TÜRK TESİSAT MÜHENDİSLERİ DERNEĞİ (TTMD)
Türkiye’deki Enerji Durumu,
Önemi ve TTMD Görüşleri
1
TARİHTE BU PROBLEM NASIL
ÇÖZÜLMÜŞ
Bilinen insanlık tarihi boyunca, doğal malzemeler
kullanılarak yapılan yapılarda; doğal ısıtma,
soğutma, ve havalandırma teknikleri başarılı bir
şekilde kullanılmış, ancak bunlardan pek azı
günümüze kadar yaşatılabilmiştir.
Son yüzyılda, insanlık kolayca temin ettiği ucuz
enerji nedeniyle, yapı sektöründe kolay çözümlere
yönelmiş, işin sanatsal boyutunu abartmış,
ekolojik, enerji etkin, çevreci yapı tarzını
terketmiştir.
MEVCUT DURUM ANALİZİ
Bugün gelinen noktada, enerji kaynaklarının sonsuz
olmadığı anlaşılmış, yoğun tüketime bağlı olarak
artan küresel ısınma ve etkileri, insanoğlunu yeni
arayışlara yönlendirmiştir. Aslında çözüm basit ve
net olup, enerjiyi etkin kullanmaktır. Gelecek yüz
yılda yaşayan insanlar, büyük bir olasılıkla, fosil
yakıt bulsalar bile, fosil yakıt kullanmayacaklar.
Gereksinimlerini büyük ölçüde yenilenebilir enerji
kaynaklarıyla karşılamak zorunda kalacaklardır.
TEKNOLOJİK OLARAK GELİŞMİŞ
ÜLKELER NE YAPIYOR
Bu durumu algılayabilen teknolojik açıdan gelişmiş
ülkeler ciddi programlarla hazırlıklara başlamıştır.
Binalarda kullanılacak enerji miktarını yaklaşık sıfır
hedeflemiş, tüm yapı mevzuatını buna göre
yenilemiş, amaca ulaşmada her türlü teşvik
mekanizmasını harekete geçirmiştir. Artık
dünyanın pek çok yerinde, kendi gereksinimi olan
enerjiyi kendisi üreten, enerji etkin, ekolojik çevreci
yapılar yükselmekte ve bunların sayıları giderek
artmaktadır.
BİZ NE YAPMALIYIZ
Bu yarıştan kopmamak için yenilenebilir enerjiler,
doğal ısıtma, soğutma, havalandırma ve aydınlatma
tekniklerinin maksimum kullanılması, çevreci yapı
bilincinin oluşturulması, bu anlamda, mimarlık ve
mühendislik
disiplinlerimizin
geliştirilmesi
gerekmektedir.
Bu
amaca
ulaşmada,
Üniversitelerimiz, Meslek Odalarımız ve Sektörel
Derneklerimiz yoğun işbirliği içinde olmalıdır.
Türkiyede Enerji Tüketim Dağılımı 2011
Tarım
6,6%
Enerji Dışı
5,1%
Bina
34,5%
Sanayi
35,5%
Ulaştırm a
18,3%
Elektrik Enerjisi Tüketim Dağılımı 2011
Tarım
2,3%
Bina
47,3%
Sanayi
50,1%
Ulaştırma
0,3%
Kaynaklara Göre Elektrik Üretim Oranları
Türkiye - 2011
47%
24%
Kömür
Hidrolik
Doğal Gaz
Fuel Oil
Diğer
26%
2%
1%
Türkiye’deki Doğal Gaz Kullanımı
Sektörel Dağılım Durumu - 2011
Sanayi
21%
Elektrik
53%
Bina
26%
Enerjnin Verimli Kullanılmasına
İlişkin Görüş ve Öneriler
10
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
1973 Petrol Krizinden sonra enerji üretiminde %90’lar
oranında dışa bağımlı olan Avrupa Ülkeleri çok ciddi önlemler
almışlar, yaptıkları planlamalarda yaklaşık 20 yıllık süreç
içinde enerji ithalatında büyük azalmalar sağlamışlardır.
Özellikle mevcut bölgesel ısıtma sitemleri geliştirilerek, termik
santrallarla entegre edilmiş, konuyla ilgili yasal düzenlemeler
yapılmıştır. Bu gün Avrupa 100’den fazla şehir Şehir Isıtması
yapan büyük ölçekli kojeneresyon sistemi ile çalışmakta,
genelde
%45-50’ler mertebelerinde olan elektrik üretim
verimi söz konusu tesislerde 100-120ºC sıcaklıktaki atık ısının
ısıtmada kullanımıyla %85-90’lara çıkarılmakta, böylelikle
ısıtmada kullanılan enerji için ayrıca yakıt tüketilmemektedir.
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
İthal edilen doğalgazın yarısını enerji üretiminde kullanılan
ülkemizde ise yasal düzenleme olmadığı için doğalgazlı
elektrik santralları %50 gibi termik verimlerle sadece elektrik
üretmekte, bu tesislerde kullanılmakta olan enerjinin yarısı
soğutma kulelerinden gök yüzüne atılmaktadır. Ayrıca,
enerjinin yanı sıra büyük ölçüde su da tüketilmektedir.
Pek çok sanayi tesisinde aynı kampüs içinde doğalgazlı
elektrik üretim tesisi çalıştırılırken, binalarda eş zamanlı olarak
doğalgaz
kazanları
ve
bireysel
ısıtma
cihazları
kullanılmaktadır.
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
Bugüne kadar ülkemizde enerji verimliği konusunda çıkarılan
yasa ve yönetmelikler, enerji, bina, sanayi ve tarım sektörleri
için birbirlerinden bağımsız olarak düzenlenmiştir.
Enerji ve ekserji verimliliği dikkate alınarak, yasa ve
yönetmelikler birbirlerini ilgilendiren sektörlerde birlikte
ele alınmalıdır.
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
Bugün elektrik enerjisi üretiminde zorunlu olarak yüksek
sıcaklıklı kaynaklar kullanılmaktadır. Oysa, bina ve kısmen
sanayi sektöründe ise daha düşük sıcaklıklı enerji kullanılması
mümkündür.
Bu nedenle enerji ve ekserji verimliliği açısından bina ve
sanayi yapılarında termal elektrik üretim tesislerinden
atılan atık ısının kullanılması büyük fırsattır.
Elektrik üretim tesislerinin, binaların ısıtma ve soğutma
sistemleriyle entegrasyonu zorunlu olmalı, bu husus
yasalarla düzenlenmelidir.
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
Son yönetmeliklerle bina sektöründe, ısıtma ve soğutma
sistemlerine entegre olarak kendi ürettiği elektriği kendisi
kullanan, yapı dışına satış yapmayan binalarda kojenerasyon
sistem kapasitelerindeki sınırlamaların kaldırılmış olması
olumlu bir gelişmedir.
Ancak, kendi ürettiği elektriği binanın kendisinin kullanması
zorunluluğu, ısıtma, soğutma ve elektrik tüketiminde büyük
oransal farklar bulunan bina sektöründe sadece küçük
kapasiteli kojenerasyon sistemlerinin tesisini mümkün
kılmaktadır.
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
Sadece elektrik üreten termik santrallarda verim iyimser bir
yaklaşımla %50’ler mertebesindedir. Bazı çok özel çözümlerle
%58’lere kadar çıkabilmektedir.
Oysa, atık ısısı
ısıtma ve soğutma sistemlerinde
değerlendirilebilen kojenerasyon/trijenerasyon sistemlerinde
toplam verim %90’lara kadar çıkılabilmektedir.
Söz konusu iki sistem arasındaki verim farkının üretilen ısının
havaya atılmasından kaynaklandığı dikkate alınarak termik
enerji üretim sistemlerinin bina sektörü ile bütünleştirilmesi
sağlanmalı, yasa ve yönetmeliklerin bu doğrultuda
düzenlenmelidir.
Elektrik Santrallerinde Atık Isıdan
Yararlanma
Isıtma ve soğutma modunda çalıştığı sürece eş zamanlı olarak
elektrik üreten kojenerasyon sistemlerinde üretilen elektrik
devlet tarafından koşulsuz alınmalı, lisans aranmamalıdır.
Ülke
ekonomisine
katkısı
ile
çevreye
salınacak
emisyonlardaki azalma göz önünde bulundurularak, bundan
sonra yapılacak elektrik üretim tesislerinin proje aşamasından
itibaren kojenerasyon/trijenerasyon sistemi ile birlikte
planlanmasının zorunlu kılınması, mevcutların ise 2023’e
kadar atık ısılarından yararlanılır hale getirilmesi hedefi
konulmalı, ilgili Bakanlıkların koordinasyonunda vergi indirimi,
subvansiyon
ve
diğer
destekler
konusunda
yasal
düzenlemelerle devlet desteği sağlanmalıdır.
Mevcut termik elektrik santralleri
Atık ısısından faydalanılmayan elektrik üretim
santrallerinin belirlenecek bir program çerçevesinde
2023 yılına kadar
kademeli olarak atık
ısısından yararlanılabilir
hale getirilmesi ve bu
dönüşümün devlet
tarafından teşvik
edilmesi için gerekli
yasal düzenlemeler
yapılmalıdır.
Mevcut bir doğalgazlı termik santral
Yeni kurulması planlanan termik elektrik santrallerinin birleşik ısı-güç santrali (kojenerasyon ve
trjenerasyon) şeklinde tasarlanmaması halinde
lisans verilmemesi için yasal düzenlemeye
gidilmelidir.
Önerilen yeni termik elektrik santralleri
Yeni kurulması planlanan termik elektrik santrallerinin birleşik ısı-güç santrali (kojenerasyon ve
trjenerasyon) şeklinde tasarlanmaması halinde
lisans verilmemesi için yasal düzenlemeye
gidilmelidir.
Binalarda kojenerasyon sistemlerinin teşviki
Kendi ürettiği elektriği binanın kendisinin
kullanması zorunluluğu, ısıtma, soğutma ve elektrik
tüketiminde büyük oransal farklar bulunan yapı
sektöründe sadece küçük kapasiteli kojenerasyon
sistemlerinin tesisini mümkün kılmaktadır.
Isıtma ve soğutma modunda çalıştığı sürece eş
zamanlı olarak elektrik üreten kojenerasyon
sistemlerinde üretilen elektriğin devlet tarafından
koşulsuz satın alınmalı ve lisans şartı
aranmamalıdır.
Termik Santrallarda Yerli kömür kullanımı
Bu gün ülkemizde işletilmekte olan kömürlü termik
santrallerinde entegre desülfürizasyon tesisleri
kurularak yerli linyitlerin çevreyi kirletmeden
kullanılabilmesi sağlanmalı, halihazırda çalışmakta
olan tesislerin kapasitesi artırılmalıdır.
Türkiye’de rezerv bakımından en yüksek potansiyele
sahip fosil yalıt olan kömürün kaynağında temizlenerek özellikle endüstriyel tesislerde kullanılması
özendirilmelidir.
Genel teşvik programlarının uygulanması
Ülke ekonomisine katkıları ile çevreye salınacak
emisyonlardaki azalmayla, bundan sonra yapılması
planlanan tesislere örnek olması bakımından, Enerji
Bakanlığı, EPDK, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile
gerekli görüşmeler yapılarak vergi indirimi,
subvansiyon ve diğer destekler konusunda yasal
düzenlemelerle devlet desteği sağlanmalıdır.
Yerli yenilenebilir enerji sistemlerinin
desteklenmesi ve sektör işbirliği
Yenilenebilir enerji kaynaklarının ekonomik olarak
arz edilebilmesi için bu kapsamda yapılacak AR-GE
çalışmaları teşvik edilmelidir.
Enerji verimliği konusunda çıkarılan yasa ve
yönetmeliklerin, enerji, bina, sanayi ve tarım
sektörlerinde enerji ve ekserji verimliliği dikkate
alınarak ve sektörün ilgili aktörleri ile birlikte
hazırlanması sağlanmalıdır.
Verimli ısıtma/soğutma sistemleri ve ısı
yalıtımının teşviki
Mevcut binalarda verimli ısıtma/soğutma sistemleri
ve ısı yalıtım uygulanması gibi enerjinin verimli
kullanılmasını sağlayacak sistemler; KDV muafiyeti,
düşük faizli uzun süreli kredilendirme vb. finans
mekanizmaları geliştirilerek teşvik edilmelidir.
500
450
450
400
350
290
300
250
200
150
150
75
100
100
50
50
0
İzmir
İstanbul
Erzurum
Almanya
İngiltere
İsviçre
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Yoğuşmalı ve Ekonomizörlü Kazanların kullanımı
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Otomatik Kontrol ve Oda bazında termostatik
sıcaklık kontrolü
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Isıtma ve Soğutmada Değişken debili pompa
kullanımı
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Atık ısıdan geri kazanım
- Kojenerasyon ve
Trijenerasyon sistemlerinin
Atık ısılarından faydalanarak
Bölgesel Isıtma ve Soğutma
Sistemleri
- Bina bazında yoğuşma
Teknolojisinden faydalanmak,
Klima sistemlerinde Isı geri
Kazanım sistemleri kullanmak
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Güneş Enerjisi destekli Isıtma, Soğutma ve Sıcak
Su üretim sistemleri
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Makro veya Mikro kojenerasyon tesisleri
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Isı Pompaları
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
- Akarsu, göl ve yeraltı sularının Isı pompaları ile
entegre kullanımı.
Mevcut Binalarda Enerjinin Etkin
Kullanımı için Öneriler
http://www.ttmd.org.tr
Download

Bahri Türkmen, Türk Tesisat Mühendisleri Derneği