İŞ GÜVENLİĞİ VE SAĞLIĞI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
Seha Özmen
İçindekiler
 Kaynak nedir?
 Kaynak türleri nelerdir?
 Kaynak yapılırken alınması gereken önlemler?
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KAYNAK NEDİR?
.  Basit anlamda kaynak, ısı aracılığı ile iki parçanın birbirine birleştirilmesidir.
 Genel olarak kaynak; imalat, onarım ve tamir işlerinde bir yöntem olarak
kullanılır.
 İmalat yöntemi olarak,dökümün veya dövmenin bir başka şeklidir.
 Bir başka deyimle, metal veya sentetik parçalarıtermik yolla birleştirmek
için yapılan kaynak işlemidir. Bu işlemde ana ilke, kaynaklaştırılacak
parçaların dokunma yerlerini ergime derecelerine kadar ısıtılarak kendi
aralarında birleştirilmesi ya da aynı bileşimli malzemeden dolgu maddesi
(sentetik ise özelliğine uygun sentetik madde, metal ise kaynak teli veya
elektrot) kullanılarak birbirlerine eklemektir.
 Pratik anlamda kaynak; kaynak yerinin yüksek ısı ile erimesi veya metalin
ergime sıcaklığına yakın sıcaklığa kadar ısıtılması ile yapılmaktadır
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KAYNAK TÜRLERİ
1) ELEKTRİK KAYNAĞI
Elektrik akımının zıt uçlarının birbirine yaklaştırılmasıyla elektrik enerjisi ısı enerjisine
dönüşür.
Elektrikli kaynak makinalarının kullanımında elverişli elektriğin sağlanması için kaynak
jeneratörleri, kaynak transformatörleri ve kaynak redrosörleri kullanmak gerekmektedir.
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
ELEKTRİK KAYNAĞI GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
 Elektrik kaynak makinesi bağlantı ve fişleri yalnızca elektrik bakım personeli
tarafından yapılmalı ve değiştirilmelidir.
 Elektrik kaynak makinesinin kablolarının üzerinden taşıt geçmemelidir.
 Kaynak işine başlamadan kaynak motorunun nötr hattı kaynak yapılacak parçaya,
kaynak noktasına en yakın yere sağlam şekilde tespit edilmelidir.
 Yalıtkanlığı bozuk kaynak pensleri kullanılmamalıdır.
 Elektrik kaynak makinesi üzerindeki şalter, şebeke ile olan bağlantıyı tek hamlede
kesmelidir.
 Kaynak motorunun çalıştığı ortamın havasında parlayıcı patlayıcı gaz olmamalıdır.
 Elektrik kaynak makinesinin temizlenmesi, tamiri, bakımı ve yerinin değiştirilmesi
esnasında makine elektrik şebekesinden kesinlikle ayrılmalıdır.
 Kaynak yapanın vücudunun herhangi bir yeri makinenin kutupları ile iş parçasının
arasına girmemelidir.
 İletken parçalara dokunulmamalıdır.
 Suyla soğutulan kaynak torçları kullanılıyorsa, su sızması olmamalıdır.
 Elektrik ark kaynağının oluşturacağı elektrik tehlikelerine karşın yalıtılmış
kablolar kullanılmalıdır.
 Kaynak pensleri iyi izole edilmelidir.
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
2) OKSİ-ASETİLEN KAYNAĞI
Boru ve kanal kaynağında ve tamir işlerinde
kullanılmaktadır. Ekipmanı ucuz ve basittir,
genelde kaynak alevi (yaklaşık 3100°C)
oksijenle asetilenin yanması sonucu
elde edilir.
Yüksek alaşım çeliklerinin kaynağının
yapılması bu yöntemle daha kolaydır. Bu
metot, metallerin kesilmesinde de
kullanılır.
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
OKSİ-ASETİLEN KAYNAĞI GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
Oksi-asetilen kaynağında
alev zamanla oksijeni
azaltır, azot miktarını
yükseltir. Böylece solunum
güçleşir.
Ortamın havası saatte 10
defa değiştirilmelidir
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
TÜPLER VE STOKLAMA
















Tüpler üstü hafif malzeme ile yapılmış, yangına dayanıklı özel
alanlarda cinslerine ve dolu/boş olmasına göre ayrı
bölmelerde depolanmalı,
Açık ateş, ark ve ısı kaynaklarından uzak depolanmalı (min 10
metre),
Oksijen tüpleri ile yakıcı tüpler aynı yerde depolanmamalı ( en az 7
metre),
Uyarı işaretleri ve Malzeme Güvenlik Bilgi Formları depolanan
bölgeye asılmalı,
Tüplerin kepleri dolu yada boş daima takılı olmalı,
Mümkün olduğunca az depolanmalı,
Güneş altında veya soğukta bırakılmamalı,
45 C üzerinde sıcaklığa maruz bırakılmamalı,
Soğuk ortamlarda veya bitmek üzere olan tüpleri akış gücünü
arttırmak için ısıtılmamalı,
Yangına dayanıklı, havalandırmalı depolarda, yanıcı ve yakıcı tüpler
olarak ayrı depolanır.
Depo sahası açık alanda tel örgüyle çevrili durumda yapılmalıdır.
Depo alanı toprak zemin olmamalı, eğim, çukur, çatlak olmamalıdır.
Depo alanlarının yürüyüş yolları olmalıdır.
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
GAZLAR VE GAZ TÜPLERİ
1- Yanıcı Gazlar : Tüplerde valf ağzı sol vida dişlidir. Saat
ibresinin ters yönünde sıkıştırılır.
Asetilen : Renksiz, havadan hafif, zehirli olmayan gazdır.
Sarımsağa benzer kokusu vardır. Sistemde bakır, %70 alaşımlı
bakır malzeme, gümüş ve civa asla kullanılmaz.Çok reaktif
olan bakır asetilit bileşimi oluşur, bu da şiddetli patlamaya
neden olabilir.
2- Yakıcı Gazlar : Tüplerde valf ağzı sağ vida dişlidir. Saat
ibresi yönünde sıkıştırılır.
Azot-Argon : Azot havanın %70 ini oluşturur. Havadan
hafiftir. Argon havadan ağırdır.
Saf azot ve argonu 3 kez solumak öldürebilir.
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
GAZLAR VE GAZ TÜPLERİ
Gaz tank ve tüpleriyle, gaz nakleden hatlar normların belirttiği
renklerde boyanmalıdır.
Asetilen – sarı
Oksijen – mavi
Hidrojen – kırmızı
Azot – yeşil
Basınçlı hava – açık mavi
Karbon gazı – kırmızı
Klor – gri
Propan – gri
1. Grup ( Oksijen, Azot, Argon, CO2 ve Helyum ) : Yanıcı olmayan,
Aşındırıcı olmayan, Az Toksik
2. Grup ( Asetilen, Hidrojen, Propan, Bütan, LPG ) : Yanıcı,
Aşındırıcı olmayan, Az Toksik
3. Grup ( Amin, Merkaptan, Halojenli Hidrokarbon içeren özel gaz
karışımları ) : Yanıcı,
Aşındırıcı, Toksik
4. Grup ( Hidrojenklorür, Flor ve Florür, Asit Gazları ) : Toksik
Etkili Web Sitesi Oluşturma
GAZ TÜRLERİ
1. Grup ( Oksijen, Azot, Argon, CO2 ve Helyum ) : Yanıcı
olmayan, Aşındırıcı olmayan, Az Toksik
2. Grup ( Asetilen, Hidrojen, Propan, Bütan, LPG ) : Yanıcı,
Aşındırıcı olmayan, Az Toksik
3. Grup ( Amin, Merkaptan, Halojenli Hidrokarbon içeren
özel gaz karışımları ) : Yanıcı,
Aşındırıcı, Toksik
4. Grup ( Hidrojenklorür, Flor ve Florür, Asit Gazları ) :
Toksik ve/veya Aşındırıcı, Yakıcı, Yanıcı
olmayan
5. Grup ( Silan ) : kendiliğinden alevlenir.
6. Grup ( Asrin, Fosfin, Azot Oksitler ) : Çok toksik
GAZLAR
KAYNAK YAPILIRKEN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
GAZLAR VE GAZ TÜPLERİNDE DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR
 Tüpler TS 1519 ve TS 11169 standartlarına uygun olmalıdır.
Tüplerin periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır.
 Dolu tüpler sıcaklık değişimlerine, güneşin dik ışınlarına,
radyasyon ısısına, soğuğa ve neme karşı korunmalıdır.
Tüpler 45 ºC ‘nin üzerinde sıcaklığa maruz kalmamalıdır.
 Boş tüplerin artıkgaz sızıntılarını önlemek için valfler
kapatılmalıdır..
 Kullanılacak tüpler kaynak yapılacak yere kaynak
arabalarıyla taşınır.
Basınçlı gaz tüpleri dik veya 45º likaçıyla kaynak arabasına
sabitlenir.
 Sabit kaynak yapılıyorsa tüpler dik olarak tutulur, devrilmeye
karşı önlem alınmalıdır. Gaz tüpleri yatık vaziyette
kullanılmaz
ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
GAZLAR VE GAZ TÜPLERİNDE DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR
Tüp basıncından düşük basınçlarda kullanılacaksa regülatör
kullanılmalıdır. Arızalı regülatörler kullanılmamalı, tüpe ve
gazın cinsine uygun regülatör kullanılmalıdır.
Regülatör ve hortumlardaki basınç serbest bırakılmalıdır.
Tehlikeli gaz karışımlarının birikmesini önlemek için yeterli
havalandırma yapılmalıdır.
Gazlar ve dumanlar iyi havalandırılmayan atölyelerin kör
noktalarında birikebilir.
Vanalar yavaş yavaş açılacak, önce yanıcı gaz (asetilen) sonra
yakıcı gaz (oksijen) açılacaktır. Kapatırken tersi işlem
yapılacaktır.
Kaynak esnasında üfleç ile tüp arasındaki hortum uzunluğu
en az 3 metre olmalıdır. Eğer tüpten akmakta olan gaz bir
nedenle tüpün valfinde veya bağlı olan basınç düşürücüde
yanıyorsa hemen tüp valfi kapatılmalı, olmuyorsa yangın
söndürücü cihazı kullanılmalıdır.
ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
GAZLAR VE GAZ TÜPLERİNDE DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR
1- REGÜLATÖR (ISO EN 2503 e uygun olmalıdır)
2- ALEV GERİ TEPME EMNİYET VENTİLİ
3- HORTUM (TS 2411 EN 559 a uygun, yanmaz, kauçuk olmalı)
(Asetilen =Kırmızı, Oksijen = Mavi, Propan = Turuncu, Asal Gaz
= Siyah)
ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
ALEV GERİ TEPME EMNİYET VENTİLİ
Oksi-yakıt proseslerinde, gazın kesme ve kaynak
ekipmanından geri tepmesi sonucu ortaya çıkabilecek
yanmayı ( alev geri tepmesi hadisesini ) önlemek için
geliştirilmiş ekipmanlardır.
ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
ALEV GERİ TEPME EMNİYET VENTİLİ
Başlıca iki önemli görevi vardır :
1. Alevi durdurmak,
2. Gazın ters akışını engellemek ( Check Valf )
Kullanım yerine göre üç farklı tiptedir :
1. Regülatör Arkası Alev Geri Tepme Emniyet Valfleri
2. Hortum Arası Alev Geri Tepme Emniyet Valfleri
3. Şaloma Arkası Alev Geri tepme Emniyet Valfleri
ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
KAYNAK TOZ DUMAN VE GAZLARININ SAĞLIĞA ETKİLERİ
Kaynaklı imalat atölyelerinde üretim süreci gereği oluşan ve çalışma ortamına
yayılan gaz, toz ve dumanlar vücuda solunum yolu ile girerler.
Söz konusu hava kirleticilerinden bazıları kronik (uzun dönemde ortaya çıkan)
hastalıklara neden olduğu gibi, etkilenme düzeyine bağlı olarak akut (anibirdenbire) rahatsızlıklara da neden olabilmektedir. Kaynaklı imalat atölyelerindeki
çalışma ortamında izin verilen yoğunluktan daha fazla kirleticilerin bulunması ve bu
havanın solunması durumunda maruz kalma süresi ve yoğunluğuna göre; solunum
güçlüğü, kan hastalıkları, kanser, kronik bronşit, baş ağrısı, akciğerödemi, metal
dumanı ateşi, ağız ve burun mukozasında tahrişler oluşabilmektedir
Merkezi sinir sistemi, böbrek, karaciğer, kan yapıcı sistem ve kemik yapısı üzerinde
de çeşitli hasarlar oluşmakta ve buna bağlı hastalıklar ortaya çıkabilmektedir.
Metal içeren toz, gaz ve dumanların uzun süre solunması sonucunda akciğerde
birikmesi ile pnömokonyoz adı verilen meslek hastalıkları oluşmaktadır.
Kaynaklı imalat atölyelerinde çalışanların toz, gaz, duman ve oksitlerinden
etkilendikleri metallerden karbon, kalay, demir, alüminyum düşük düzeyde risk
oluştururken kadmiyum, krom, kurşun, vanadyum, mangan, cıva, molibden, nikel,
titan ve çinko ise irritan ve toksit etki yarattıklarından çok daha büyük sağlık
sorunlarına ve kalıcı hastalıklara kaynaklık etmektedirler
KİŞİSEL KORUYUCULAR
KAYNAK EKİPMANLARI KAYNAK EKİPMANLARININ
ÖZELLİKLERİ







Eldiven ateşe dayanıklı olarak üretilmiş olmalıdır.
Önlük ve tozluk deriden ve ateşe, radyant ısıya ve
sıcak metal çapaklarına dayanıklı olmalıdır.
Ayakkabılar sıcak çapakların ayağa girmesini
önlemek amacıyla uzun konçlu, malzeme
düşmelerine karşı burnu çelikli olarak yapılmalıdır.
Eğer baş üstü çalışması var ise deri başlık ve
omuzluk kullanılmalıdır.
Ağır ve keskin malzemelerin başa çarpmasını ve
düşmesini önlemek için baret giyilmelidir.
İş elbiseleri koyu renkte, kalın ve yünden dikilmeli,
pamuk kullanılmamalı ve çok dar olmamalıdır
İş elbiselerin kolları ile pantolonların paçaları
düğmeli veya lastikli olmalı, tozların birikmelerine
karşı cepsiz dikilmelidir.
Download

Kaynak işlerinde İSG 1