ÖĞRENME ALANI: BİREY VE TOPLUM
1.ÜNİTE SOSYAL BİLGİLER ÖĞRENİYORUM
KONU 1: OLAYLAR KİMLERİ, NASIL ETKİLİYOR?
KAVRAMLAR:
Birey: Kendine özgü nitelikleri yitirmeden bölünemeyen tek
varlık, fert.
Düşünce: Zihinde tasarlanan, canlandırılan şey
Kişilik: Bir kimseye özgü belirgin özellik, manevi ve ruhsal
niteliklerinin bütünü, şahsiyet
OLAYLAR VE OLAYLARIN ÇOK BOYUTLULUĞU
Meydana gelen ya da ortaya çıkan hâl, iş veya
duruma OLAY denir.
** Her gün çevremizde birçok olay yaşanmaktadır.
Olayın nedeni, kimler arasında yaşandığı ve sonucu hakkında
bilgi sahibi olmaya çalışırız… Örneğin, yakınımızda bir
Trafik Kazası meydana geldiğinde,
-Kazanın Nasıl Olduğunu,
-Kazada Ortaya Çıkan Durumu,
-Kazada Yaralanan veya Ölüm Durumunu
Ve buna benzer birçok soruyu merak ederiz.
**Toplumdaki her birey yaşanan olaylardan farklı
biçimlerde etkilenebilir. Çünkü insanlar farklı duygu,
düşünce ve kişilik özelliklerine sahiplerdir.
**Dünya’da ve çevremizde meydana gelen hiçbir
olay tek boyutlu, tek yönlü değildir. Hem Dünya’da hem de
çevremizde meydana gelen her olay yaşamın birçok alanını
etkiler.
** Yaşadığımız olayın sadece kendimizi
ilgilendirdiğini düşünmekte doğru değildir. Birçok olay
bizimle birlikte annemizi, babamızı, kardeşlerimizi,
akrabalarımızı ve arkadaşlarımızı da etkilemektedir.
Örneğin; Hastalandığımızda sadece kendimiz değil
yakın çevremiz de bu durumdan bir şekilde etkilenir. Yani
her olay ETKİLEME-ETKİLENME Özelliğini taşır.
** Yaşadığımız olayın birden fazla nedeni ve sonucu
olabilir. Çevremizde meydana gelen bir olay, yaşamın birçok
alanını içine alan etkilerde bulunabilmektedir. Bu duruma
OLAYIN ÇOK BOYUTLULUĞU denilmektedir.
** Bir olayın çok boyutluluğunu anlamak için sebep
ve sonuçlarına bakmak gerekir. Örneğin:
Trafik Kazaları
Nedenleri:
1. İnsan
2. Yol
a) Sürücü
3. Taşıt
b) Yaya
4.Çevre
c) Yolcu
5.Trafik yönetim,
denetim uygulaması
Sonuçları:

Kısacası can ve mal kayıplarıdır. Hem insanın kendisine
hem ülkesine hem de çevredeki insanlara ciddi
zararları vardır.
KONU 2: OLGU VE GÖRÜŞÜ AYIRT EDİYORUM
OLGU, GÖRÜŞ VE GENELLEME
Olgu: Kolayca anlaşılabilir, kanıtlanabilir ve
bilimsel verilere dayanan bilgidir. Olgu kişiden kişiye
değişmez.
Doğruluğu araştırma yapılarak kanıtlanabilir.
Herkes tarafından kabul edilmiştir.
İspat edilmiş, denenmiş ve ölçülmüş verilerdir.
Kesinlik bildirir.
Örnek:
--- Türkiye’nin ilk Cumhurbaşkanı
Mustafa Kemal Atatürk ’tür.
--- Türkiye’nin Başkenti Ankara’dır.
--- İnsan canlı bir varlıktır.
--- Adana, Akdeniz bölgesindedir.
--- Türkiye, Asya Avrupa ve Afrika
Kıtaları arasında yer alır.
--- Dünyamız, Güneş Sistemi içinde yer
alan gezegenlerden biridir.
Görüş: Kişiden kişiye değişen ve insanların kendi
düşüncelerini yansıtan bilgidir.
Doğruluğu kanıtlanamaz, ölçülemez ispat edilemez.
Kişiden kişiye değişebilir.
Bizce, bize göre gibi ifadeler kullanılır.
Örnek:
--- En çalışkan insanlar,Japonlar ‘dır.
--- Türkiye’nin Başkenti olan Ankara, en güzel şehirdir.
--- Sarı, herkesin en sevdiği renktir.
--- Kastamonu, çok şirin bir kenttir.
Genelleme: Belirli bir küme ya da sınıfın sınırlı bir
parçasından edinilen yaşantılara dayanarak tümü üzerinde
ileri sürülen yargı.
Olgu ve kavramlardan daha kapsamlı bilgiler elde
etmektir. Olgu’ya bağlı kalmakla şartı ilke daha geniş
yorumlar ortaya koyabilmektir.
Birbiriyle ilişkili olgulardan yola çıkarak
genellemelere ulaşılabilir. Örneğin:
Her biri olgu olan;
 Su içinde bulunduğu kabın şeklini alır.
 Zeytinyağı içinde bulunduğu kabın şeklini alır
 Süt içinde bulunduğu kabın şeklini alır.
Bu cümlelerden şöyle bir genellemeye ulaşabiliriz: Bütün
sıvılar içinde bulundukları kabın şeklini alırlar.
Böylece değişik maddelerde ayrı ayrı gözlenen bir
özellik daha büyük bir gruba genellenmiş olur.
Olgu ifadeleri:
**Teknolojisi eskimiş otomobiller hava kirliliğine neden
olur.
**Isınmak için doğal gaz yerine kömür kullanmak hava
kirliliğine neden olur
**Bacalarına fitre takılmayan fabrikalar hava kirliğine
neden olur.
Bu olgulardan yola çıkarak ulaşabileceğimiz
genelleme nasıl olur?
KONU 3: ÇÖZÜM BULUYORUZ
KAVRAMLAR
Hak: Doğuştan ve sonradan kazanılan insanların
hayatının devam ettirebilmeleri için ve toplumsal düzeni
sağlamaları amacıyla faydalandıkları her şeydir. Hukukun
tanıdığı ve koruduğu yetkidir.
Sorumluluk: Toplumsal düzeni sağlamak ve
korumak amacıyla her insanın üzerine düşen görevi yerine
getirmesidir.
Özgürlük, herhangi bir kısıtlamaya ve zorlamaya
uğramadan düşünebilmek ve davranabilmektir.
Özgürlümüzün sınırı başkalarının özgürlüğünün
bittiği yerde biter.
Örneğin, herkesin eğitim görme özgürlüğü vardır.
Aynı zamanda eğitim görmek bir haktır. Bu hakkımızı
kullanmak için insan olarak dünyaya gelmemiz yeterlidir.
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde “Bütün
insanlar haklar yönünden eşit ve özgür doğarlar. Onur ve
haklar bakımından hepimiz eşitiz ve herkesle aynı haklara
sahibiz… bu yüzden başkalarına karşı kardeşlik duygularıyla
hareket etmeliyiz. ” denilmektedir.
Vatandaş olarak sahip olduğumuz temel hak ve
özgürlükler anayasa tarafından güvence altına alınmıştır.
Bu anayasa maddeleri şunlardır:
Madde 42: Kimse eğitim – öğretim hakkından yoksan
bırakılamaz.
Madde 49: Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir.
Madde 50: Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan
işlerde çalıştırılamaz… Dinlenmek çalışanların hakkıdır.
Madde 56: Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama
hakkına sahiptir.
Madde 67: On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı
seçme ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir.
Günlük hayatta hak ve sorumluluğunu bilmeyen
insanlarla karşılaşabiliriz. Karşılaştığımız her türlü sorun ya
da haksızlığı temek hak ve özgürlükleri dikkate alarak yasal
çerçeve içinde çözmeliyiz.
Aynı zamanda sorunları çözerken kendimizi karşıdaki
insanın yerine koymalıyız buna empati (Duygudaş) yapma
da denir.
Sorunlarımıza Çözüm Ararken Neler Dikkat
Etmeliyiz?
**Öncelikle Hak ve sorumluluklarımızı çok iyi
bilmeliyiz. Örneğin dilekçe ve bilgi edinme hakları
yasalarla verilmiş haklardır.
NOT: Dillekçe ve bilgi edinme haklarını kullanarak,
1) Sorunlarımıza çözüm bulabiliriz
2) Demokratik katılım hakkını kullanırız
3) Etrafımızda gördüğümüz hatalı tutum ve davranışları
ilgili kurumlara bildirebiliriz.
** Karşılaştığımız sorunları hukuk kurallarına uyarak
çözmeye çalışmalıyız. Bu durum amacımıza ulaşmamamızı
kolaylaştırır. Tüketici hakları derneği dilekçe, vergi fişi
veya garanti belgesi ile yapılan şikâyet başvurularının
tüketici lehine sonuçlanacağını bildirmiştir.
** Hakkımızı kuvvet kullanarak aramak, duyarsız
davranmak, vurdumduymaz olmak ise sorunları büyütür,
hakların ihlal edilmesine yol açar. Bu nedenle bu tür tutum
ve davranışlardan kaçınmalıyız.
UYARI
Ülkemizde sorunlara karşı başvurabileceğimiz
birçok kurum bulunmaktadır.
Alışverişte karşılaştığımız sorunlar için
1) Tüketici mahkemesi
2) Tüketici hakları derneği
3) Tüketici hakları merkezi
4) Tüketici sorunları il/ilçe hakem heyetleri
5) Reklam kurulu
Yol, su, elektrik gibi kamu hizmetlerindeki
aksamalar için,
1) Muhtarlık
2) Belediye
3) Kaymakamlık
4) Valilik
Gibi kurumlara başvurabiliriz.
KONU 4: BEN ETKİN BİR VATANDAŞIM
KAVRAMLAR
Rol: Bireyin üyesi bulunduğu kümenin etkinliği sırasında
benimsediği davranış özellikleri.
Sosyal Bilgiler Dersinin Yararları
Toplumu oluşturan bireylerin etkin vatandaş olmalarını
ve toplumsal kişilik kazanmalarını sağlar.
Yaşadığı çevresini yurdunu ve dünyamızın özelliklerini
tanımamıza yardımcı olur.
Türkiye Cumhuriyetinin etkin bir vatandaşı olarak
gelişmemize katkısı çok büyüktür.
Haklarımızın neler olduğunu, herkesin yasalar önünde
eşit olduğunu gerekçeleriyle söyler.
Türk kültür ve tarihini oluşturan öğeleri kavrarız.
Yakın çevresinin ekonomik değerlerini ve ulusal
kaynakları tanır.
Çevresinin ve yurdunun yönetim örgütlerini bilir.
Günlük yaşamında haritadan yararlanma yollarını
kavrar.
Çevreyi koruma ve iyileştirme bilinci kazanır.
Ulusuna, bayrağına, askerine, ordusuna ve insanlığa
sevgi, saygı duygularını geliştirir.
Ailesine, ulusuna, vatanına, Atatürk devrim ve ilkelerine
bağlı, özverili, iyi vatandaş olarak yetişir.
Düşünme yeteneğinin gelişmesine katkıda bulunur.
Sorun çözme becerisini artırır.
Toplumsal kurallara uyma alışkanlığı kazandırır.
Genel kültür ve bilgi birikiminin artmasını sağlar.
Toplumdaki diğer insanlarla iyi ilişkiler kurulmasını
sağlar
Cumhuriyet, vatandaş, insan hakları, demokrasi, laiklik
vb. gibi kavramlar öğretir.
Temel hak ve özgürlükler ile sorumluluklarının bilincinde
bireyler yetiştirir
Bazı haklarımız:
**Sağlıklı bir birey olarak gelişmeme uygun
ortamın sağlanması
**Eğitim için gerekli ihtiyaçların karşılanması
**Oyun oynamam için gerekli araç –gereçlerin
sağlanması
Bazı sorumluluklarımız:
**Odamı düzenli tutmak
**Ders çalışmak
**Büyüklere saygılı olmak
KONU 5: ATATÜRK VE SOSYAL BİLİMLER
KAVRAMLAR
Kanıt: Bir şeyin doğruluğu, gerçekliği konusunda
kanaat verici belge, delil, iz, argüman
Kurum: Genellikle devletle ilişkisi olan yapı veya
birlik, müessese
Varsayım: Deneylerle henüz yeter derecede
doğrulanmamış ancak doğrulanacağı umulan teorik
düşünce, faraziye, hipotez
Tarih, coğrafya, sosyoloji, antropoloji,
psikoloji, hukuk ve vatandaşlık gibi sosyal konuları
içere derslere Sosyal Bilgiler denir.
Atatürk’ün Sosyal Bilgiler Alanında Yaptığı
Çalışmalar
Atatürk yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti
devletini çağdaş medeniyetler seviyesine çıkartmak
için birçok çalışmalar yapmıştır. Eğitim, bilim ve
sanat gibi alanlarda yaptığı çalışmalardan bazıları
şunlardır:
Avrupa’ya öğrenciler göndermiştir;
a) Jale İNAN: Türkiye’nin ilk kadın
arkeologudur.
b) Afet İNAN: Cumhuriyet döneminin ilk tarih
profesörlerindendir.
c) Burhan TOPRAK: İstanbul Güzel Sanatlar
Akademisi’nde Türk Süsleme Sanatları
Bölümünün açılmasında öncülük etmiştir.
d) Halet ÇAMBEL: Halet Çambel dünya çapında
tanınmış Türk arkeologdur. Tarihöncesi ve
antik tarihin önemli bilim insanlar arasında
yer alır ve Türk Hitit biliminin en bilgili
uzmanıdır. 1953 yılında ilk açık hava
müzesinin açılmasına öncülük etmiştir.
Dil – Tarih ve coğrafya fakültesi açılmıştır. (1935)
İstanbul üniversitesi açılmıştır. ( 1933)
Tevhidi tedrisat kanunu çıkartılmıştır (1924)
Topkapı sarayı müze haline getirilmiştir (1924)
Etnografya müzesi açılmıştır (1928)
Güzel sanatlar akademisi açılmıştır. (1928)
Latin alfabesi kabul edilmiştir (1928)
Anadolu Medeniyetler Müzesi açılmıştır.(1921)
Ayasofya müze haline getirildi (1934)
Halkevleri kurulmuştur (1932)
Türk tarih kurumu açılmıştır (1931):
Atatürk'ün direktifleriyle, 16 üye tarafından, 15
Nisan 1931' de "Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti" adı
altında kurulan Kurum'un adı 3 Ekim 1935'te Türk
Tarih Kurumu 'na çevrildi.
Amaçları:
**Türk tarihini ilk kaynaklardan itibaren araştırmak
**Batılıların Türklerin barbar ve sarı ırktan oldukları
yönündeki yanlış düşünceleri çürütmek
** Türklerin dünya medeniyetine katkılarını ortaya
koymak
** Milli bilincin uyandırılmasını sağlamak vb.
Türk Dil Kurumu açılmıştır (Türk dili tetik
cemiyeti) (1932)
Amaçları:
**Türkçenin, halk tarafından benimsenmemiş
kelime ve kurallardan arındırılması
**Yabancı kelimeler yerine halk arasında
kullanılan ya da yazılı kaynaklarda yer alan yeni
kelimelerin türetilmesi
**Türkçenin zenginliğini ortaya konması
**Türkçenin bilim dili haline gelmesinin
sağlanması amaçlanmıştır.
Bilisel Araştırma Basamakları
Konunun/problemin belirlenmesi
Konu üzerinde varsayım / hipotez oluşturulması
Kaynak tarama
Kayaklardan elde edilen bilgilerin sınıflandırılması
ve varsayımların test edilmesi
5) Problemin çözülmesi.
1)
2)
3)
4)
Download

KAVRAMLAR