Çığ Bilgisi
ÇIĞ BĠLGĠSĠ
Hazırlayan:
David Wilbur
2014-01-22
Çığ Bilgisi
• Bir denge bozulması
nedeniyle, az veya
çok miktardaki bir
kar kütlesinin
kırılarak eğim
yönüne doğru
kaymasıdır.
http://www.youtube.co
m/watch?v=Tbuk9AyE
ap8
Kar Döngüsü
Kar Kristalleri
Yüzey şeker karı kristali
Islak kristaller
Düzlemsel kristal
Derin şeker karı
Yuvarlak şekilli kristaller
Çığ OluĢumu
• Uzun süreli sıkışma etkisi altında kalan bir
kar örtüsünde oluşan deformasyon, kar
örtüsünün derinlere doğru yoğunluğunun ve
sertliğinin artmasını sağlar.
• Yerçekimi etkisi ise, karın ağırlığı altında
taneler üzerine baskı yaparak örtü içinde
oturmaya, yoğunlaşmaya ve dayanımını
arttırmaya yardımcı olur. Kar tabakaları
kendi duraylılıklarını kaybederken, bazı
koşullar altında yeni bir fiziksel oluşuma
atlama tahtası haline gelirler ki bu olay ÇIĞ
dır!
Çığın OluĢum KoĢulları
Meteorolojik
Diğer etkiler
Yağış türleri
Yeni kar yağış miktarı
Rüzgar yönü
Sıcaklık değişimleri
ÇIĞ
Tabakaların dayanımı
Doğal ve insan kaynaklı yükleme
Depremler
Yükseklik - Kot
Topografik
Eğim açıları
Yamaç yönelimleri
Rüzgar altı yamaçlar
Bitki örtüsünün etkisi
Meteorolojik (YağıĢ ve Sıcaklık)
• Mevcut eski kar üzerine, yeniden bir defada 25
cm. daha fazla kar yağması, kar miktarı/h!!
• Mevcut kar üzerine yağmur yağması, güneşin açıp
hızlı erimeye sebep olması
• Şiddetli bir kar tipisinden sonra 36 saatten fazla
bir süreyle hava sıcaklığının 0 derecenin üzerinde
olması,
(Hava sıcaklığı arttığı sürece ısınan havanın temas ettiği kar
yüzeylerinde mikro erimeler meydana gelir. Hava sıcaklığı gece
tekrar düştüğünde erime sonrası kar şekil değiştirerek buza
dönüşür. Altında bulunan tabakalardan ayrılmaya başlar ve bir
kabuk oluşturur).
Meteorolojik (Rüzgar)
Rüzga r Yönü
Topografik (Yamaç Eğimi)
Topografik (Yamaç Yönelimi)
Diğer KoĢullar
•
•
•
•
•
•
Depremler
Suni Etkenler (kayakçılar)
Özel oluĢumlar (kar balkonu, korniĢ)
Zemin pürüzlülüğü
Yükseklik – kot
Kırılma hattının konumu
Bilmemiz Gerekenler
Çığ riski için bilmemiz gerekenler:
• Eğim ?
• Yeni kar gevĢek/oturmuĢ (kürek testi) ?
• Tabakalar arasında bağlar nasıl (Rutschblock) ?
Kar tanelerinin morfolojisi hakkında çok detaylı
bilgi sahibi olmak gerekmez.
Çığ Tipleri
1. Tabaka Çığları
•
•
•
Kuru tabaka çığı
Islak tabaka çığı
GevĢek kar çığları veya Noktasal çığlar
2. Islak kar çığları
3. GevĢek kar çığları ve Toz kar çığları
1. Tabaka Çığları
Kuru Tabaka Çığları
1. Tabaka Çığları
Nokta Çığları
Islak Tabaka Çığları
2. Islak Kar Çığları
3. Toz Kar Çığları
ÇIĞ BAġLAMA BÖLGELERĠ
MUHTEMEL KIRILMA BÖLGELERĠ
Potansiyel kırılma çatlaklarının oluştuğu noktalar stres yoğunluğu olan

bölgelerdir. Bunlar ağaçlar, sivri noktalar ve kayalardır.
POTANSĠYEL RĠSK ĠÇEREN ALANLAR
TEHLĠKELĠ VE GÜVENLĠ ALANLAR
TEHLĠKELĠ VE GÜVENLĠ ALANLAR
HARĠTA ÇALIġMALARI
ARAZĠ GÖZLEMLERĠ
Yukarıdaki fotoğraf gün ortasında çekilmiş, karşıdaki yamaç

kuzeye bakmaktadır. Benzer eğimlerde çığ aktivitesi
bekleyebilirsiniz.
ARAZĠ GÖZLEMLERĠ
Bu fotoğraf ağaçların

davrandığını gösteriyor.
doğru kaymak güvenlidir.
nasıl stres biriktiriciler ve kazıklar olarak
Yamacın aşağısına gelene kadar ağaçlara
Yeni OlmuĢ Çığlar
Yeni oluĢmuĢ çığlar
duraysız bir kar
örtüsünün en kuvvetli
iĢaretleridir. Yani bu
bölgede baĢka çığların
olması olasıdır. Her küçük
kaymadan dolayı çığ
tehlikesini yeniden
değerlendirmelisiniz.
DıĢ Bükey Yamaçlar
Dış bükey

yamaçlardan
seyahat etmek
risk içerir.
KorniĢ Altları
Korniş altlarından

geçilmemeli ve keskin
dönüşler
yapılmamalıdır.
Büyük Yamaçlar
Büyük yamaçlar büyük çığlar üretirler.
Küçük Vadi ve Kanyonlar
Küçük vadilerden,

kanyonlardan ve benzeri
alanlardan yukarıda ne
olduğunu bilmeden geçmek
her zaman tehlikeye
davetiye çıkarır.
Dik Uçurumlar
Dik uçurumların

altından geçerken
ikinci bir defa
düşünülmelidir.
Rüzgar Altı Yamaçlar
Rüzgar, rüzgar üstü yamaçlardaki karı alır ve rüzgar altı yamaçlara depolar.
Rüzgar altı yamaçta biriken rüzgar çökeli karlar, günler boyunca duraysız kalırlar.
GeniĢ Vadi Tabanları
Geniş vadi tabanları genellikle güvenlidir.
DüĢük Eğimli Alanlar
Düşük eğimli alanlardan

geçilmelidir. Düşük eğimli
alanlarda sırt üzerinde
ulaşılacak noktaya hemen
hemen aynı mesafeden
ulaşırsınız.
DüĢük Eğimler
Düşük eğimli

alanlar nispeten
güvenli olmalarına
karşın
tetiklenebilecek
çığlar her zaman
olabilir.
Sırtlar
Resimdeki bu sırt
kayakçıların beraber
tırmanmasına olanak
sağlayan düşük riskli
bir tırmanma rotasıdır.
Sırtlar ve Ağaçlıklı Yollar
Sırtlardan

yürünmelidir.
Küçük bile olsa iki

tarafı ağaçlıklı yollar
yürüyüş için güvenlidir.
Ağaçlarla ÇevrelenmiĢ Alanlar
Ağaçlarla

çevrelenmiş
alanlar ne olursa
olsun daha
güvenlidir.
Ağaçlık Alanlar
Bu yamaçtan yukarıya
çıkarken veya aşağıya
inerken, ağaç grupları ve
kayaç çıkıntıları durmak ve
yeniden gruplanmak için
düşük riskli alanları
oluştururlar.
Rüzgar Üstü Yamaçlar
Rüzgar üstü

yamaçların keskin
kenarlarının uzağı
genellikle en güvenli
noktalardandır.
GeçiĢ
Yamaçlardan bir

kerede hep birlikte
geçilmemelidir.
GeçiĢ
Dışbükey yamaçların üzerinden ve tek tek geçilmelidir.
Doğru GeçiĢ
Grup halinde tehlikeli

bir alandan geçmeniz
gerekiyorsa, grup üyeleri
güvenli bir yerde beklemeli
ve alan teker teker
geçilmelidir.
Keskin DönüĢler
Şüpheli eğim ve

alanlarda keskin
dönüşler
yapılmamalıdır.
Yazlık Rotalar
Yazlık rotaları

kışında güvenli kabul
etmek, ağaçlık
yamaçları her zaman
güvenli kabul etmek
risk içerir.
Doğru Tırmanış Rotaları
Bu fotoğraflarda snowbordçular vadinin sağ kanadından tırmanarak
tehlikeden kaçınıyorlar. Burası yürümek için düşük riskli kolay bir alan.
Doğru TırmanıĢ Rotaları
Fotoğrafın sağ tarafında yer alan tırmanış rotası bir çok durum için iyi seçimdir.
En iyi iniş koşullara bağlıdır. Fakat fotoğrafta çizilerek gösterilen hat düşük riskli
bir rotayı gösteriyor ve bu geniş sırtın her iki yanındaki vadilerden sakındırıyor.
Fotoğrafın ortasında yer alan sırt ise yanlardaki vadilerden daha risklidir.
Doğru Tırmanış Rotaları
Soldaki sırt daima düĢük riskli bir tırmanma rotasıdır. Fakat ne kadar mesafede
bu sırtı takip edeceğimiz, yamacın yukarısının koĢullarına bağlıdır. Sırttan aĢağıya
doğru kayabilirsiniz. Çığın olmayacağına karar verdiyseniz ortadaki yamaçtan
kaymak ise daha çekicidir. Bu geniĢ vadide birkaç tane ağaç var. Bunun nedeni ise
vadinin çığ patikası olması.
Doğru Tırmanış Rotaları
Geniş
sırt etkili ve düşük riskli bir tırmanma rotasıdır. Okların sağ
tarafındaki yumuşak eğimli araziden, bir çok koşulda aşağıya kayabilirsiniz.
Bununla beraber çığ riski olmadığını düşünüyorsanız sol taraftaki dik
yamaçtan kaymak daha iyidir. Arazideki küçük çığlarında ne kadar dikkate
alınması gerektiğine karar vermelisiniz. Fotoğrafın solunda yer alan tabaka
çığına dikkat edin. Henüz taze, bu nedenle sol kesimden kaymak için yanlış
olabilir.
Çığ Tehlikesini Önceden
Saptamak
Klasik Meteorolojik Rasatlar
Profil Alma
Kürek Testi
Kesme Dayanımı Testi
SıkıĢma Testi
Rutschblock Testi
Sondalama testi
Yamaç Testi
KorniĢ Testi
Rutschblock Testi
UYGULANAN AŞAMA
DEĞERLENDİRME VE TEDBİRLER
KAZARKEN VEYA KESERKEN KOPTU
TEHELİKELİ : BÖYLE YERLERİN TEHDİTİ ALTINDAKİ
BÖLGELERDEN GEÇİLMEMELİDİR
DAĞCI ÜZERİNDEYKEN VEYA ÜZERİNDE GEZİNİRKEN
KOPTU
TEHELİKELİ :BÖYLE YERLERİN TEHDİTİ ALTINDAKİ
BÖLGELERDEN GEÇİLMEMELİDİR.
DAĞCININ ÜZERİNDE SIÇRAMASIYLA KOPTU
TEHELİKELİ : BÖYLE YERLERİN TEHDİTİ ALTINDAKİ
BÖLGELERDEN GEÇİLMEMELİDİR.
NOT : BÜTÜN EMNİYET TEDBİRLERİ ALINDIKTAN SONRA
SADECE kURTARMA ÇALIŞMALARI İÇİN GİRİLMELİDİR.
DAĞCININ YUKARIDAN İLK ATLAYIŞIYLA KOPTU.
DAĞCININ YUKARIDAN İKİNCİ ATLAYIŞIYLA KOPTU
ŞÜPHELİ : BÖYLE YERLERİN TEHDİTİ ALTINDAKİ BÖLGELERDEN
GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ ALINMAK SÜRETİYLE
GEÇİLEBİLİR FAKAT BÖLGEDE İLERLEYEN PERSONELİN
KENDİSİ ÇIĞA SEBEP OLABİLİR.
DAĞCININ KAYAKLARINI TAKIP ATLAMASIYLA KOPTU
EMNİYETLİ :BÖYLE YERLERDE ENDER OLARAK ÇIĞ
DÜŞER.YİNEDE DİKKATLİ OLUNMALIDIR
BLOK KOPMADI
EMNİYETLİ: BÖYLE YERLERDE ÇIĞ TEHELİKESİ YOKTUR
Kürek Testi
• Test için, Ģüphe edilen zayıf
tabakaların daha alt
seviyelerine kadar dik sütun
Ģeklinde bir kar kolonu
kesilerek hazırlanır.
• Küreği kar sütununun arkasına
sokulup, yamaç eğimi yönünde
yenilme oluĢana kadar çekilmesi
ile uygulanır. (EL veya BATON
kullanabilirsiniz)
• Eğer üstteki tabaka veya
tabakalar kuvvet uygulanır
uygulanmaz kayar ise, bu
yenilme tabakalar arasındaki
çok zayıf olan bir yüzeyin
varlığını gösterir.
• Bu iĢlem, Ģüphe edilen her bir
tabaka için uygulanır
ÇIĞA YAKALANMAMAK-I
ÖNCELİKLE ; Çığ oluşum kriterlerinin sürekli kontrol edilmesi ve
izlenecek ROTANIN belirlenmesi gerekmektedir.
Topografik olarak
tehlikeli ve güvenli
alanlar belirlenmeli
ve alan güvenlik
derecesine göre
ayrılmalıdır.
ÇIĞA YAKALANMAMAK-II
Lokal Hava Durumu ve Çığ Bilgileri Öğrenilmelidir.
Aşırı Kar Yağışı ve Tipi
Yağmur
Rüzgar ve Kar Taşınımı
Ani Isınmalar
Arazide yeni olmuş bir çığ, kar örtüsünü kesen
çatlamalar ve örtüde oturma sesleri varsa
ÇIĞ TEHLĠKESĠ YÜKSEKTĠR.
ÇIĞA YAKALANMAMAK-III
Çığ konusunda temel eğitimli olmak,
Bir kaçıĢ planına sahip olmak,
Güvenlik ekipmanlarını kullanabilmek,
Alana ait çığ riskini bilmek ve çığ tehlikesini tespit
edebilmek (Kar stabilite testlerini yapabilmek),
Çığa karĢı her an hazır bulunmak,
Çığ olmuĢ alanlara kesinlikle girmemek gerekir.
ĠNSAN FAKTÖRÜ
Birçok çığ kazasında genellikle birden çok sayıda belirgin
DURAYSIZLIK işareti bulunur.
Bazı çığ kurbanları bu belirgin kanıtlara bakar ama görmezler!!
Ve bazıları bu işaretleri görür ama aldırış etmezler!!
ÇIĞA YAKALANIRSANIZ
Çığın kopma anında,
çökme, oturma veya kırılma sesi oluĢur.
1-2. saniyeler arasında,
kar tabakaları hareket etmeye baĢlar,
tabakalar parçalanarak bloklara ayrılır. Tabaka
yaklaĢık 2 sn içinde hızlanır ve hızı 15 km/saate kadar
çıkar.
2-5. sn arası,
40 km/sn'ye çıkar.
Kaymak imkansız hale gelir. Kayak takımları ayaktan
çıkar
ÇIĞA YAKALANIRSANIZ
5-10. sn arası,
Hız, 70 - 130 km/saat’e ulaĢmıĢtır.
KiĢinin yön ve yüzeyi belirleme imkanı kalmamıĢtır
Her nefes alıĢta kar ve hava karıĢımından oluĢan buz
katmanı ile boğazın tıkandığı hissedilir.
Nefes almak giderek zorlaĢır.
ġapka, eldiven, gözlük gibi giysiler kaybedilecektir.
Yapılabilecek en iyi hareket; yoğun bir Ģekilde yüzme
hareketi yapmaktır.
10-15. sn arası,
YavaĢlama baĢlar.
Yüzme hareketine devam edilmeli,
Yüzün etrafında bir hava kesesi oluĢturmaya
çalıĢılmalıdır.
ÇIĞA YAKALANIRSANIZ
Çığ durduğunda,
Beton sertliğinde durur.
Kar içinde parmakları dahi hareket ettirmek
imkansızdır.
Kar kazılamaz veya hava kesesi oluĢturulamaz.
4. dakika,
Sürekli nefes alıp vermeyle oluĢan karbondioksit
solunmaya baĢlanır.
ġuur kaybı olabilir
15. dakika,
ġuur kaybedilmiĢ ve bazen de beyin hasarı oluĢmuĢ
olabilir ancak kiĢi hala hayattadır.
ÇIĞA YAKALANIRSANIZ
25. dakika,
Tamamen gömülü kazazedelerin yaklaĢık %50'si
hayatını kaybeder.
35. dakika,
Tamamen gömülü kazazedelerin yaklaĢık %70'si
hayatını kaybeder, sağ kurtulabilenler, yeterli
büyüklükte hava kesesi oluĢturanlardır.
90. dakika,
Kazazedelerin %80'ni ölür.
130. dakika,
Kazazedelerin yaklaĢık %95'i ölür. Kurtulanlar,
yüzeye çıkan hava kanallarına sahip olanlardır.
NASIL HAFĠF ATLATABĠLĠRĠZ ?
Çığın fiziki yapısına ve etraftaki daha güvenli engellere göre alandan
hızla ayrılmak,
Çığın kenar kısımlarına ulaĢmaya çalıĢmak,
Bağırarak veya baĢka ses kaynakları ile (korna, ıslık, siren vb.)
diğer insanları uyarmak,
Çığa yakalanmak kaçınılmaz ise, batonları atmak ve etraftaki sabit
bir cisme tutunmak,
KırılmıĢ ağaç veya kayalardan korunmak,
Yüzme hareketi ile çığın üstünde kalmaya çalıĢmak,
Ağzı sıkıca kapatmak ve nefesi tutarak az oksijen harcamak,
VEYA oturma pozisyonu almak ve durma zamanında bacaklarla
zemini itmek,
Bir eli ile ağzı ve burnu kapatmak, diğer eli de baĢın üstünde
tutarak hava boĢluğunu oluĢturmak,
BaĢı sürekli sağa ve sola çevirmek,
ÇIĞDA HAYATTA KALMA ġANSI
Bazı ülkeler (Amerika, Kanada, Ġsviçre, Fransa, Avusturya gibi) çığa
yakalanan insanların sayısı, ölüm sayısı ve nedenini içeren istatistiksel
verilere sahiptir. AĢağıdaki tablolar yaklaĢık olarak istatistiksel verileri
özetlemektedir.
Tablo 1. Çığa yakalanan kiĢilerin hayatta kalma yüzdesi
80 %
Yüzeyde kaldılarsa
40-45 %
Kısmen yada tamamen
gömülüyseler
55-60 %
Binalar yada araçlar
içindeyseler
ÇIĞDA HAYATTA KALMA
ġANSI
Tablo 2. Çığlarda ölüm nedenleri
65 %
Boğulma
25 %
Ağaçlarla, kayalarla ya da
diğer nesnelerle çarpışma
10 %
Hipotermi ve şok
Çığda hayatını kaybeden
bir kayakçı
REDÜKSĠYON METODU
Kabul edilebilir risk =<1 olmalı
potansiyel riskler
KER =------------------------- ; =<1
riski azaltıcı faktörler
http://environment.nationalgeographic.com/envir
onment/natural-disasters/avalanche-interactive/
Download

S14 Cig Bilgisi Sunumu