Kanıta-dayalı Tıp
Geleneksel paradigma
• Geleneksel tıbbi uygulamaların temelinde,
hastalığın patofizyolojisinin anlaşılması,
bunu değiştirebilecek yöntemlerin bulunması
ve bu yöntemlerin geçerliliğinin hasta serileri
ile desteklenmesi yatar ...
Geleneksel paradigma
• Ancak, tedavi amacıyla patofizyolojinin
düzeltmesi, klinik sonuçlara sanıldığı
gibi olumlu olarak yansımayabilir ...
KANITA DAYALI TIP
• Klinik kararların mümkün olabildiğince
kanıta dayalı olması gereklidir.
• Bunun için tüm rastgele kontrollü
çalışmaları geniş bir meta – analize yığıp,
tüm kararlar için bir Odds Ratio (Maruz
kalan grupta aranılanın ortaya çıkma
olasılığı) bulunmasına çalışılır…
KANITA DAYALI TIP
• Peki ama klinik karara temel
oluşturabilecek bir kanıt yoksa?...
KANITA DAYALI TIP
•
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
8)
O vakit;
Kıdeme Dayalı Tıp
Güce Dayalı Tıp
Zarafetle İknaya Dayalı Tıp (İmaj…)
Kadere Dayalı Tıp
Çekingenliğe Dayalı Tıp
Asabiyete Dayalı Tıp
Özgüvene Dayalı Tıp (Sx)
Vs,………..
KANITA DAYALI TIP
• Var olan en iyi kanıtların, mantıklı,
bilimsel ve açık bir şekilde
kullanılarak, hastaların bakımı
hakkında karar verilmesidir…
KANITA DAYALI TIP
• Pratikte ise; hekimin sahip olduğu
klinik deneyim ile sistematik araştırma
sonucunda elde edilen klinik
kanıtların birleştirilerek -hasta
haklarının da gözetilmesi kaydıylahastalar için kullanılmasıdır…
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı
Tıp Kavramı
• Kanıta Dayalı tıp:
• Bu kavram ilk kez 1992’de Kanada’da McMaster
Üniversitesi’nde kullanılmıştır.
• Hastaların tanı ve tedavisinde karar verirken, var olan
ve kanıtlanmış bilgilerin klinik deneyim ve hasta
beklentileri ile bağdaştırılarak kullanılmasıdır.
• Konu ile ilgili şu anda 10’a yakın dergi
yayınlanmaktadır. (Evidence-Based Medicine,
Journal of Evidence-Based Health Care, EvidenceBased Cardiovascular Medicine, Evidence-Based
Mental Health, Evidence-Based Nursing,vb.,…)
•
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı
Tıp Kavramı
Klinik karar verme sürecinde neler
dikkate alınmalı?
1. Kanıtlanmış Bilgiler
2. Klinik Deneyim
3. Hasta Beklentileri
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı
Tıp Kavramı
1.Kanıtlanmış Bilgilerin en önemli
kaynakları; temel tıp çalışmaları ile
özellikle hasta üzerinde yapılan ve klinik
geçerliliği olan çalışmalardır.
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
2.Klinik Deneyim; uzun yıllar süren klinik
pratiğin getirdiği yetkinlik ve karar
verebilme yeteneğinin yardımı ile etkin tanı
koyabilme, hastaya uygun tedavi
seçebilme, hasta haklarını anlayabilme ve
bakımları ile ilgili klinik kararları doğru
verebilme şeklinde tanımlanır.
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
3.Hasta beklentilerinden anlaşılması
gereken hastaların bireysel tercihleri,
endişeleri ve daha önceki deneyim ve
beklentilerin klinik karar verme süreçlerine,
hastanın yararına olacak şekilde dahil
edilmesidir.
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
• Genellikle hasta hakkında karar verirken, klinik
deneyimin önemi vurgulanır.
• Ancak asıl önemli olan klinik deneyimin, klinik
kanıtların doğru kullanılması halinde temel yol
gösterici olabileceğidir.
• Klinik deneyim ve klinik kanıtlar birlikte
kullanıldığında değerlidir!!!
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
• Klinik deneyim;
• Güncelliğini çabuk kaybeder
• Tıp kitaplarındaki bilgilerin yenilenme süresi
uzundur.
• Deneyimli kişilerin hata yapma olasılığı yüksektir
(megalomani, aşırı özgüven, vs…)
• Klasik Tıp Eğitiminin etkinliği sınırlıdır.
• Hekimler arasında ciddi farklılıklar olabilir
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
• Kanıta Dayalı Tıp Kavramı bir gereksinim midir?
• Tıbbi bilgilerin hızla değişmesi, kaynakların
sürekli yenilenme gereksinimini ortaya çıkarır.
• Eğer bir Tıp Kitabı kendisini 6 ayda veya yılda
bir kez yenileyemiyorsa karar verme
aşamasında kullanılması doğru değildir!!!
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
• Taze bilginin kullanılabilirliği (yeni ilaçlar,
yerleşik ilaçların farklı dozları ve/veya
kombinasyonları, yeni endikasyonlar, yeni
klinik yaklaşımlar ve protokoller, yeni
karşılaşılan yan etkiler, ko-morbitide
durumlarında yapılması gerekenler, vb,…)
kanıta dayalı bilgilerin toplandığı sistematik
derlemelerin yer aldığı yapılar –Cochrane eKütüphanesi - ve Kanıta Dayalı Tıp Dergileri ile
artırılabilir…
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
• Kanıta Dayalı Tıp Uygulamaları mutlak bir
başarıyı/doğruluğu taahhüt eder mi?
• Klinisyenler vakit darlığı içerisindedir
• Sağlıklı bilgiye ulaşılması zahmetli olmakta ve zaman
almaktadır.
• KDT eğitimi ve uygulamaları masraflıdır.
• Yalnız klinik araştırmalara dayalı olması nedeniyle klinik
deneyimi geri plana itebilmektedir.
• Sonuç itibariyle hasta değerlerini ihmal edebilmekte ve
hazır şablonlara göre tedavilerin planmasına neden
olabilmektedir.
Tıpta Kanıt ve Kanıta Dayalı Tıp
Kavramı
• KDT eğitimi, mezuniyet sonrası eğitiminin bir
parçası şeklindedir.
• Hedef daha İlkokuldan başlayacak şekilde
kanıtlara / bilgiye ulaşmanın yöntemlerini
öğretmek, ezberci eğitimden sakınılmasını
sağlamaktır.
• Tıp Fakültelerinde ise probleme dayalı öğrenim
modeli bu konudaki ilk önemli adımdır.
“Gerçek” (Kanıta Dayalı) İlaç
• 100.000 molekülden 1 adet
• 200-800 milyon Dolar
• 7-12 yıl
• İyi Klinik (Araştırma) Uygulamaları
• 4.000 – 12.000 insan denek
• Etkin, güvenli, uygun (maliyet)
Kanıta-dayalı Tıp Uygulamalarının
Beş Adımı
1. Cevaplandırılabilir klinik soru sormak
2. Mümkün olan en kaliteli kanıtı bulmak
3. Kanıtları “kritik” olarak değerlendirmek
4. Kanıtları uygulamaya koymak
5. Performansı izlemek ve değerlendirmek
Kanıt
piramidi
Meta
analiz
Randomize
kontrollü çalışma
Kohort çalışması
Olgu-kontrol çalışması
Olgu raporu
“Editorial”, klinik görüş, vd
Hayvan verileri, in vitro çalışma, vd
http://www.cochrane.org
http://www.guideline.gov
http://scholar.google.com
“Kanıta-dayalı tıp sadece
meta analizler ve randomize
denemelerden ibaret değildir.
Sorduğunuz klinik soruya
yanıt olabilecek
mümkün olan en kaliteli
kanıtın aranmasıdır”
Sackett ve diğ. Editorials:
Evidence based medicine: what it is and what it isn't
Br Med J 312: 71-72, 1996
“Dışınızda var olan
kanıtlar size bilgi verir.
Ancak, tecrübelerinizin
yerini alamaz”
Sackett ve diğ. Editorials:
Evidence based medicine: what it is and what it isn't
Br Med J 312: 71-72, 1996
En İyi Tıbbi Ugulama (The Best Medical Practice)
Bulunan
Kanıt
Hastanın
tercihi
Hastaya
özgü durumlar
Etik
kaygılar
Download

Kanıta-dayalı Tıp - Dicle Üniversitesi