167
11.3) Özet
İznik Gölü Marmara Bölgesinde (KB Türkiye) konumlanmış, tipik olarak Akdeniz iklim
kuşagi içerisinde yer alan, 300 km2’lik yüzey alanına sahip bir alkali göldür. Kuru yaz sezonu
süresince su kolununda karbonat çökelmektedir. Endojenik karbonat çökelimi (örneğin,
aragonit oluşumu), eski iklim hakkında bilgiler barındırır. Limnolojik sistemin iyi bir şekilde
anlaşılması için, yöresel, kendine özgü sinyaller ve iklimsel etkiye olan tepkinin ayırt edilmesi
gereklidir.
Sürekli, birleşik bir çökel profili boyunca bin yıllık ve yüzyıllık zaman ölçeğinde jeokimyasal
ve mineralojik bulgular belgelenmiştir. Yeni geliştirilmiş yaş modeli, sediment kaydının G.Ö.
31.5 bin kalibre edilmiş yıla kadar ulaştığını göstermektedir. Çökel bileşimi (CoDa) analizleri
belirgin jeokimyasal süreçleri gösteren farklı jeokimyasal davranıştaki üç element gurubu ve
özel elementlerin tanımlanmasını sağlamıştır. Ayrıca, CoDa analizleri litostratigrafik
birimlerin anlaşılır jeokimyasal tanımlamasını sağlamıştır.
Tane boyu analizleri çökelme ortamının fiziksel enerji düzeyinin saptanması için
yürütülmüştür. Detaylı tane boyu analizleri amorf silika miktarının belirlenmesini sağlamıştır.
Silisiklastik tane boyu analizlerinden elde edilen iri silt/kil oranınin su sütunu derinliğindeki
değişimlerin anlaşılması için hassas bir gösterge oldugu saptanmistir. Bu oran güncel çökelme
ortamlarına göre kalibre edilmiştir.
Endojen karbonat üretiminin hassas iklim göstergesi olduğu kanıtlanmıştır. Karbonat
bileşimindeki değişimler, su sütunu derinliğindeki salınımların zamana bağlı değişimleri ile
ilişkilidir. Aragonit konsantrasyonu büyük olasılıkla yersel sıcaklık, havza hidrolojisi ve
gölün karışım dinamiği ile ilgilidir.
Gölün fiziksel karışım dinamiği; (a) oksik/anoksik şartlar altında hareketli elementlerin
davranışını, ve (b) sert sulu göllerde karbonat oluşturan elementlerin jeokimyasal motiflerini,
ve (c) çeşitli minerallerin duraylılığını yansıtmaktadır.
Bu çalışma İznik Gölü’nün jeokimyasal evrimi ile ilgili güncel bilgilere ulaşmamızı ve ayrıca,
Marmara bölgesinin bin yıl zaman ölçeğindeki eski iklimsel evriminin anlaşılmasını
sağlamıştır.
G.Ö. ~31 – ~18 bin yıllari arasinda, İznik Gölü düşük karbonat birikimi ile ilişkili olarak
düşük üretkenlik ve yüksek detritik girdi ile karakterize edilir. Kalın epilimnion ve daha
düşük doygunluk hali daha derin su kolonu ile ilişkilidir. Son buzul döneminde, örneğin G.Ö.
~26 – ~18 bin yıl, İznik Gölü uzunyarı-karışım dönemleri geçirirken, göl seviyesi
168
muhtemelen buzul döneminin büyük bir kısmında değişmeden kalmıştır. Buna ilaveten,
karbonatların kristal yapıları mineral duraysızlığını göstermektedir. Son Maksimum Buzul
döneminde (G.Ö. ~22 bin yil) gölde karbonat birikimi neredeyse yoktur.
G.Ö. ~18 bin yılında başlayan buzul erime döneminde, dinamik ve belirgin göl seviyesi
değişimi yaşanır. Sığ su derinliği, G.Ö. ~16.5 bin yılında ortaya çıkar. G.Ö. ~14 – ~9 bin
yılları arasındaki dönemde, düşük su seviyesi tespit edilmiştir. Genel olarak 1. Denizel İzotop
Dönemi (MIS) hızlanan kimyasal ayrışma ve aragonit konsantrasyonu ile belirgindir. Gölün
trofik şartlarına uyumlu olarak karasal organik girdi kademeli olarak artar.
İznik Gölü'nün iklimsel olaylara bağlı stratigrafisi bölgesel jeoloji kayıtları ile büyük bir
oranda örtüşmektedir. Endojen karbonat birikiminin Kuzey Yarım Küre iklim değişimi ile
uyumlu olarak gerçekleştiği gözlenmekte, örneğin sıcak buzullararası ve soğuk buzullaşmalar
tanımlanmaktadır. Dansgaard-Oeschger ısınmaları ile uyumlu olarak İznik çökelleri zaman
içinde azalan derin su kolonuna işaret eder. Kısa bir zamansal gecikmeden sonra artan
aragonit konsantrasyonu ile jeokimyasal tepkiyi gösterir. Heinrich soğumaları ile uyumlu
olarak, İznik çökelleri kısa bir mağnezyum kalsit korunmasına maruz kalır, daha sonra
genellikle daha yüksek konsantrasyonda kalsit yaygınlaşır. Genç Dryas soğuk olayında (G.Ö.
~12 bin yıl) olduğu gibi genel olarak soğuk evreler daha yüksek detritik kalsit girdisi ile
bağdaştırılırlar.
Erken Holosen (G.Ö. ~12 – ~9 bin yil) bariz yaz tabakalanması ve daha yüksek epilimnion
karbonat doygunluğu ile temsil edilir. Tekrarlayan iyi göl karışımı evreleri sığ su kolonu ile
birlikte gelişir. Orta Holosen artan kimyasal ayrışma ve iki ayrı göl seviyesi yükselimi ile
belirtildiği gibi genellikle daha fazla nemlidir. Bunun gibi ilk evre yaklaşık G.Ö. ~9.3 bin
yılında meydana gelir ve bu Karadeniz’in Akdeniz ile su geçişinin sağlanması ile ilgilidir. Bu
jeolojik olayı, İznik havzasında ilk tarım topluluğunun yerleşmesi takip eder. Bunun dışında
yaklaşık G.Ö. ~5 bin yılında, su kolonu derinliğine bağlı tane boyu oranlarında beklenen bir
değişim meydana gelir. Bu değişim büyük olasılıkla havza içinde antropojenik arazi
kullanımından kaynaklanmıştır.
Download

167 11.3) Özet İznik Gölü Marmara Bölgesinde (KB Türkiye