C. H. P.
PROGRAMI
ONUNCU KURULTAYCA ONANMIŞ
VE
XIV. KURULTAYCA DEĞİŞTİRİLMİŞTİR.
usa' Basımevi
...
— 1969
V
:
-6 1700
G İ R İ Ş
Cumhuriyet Halk Partisi, Atatü.
dediğinde milletin başardığı Kurtulu.
nı yürüten ve Millî Egemenliği sağlayan «Ana­
dolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti» nin
bir siyasî parti halinde devamı olarak 9 Eylül
1923 de Atatürk tarafından kurulmuştur.
Cumhuriyet Halk Partisi, 27 senelik ilk
iktidarı zamanında, memlekette kayıtsız ve
şartsız millet egemenliğini en iyi şekilde be­
lirten Cumhuriyet rejimini kurmuş ve milleti­
mizin gelişmesine engel olan müesseseleri kal­
dırarak siyasî, hukukî, iktisadî, içtimaî ve fik­
rî sahalardaki sürekli hamle ve gayretleriyle
Türk Milletini ileri ve demokratik bir toplu­
luk haline ulaştıran yolları açmıştır.
Bu programdaki prensipler Partinin dai­
ma bağlı kalacağı Atatürk yolunun ifadeleri­
dir. Tatbikattan, memleket ve dünya gerçekle­
rinden alınan ilham ile demokratik bir nizam
içinde hür, mes'ut ve sağlam yapılı bir Türki­
ye'yi hedef tutan siyasî esaslardır.
3
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaçlar ve Prensipler
Madde 1 — Partimiz :
Millî birlik, ülke b ü t ü n l ü ğ ü ve bağımsız
devlet anlayışını esas t u t a r .
Vatandaş h a k ve hürriyetlerinin korunma­
sını;
Kadın ve erkek h e r T ü r k ü n , ileri ve refah­
lı bir hayat seviyesine u l a ş m a k için b ü t ü n ka­
biliyetlerini, hak ve vazifede eşit, halinden ve
geleceğinden emin olarak, serbestçe kullanma­
sını;
Halk egemenliği, h u k u k devleti ve sosyal
adalet ve emniyet esaslarına dayanan ve millî
değerlerden kuvvet alan, d e m o k r a t i k b i r cemi­
yet nizamının gerçekleşmesini a m a ç bilir;
Ve aşağıda'ki prensiplerin bu a m a ç l a r a ıılaştıran yollar olduğuna inanır:
a ) Cumhuriyetçilik
5
b)
c)
d)
e)
t')
Milliyetçilik
Halkçılık
Devletçilik
Lâiklik
Devrimcilik
a)
Cumhuriyetçilik :
Madde 2 — Partimiz, devle! idaresinin
kayıtsız ve şartsız millet egemenliği esasına
dayanması gerektiğine inanır.
Çok partili siyasî hürriyet nizamı içinde
ve eşit ş a r t l a r altında, u m u m î kaza teminatına
bağlı ve te'k dereceli serbest seçim sistemiyle
beliren millet iradesine ve kuvvetler muvaze­
nesine dayanan Cumhuriyeti bu egemenliğe ve
milletimizin ihtiyacına uygun tek rejim sayar.
b)
Milliyetçilik :
Madde 3 — Partimiz, Türkiye halkının
dil, kültür, ülkü ve kader birliği içinde ayrılık
kabul etmez 'bir millet olarak gelişmesini ister.
Partimiz, milliyetçiliği, Türk halkının bü­
tünlüğünü ve b u n u n dayandığı millî ruh ve şu­
u r u y a r a t m a k ve k o r u m a k m â n a s ı n a alır.
Her v a t a n d a ş t a millî bağların kuvvetlen­
mesine ve milletimizin bağımsız dünya millet6
Icri ailesinin eşit ve şerefli bir üyesi olarak ö?el karakteri ve benliği içinde ilerlemesine ça­
lışmayı vazife bilir.
c)
Halkçılık :
Madde 4 — Devle! idaresinde halka hiz­
met esastır.
Partimiz, vatandaşlara; öğrenmek ve ye­
tişmek, halinden ve geleceğinden emin olmak,
sağlık, sosyal adalet ve emniyet içinde çalış­
mak ve refahlı bir hayat seviyesine u l a ş m a k
hususlarını hak olarak tanır ve bunların ger­
çekleşmesi imkânlarını sağlamayı vazife bilir.
Bütün vatandaşları k a n u n ö n ü n d e eşit tu­
tar. Hiç bir ferde, hiç bir aileye, hiç b i r sını­
fa, hiç b i r cemaate ü s t ü n l ü k tanımaz. Şahıs,
sınıf ve zümre tahakkümleriylc savaşmayı va­
zife bilir.
Çiftçi, işçi, esnaf, sanayici, tüccar, serbest
meslek erbabı ve m e m u r gibi çeşitli meslekî
ve sosyal zümreleri d e m o k r a t i k topluluğumu­
zun milletçe ilerlemeyi hedef tutan karşılıklı
menfaat ahengi içinde, birbirlerini
tamamla­
yan unsurları olarak tanır. H e r zümrenin 'ken­
di alanında ilerlemesine çalışır.
7
d)
Devletçilik
M a d d e 5 — Devletçiliğimiz, millî tarihi­
mizin zaruretlerine, memleketi iktisaden sü­
ratle k a l k ı n d ı r m a k ihtiyacına ve milletimizin
y a ş a m a şartlarının sosyal adalet ve sosyal em­
niyet içinde yükseltilmesi lüzumuna dayanan içlimaî ve iktisadî bir prensiptir.
a) Partimiz, aşağıda sayılmış olan işle­
rin m ü n h a s ı r a n devlet elinde bulunmasını za­
rurî sayar.
1 — Ana h a r p sanayii,
2 — Ağır sanayi,
3 — Büyük enerji santralleri,
4 — Büyük sulama, göl ve bataklıkları
k u r u t m a gibi bayındırlık işleri,
5 — Stratejik madenlerle m i k t a r ve çeşi­
di itibariyle, inhisar mahiyetinde m a d e n l e r ve
m a d e n k ö m ü r ü işletmesi,
6 — K a m u hizmetleri ile ilgili u l a ş t ı r m a
işleri ve PTT.
7 — Petrol işletmesi (şahsî
teşebbüsle
ortaklık caizdir.)
b ) Yukarıdaki ( a ) bendinde sayılmış iş­
lerin dışında kalanlar hususî teşebbüse bıra­
kılmıştır.
8
Partimiz bu çeşit işlerin özel teşebbüs ta­
rafından kurulmasını,
devlet tarafından bu
teşebbüslerin teşvik edilmesini, korunmasını
ve bunlara gerekli yardımlarda bulunulmasını
millî refah hamlesinin esaslı şartı olara'k ka­
bul eder.
c) Partimiz, âmme menfaatlerinin gerek­
tirdiği kayıtlar dışında, hususî teşebbüsün tam
bir emnivet ve serbestlik içinde çalışmasını
sağlayacak tedbirleri almakta Devleti vazifeli
telâkki eder.
Devlet, kendi sahasına giren kollardan el­
de ettiği istihsal ve müstahsili korumak mak­
sadı ile müdahale alış ve satışları için kurdu­
ğu veya kuracağı müesseselerin yapacakları alış ve satışlar müstesna, ticaretle meşgul ol­
maz ve bu maksatla tesisler vücuda getirmez.
ç) (a) bendinde sayılan işlerin dışında
kalmakla beraber özel teşebbüsün başarmağa
imkân bulamadığı veva veter derecede başa­
ramadığı veya hiç girişemediği teşebbüslerin
millî ekonomimiz ve sosyal şartlarımız bakı­
mından elzem olanlarını, özel teşebbüs bu sa­
halarda çalışmaya muktedir oluncaya kadar
kurup işletmekte, devlet vazifelidir.
9
Sosyal maksatlı devlet y a t ı r ı m l a r ı n d a ras­
yonel çalışma esas olmakla b e r a b e r gaye k â r
değildir.
d ) Yukarıda (ç) bendi gereğince devle­
tin teşebbüs edeceği işler, Partinin yetkili or­
ganları tarafından Üniversiteler, ticaret ve sa­
nayi ve ziraat odaları, esnaf ve işçi birlikleri
mensupları, iktisat ve maliye mütehassısları­
nın iştirakiyle kurulacak bir i k t i s a t Şûrasınca
tesbit olunur vc adı geçen organın tasvibin­
den sonra b ü t ü n ilgililerin öğrenmelerini sağ­
lamak üzere u m u m î efkâra arzedilir.
e) Partimiz, özel teşebbüslerle devlet te­
şebbüslerinin eşit ş a r t l a r içinde çalışmalarını
kanun, tüzük ve kararlarla sağlayacaktır.
Devlet elindeki ekonomi işlerinde, fayda­
sı, belli ve m a h d u t kişilere inhisar e t m e m e k
üzere devletin millî emek ve sermaye ile (Ko­
operatif ve Anonim) ortaklık yapmasını caiz
görürüz.
e)
Lâiklik.
Madde 6 — Partimiz,
devlet idaresinde
kanunların, nizamların ve usullerin çağdaş
medeniyet icaplarına, ilim esaslarına ve dün­
ya ihtiyaçlarına göre yapılmasını ve tatbik e10
dilmesini; dinin devlet ve dünya işlerinden ve
siyasetten ayrı tutulmasını esas bilir.
Vicdan hürriyeti tabiî h a k o l d u ğ u n d a n va­
tandaşların dinî inanç ve ibadetlerine ve umu­
mî ahlâk ve â m m e nizamına aykırı olmayan
âyinlerine k a n ş ı l a m a z .
Din ve mezhep ayrılığı, vatandaşlık hak
ve münasebetlerine tesir edemez.
f)
Devrimcilik :
Madde 7 — Partimiz devrimciliği, geri
kalmış hayat düzeninin tasfiyesi ve yerine ile­
ri medeniyet k u r u m l a r ı n ı n konması m â n a s ı n a
alır.
Başarılan devrimleri ihtimamla k o r u m a k
ve çağdaş medeniyet seviyesinin gerektirdiği
hamleleri yapmak azmindedir.
11
İKİNCİ BÖLÜM
I — Siyasî Meseleler
Anayasa :
Madde 8 — Devlet sistemimizde kuvvetler
arasında muvazene sağlayacak ve siyasî hürri­
yetleri koruyacak Anayasa teminatına lüzum
görürüz. Bu maksatla Partimiz ikinci bir Mec­
lis, Ayan Meclisi kurulmasını zarurî sayar.
Anayasa Teminatı :
Madde 9 — Partimiz;
A — Umumî tek dereceli, kaza teminatlı
ve eşit şartlar içinde serbest seçim esasının,
seçme ve seçilme hakkının,
B — Yargıç teminatına ve ilim ve Üni­
versite muhtariyetine müteallik bütün esasla­
rın,
C — Siyasî Parti, sendika v e meslek te­
şekkülleri kurma hürriyetinin ve memurlara
sendika kurma hakkının,
12
D — Basın hürriyetinin kanunî, idarî, ik­
tisadî ve malî yollarla daraltılmasını hedef tu­
tan tedbirlerin önlenmesinin Anayasa ile te­
minat altına alınmasını zarurî görür.
Anayasa Mahkemesi :
Madde 10 — Anayasa hükümleri, bir Anayasa Mahkemesi vasıtasıyla kazaî teminat
altında tutulmalıdır.
Seçim Sistemi :
Madde 11 — Partimiz, Büyük Millet Mec­
lisinde müessir bir murakabenin kurulmasına
imkân vermeyen bugünkü ekseriyet sistemi ye­
rine milletimizin bünyesine uygun bir nisbî
temsil usulünün kabulünü gerçek demokrasi­
nin tahakkuku için zarurî sayar. Ayni sistemin
mahallî idareler seçimlerinde de uygulanması­
nı gerekli bulur.
Milletvekili seçimine ve vasfına müteallik
her türlü itiraz ve ihtilâfların son tetkik ve ke­
sin karar mercii Yüksek Seçim Kurulu olma­
lıdır.
Genel oy usulüne ve serbestçe seçme ve
seçilme hak ve hürriyetlerine aykırı takyitler
kaldırılmalıdır. Tatbikattan çıkan neticelere
göre oy gizliliğini ve seçim emniyetini masun
bulunduracak hükümler konulmalıdır.
13
Partilerin ve adayların yapacakları seçim
masrafları kanunla takyit ve kontrol edilmeli­
dir.
Basın Hürriyeti :
Madde 12 — Basının, h ü k ü m e t i t a m bir
serbestlik ile tenkid edebilmesini basın hürri­
yetinin a n a şartı sayarız. Kanunî, iktisadî ve
malî ve sair yollarla b u esası d a r a l t m a y ı hedef
t u t a n tedbirleri ve hareketleri reddederiz.
Radyo ve resmî neşir vasıtalarının taraf­
sızlığını ve b u n l a r d a n b ü t ü n partilerin eşit
şartlarla istifade ettirilmesini isteriz.
Devlet İdaresinde Tarafsızlık :
Madde 13 — Partimiz, devlet idaresinde
aşağıdaki esasların gözönündc tutulmasını za­
rurî g ö r ü r :
a ) Devlet idaresinde tarafsızlık esastır.
b ) Devlet menfaatleri, her t ü r l ü p a r t i
menfaatlerinin ü s t ü n d e tutulmalıdır.
c) O r d u ve Adalet m u t l a k olarak siyase­
tin dışında kalmalıdır.
d ) H e r yurttaşın siyasî bir k a n a a t a sa­
hip olması ve b u n a herkes tarafından h ü r m e t
edilmesi ana h a k l a r d a n ve d e m o k r a t i k rejim i14
cabı olduğundan, siyasi kanaat veya meşru si­
yasî bir partiye meyil ve mensubiyet, hiç kim­
se için şahsî zarar veya menfaat vesilesi ol­
mamalıdır.
İnsan hak ve hürriyetlerini kısıcı veya yok
edici her türlü teşebbüs vc sistemler, bizim
Devletçilik, Devrimcilik ve Lâiklik anlayışımı­
zın dışında kalır.
Memur :
Madde 14 — M e m u r u n tek vasfı devle­
tin m e m u r u oilmak ve vazifesi halka hizmet
etmektir.
Memurların hakları emniyet altında bu­
lundurulmalıdır.
Devlet m e m u r u siyasî partilere giremez
ve faal p a r t i politikası yapamaz. M e m u r u n
siyasî kanaati mükâfat ve mücazata sebep ola­
maz.
II — Millî Savunma
Madde 15 — Yurt savunmasında h e r şey­
den evvel Millî gücümüze d a y a n m a k lüzumu­
na inanırız.
15
Yurdumuzun ve bağımsızlığımızın korun­
masını, siyasî görüş ayrılıklarının üstünde tu­
tarız.
III — Dış Politika
Madde 16 — Yurtta barış, cihanda barış
partimizin daimî prensibidir.
Birleşmiş Milletler Anayasası nizamı için­
de barış, adalet, eşitlik ve hürlük esaslarıyla
ortak güvenliğe ve iş birliği anlayışına bağlı
kalmak, devletlerarası
hukuk prensiplerine
saygı göstermek, millî şeref ve bağımsızlığımı­
zı korumak dış politikamızın amaçlarıdır.
IV — Adalet Meseleleri
Madde 17 — Hukuk devleti esasının ger­
çekleşebilmesi, mahkemelerin bağımsızlığına
ve bu da yargıç teminatına bağlıdır.
Bu itibarla Partimiz;
A — Yargıçların tâyin, terfi, tahvil ve
tecziyelerinin takdirî muameleye yer bırakma­
yacak şekilde kanunî esaslara bağlanmasını;
B — Sağlık sebepleri ve yaş haddi dışın­
da vazifelerine son verilmemesini;
16
C — Bu husustaki işlemlerin siyasî ve id a r î mercilerden alınarak yüksek bir Yargıç­
lar Şûrasına bırakılmasını zaruri görür.
Madde 18 — Siyasî suçların askerî mah­
kemelerde b a k ı l m a s ı n a yetki veren kanunî hü­
kümler kaldırılarak, vatandaşın, tabiî yargıcı
tarafından yargılanması sağlanmalıdır.
Madde 19 — Partimiz siyasî iktidarın um u m î ve müşterek menfaatlere uygun şekilde
ve hak ve adalet dairesinde kullanılması gere­
ken bir millet emaneti olduğuna inanır. Çoğun­
luğun tek taraflı düşüncelerle kanun koyup
uygulamasını, idarî işlemler aleyhine vatandaş­
ların ve m e m u r l a r ı n m ü r a c a a t yollarını kapa­
yan k a n u n l a r çıkarmasını bu esasa ve h u k u k
devleti anlayışına aykırı sayar.
Madde 20 — Vatandaş
hürriyetini, de­
mokratik nizama uymayacak şekilde kayıtlan­
dıran h ü k ü m l e r değiştirilmelidir.
V — İktisadî Meseleler
Genel Esaslar :
Madde 21 — İktisadî politikamızın tanzi­
minde, yürütülmesinde, halkımızın b ü y ü k ço­
ğ u n l u ğ u n u n köylü olduğunu ve tarımın ekono17
mimize temel teşkil ettiğini daima gözönünde
bulunduracağız.
Madde 22 — Y u r d u m u z u n kara, deniz,
hava ve demiryollarıyla liman ve barınaklarla
cihazlandırılmasım, hususile köy yollarının bir
an evvel t a m a m l a n m a s ı n ı , köylerimizin içme
suyuna ve elektriğe kavuşturulmasını, memle­
ketin içtimaî ve iktisadî bir b ü t ü n haline gel­
mesinde birinci derecede önemi haiz bir konu
sayarız.
Madde 23 — İktisadî ve içtimai hayatın
yurt ve millet hayrına gelişmesini sağlayacak
h e r türlü teşkilâtlanmayı ve b u n u n devletçe
desteklenmesini lüzumlu 'buluruz.
Partimiz, iktisadî hayatın tanziminde, dev­
letle meslekî teşekküller arasında iş birliği ya­
pılmasını faydalı görür.
Madde 24 — Devlet işletmelerinin kuru­
luşunda iktisadî esaslara riayet edilmekle be­
raber, memleketin muhtelif bölgelerini kalkın
d ı r m a düşüncesine de yer verilmelidir.
Devlet işletmelerinin kazanç düşüncesin­
den ziyade halkın y a ş a m a şartlarında ve mem­
leket ekonomisinde ferahlık ve genişlik yarat­
mak amacını gütmeleri esastır.
18
Madde 25 — Memleket
menfaatlerinin
gerektirdiği iktisadî işlerde yabancı sermaye­
den faydalanmayı uygun görürüz.
Tarım :
Madde 26 — Hiç veya yeter toprağı olma­
yanları ucuz bedel ve kredi ile topraklandırma­
yı, çiftçiye donatım ve istihsal vasıtaları ve
m ü s a i t şartlarla kredi
sağlama işine önem
vermeyi; büyük ve küçük su işlerini başarma­
yı; hayvancılığı k o r u y u p geliştirmeyi; istihsali
değerlendirmeyi; ziraî sigortalar kurmayı; zi­
raî asayişi sağlamayı; sistemli iskân politikası
takip etmeyi; k a d a s t r o y u biran evvel ikmâl et­
meyi devletin b a ş t a gelen vazifelerinden sa­
yarız.
Orman :
Madde 27 — Nesillerin m ü ş t e r e k serveti
olan memleket ormanlarını tahriplere karşı
k o r u m a n ı n ve fennin icabettirdiği şekilde iş­
letme ve genişletmenin millî bir borç olduğu
kanaati yerleştirilmelidir.
O r m a n içinde veya civarında yaşayan köy­
lülerimizin ihtiyaçlarının, o r m a n k o r u m a ve
yetiştirme esaslarına uygun tedbirler ve b u ih19
tiyaçların sair suretlerle sağlanacak tesis ve
teşebbüslerle karşılanmasına çalışılmalıdır.
Su Mahsulleri :
Madde 28 — Yurdumuz için esaslı gıda
maddesi ve verimli bir servet kaynağı olan ve
yurttaşlar için geniş çalışma ve geçim vasıtası
sağlamaya elverişli bulunan su mahsullerini
korumak, istihsalini artırmak ve bunun için
yardımcı endüstrinin kurulmasına çalışmak,
istihlâki yurt içinde yaymak ve ihracının te­
mini cibi tedbirlerle geliştirmek ve genişlet­
mek lüzumuna kaniiz.
Sanayi ve Madencilik :
Madde 29 — Partimiz, millî ekonominin,
ancak kül halinde gelişebileceğine inandığın­
dan, sanayileşmeye ve yeraltı servetlerimizin
değerlendirilmesine, dış piyasa ile rekabet ede­
bilecek şekilde istihsaline de büyük ehemmiyet
verir. Bu maksatla, bütün imkân ve kuvvetler­
den faydalanmayı lüzumlu görür.
Çiftçinin emeğini yurdun tabiî servetlerini
değerlendiren ve ana ihtiyaç maddeleri istihsa­
line yarayan sanayii on plânda tutar.
20
Ticaret
Madde 30 — Ticareti, millî ekonominin
gerekli bir unsuru ve serbest rekabeti de millî
ticaretin gelişmesi için başlıca şart sayarız.
Ticareti, istihsalcilerle istihlâkçilere fayda
sağlama yolunda teşvik edeceğiz.
Kooperatifçilik :
Madde 31 — Partimiz, vatandaşlarda ko­
operatifçilik terbiyesinin yerleşmesini ve ko­
operatifin istihsal kredi, satış, istihlâk ve yapı
gibi çeşitli kollariyle ekonominin her sahasına
yayılmasını ve devletçe bu türlü müesseselerin
verimli çalışmalarına yarayacak tedbirler alın­
masını lüzumlu görür.
VI — Mali Meseleler
Madde 32 — Âmme hizmetlerinin ileri ve
medenî cemiyet seviyesinin ölçüleriyle ifası ve
yurdumuzun bir an evvel imârı ve kalkınma­
sı, millî gelirin arttırılması hedefleriyle malî
istikrar esasını uzlaştıran bir bütçe görüşü, ma­
lî politikamızın temelini teşkil eder.
Devlet idaresinde tasarrufu, hizmetleri kıs­
mak veya kaldırmak değil, mevcut imkânlarla
21
çok hizmet sağlamak m a n â s ı n a alan Partimiz,
bu zihniyetin kökleşmesini ve t a t b i k a t t a yer
almasını zarurî görür.
Madde 33 — Vergi sistemimizi millî gelir­
le ahenkli ve vergi y ü k ü n ü n âdil b i r surette
dağılmasını elverişli bir hale getirmek vergi
politikamızda esastır.
Mevcut vergilerde b u esasa göre lüzumlu
ıslâhat yapılırken, malî gaye ile 'birlikte mü­
kellefin ödeme gücüne tesir eden u n s u r l a r ve
millî ekonomimiz d a i m a gözönünde bulundu­
rulmalıdır.
Havatı güçleştiren, istihsali tazyik eden,
millî ekonomimizin gelişmesini engelleyen ver­
gilerden kaçınılmalıdır. Vergi
mevzuatımızın
t-ırh. tahakkuk ve tahsil usullerinin açık ve sa­
de olmasını, vergi ihtilâflarında uzlaşma yolu­
n u n esas tutulmasını lüzumlu görmekteyiz.
Madde 34 — Paramızın satın alma gü­
cünde istikrar sağlanmasını; millî tasarrufun
prlismesi, emniyetle iş ve istihsâl sahalarına
dökülmesi ve memleketle iktisadî ve içtimaî
muvazenenin kurulması için başlıca şart ad­
dederiz.
Madde 35 .— Gümrük politikamızın esası,
malî kaynak sağlamak olduuğ kadar, millî eko22
nomimizin kalkınma ve korunmasıdır. Bu esa­
sın tatbikatında, mübadele hacmini a r t t ı r m a y a
matuf milletlerarası zihniyete yer verilmesini
ve müstehlik menfaatlerinin dikkatle korunma­
sını zarurî telâkki etmekteyiz.
VII — Sosyal Meseleler
Madde 36 — Millî varlığın dayanılacak
ve korunacak en önemli değer kaynağı vatan­
daşların emeğidir.
Vatandaşa medenî ve fikrî kabiliyetlerine
göre çalışma imkânı vermek, işsizlere iş bul­
mak ve iş verenlerin h a k l a n gözönünde bulun­
d u r u l a r a k emeği istismardan k o r u m a k için ge­
rekli tedbirleri almak devletin vazifesidir.
Partimiz her vatandaş için çalışma emni­
yetini dokunulmaz bir hak sayar. Fikrî ve be­
denî çalışma emniyetinin kaldırılmasını insan
h a k l a r ı n a aykırı bulur.
Madde 37 — Her sahada çalışanlara (me­
m u r l a r dahil) ve iş verenlere meslekî dernek,
sendika, federasyon ve konfederasyon kurmak
hürriyeti sağlanmalı ve haklarını k o r u m a im­
kânları verilmelidir.
23
Memur ve hizmetlilerin geçimi, geleceği ve
emekli, dul ve yetimlerin haklan emniyet al­
tında bulundurulmalıdır.
Madde 38 — Partimiz, doğum, ölüm, ka­
za, hastalık, malûllük, işsizlik ve ihtiyarlık gi­
bi türlü sosyal sigorta kollarının çalışanlar
başta olmak üzere bütün yurttaşları içine ala­
cak bir plân dairesinde gerçekleştirilmesini ve
mevcut sigorta kanunlarının ıslahını ister.
Madde 39 — Bütün iş yerlerinin sağlık ve
emniyet şartlarını haiz olmasını, işe alınma,
çalışma ve işten ayrılmanın düzene bağlan­
masını; çalışanlara değer ücret ve ücretli izin
ve tatiller sağlanmasını zaruri buluruz.
Bu gayelerin her şeyden önce çalışanlarla
iş verenler arasında kollektif sözleşmelerle sağ­
lanacağını ve mümkün olmayan hallerde devle­
tin müdahalesini zaruri görürüz.
Madde 40 — Partimiz, işçi haklarının ko­
runmasını ve ihtilâflarının hallini sağlayacak
tedbirlere önem verir. Bu meyanda uzlaştırma
müessesesinin kolay ve çabuk işleyecek şekilde
geliştirilmesi lüzumuna kanidir.
îşçi ile işveren arasındaki anlaşmazlık uz­
laştırma kurullarında hallolunamazsa demok24
rati'k. m â n a s ı n d a â m m e nizamını koruyacak esaslar dairesinde grevi işçinin ve lokavtı iş veı e n i n tabiî hakları olarak tanır.
Madde 41 — Partimiz, k a n u n himayesin­
den m a h r u m işçi b ı r a k m a m a y ı gaye bilir.
Madde 42 — Kimsesiz ve bakımsız çocuk­
ların Devletçe himaye edilmesini sağlamak, sos­
yal politikamızın esaslarından biridir.
Çocuklarımızı koruyucu ve cemiyete fay­
dalı olarak yetiştirici k u r u m l a r meydana geti­
recek şartlar hazırlamayı vazifelerimizden sa­
yarız.
Madde 43 — Memlekette h e r ailenin bir
mesken sahibi olması esastır. Devletçe bu hu­
susta b ü t ü n kolaylıklar gösterilmelidir.
VIII — Sağlık Meseleleri
Madde 44 — Vatandaşın sağlığını koru­
mayı devletin esas vazifelerinden sayan Parti­
miz, koruyucu hekimlik tesislerinin devlet ta­
rafından en kısa z a m a n d a şehir ve köylerde
t a m a m l a n m a s ı n ı hedef bilir.
Madde 45 — H a s t a l a n a n vatandaşları te­
davi etmek için hastalık s i g o r t a l a n usulünden
25
faydalanmak ve bu sigortalan, zamanla b ü t ü n
vatandaşlara teşmil etmek sağlık politikamı­
z ı n amacıdır.
IX — Millî Eğitim Meseleleri
Madde 46 — Partimiz, milletimizi yüksek
bir insan topluluğuna yaraşan ilim ve kültür
seviyesine ulaştıracak, her v a t a n d a ş a istidat ve
kabiliyeti nisbetinde yetişme ve ilerleme imkâ­
nı verecek bütün tedbirlerin devletçe alınması­
nı zaruri görür.
Madde 47 — Eğitimde esas, vatan ve mil­
let sevgisi, devrimlere bağlılık ve demokrasi
teıbiyesidir.
Madde 48 — Devlet, b ü t ü n vatandaşlara,
ilköğretim imkânlarını sağlamakla ödevlidir.
İlköğretim ihtiyacı, en kısa zamanda, tamamiyle karşılanmalıdır.
Madde 49 — Orta öğretimi, y u r t t a yay­
m a k ve memleket aydınlarının yetişeceği temel
müessese olan liselerimizi kuvvetlendirmek ve
her b a k ı m d a n geliştirmek millî eğitimin esas
vazifeJerindendir.
Madde 50 — Vatandaşlara meslek öğre­
tim ve eğitimi verecek ve memleketin imarına
26
ve teknik kalkınmasına y a r d ı m edecek okul ve
müesseselere önem verilmelidir.
C-Anddc 51 — Üniversitelerin idarede ve il­
mî çalışmada tam muhtariyeti esastır. Devletin
malî yardımı bu muhtariyete halel vermemeli­
dir.
Yüksek tahsil talebesinin çalışma imkân­
larının sağlanması için Üniversite siteleri tesisi
ve yüksek tahsil yolunda inkişaf edecek ve bu
memlekete faydalı olarak yetişecek olan Türk
gençliğine kolaylık sağlamak üzere behemehal
bir talebe bankasının kurulmasını isteriz.
Madde 52 — Memlekette, güzel sanatları
ve millî kütüphanelerimizi geliştirmeği, tarihî
eserleri korumayı ve m e y d a n a çıkarmayı, şe­
hitliklerin onarımını önemli bir k ü l t ü r konu­
su sayarız.
Madde 53 — Y u r d u m u z u n tarihî anıt ve
eserlerini ve tabiat güzelliklerini t a n ı t m a k amacıyla turizmi canlandıracak ve geliştirecek
tedbirler almayı esas sayarız.
Madde 54 — Her derecedeki öğretim mü­
esseselerini y u r d u n her tarafına yaymak esas­
tır.
27
Download

197500045 CHP PROGRAMI 1969 - Türkiye Büyük Millet Meclisi