Hrana u funkciji zdravljarešenje za bolesti civilizacije
Jagoda Jorga
Profesor Medicinskog fakulteta
Univerziteta u Beogradu
Dietolog
Unhealthy People, Healthy Market
October 12, 2012 By Lynn Kuntz
• It’s been impossible not to notice consumers’ obsession with healthy foods.
• Not a day goes by when we don’t see news paper and Web articles, new books and even entire
Websites devoted to better health through nutrition.
• The NPD Group has found that approximately 80% of U.S. adults describe themselves as
"extremely healthy" or "very healthy."
• Only 20% of adults actually have what is considered to be a "most healthy" diet”
• 65% of adults have a body mass index (BMI) considered overweight or obese.
• Almost half of all U.S .adults recognize the need to change their diet in order to improve the
overall healthfulness of their lives.
• Of the 1,921 adults surveyed, 55% said eating healthy is equally adding to and taking out of
their diet. 26% said “adding something to the diet” is healthy eating, and 19% said “taking
something out” of the diet is the way to a healthy lifestyle.
• Many consumers still believe a healthy label that indicates something has been taken out
means the product will be lacking in flavor or organoleptic quality.
• One-third of adults have indicated strong interest in functional foods and beverages, and onequarter of adults are already consuming a functional food or beverage at least once a day.
http://www.foodproductdesign.com/blogs/hotpot/2012/10/unhealthy-people-healthy-market.aspx
Globalna slika mortaliteta do 2020
Source: WHO project 2020
Kardiovaskularne bolesti
Karcinomi
Infektivne bolesti /AIDS/
Jagoda Jorga
Profesor Medicinkog fakulteta Univerziteta u Beogradu
Obesity
Trends*
Among
Adults
Procenat
gojaznih
u SAD
odU.S.
1990
do 2006
CDC, BRFSS
1998
1990
2006
No Data
<10%
10%–14%
15%–19%
20%–24%
25%–29%
≥30%
CDC, BRFSS 2011
Prevalenca gojaznosti među odraslim Amerikancima
28 % svih odraslih je gojazno
36% ima predgojaznost
64% svih odraslih amerikanaca
ima problem težine
% Obesity
5-9.9%
10-14.9%
MUŠKARCI
15-19.9%
20-24.9%
Males
2000-2005
© International Obesity TaskForce 2005
≥ 25%
% Obesity
Žene
10-14.9%
15-19.9%
20-24.9%
60 % odraslih oba
pola ima problem
težine
~ 280 miliona ljudi
≥ 25%
© International Obesity TaskForce 2010
Gojaznost je poprimila epidemijske
razmere i kod nas
53.9 %
3.500 000 odraslih
16.1
Beograd
Vojvodina
Centr.
Srbija
17.3
Srbija
Grujić V. et al. Med Pregl 2005; 5-6: 292-295
BMI i metabolički ko-morbiditeti
BMI > 30 kg/m
2
Bez komorbiditeta
Ko-morbiditeti:
• T2 diabetes
• Hipertenzija
• Dislipidemia
Adaptirano prema : NHANES III
GLAVNI ZDRAVSTVENI EFEKTI KOJE
POSTAVLJA KAO CILJ SADAŠNJI
SEKTOR FUNKCIONALNE HRANE
Smanjenje faktora rizika srčanih oboljenja
Sniženje holesterola
Poboljšanje kontrole glikemije
Regualcija telesne težine
Funkcionalna hrana sa potencijalom
smanjenja KV faktora rizika
Hrana
Bioaktivna komponenta
Mehanizam dejstva
Koštunice
Tokoferol, Omega-3 mk
Sabate and Ang, 2009.
Leguminoze
Vlakna i polifenoli
Erkkilla and Lichtestein, 2006
Voće i povrće
Vlakna - pektin
Margarin
Fitosteroli
Riblje ulje
Omega-3 mk
Žitarice –celo zrno
Vlakna i fitohemikalije
Soja
Izoflavoni /Genistein../
Lutsey et al., 2007
Crna čokolada
Flavonoidi
Baba et al.,2007
Riba
Omega-3 mk
Lee and Wander, 2005
Voće i povrće
Karotenoidi
Citrusi
Vitamin C
Paradajez
Likopen
Maslinovo ulje
Oleinska kis
Zeleni čaj
Polifenoli
Nar
Polifenoli
Smanjenje
serumskog
holesterola
Inhibicija
oksidacije
LDL
holesterola
Referenca
Liu et al.,2002
Darmadi-Blackberry, 2003
Hicks and Moreau, 2001
Dyeberg et al., 2004
Chopra et al.,2000
Aguirre and May , 2008
Engelhard et al., 2006
Psaltopoulou et al., 2004
Mukamal et al., 2002
Davidson et al.,2009
Funkcionalna hrana sa potencijalom
smanjenja KV faktora rizika
Hrana
Bioaktivna komponenta
Mehanizam
dejstva
Paradajez
Likopen
Engelhard et al. 2006
Voće i povrće
Karotenoidi
Krinsky and Johnson , 2005
Jestivo ulje
Tokoferol i tokotrienoli
Sesso et al., 2008
Vitamin c
Vitamin c
Soja
Izoflavoni /Genistein../
Mink et al, 2007
Grožđe i vino
Flavonoli,miricetin,kvercetin
Perez-jimenez&Saura-Calixto,2008
Zeleni i crni čaj
Polifenoli ,antocijanini, katehini
Mukamal et al., 2002
Koštunice
Vitamin E
Semenke
Vitamin E
Riba
Omega-3 mk
Leguminoze
Polifenoli,antocijanini,katehini
Antioksidanti
Antiinflamatorni
efekti
Referenca
Vivekananthan et al., 2003
Singh et al, 2005
Eidelman et al., 2004
Ueda et al, 2008
Lutsey et al, 2007
Journal of Nutrition and Metabolism,Volume 2012, Article ID 569486
REGULACIJA TEŽINE POSTALO JE
JEDNO OD NAJVAŽNIJIH
INDIKACIONIH PODRUČJA
Za veliki broj ljudi osnov za normalizaciju metaboličkog
profila i prevenciju KVB i karcinoma
Najveći broj gojaznosti je poligenske etiologije sa
kompleksnom interakcijom sa okruženjem
Vežbanje
Virusi
Ishrana
Socijalni
status
Hormoni
Partner
Izobilje
hrane
Tehnološki
Progres
Zagađenje
Psihologija
Mutch D & Clement K, Plos Genetics 2006
Etiologija gojaznosti
• Pozitivna povezanost sa 48
gena
• Broj gena, markera i
hromozoma koji su
povezani sa gojaznošću
prešao je broj od 250.
• Ishrana
• Smanjena fizička
aktivnost
Inflamacija u osnovi mnogih oboljenja
savremenog čoveka
Metabolički sindrom
Hronične inflamatorne promene
Pro-inflamatorni citokini
Insulinska rezistencija
Dijabetes
KVB
Karcinomi
•Dojka
•Prostata
•Bubgreg
•Jednjak
Mikrobiota kao terapeutski cilj
Jedinstvena kao otisak
prsta
•Genetika
•Ishrana
•Imuni status
•Infekcije
•Antibiotici
Funkcije
•Metaboličke
•Strukturne i trofičke
•Protektivne
•Nekoliko biliona mikrobnih ćelija-10 x ukupni
broj ćelija našeg tela
•Mikrobion kao kolektivni genom iznosi 3.3
miliona gena ili 100 x ljudskog genoma
Potencijalna primena pro-pre-simbiotika u medicini
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Infektivna diarea (bakterijske, virusne)
Sy iritabilnog kolona
Inflamatorne bolesti debelog creva (ulcerativni colitis i Crohn‘s bolest)
Helicobacter pylori (H. pylori) rezistentan na antibiotike
Vaginalne infekcije
Respiratorne infekcije
Ca kolona
Hiperholesterolemia
Diabetes mellitus
Gojaznost
Paolo Aurelia et all. Probiotics and health: An evidence-based review.
Pharmacological Research 63 (2011) 366–376
Ishrana i mikrobiota
• Pokazano je jasna veza između ishrane i
pojedinih bakterijskih grupa
• Ishrana bogata inulinom i sličnim vlaknima
promoviše bifidobakterije
• Veći unos sulfata favorizuje sulfat-redukujuće
vrste
• Ishrana mnogo više utiče na metaboličku
aktivnost mikroorganizama nego što dovodi
do bitnih izmena odnosa prisutnih vrsta.
Gojaznost i mikrobiota
•
Barijatrijsko lečenja gojaznosti dovode dugoročno do reverzije insulinske
rezistencije i efikasnog gubitka težine od 25-30 % početne težine , ali i do
• Izmene u ghrelinu, GLP-1 ali i značajna izmena GIT flore
– Skok Proteobacteria (52x)
– Smanjenje Firmicuta (4.5x) i Bacteroida (2x)
• Deca koja postaju gojazni odrasli imaju više Staphylococcus
aureus a manje Bifidobacterium spp.
• Pored toga, postoje i metaboličke razlike u smislu veće
produkcije masnih kiselina kratkih lanaca i posledićno većeg
prinosa energije
• Izmenjen intestinalni motilitet i oslobađanje signala sitosti
Blaut and S. Klaus, Intestinal microbiota and obesity, Handb.Exp. Pharmacol., 2012, 209, 251–273
SITOST
PROTEINI
FUNKCIONALNA VLAKNA
GIT peptidi i hormoni u kontroli
sitosti
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Ghrelin
Holecistokinin (CCK)
Amilin
Inkretini /GLP1 i GIP/
Peptid YY
Oksintomodulin
Bombesin
Obestatin
Leptin
Hrana izvor bioaktivnih peptida
Proteolizati
• Mleko i mlečni
proizvodi
• Belance
• Meso
• Riba
• Soja
Amino kiseline
•
•
•
•
•
•
•
Arginin
Leucin
Izoleucin
Valin
Treonin
Lizin
Fenilalanin
Funkcionalna viskozna vlakna
• Viskozna vlakna daju osećaj sitosti koji vodi ka
prestanku jedenja
• Usporavaju proces pražnjenja želuca i tako
prolongiraju mehaničku distenziju želuca
• Dovode do kasnijeg skoka postprandijalnog
skoka ghrelina što odlaže osećaj gladi
– Smatra se da je to posledica usporene apsorpcije
glukoze i amino kiselina
Funkcionalna vlakna
Curr Obes Rep. 2012 Jun;1(2):59-67.
Is There a Place for Dietary Fiber Supplements in Weight Management?
Lyon MR, Kacinik V.
Abstract
Epidemiological and experimental evidence point to a significant
association between a lack of fiber intake and ischemic heart
disease, stroke atherosclerosis, type 2 diabetes, overweight and
obesity, insulin resistance, hypertension, dyslipidemia, as well as
gastrointestinal disorders such as diverticulosis, irritable bowel
disease, colon cancer, and cholelithiasis.
Of particular interest to clinicians is the important role dietary fiber
plays in glucoregulation, appetite, and satiety.
Supplementation of the diet with highly functional fibers may prove to
play an important role in long-term obesity management
Primeri funkcionalne hrane za
sitost/apetit na tržištu
Ime proizvoda
Aktivni sastojci
Slimfast HC4
Koncentrat proteina surutke i vlakna
Viscofiber
Beta-glukan
Ultra XT
Soja protein
Proti “Smooth”
Napitak od proteina surutke
Slendesta
Ekstrakt krompira
SolPro
Proteini pšenice
Barliv
Ječam -vlakna
Carbelac
Hidrolizat proteina surutke
Sveltesse acienta
Vlakna ovsa /BG3/ i kalcijum
Frost and Sullivan, 2009
Efedrin /Ma Huang/
7-keto-dehydroepiandrosterone (DHEA)
Gvarana
Kofein
Kapsicin
Kapsinoidi
Karnitin
TERMOGENETSKI AGENTI POVEĆANJE TERMOGENEZE I
OKSIDACIJE MASTI
Am J Clin Nutr. 2012
Apr;95(4):845-50.
Nonpungent capsaicin analogs
(capsinoids) increase energy
expenditure through the activation of
brown adipose tissue in humans.
Yoneshiro T, et al.
18 healthy men aged 20-32 y underwent FDGPET after 2 h of cold exposure (19°C) .
Whole-body EE and skin temperature, after
oral ingestion of capsinoids (9 mg), were
measured for 2 h under warm conditions (27°C)
in a single-blind, randomized, placebocontrolled, crossover design.
Capsinoid ingestion increases EE through the
activation of BAT in humans.
http://www.umin.ac.jp/ctr/ as UMIN 000006073.
Int J Toxicol. 2012
Mar;31(2):184-91.
Toxicological effects of
a mixture used in
weight loss products:
p-synephrine
associated with
ephedrine, salicin, and
caffeine.
Schmitt GC,et al.
The results suggested clear signs of
toxicity of p-synephrine, ephedrine,
salicin, and caffeine association; this
toxicity augments the attentiveness on
commercial products containing this
mixture, given the expressive number
of adverse events related to its
utilization.
Citrus aurantium L.
GORKA POMORANDŽA
Funkcionalna hrana
1. Hrana ili komponente hrane koje obezbeđuju korist po
zdravlje iznad onog što se ostvaruje osnovnom ishranom.
2. Hrana koja obezbeđuje dodatne fiziološke koristi iznad onog
što podrazumeva obezbeđivanje bazičnih nutrutivnih
potreba
Funkcionalna inherentno
/sama po sebi/
• Sveže voće
• Sveže povrće
• Sveže ceđeni sokovi
• Obrano mleko
Funkcionalna interventno
/dodaci/
• Fortifikovana ili Obogaćena
• Hleb sa semenkama
• Energetski barovi
• Margarin sa omega 3
Inherentno funkcionalna
Lipids Health Dis. 2005 May 25;4:12.
The effect of Irvingia gabonensis seeds on body weight and blood lipids of obese subjects in Cameroon.
The African mango may seem like
another stimulated product to produce
hype and big bucks for companies.
However, with backed support from Dr.
Mehmet Oz, who has been featured on
the Oprah Winfrey Show hundreds of
times, the product seems more valid.
EU izjave- klasifikacija i teret
dokazivanja
”Regulation (EC) No 1924/2006 on Nutrition and Health Claims made on food”
Aplikant
Komisija/ zemlje članice
Nutritivne izjave
Zdravstvene izjave
Funkcionalne
- Nutritivni sastav
- Komparativni
- ’druge supstance’
Annex
Based on
generally
accepted
scientific data
Art. 13.1
Positivna
lista
Based on
newly
developed
or proprietary
data
Art. 13.5
’Fast track’
EFSA
Procedure
Reduckcija
zdravstvenog
rizika
&
deca
Art. 14
Committee
EFSA
Procedure
ODGOVOR NA PITANJA
1. Efikasnost
2. Bezbednost
3. Hranljiva vrednost
1. DA LI OBAVLJA FUNKCIJU
“da li radi”
•
Funkcionalna hrana je ona koja ostvaruje pozitivne zdravstevene efekte
koji prevazilaze ono što se dobija bazičnom ishranom.
• Prvo pitanje na koje mora da se odgovori je da
li ta hrana ima taj pripisani zdravstveni efekat
• Koliko tog određenog funkcionalnog sastojka
sadrži hrana i u kojoj količini
• Neke od namirnica sadrže suviše male količine
da bi bile efikasne, a neke previše ?
• “Dosis sola venum facit”
2. BEZBEDNOST
• Drugo pitanje tiče se potencijalno štetnih efekata
• Mnoge biljke i drugi “prirodni” sastojci imaju
zdravstvene efekte i služe kao sirovina za lekove
• Problem je što su mnogi pojedinačno a posebno u
kombinaciji pokazali po život opasne efekte
• 2003. FDA je zbog pojave smrtnih slučajeva i drugih
ozbiljnih neželjenih efekata, zabranila upotrebu svih
proizvoda koji sadrže alkaloide efedre
3. HRANLJIVA GUSTINA
• Dodati funkcionalni sastojak ne može se
posmatrati izolovano
• Kalcijum dodat u bezalkoholni napitak - voda i
šećer -ne može se posmatrati kao da ima
svojstva funkcionalne hrane kakva bismo
pripisali jogurtu fortifikovanom kalcijumom ...
• Veća nutritivna gustina podrazumeva manju
kalorijsku vrednost a veći procenat i drugih
bitnih nutrijenata
Dizajn kliničke studije ispitivanja
suplementa probiotika
Chr. Hansen (Denmark) http://www.chr-hansen.com
The effect of Lactobacillus paracasei subsp. paracasei, L. casei
431® on immune response to influenza vaccination in healthy
adult volunteers
• A randomised, double-blind, placebo-controlled, parallelgroup study
• Target number of participants: 1058 subjects, 529 in each
arm.
Rizzardini G, et al. Evaluation of the immune benefits of two probiotic strains
Bifidobacterium animalis ssp. lactis, BB-12® and Lactobacillus paracasei ssp.
paracasei, L. casei 431® in an influenza vaccination model: a randomised, doubleblind, placebo-controlled study. British Journal of Nutrition, 2012, 107 : pp 876-884
http://www.controlled-trials.com/ISRCTN08280229
Ko radi studije?
• University of Medicine and Dentistry of New Jersey (USA),
With probiotic strains bb-12® and lgg®college students fit
for fight /Chr.Hansen , Denmark/
• Tesco Dairy Centre of Excellence, University of Liverpool
• Kissileff Laboratory For the Study of Human Ingestive
Behaviour, University of Liverpool
• Nestle Research Center, Influences on Appetite and
Energy Intake: Nestlé Scientists Chew the Facts
• Medicinski fakultet i KCS
• .....
Regulacija težine je doživotni
proces!
NWCR DIJETA
• 1381 kcal/day
• 24 % from fat
• 19 % from protein
• 56 % from
carbohydrates
My pyramid Guide USDA
• 2000 kcal/day
• 30 % from fat
• 15 % from protein
• 55 % from
carbohydrates
Nisko kalorična nisko masna ishrana =
uspešno održavanje težine kod prethodno gojaznih
NWCR=National Weight Control Registry- Annu.Rev.Nutr.2001,21: 323-41
Porcije u SAD 1951- 2001
Porcija ! Pakovanje
Hrana
Kafa za poneti
/ šlag, šećer /
Mafin
Pizza, 2 parčeta
Cezar salata
pileća
Popcorn
Cheesecake
Čokoladni čips
keks
Akcija za smanjenje porcija u NY
1990
2012
210 cal/50 g
500 cal.
390 cal/
1.5 šolja
270 cal/
5 šolja
260 cal./
90 g
55 cal./
4 cm prečnik
500 cal/120 g
850 cal.
790 cal/
3.5 šolje
630 cal/
11 šolja
640 cal./
210 g
275 cal./
9 cm prečnik
45 cal/240 ml 90 cal/480 ml
http://badm.au.dk/research/research-centres/mapp/
Šta potrošači očekuju od hrane ?
• Dobar ukus
– Dobar miris, dobar
izgled, dobru teksturu…
• Pogodnost, prikladnost
– Pri kupovini, čuvanju,
pripremanju,
konzumiranju…
• Prirodnost
– GMOs, E brojevi,
organska proizvodnja…
• Zdravlje
• Ne žele da budu “previše
zdravi”
• Ne žele da prave kompromise
na račun kvaliteta života
–
“Ako imaš
život pun uživanja, a to je stejk i
crveno vino, onda verovatno imš dobar život”
http://badm.au.dk/research/research-centres/mapp/
Kako potrošači rangiraju hranu
Organska Konvencionalna Funkcionalna GMO
ZAČINI
AROMA MIRIS UKUS
“Dezert efekat”
Veliki broj ljudi neće odoleti mirisu ili izgledu neke hrane koja
kod njih izaiva zadivoljstvo /nagradna hrana/ i konzumiraće
je iako su se najeli i sasvim su siti!
Download

- Ihis Nutricionizam