KAPAK DOSYASI
ABD’NİN İNSANSIZ HAVA ARACI
PROGRAMININ KÖKENİ:
KISA BİR DEĞERLENDİRME
İlk İHA saldırısı, CIA tarafından 4 Şubat 2002’de Afganistan’da icra edilmiştir. O günden
bugüne ABD, beş yüz hedef gözeterek öldürme saldırısı icra etmiştir.
Samuel B. WASHBURNE
A
BD’nin İnsansız Hava Aracı (İHA) programı,
muhtemelen Obama yönetiminin dış politika
inisiyatifini tanımlayan en temel unsur değilse bile en önemli unsurlarından biridir. Hâlihazırda
bu program, dünyada kendi türünün tek örneği konumundadır. Diğer ülkeler bu programa yetişebilmek
için çok çabalamaktadır. Programın kendisi gizli olmakla birlikte son birkaç yılda araştırmacı gazeteciler,
ABD yönetimini bir süredir hedef gözeterek öldürme
(targeted killing) programı uyguladığını kabul etmeye
zorlamıştır. Programdan sorumlu pek az insan dışında,
ABD’de program hakkında genel bilgi seviyesi oldukça
düşüktür. Bu nedenle program hakkında sorulması
gereken en önemli soru şudur: Gizli bir program olan
ABD İHA programı nasıl oluşturulmuştur ve programı neden geleneksel olarak insan istihbaratıyla görevli
ve 1976’dan beri siyasi suikastları icrası yasaklanmış
olan CIA mı kontrol etmektedir?
2001’den beri ulusal güvenlik, ulusal ekonomi ve
işsizlik oranı ile birlikte Amerikalılar için en önemli
meselelerden biri olmuştur. Ulusal güvenliği desteklemeye yönelik Amerikan arzusunun açık bir tezahürü
olan Askeri Güç Kullanma Yetkisi, ABD’yi El-Kaide’nin faaliyette olduğu herhangi bir ülkeyle savaşta
olma konumuna yerleştiriyordu. Uzun bir süre, ABD
40
askeri kuvvetlerinin harekâtları büyük ölçekliydi ve
görünüşte aleniydi. Ancak Afganistan ve Irak’ın aleni işgallerinin yanı sıra, Pentagon’da ve CIA’de köklü
değişiklikler vuku bulmaktaydı. İşgaller, beyan edilen
amaçların bir göstergesi konumundayken Bush yönetimi Usame Bin Laden ve diğer El-Kaide üst düzey
komutanlarının bölgede tek başına hareket etmediğini anladı. 9/11 terör saldırılarının faillerinin izini
sürmek, onları yakalamak ve öldürmek için Bush yönetimi küresel ve asimetrik bir strateji benimsemek
gerektiğine inandı. Bu strateji sayesinde ABD teröristleri herhangi bir yerde, herhangi bir zamanda aniden
ve etkili bir biçimde vurabilecekti. Ancak bu, her saat
harekât yapabilecek ve yorulmayacak, çok yönlü ve
konvansiyonel olmayan bir orduyu gerektiriyordu.
ABD ordusu, 1985’te İHA’ları İsrail Uçak Endüstrisi’nden aldı ve Pioneer isimli İHA’ları Çöl Fırtınası
Harekâtı’nda kullandı. Daha sonra CIA ve ABD Hava
Kuvvetleri, İHA teknolojisini daha da ileri götürerek
MQ-1 Predator’ları geliştirdi ve bu İHA’ları Balkan
savaşları sırasında askeri harekâtlarında takviye unsur olarak kullandı. 2000 yılına gelindiğinde Predator
İHA’lar ABD askeri unsurları ve istihbarat toplumu
tarafından hala çok iyi tanınmıyordu. CIA’i gerçek zamanlı izleme yapmak maksadıyla denizaşırı gizli İHA
Mart-Nisan Cilt: 7 Sayı: 67
üsleri kurmak için kullanmak fikri çok iyi bilinen bir
plan değildi. Fakat gizli bir İHA programı geliştirmede
büyük bir potansiyel gören ve bunu öneren az sayıda
yetkili mevcuttu.
Richard Clarke, Beyaz Saray’ın terörizmle mücadele danışmanı olarak hem George H. W. Bush
hem de Bill Clinton yönetimlerine hizmet etti. Mark
Mazetti (2013), Bıçağın Yolu (The Way of the Knife)
isimli eserinde Clarke’ın ‘karmakarışık’ gizli eylemler
fikrine karşı olduğunu, çünkü “biz öyle değiliz, biz
Mossad değiliz” dediğini belirtir. Öte yandan Clarke,
önemli bir hedef (high-value target) kendini gösterdiğinde, ABD’nin hedefi çabuk bir biçimde etkisiz hale
getirme seçeneğinin olması gerektiğini fark etmişti.
Clarke, CIA’de kırk yıldan fazla görev yapmış olan
kıdemli CIA analisti Charles Allen’a başvurdu. Allen,
Savunma Bakanlığı ile istişare etti ve bu istişareler sırasında uzun menzilli izlemeler için Predator İHA’ları
kullanma fikri ortaya çıktı. Bir hedefi gerçek zamanlı
(ya da az gecikmeli) olarak bulabilme, gözlemleyebilme ve hedefin izini sürebilme, muhabere istihbaratı
(signal intelligence) alanında ileriye dönük büyük bir
sıçrayış olacaktı. O anda Predator’ın herhangi bir silah
taşıyabilme kapasitesi mevcut değildi, ancak Predator herhangi bir hedefi saptayabilmişse o hedefi seyir
füzesi ile vurmak mümkündü. Allen fikrini Clarke
ile tartıştı. Clarke bir Beyaz Saray toplantısı düzenledi ve başka iki CIA yetkilisini de toplantıya çağırdı.
Bunlardan biri, CIA Terörizmle Mücadele Merkezi
(Counterterrorism Center –CTC) başkanı Coffer Black; diğeri ise Usame Bin Laden’i yakalamakla görevli
birimin başkanı Richard Blee’ydi. Black, Blee ve Allen, Clarke’ı İHA gözetleme programının gerekliliği
konusunda ikna ettiler. Beyaz Saray’ın da desteği ile
Allen, CIA Direktörü George Tenet ve Harekât Başkan Yardımcı James Pavitt’in ilk etaptaki muhalefetlerini ekarte etmeyi başardı. Böylelikle Afganistan’da
Predator gözetleme uçuşları Eylül 2000’de başladı.
Mazetti (2013), Afganistan’dan çok uzakta, Nevada’da bulunan Indian Springs Hava Kuvvetleri
Yardımcı Havaalanı’ndaki mühendislerin bir İHA’yı
silahlandırmanın yollarını bulabilmek için nasıl çok
Mart-Nisan Cilt: 7 Sayı: 67
ABD ordusu, 1985’te İHA’ları İsrail
Uçak Endüstrisi’nden aldı ve
Pioneer isimli İHA’ları Çöl Fırtınası
Harekâtı’nda kullandı. Daha sonra
CIA ve ABD Hava Kuvvetleri, İHA
teknolojisini daha da ileri götürerek
MQ-1 Predator’ları geliştirdi ve bu
İHA’ları Balkan savaşları sırasında
askeri harekâtlarında takviye unsur
olarak kullandı.
çalıştıklarını anlatmaktadır. CIA’in isteği üzerine denemelerin sayısı artırılmış, ancak CIA’in talebinin arkasındaki detaylar gizli tutulmuştur. Birkaç ay içinde silahlandırılmış Predator’ler tamamlanmış, fakat
CIA içinde söz konusu silahın yasallığı üzerine yapılan
tartışmaların şiddeti artmaya devam etmiştir. CIA’in
suikast eylemleri icra etmesinin yasaklanmasının doğurduğu açık sıkıntının yanı sıra artık askeri harekâtlar
yürütmek CIA’in değil, ABD askeri kuvvetlerinin göreviydi. Öte yandan, bu endişelerin hiçbiri 9/11’den
sonra önemli değilmiş gibi görünmektedir. Askeri
Güç Kullanma Yetkisi, Bush’a ve CIA’e El-Kaide ile
herhangi bir zamanda, herhangi bir yerde ve gerekli
olan her türlü yola başvurarak savaşmak için ihtiyaç
duyulan yetkiyi sağlamıştır. Dahası, US Code derlemesinin 50. Bölümüne göre, CIA tarafından icra edilen eylemler açıkça beyan edilmez. Böylelikle CIA’in,
teknik olarak suikast yasağına aykırı da olsa, yıllar boyunca İHA programını herhangi bir incelemeye tabi
olmadan deneme ve geliştirmesi mümkün olmuştur.
Obama başkan olduğunda İHA programı kendisine
bir ‘oldubitti’ olarak sunulmuştur. İlk İHA saldırısı,
CIA tarafından 4 Şubat 2002’de Afganistan’da icra
edilmiştir. O günden bugüne ABD, beş yüz hedef gözeterek öldürme saldırısı icra etmiştir. Bu saldırıların
yüzde doksan sekizi İHA saldırısıdır ve bunların ancak
çok azı CIA tarafından icra edilmemiştir.
Bilkent Üniversitesi
41
Download

PROGRAMININ KÖKENİ: PROGRAMININ KÖKENİ: