti infektivni, anatomski, cistološki, toksični itd.
Procena o stvaranju medicinskog otpada (10%-25%) zasniva se na ovim
pretpostvkama:
 Medicinski otpad 0.6 kg /krevet/dan .
 Opasan medicinski otpad 0.2-0.8 kg/krevet/dan.
Kapacitet kreveta u javnim bolnicama Kosova je 4065 kreveta.
Pretpostavlja se da u privatnom sektoru postoji oko 10% broja kreveta javnog
sektora.
Tabela 11. Količina bolničkog proizvedenog otpada u Republici Kosovo
Vrsta otpada
Količina otpada
Br. ležaja
Količina
kg/dan
t/godi
otpada
na
kg/ležaj./dan
Materijal koji se moţe
4,472
1,2
6,439
2,350
riciklirati
Medicinski otpad
4,472
0,6
2,683
979
Opasan medicinski otpad
4,472
0,2
894
326
Ukupno



10,016
3,655
Da se stvori sistem za upravljanje medicinskog otpada,
Da se obusi stručno medicinsko osoblje za primenu standarda EU-e za
upravljanje otpadom,
Da se izgrade postrojenja za upravljanje posebnog ili infektivnog
medicinskog otpada.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
57
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
5. PROCENA INVESTIRANJA I IZVOR FINANSIJSKIH SREDSTAVA
Procena finansijskih sredstava za sprovođenje Strategije, kao i finansijskih izvora
za upravljanje otpadom biće uglavnom nakon principa, ’’zagađivač plaća’’. Osim
taksi koje se naplaćuju za pruţanje usluga za prikupljanje komunalnog otpada,
finansijska sredstva za realizaciju različitih projekata koristit će se iz budeta
Republike Kosovo, opštinskih buđeta, od različitih donacija kao i stavljanjem u
funkciju ekonomskih instrumenata, kao što su takse na izvoz, na proizvode,
takse za druge usluge.
Horizont planiranja treba se uraditi u funkciji velikih promena i investiranja koji
će biti potrebni za sprovođenje ove strategije, kao i za ispunjavanje nekih zahteva
postojećeg nacionalnog i Evropskog zakonodavstva (posebno Direktive za
deponije). Horizont planiranja za izgradnju i funkcijonisanje objekata za
upravljanje otpada i pruţanje usluga treba pokriti period kako je i određeno od
10 godina (2012-2021).
Troškovi prikupljanja bačenog otpada iz domaćinstava, biznisa i institucija
uglavnom se pokrivaju iz izračunatog troška za dobijanje /pruţanje usluga za
sakupljanje, prenos i deponovanje komunalnog otpada.
Sredstva potrebna za realizaciju Strategije uključuju finansijska sredstva za izgradnju
infrastrukture za sistem upravljanja otpadom i sredstava za pokrivanje troškova za rad.
Procena finansijskih sredstava potrebnih za realizaciju projekata na teritoriji Republike
Kosovo za period 2012 - 2021 prikazan je u sledećim specifikacijama :
A)
1.





Procenjena vrednosti planiranih investicija
Opšte mere
Studija fizibiliteta za izradu i stvaranje ekonomskih instrumenata i povezano
sa upravljanjem otpada i preporuka za odrţivo upravljanje otpadom (nivo
Republike Kosova);
Izrada Opštinskih planova za upravljanje komunalnim otpadom;
Stvaranje programa za upravljanje utvrđenim vrstama otpada;
Uspostavljanje informativnog sistema za upravljanje otpadom;
Izrada i kompletiranje zakonodavsta o otpadu u skaldu sa acquis-om EU-e.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
58
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Izračunat trošak:
2.



€
Smanjenje stvaranja otpada
Razvoj kurikula i programa obrazovanja o ţivotnoj sredini u vezi sa
otpadom za sve nivoe (bašte, kole, koleđi, univerziteti)
Podsticanje proizvodnje ekoloških proizvoda i njihovo korišćenje
(uklanjanje kesa, proizvodnja i korišćenje razgradljivog materijala );
Smanjenje količine ambalaţa ze pakovanje proizvedene robe.
Izračunat trošak:
3.




€
3.0 mln
Mreža centara za upravljanje -Tretman biorazgradivog otpada
Biorazgradljivi otpad za proizvodnju komposta;
Izgradnja postrojenja za tretman otpada iz klaonica i prerade mesa;
Biorazgradljivi otpad za proizvodnju gasa;
Biorazgradljivi otpad za proizvodnju briketa;
Izračunat trošak:
4.



€

8.2 mln
Mašine i prema za sakupljanje otpada
Kupovina kamiona za sakupljanje komunalnog otpada,
Kupovina različitih kontejnera za komunalni otpad,
Kupovina i postavljanje raznih sudova za stavljanje posebnog i opasnog
otpada.
Izračunat trošak:
5.
2.0 mln
€
25.0 mln
Mreža centara za prikupljanje i klasifikaciju otpada na vrste
Izgradnja 20 -transfer stranica i cenuara za prijem i klasifikaciju otpada na
vrste.
Izračunat trošak:
€
10.0 mil
6.
Izgradnja centra za tretman komunalnog otpada
 Postrojenja za odvajanje i tretman komunalnog otpada(u lokacijama
komunalnih deponija
Izračunat trošak:
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
€
30.0 mil
59
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
7.



Proširenje sanitarnih deponija i njihovo održavanje
Proširenje prostora deponije u deponiji Šar;
Izgradnja nove deponije ili proširenje postojeće u regionu Peći;
Studiranje i istraţivanje stanja regionalne deponije u Mitrovici.
Izračunat trošak:
€
4.15 mln
8.
Poboljšanje stanja u deponiji
 Poboljšanje tehničkog stanja u regionalnoj deponimi Priština- Obilić;
 Poboljšanje upravljanja deponije komunalnog otpada i tretman zagađenih
voda u deponimi -Landovica, Gnjilane, Podujevo, Priština.
Izračunat trošak:
€ 5,5 mln
Total 3-8 ( Komunalni otpad)
9.









€ 87.85mil
Opasan otpad
Čišćenje otpada i hemijskih rastvora iz bivše metalske industrije- Peć;
Čišćenje reke Lepenca od azbestnog otpada –Han Elezija;
Čišćenje otpada od Industrije tekstila – bivše Šarteks- Šar;
Tretman razređenih pesticida – u deponiji otpada- Podujevo;
Čišćenje otpada od Industrije tekstila- bivš.Emin Durak- Đakovica;
Otpad Fabrike akumulatora- Peć;
Otpad iz bivše Fabrike za koţu cipela- Peć;
Otpad iz Fabrike baterija – Gnjilane;
Uništavanje otpada sa PCB/PCT.
Izračunat trošak:
€ 7.0 mil
10.
Mreža centara za sakupljanje otpada od konstukcija-demoliranja
građevniskog otpada

Izgradnja objekata i opreme za tretman otpada 12-centara za tretman otpada
od konstrukcija i demoliranja građevinskih objekata.
Izračunat trošak:
11.

€
9.0 mln
Eliminisanje ilegalnih deponija i zagađenih mesta
Čišćenje mesta sa otpadom od ilegalnog bacanja u opštinama Kosova.
Izračunat trošak:
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
€ 10.0 mln
60
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
12.
Rehabilitacija zagađenih mesta industrijskim i rudarskim otpadom
 Čišćenje kontaminiranih mesta industrijskim i rudarskim hemikalijama.
Izračunat trošak:
Total 9-12
mlnl
€ 20.0 mln
€
46.0
Prema ovoj strategiji, procenjuje se da ukupna potrebna ulaganja od 133.85
milion evra, namenjena su prama gore navedenoj strukturi.
B) Finansiranje strategije (2012 - 2021)
Svi finansijski izvori trebaju se odrediti da omoguće efikasnu realizaciju
planiranih projekata u okviru sistema upravljanja otpadom.
Ne više od polovine ukupnih fondova obezbedit će se iz javnih prihoda, drugi
deo obezbedit će se iz drugih izvora.
Zbog relativno niskih cena taksi za usluge u oblasti upravljanja otpadom, biće
veoma značajno za planiraju postepeni i kontinuirani porast radi pokrivanja
realnih troškova u ovom sektoru.
Glavne aktivnosti potrebne za sprovođenje Strategije i vodećih agencija
uključenih u rokove za razvoj projekata, sakupljeni su u dole datoj tabeli 11. Oni
čine osnovu Strategije, zajedno za Akcionim planom za upravljanje otpadom.
Plan finansiranja za realizaciju Strategije zavisit će od sledećih izvora:
• Vladini izvori - prihodi od centralne vlasti, izvora komunalnog upravljanja,
uplate za jave usluge, drugih tarifa za ţivotnu sredinu i takse za ţivotnu sredinu;
Podrška privatnom sektoru na pr. finansiranje iz industrije za troškove
zagađenja, i javno- privatnog partnerstva za finansiranje infrastrukture ţivotne
sredine i usluga ;
• Međunarodno finansiranje – zaduţivanje od inostranih banaka, kredita i
donacija od donatora međunarodnih VO i NVO-a .
Bez obzira koliko je teško biće odlučujuća odluka, nema izlaza iz činjenice da se
projekti iz područja kritičnih problema po ţivotnu sredinu dobiti nekoliko
miliona za investiranje. Poznato je da se takvi fondovi ograničeni za svaku
zemlju u tranziciji kao što je Republika Kosovo. Iako ovo u prvi pogled moţe
izgledati zastrašujuće za finansijske izvore, treba se pamtiti da su ove kritične
investicije /neophodne i treba se uraditi u jednoj fazi, dok Kosovo ispuni propise
EU-e i međunarodne standarde ţivotne sredine.
Ne više od polovine ukupnih sondova obezbedit će se iz javnih prihoda, drugi
deo obezbedit će se iz drugih izvora.
Zbog relativno niskih cena taksi za usluge u oblasti upravljanja otpadom, biće
veoma značajno da se planira njihov postepeni i neprekidni porast za pokrivanje
realne trokove u ovom sektoru.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
61
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Procena troškova vrši se radi osiguranja pokazivača velićine investiranja
potrebne u srednjoročnom i dugoročnom periodu. Ova strategija nije uzela u
obzir kriterijume za “spremnost plaćanja” takođe i “sposobnost plaćanja ", ovo
će odlučiti Vlada Republike Kosovo.
Realizacija projekata prema ovoj strategji je saţeto u nekoliko ciljeva:
Cilj 1: Opšte mere za jačanje sistema upravljanja i praćenja otpada ;
Cilj 2: Investiranje u područja sa kritičnim problemima i na infrastrukturu za
otpad;
Cilj 3: Porast nivoa samoosvešćivanja, savesnosti i informisanja.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
62
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Tabela: 11- Realizacija projekata investiranje projekata prema investicijama i vodećim agencijama za
implementaciju i trošku projekata
Objektiv 1: Opšte mere za jačanje sistema za upravljanje i monitoring otpada
Objektiv 2: Investiranje na područja sa kritičnim problemima i na infrastrukturu
Objektiv 3: Porast stepena samoosvešćivanja, svesti i informisanja
Br. / Aktivnosti
Cilj investiranja (prema A)
Vodeća
Vremenski Procenjen
agencija
period
trošak [€]
Predloženi
izvori
1. Tretman Infrastruktura
Mreţa centara za sakupljanje i tretman otpada
od konstrukcija i demoliranja, (10)
Vlada
MSPP
Opštine
2013-2016
2017-2021
4,5mln
4,5mln
9,0 mln €
40%,Donator
30% BK
30% Opštine
2. Skladištenje
infrastruktura
Proširenje sanitarnih deponija i njihovo
odrţavanje(7)
2013-2015
2016-2019
Mreţa centara za upavaljanje – tretman
biorazgradivog otpada(3)
4. Upravljanje i
infrastruktura
Poboljšanje stanja deponija komunalnog
otpada(8)
5. SakupljanjeInfrastruktura
Snabdevanje mašinama i opremom za
sakupljanje komunalnog otpada (4 )
€ 3.5mil
0.65mil
4.15 mln
€ 3.5mln
4.7 mln
8.2 mln
€ 4,0 mln
1.5 mln
5,5mln
€ 6.5mln
30% Donator
70% BK
3. Tretman i
Infrastruktura
Vlada
MSPP
Opštine
Vlada
AVUK
MSPP
MER
MSPP
KMDK
Vlada
MPL
Opštine
Vlada
MLV
Opštine
2012-2016
2017-2021
6. Upravljanje
smanjenje otpada
Eliminisanje ilegalnih deponija i zagađenih
mesta čišćenje mesta sa otpadom od ilegalnog
bacanja u opštinama Kosova (11)
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
63
2012-2016
2017-2021
2013-2016
2017-2018
2012- 2016
2017-2021
18.5 mln
25.0mil
€ 5.0 mln
5.0 mln
10.0 mln
80% Donator
20% BK
70% Donator
30% BK
50% Donator
30% Opština
20% BK
80%Opština
20%BK
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
7. Tretman i
infrastruktura
Izgradnja centra za tretman otpada (6)
8. Sakupljanjeinfrastruktura
Mreţa cenatara (TS) za prikupljanje i
klasifikaciju otapda u vrste (5)
9 . Obrazovanje,
Smanjenje stvaranja otpada (2)
samoosvešćivanje,
svestnost
10. Stvaranje
Opšte mere (1)
sistema
planiranja,
zakonodavstvo
11. Upravljanje,
Upravljanje opasnim otpadom (9)
čišćenje, tretman
12. Upravljanje,
čišćenje,
rehabilitacija
Rehabilitacija zagađenih mesta industrijskim i
rudarskim otpadoim (12)
Vlada
Opština
MLV
Vlada
Opština
MLV
Opština
MSPP
MONT
MSPP
Opština
2017-2021
30.0 mln
70% Donator
30% BK
2013-2016
2017 -2021
2012- 2018
€2.0 mln
8.0 mln
10.0 mln
3,0mln
40% Donator
30% BK
30% Opština
80% BK
20% Opština
2013- 2016
2,0 mln
50% BK
50% Opština
Vlada
APK
MER
MSPP
Vlada
APK
MER
MSPP)
2014-2021
7.0 mln
20% BK
80% APK
2014- 2018
20.0 mln
10% BK
20% Donator
70% APK
€.133.85 mln
Ukupni troškovi
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
64
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Tabela: 12- Podela investiciaj za 10 godina i 2 perioda
Period I
Godina
Investir.
[€]
Investir./
godina [€]
Investir./
period I/II
[€]
Ukupno [€]
2012
Period II
Red.
broj
Pog.5A
kg/perio
d I+II
Predloženi finansijski izvor
BK
Opš./APK Donat.
[kg
[kg]
[kg]
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
0.50
0.50
0.50
0.50
-
-
-
-
-
1- 2.0
1.0
1.0/-
-
0.30
0.70
1.30
-
0.50
0.70
1.30
0.50
1.1666
0.50
0.70
1.30
0.50
1.1666
0.50
0.70
1.30
0.50
1.1666
0.50
0.70
1.30
0.50
0.1625
0.20
0.94
3.70
1.60
6.0
0.1625
0.50
0.94
3.70
1.60
6.0
0.1625
0.94
3.70
1.60
6.0
0.1625
0.94
3.70
1.60
6.0
-
0.94
3.70
1.60
6.0
-
2.4
1.64
5.0
3.0
9.0
2.905
0.6/-/7.5/3.0/-/-/-
6.57
12.5
4.0
21.0
1.245
1.0
-
1.0
1.125
1.0
-
1.0
0.875
1.125
1.0
2.50
1.0
0.875
1.125
1.0
2.50
1.0
0.875
1.125
1.0
2.50
0.75
0.875
0.90
1.0
2.50
0.75
0.875
0.90
1.0
2.50
0.875
0.90
1.0
2.50
0.875
0.90
1.0
2.50
0.875
0.90
1.0
2.50
2- 3.0
3- 3.5+4.7
4- 6.5+18.5
5- 2.0+8
6- 30
73.4998+0.6
5
8- 4.0+1.5
9- 7.0
10- 4.5+4.5
11- 10.0
12- 20.0
1.65
1.4
2.7
2.0
2.0
-/-/5.6
2.7/8.0/-/14
3.85
3.6
4.0
3.30
7,7916
11.1666
11.1666
10.1625
18.6275
18.92275
17.6775
17.515
17.515
Ukupn.
34.695
22.80/19.60
56.765
Ukupn.
133.85 mln.
43.5873 mln.
(32.56%)
90.25775 mln. (67.44%)
25.92
%
~133.85 mln.
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
65
(17.20/14.64
)%
42.24%
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
6. ZAKLJUĈCI
Strategija upravljanja otpada u Republici Kosovo zasnovano je na opštim
principima upravljanja otpadom u EU, i okvir je za sprovođenje najboljih praksi
u upravljanju otpadom.
Na osnovu ciljeva i mera predloţen je koncept za; smanjenje, korišćenje,
reciklaţu i deponovanje otpada. Neki programi su predloţeni i za opasan otpad,
posebno za poseban otpad.
Vizija za upravljanje otpadom na Kosovu, zasnovana je na:
 Integrisani pristup upravljanju otpadom;
 Organizaciji centara za upravljanje otpadom, izgradnji postojenja za
tretman otpada i upravljanje postojećim deponijama,
 Bezbednom uništavanju ostataka moji se ne mogu upravljati drugačije,
 Porastu reciklaţe i kompostiranja;
 Smanjenju količine opasnog otpada,
 Zaštiti površinskih i podzemnih voda od otpada,
 Praćenju i kontroli sistema upravljanja otpadom,
 Angaţovanju kapitala iz stranih drţava za upravljanje otpadom,
 Obrazovanju javnosti, obusi sluţbenika u cilu povećanja nivoa znanja z
upravljanje otpadom,
 Većem učešću javnosti u procesu donošenja odluke.
Potrebna finansijska sredstva za realizaciju Strategije tokom 10 narednih godina
procenjena je na 133 milion evra. Glavni izvori planiranog finansiranja u ovom
cilju su: Buđet Republike Kosovo 25.92%, opštinski buđeti 17.20%, kao i strane
donacije 42.24%, i drugi izvori 14.64% pr. KAP.
U skladu sa članom 9, Zakona o otpadu i na osnovu praksi EU-e, Vlada
Republike Kosova usvojit će Plan uprvljanja otpadom u Republici Kosovo.
Usvajanje Strategije i Plana upravljanja otpadom u Republici Kosovo od
posebnog je značaja pošto će ovi dokumenti uticati na neprekidno rešavanja
aktuelnih problema i poboljšanju postojećeg sistema, u pravcu odrţivog
upravljanja otpadom.
Sprovođenje ove strategije vrši se od strane Vlade Republike Kosovo..
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
66
Strategija Republike Kosova o upravljanju otpadom 2012-2020
Lista stručnjaka
1. Agron
Veliu,
New
Co
Feronikla
2. Ahmet Ahmeti, MSPP
3. Albana Hajrizi, DZS-MSPP
4. Avni Ramadani, KMDK
5. Asllan
Vitaku,Rudarsko
metalurški fak. -Mitrovica
6. Bajram Isufi, KRM “Higijena”
7. Driton Vatovci, GIZ
8. Enver Tahiri, DZS-MSPP
9. Florije Tahiri , DZS-MSPP
10. Fatlum
Berisha,
Carina
Kosova
11. Hazir Çadraku, MSPP
12. Halil Berisha, Sharrcem
13. Ibrahim Balaj, DZS-MSPP
14. Idriz Gashi, MPŠRR
15. Ilir Morina, KAZS
16. Isuf Zeneli, MLSU
17. Ismajl Shurdhaj, KAZS
18. Lindit Sopaj, DZS-MSPP
19. Leonora Durmishi, MSPP
20. Mejreme Cernobregu, RKVO
21. Milaim Sadiku, Trepča
22. Mimoza Hyseni KAZS
23. Musa Riza, RMF- Mitrovica
Ministarstvo sredine i prostornog planiranja
24. Naser Afizi, MSPP
25. Nexhat Abdullahu, KRM
“Ambient”
26. Osman Leci, FPMN
27. Ramadan Uka, OJQ “EkoTrepča”
28. Ramadan
Tafallari,
KK
Prizren
29. Remzi Sylejmani, MEF
30. Rrustem
Abiti,
KRM
“Jedinstvo
31. Safet Osmani, MUP,
32. Sami Hasani, ZRRUM
33. Sabri Kadriu, KRM “Čišćenje”
34. Selvetë
Gashi,
NVO
“Lulebora”
35. Shaban
Veseli,
KRM
“Ekoregion”
36. Shaqir Ukshini, SO Gnjilane
37. Shqipe Arifaj, KAK
38. Tafë Veselaj, KAZS
39. Valmira Gashi, MSPP
40. Xhemajl Sejdiu, KEK
41. Zeqir Veselaj, REC
42. Zeqirjahja Hyseni, KEK
67
Download

Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of