Kadın Sağlığına Genel Bakış
Dr. Nuran Elmacı
•
•
•
•
•
•
•
•
Kadınların Sağlık Sorunları
Doğurganlık
Doğum - Doğum yardımı
Aile planlaması
Menopoz
Kısırlık
Kanserler
Kadına yönelik Şiddet
• Kadınlar yedi milyara yaklaşan dünya
nüfusunun yarısını oluşturuyorlar.
Kadınlar cinsiyetlerinden- kadın
olmadan dolayı- siyasal sosyal ,
ekonomik olarak her dönemde, her bir
ülkede , farklı yoğunlukta dezavantajlı
grubu oluşturuyorlar
• Kadınının statüsünü belirleyen önemli
etkenlerin başında kadının eğitim durumu
gelmektedir. Cumhuriyet yıllarında
kadınların okuma yazma oranı % 10
civarındaydı %90 kadın okuma yazma
bilmiyordu.
Okur yazarlık oranları
Yetişkin okur
yazarlık oranı
%
%
1990
Erkek
89
Kadın
66
2000
Erkek
93
Kadın
77
%
ilköğretim
Erkek 93
ortaöğretim
Kaynak: (2003 Unicef verileri)
67
%
Kadın
82
48
• GAP
• 15 yaş ve yukarısı:
• Kır ( Okur yazar olmayan ) 58.9
• Kent
47.1
• Günümüzde Güneydoğu Anadolu da bu
oran yüzde elli elli görünmesine rağmen ,
bazı kırsal kesimde ve şehrin gelişmemiş
kesimlerinde okuma yazma bilmeyenlerin
oranı yüzde 80 lere ulaşmaktadır.
Okullaşma oranı ( Diyarbakır )ortalama
%78.2.
• Kadın 31.5, Erkek 46.6
• Türkiye'de 15-49 yaş grubu kadınların %
89 u okur-yazar
• Batı da 94.3
• Güneydoğuda 62.3 okur-yazar
Sağlıkta kadın eğitimi neden
önemli?
• Kadın bireysel ve toplumsal işlevlerini ,
sorumluluklarını yerine getirebilmesi için
sağlıklı olması gerekir. Kadın aynı
zamanda ailenin sağlıklı bir yaşam
sürdürebilmesi için kilit bir bireydir. çünkü
çocukları besleyen , büyüten hijyenik
kuralları öğreten , uygulayan, temiz
yiyecek , temiz giysi temin eden kadındır. .
Aynı zamanda hasta bakımını da kadın
üstlenir.
• Eğitimli kadın ve Sağlık
• Sağlıkla ilgili riskler ,bunların önlenebilir
olduğunun farkına varılması ile mümkündür
Sağlık riskleri açısından bilgili olma ve
farkında olma çok önemli . Üstelik kadınlar
bilgilerini arkadaşları ,akrabaları ve kızlarıyla
paylaşırlar.
• Eğitim kadına özgüven kazandırıyor. Bu açıdan
kendi sağlığı için karar veriyor.doğum kontrol
yöntemleri,jinekolojik hastalıklar, menepoz,
osteoporosiz vb konularda danışmanlık almak
için daha istekli .
•
•
•
•
•
•
•
•
Kadınların Sağlık Sorunları
Doğurganlık
Doğum - Doğum yardımı
Aile planlaması
Menopoz
Kısırlık
Kanserler
Kadına yönelik Şiddet
•
•
•
•
•
Güneydoğu kadınları sorunları- ek olarak
Töre cinayetleri
Çokeşlilik, kuma
Berdel
Akraba ve Erken yaş evlilikleri
• Eğitimli kadınlar sağlık hizmetlerine ulaşabiliyorlar .
Örnekleri aşağıdadır:
Çeşitli ölçütler ve kadın eğitimi . Bebek
ölümleri , ishal doğum yapılan yer ,aşılama , aile
planlaması
• Kırk altı ülkede yapılan bir çalışmada kadınların eğitimi
%1 lik bir artınca , çocuk ölümlerinde %3 lük bir azalma
olmuş.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Doğurganlık hızı
Kaba doğum hızı . toplumda bir yıldaki canlı doğum sayısı
----------------------------------------------- X 1000
aynı toplumda yıl ortası nufus
Türkiye de kaba doğum hızı binde 20 dır . Kırsal ve kente farklılaş
maktadır. KDH kentsel alanlarda 19 iken; Kırsal alanda 21 dir.
Toplam doğurganlık hızı her kadının ortalama sahip olduğu çocuk
sayısı. kentlerde 2.06 kır da 2.65 ort 2.23. Doğu bölgesinde 3.65, diğer
bölgelerde yaşayan kadınlardan 1.5 daha fazla çocuk sahibi olduğunu
göstermektedir.
Toplam doğurganlık. Hızı yaşa özel doğurganlık hızları X5
-------------------------------------------1000
( TDH bir kadının doğurgan yaşta sahip olduğu ve olacağı çocuk sayısı.
olarak tarif edilebilir.
Eğitim düzeyi
Toplam doğurganlık hızı
Eğitimi yok
3.65
İlköğretim 1. kademe
2.39
İlköğreitm 2. kademe
1.77
lise ve üzeri
1. 39
•
•
•
•
•
Toplam Doğurganlık Hızı
Batı: 1.7
Doğu 3.27
Orta 2.20
Kuzey ve Güney birbirine benziyor:2.092.08
•
•
•
•
Doğurganlık
2003 te doğurganlık 2.23
2008 de
2.15
doğurganlık hızı kadın başına düşen
doğum sayısı 2020 li yıllarda 2.1 olacak
• Doğumların yapıldığı yer
• Ülke genelinde doğumların %78 i bir
sağlık kuruluşunda gerçekleşmiştir. 1998
den bu yana % 5 lik bir artış kaydedilmiştir.
Evde yapılan doğumlar % 5 ini
oluşturmaktadır.
Doğumların yapıldığı
yer
Sağlık kuruluşu
Ev
Türkiye
89.7
9.7
Doğu
72.2
27.2
Batı
96.0
3.3
Kadınların son 10 yıldaki doğumları ile son doğumlarını
kiminle yaptıklarının karşılaştırılması 1992 - 2006
Doğumu
nu
Kiminle
yaptığı
Son 10
Son
yıldaki
doğumlar
doğumlar %1992
%1992
Doğumu
nu
kiminle
yaptığı
Son 10
Son
yıldaki
doğumlar
doğumlar %2006
%2006
Evde
(yerli
ebe)
62.0
55.0
Evde
(yerli
ebe)
34.2
29.5
Hastane
27.5
35.5
Hastane
44.4
67.5
Resmi
ebe
9.1
9.0
Resmi
ebe
1.0
2(1.0)
•
•
•
Kürt ebenin evi bize yakın
Akrabamızdır
Kayınvalidem hep yerli ebeyi çağırır, biz
onlarla doğurduk der.Ben onun sözüyle
hareket ederim
• Biz fakiriz resmi ebeyi çağıramayız
• Hastaneden korkarım
• Komşularda yerli ebeyi çağırırlar
Hastanedeki doğumlar:
• Gecekondulular hastanede doğum yapmak
istemezler. Bu isteksizliklerini “hastaneden
korkarım” şeklinde açıklarlar. Korkularının
temelini kendilerince öne sürülen hastanede
dikişli doğumların çok olması (bu doğumların
sonraki doğumlarını zorlaştıracağına inanırlar),
iğne yapılması çoğu doğumların ameliyatla
yapılması gibi nedenler oluşturmaktadır.Buna
karşın yerli ve resmi ebelerin yaptıramadığı zor
doğumlar zorunlu olarak hastanede
gerçekleşmektedir.
• Doğum öncesi bakım
Gebeliğin erken dönemlerinde başlatılıp gebelik
süresinde devam ettirilirse yararlı olmaktadır.
Doğum öncesi bakım için ilk başvuru – ziyaret
gebeliğin üçüncü ayından önce yapılmalıdır.
Gebeliğin erken belirlenmesinin avantajı
kadının genel sağlığının bilinmesi ve normal
olmayan bir durumun kolay ve erken teşhis
edilmesini sağlamak içindir.
Türkiye de ki kadınların çoğunluğu doğum
öncesi bakımın erken bir zamanda
yapılmasının farkında olduklarını
belirtmişlerdir. Araştırma tarihinden
önceki(2003) beş yıl içinde yapılan
doğumların %71 i gebeliğin altıncı
ayından önce doğum öncesi bakım
almışlardır. Altıncı aydan önce doğum
öncesi bakım alanların oranı kentlerde
%80 kırsal kesimde %52dir.
• Türkiye’deki kadınların
•
•
•
•
92.2 ,
Batıda
97
Kuzeydoğu Anadolu da
72.9
Güneydoğu Anadolu da
82.2
Sağlık personelinden doğum öncesi
bakım almaktadır.
Doğum öncesi bakım
1988
1993
1998
2003
2008
92
100
81
67.5
80
62.3
57.4
60
42.6
37.0
40
31.5
19
8
20
0
SAĞLIK PERSONELİ
BAKIM ALMAMIŞ
• Eğitim düzeyi yüksek olan kadınların doğum
öncesi bakım içinde yer alan tüm test ve ölçüm
hizmetlerini ( kilo, boy, tansiyon , kan ve idrar
tahlili ultrason , muayene)almaları eğitim düzeyi
düşük kadınlara göre yüksektir. Örn; lise ve
üzeri eğitimi sahip olan kadınların %(90) fazlası
gerekli tüm bakımı almışlardır . Ne yazık ki hiç
eğitim almamış ve ilk eğitimi tamamlayamamış
kadınlar bakım hizmetlerinden yararlanmada en
düşük değerlere sahiptir.
• Türkiye’deki evli kadınların 73.3
• Batıda
7 6. 3 sı
• Doğu da
61.4
• gebeliği önleyici
yöntem
kullanmaktadır.
• 1988 de bu rakam 63.3 iken 2008 de 73.0
ulaşmıştır
• Modern yöntem kullananların sayısı
artıyor, geleneksel yöntemler azalıyor
AP Yöntemlerini Kullanmayı Etkileyen
Etkenler
1- Aile yapıları
• Kadının konumu
• Çocuğun Durumu
2. Eğitim ve Ekonomik Düzey
3. Dinsel İnanışlar
4. Söylentiler
Aşılama
• Eğitimi olmayan annelerin tüm aşılarını
olmuş çocuk oranı
%26
• Lise ve daha fazla eğitimli olanların %69
Aşı hizmetleri
• Kadınların düşük konumları kararların erkekler
tarafından verilmesi sonucu onların aşı hizmetlerinden
yararlanmalarını da etkilemektedir. Sağlık bakanlığı2006
da neonatal ve maternal tetenoza yakalanma oranının
risk taşıdığı 50 ilde eliminasyon programı başlatmıştır.
Bu illerden birisi Diyarbakır dır. Üç kampanya olarak
düzenlenen bu programda beklenilen başarıya
ulaşılamamış, aşılanma oranı % 70 lerde kalmıştır.
Annelerin aşı olmama nedenleri çeşitlidir. Bunlar
arasında kültürel bir etken olarak” kısırlık yapar”
inanışının önemli bir payı vardır. Bu inanış öylesi bir
yayılmıştır ki çocuk istemeyen kadınlar gebe kalmamak
için aşı yaptırmışlardır
•
Doğurganlığı belirleyen bir değişken olarak ilk evlenme yaşı
•
20 yaş altında doğan bebeklerin ilk ay içerisinde ölüm riski 25-34
yaş annelerden doğanlara göre yüksektir.
•
Gebelik riski altına girmenin başlangıcı anlamına gelen ilk evlenme
yaşı önemli bir demografik göstergedir.
ilk evlenme yaşının düşük olması doğurganlığı yükseltmektedir.
Türkiye de resmi olarak kabul edilen evlenme yaşı 17 dir. Ülkemizde
son yirmi yılda evlilik yaşında düşmeler görünmektedir. Çünkü 45-49
yaş grubunda kadınların %58 i 20 yaşına kadar evlenmişken 25- 29
yaş grubundaki kadınları sadece% 40 ı 20 yaşına kadar evlenmiştir.
•
•
•
•
•
•
•
•
İlk evlenme yaşı
1993
19.0
1998
19.5
2003
20.0
2008
20.8
Doğu
19.6
Batı
21.3
Erken yaş evlilikleri
• Anne ve çocuk ölümünü artırıyor
• Düşük kilolu bebekler doğmakta. Dolayısıyla
enfeksiyon ve malnutrisyona bağlı ölüm riskler
yükselmekte.
• 18 yaş altı gebelerin gebelik ve doğuma bağlı
nedenlerle ölme riski, 20-25 yaş arası gebelere
oranla 2-3 katı fazla .
• Duygusal gelişimini tamamlanmamış
• Cinsel kimliğini sindirmemiş evlilikler SORUNLU
Erken yaş evlilikleri
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Kürtlerin adetidir.
Geleneğimiz, töremiz böyledir.
Babaların işidir.
Birisini sever kaçabilir.Güzel kızları isteyen çok olur,
babaların başları belaya girmesin diye onları erkence
evlendirirler.
Kızların okuması ayıptır.
İlk gelene verilir. Yoksa kısmeti kapanır.
Toplumda saygın biriyse örn; zenginse veya şeyh
soyundan ise, ağa ise yaşına bakılmaz, verilir
Evlenmeyen kızdan şüphe edilir.
Kan yerine verilirse kızın yaşına bakılmaz.
Berdel kızlar erken evlendirilir
• Bu bağlamda ilk doğumda evlilik yaşı çocuk doğurmanın başladığı yaş- anne
ve çocuk sağlığı ve yaşam kalitesi
açısından olduğu kadar toplum içinde de
önemli demografik sonuçlar doğurur . ilk
doğumların ertelenmesi toplam
doğurganlık hızının azalmasında etkilidir.
Tablo I : Ülkemizde yıllara göre akraba
evlilikleri oranları (1968-1998)
Araştırmanın adı
Akraba evliliği
oranı (%)
29.2
1968 Türkiye Aile Yapısı ve Nüfus
Sorunları Araştırması
20.9
1983 Türkiye Doğurganlık ve Sağlık
Araştırması
21.1
1988 Türkiye Nüfus ve Sağlık
Araştırması
23.0
1993 Türkiye Nüfus ve Sağlık
Araştırması
25.1
1998 Türkiye Nüfus ve Sağlık
Araştırması
Hancıoğlu ve Ark. 2001
Tablo II : GAP illerinde akraba evliliği
İli
Akraba evliliği
oranı (%)
Şanlıurfa
54.6
Diyarbakır
49.4
Şırnak
47.6
Mardin
44.5
Adıyaman
44.0
Batman
43.2
Gaziantep
37.7
Siirt
37.7
Kilis
14.3
GAP bölgesi
43.2
Ceylan 2002
Tablo: VII: Sizce eşinizin ailesi neden
sizi tercih etti (Yüzdeleri ayarla)
Sizce eşinizin ailesi
neden (sizi) tercih etti
%
Başlık parası vermemek için
23,9
Akrabalık bağlarının kopmaması için
20.7
Yabancıya gitmesin dediler
8,7
Bize bakar
10,9
Beşik kertmesi
2,2
Mallarla ilgili olarak
4,3
Biz birbirimizi istedik- sevdik
26.1
Dinimiz, geleneğimiz böyle emreder
2.2
• Sonuç
• Ana – çocuk sağlığında olumlu gelişmeler
vardır. Ancak tüm göstergeler için üç
temel farklılık azalarak sürüyor.
• Kent –kır ayrımında
• Doğu ve diğer bölgeler arası
• Doğu bölgesinin kendi içinde
Download

Kadın Sağlığına Genel Bakış