




HaSeM'08    Kayseri VII. Havacılık Sempozyumu 15-16 Mayıs  2008, KAYSERİ 
UÇAKLARIN YERDEYKEN KAR ve BUZ ile KAPLANMALARINI 
ÖNLEYİCİ ÇÖZELTİLERİN GELİŞTİRİLMESİ  

Barış Erdoğan 1, Sinan Körpe 2, Göknur Bayram 1, Serkan Özgen 2, Niyazi Bıçak3, Yusuf Uludağ1 
e-posta: [email protected] 

1 
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Müh. Bölümü,  ANKARA 
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Havacılık Müh. Bölümü, ANKARA 
3
İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Fakültesi, Kimya Bölümü, İSTANBUL 
2


ÖZET 
Kış  aylarında  kar  ve  buz  birikmesine  karşı  uçuş 
güvenliğinin  olumsuz  etkilenme  riski  nedeniyle, 
uçakların  kar  ve  buzları  temizlenmeden  kalkış 
yapmalarına  izin  verilmemektedir  Bu  nedenle  su-etilen 
ve/veya  propilen  glikol  kar/buz  birikimini  engelleyici 
çözeltiler  olarak  kullanılmaktadır.  Birinci  grup 
çözeltiler  Newtonumsu  özellik  gösterirler,  bu  nedenle 
uçak temizlendikten sonra yeniden buzlanmaya karşı bir 
koruma  sağlayamazlar.  Bu  sorunu  çözmek  amacıyla, 
uçak  yerde  beklediği  sürece  etkin  bir  koruma  sağlayan 
ancak,  kalkış  sırasında  uçuş  performansını  olumsuz 
etkilemeden  yüzeylerden  kendiliğinden  temizlenebilen 
buzlanmayı 
önleyici 
çözeltiler 
geliştirilmiştir. 
Çözeltilerin  bileşimleri  ticari  sır  olarak  kalmıştır. 
Dolayısıyla;  bu  çalışmada  buzlanmayı  engelleyici 
çözeltilerin  üretiminde  özellikle  viskozite  ve  yüzey 
gerilimi  gibi  fiziksel  özelliklerin  çözeltiler  üzerindeki 
etkilerinin  belirlenmesi  planlanmaktadır.  Bu  amaç 
doğrultusunda  yapılan  çalışmalarda  ilk  olarak 
literatürden  elde  edilen  bilgiler  ışığında  çözeltilerin 
davranışları açıklanmıştır. Daha sonra bu davranışlara 
sahip çözeltiler hazırlamak amacıyla çeşitli kimyasallar 
ve  özellikle  polimerler  üzerinde  çalışılmıştır.  Gelinen 
noktada  üretilen  sıvılarla   viskozite  ve  yüzey  gerilimi 
gibi  kritik  fiziksel  özelliklerin  amaçlanan  değerlerini 
yakalayabilmek mümkün olmuştur.  

I. GİRİŞ 
Hava  araçlarının  soğuk  ve  yağışlı  havalarda  yerde 
beklemeleri  sırasında  üzerlerinde  biriken  kar,  buz  gibi 
olumsuz  etmenler  uçuş  güvenliğini  tehlikeye  atarlar. 
Buz,  kar  gibi  birikimler  araçlar  üzerindeki  sürüklemeyi 
artırırken,  taşımayı  önemli  derecede  azaltırlar.  Örneğin 
kanatlar üzerinde oluşmuş 0,8 mm kalınlığındaki bir buz 
tabakası % 25 taşıma kaybına neden olabilir. Bu nedenle 
uçakların 
üzerlerindeki 
kar/buz 
birikimlerini 
temizlemeden uçmalarına  izin verilmez. Tarihte kar/buz 
temizleme  sürecinin  uygun  şekilde  yapılmaması 
nedeniyle  gerçekleştiği  saptanmış  beş  uçak  kazasında 
buzlanmayı engelleyici ve önleyici sıvıların önemi uçuş 
güvenliği  açısından  vurgulanmıştır  [1].  Uçağın  kalkışı 
sırasında,  ilgili  yüzeylerinin  tamamen  buzdan  ve  kar 
parçacıklarından  temizlenmiş  olduğunu  tanımlayan 
“Temiz  Uçak”  deyimi  için  gereken  işlemlerin  belirtilip 
uygulanması  konusunda  ABD  Federal  Havacılık 
Yönetmelikleri’nin 91.209 ve 121.629 numaralı kuralları 
geçerlidir  [2].  Bu kuralların konulmasının  temel  sebebi, 
uçak  yüzeyindeki  buzlanmanın,  uçağın  performansına 
olumsuz  etkileridir.  Buzlanmanın  en  temel  etkileri 
taşıma  kuvveti  ve  sürükleme  kuvveti  üzerinde 
görülebilir  [2,  3].  Buzlanmadan  dolayı,  uçağın  toplam 
ağırlığı  artacağından,  gereken  taşıma  kuvveti  artar  [3]. 
Aynı  zamanda  yüzeydeki  pürüzlenmeden  ötürü  uçağın 
üzerindeki  havanın  akış  şekli  düzensizleşeceğinden 
taşıma  kuvveti  katsayısı  azalır.  Bu  sebepten  dolayı 
uçağın, kalkış rulesi sırasında ulaşması gereken hız artar 
ve  uçak  acil  durumlar  için  gereken  hızlara  yakın  bir 
hızda  kalkış  yapmak  zorunda  kalır  [3].  Uçakların  yerde 
iken  kar/buz  tabakalarını  temizlemekte  kullanılan  en 
önemli  yöntem  uçuştan  önce  suyun  donma  sıcaklığını 
düşüren  çözeltilerin  kullanılmasıdır.  Bu  çözeltiler 
kar/buz  çözücüler  (Tip  1)  ve  kar/buz  tabakalarının 
oluşmasını  engelleyicilerdir  (Tip  2).  Kar  ve  buz 
birikimlerini  çözmede  kullanılan  1.  tür  çözeltiler  su 
içerisinde % 80 veya daha fazla etilen ve/veya propilen 
glikol  içerirler  ve  ısıtılarak  uçak  yüzeylerine 
uygulanırlar.  Newtonumsu  özellik  gösteren  bu  tür 
çözeltiler uçak yüzeylerinde kendiliğinden aktıklarından 
daha sonra yağacak ya da oluşacak kar/buz tabakalarına 
karşı  etkin  bir  koruma  sağlayamazlar  [4].  Sabit 
viskoziteli  1.  tür  çözeltilerin  aksine  diğer  gruptaki 
çözeltiler  Newtonumsu  olmayan  özellikler  gösterirler. 
Temel  bileşenleri  genellikle  %  50  oranında  su-
glikol’dur.  Bu  çözeltilere  eklenen  diğer  kimyasallar, 
artan  kayma  hızları  ile   azalan  viskozite  özelliği 
kazandırırlar.  Böylece,  uçak  yerde  iken  çözeltilerin 
yüzeylerde  daha  uzun  süre  tutunup  koruma  sağlamaları 

109





HaSeM'08    Kayseri VII. Havacılık Sempozyumu 15-16 Mayıs  2008, KAYSERİ 
mümkün  olur  [5].  İdeal  bir  çözeltinin  yer  koşullarında 
yüzeylerde  olabildiğince  uzun  süre  kalabilmesini 
sağlayacak  ölçüde  yüksek  viskozitede  olması  ve  kalkış 
sırasında 
karşılaştığı 
kayma 
gerilimlerinde 
viskozitesinin  yeterli  ölçüde  azalması  ve  kısa  sürede 
yüzeylerden akması beklenir çünkü uçak yüzeylerindeki 
sıvı  tabakasının  varlığı  da  kar/buz  birikimleri  gibi  uçuş 
performansını  olumsuz  etkiler.  Bu  çalışmada  Tip  1  ve 
Tip 2 sıvılarının üretiminde izlenen yöntemler anlatılmış 
ve elde edilen sonuçlar sunulmuştur.  

II.BUZLANMAYI GİDERİCİ (TİP 1) 
ÇÖZELTİLERİN YAPIMI ve 
BİLEŞENLERİNDEKİ YENİ KİMYASALLARIN 
ARAŞTIRILMASI 
Buzlanmayı  giderici  sıvıların  içerdiği  temel  kimyasallar 
etilen glikol, yüzey aktif madde (YAM), pH düzenleyici 
(pH  D),  korozyon  önleyici  (KÖ)  ve  su  olarak 
gösterilebilir [6-8]. Bu bileşenler içerisinde glikol ve su 
karışımının  çözeltinin  ağırlıkça  yaklaşık  %  95-99’unu 
içerdiği  bilindiğinden  [6-8]  karışımın  çözeltinin  ana 
bileşeni  olduğu  söylenebilir.  Bu  ana  bileşenin  içerdiği 
glikol oranına bakıldığında ise bu oranın % 70 ile % 90 
arasında  değiştiği  görülmektedir.    Bu  durumda,  sıvının 
fiziksel  özelliklerine  etkisi  farklı  olabilecek  fonksiyonel 
kimyasalların  yüzey  aktif  madde,  pH  düzenleyici  ve 
korozyon  önleyici olabileceği  görülmektedir. Çözeltinin 
istenen  özelliklerini  sağlayacak  kompozisyonunu 
bulmak  için  her  bir  fonksiyonel  kimyasalın  tek  başına, 
farklı glikol su oranlarında, karışımın viskozite ve yüzey 
gerilimini  nasıl  etkilediğinin  test  edilmesi  gerekmiştir. 
Kullanılmakta  olan  sıvılardan  elde  edilen  bilgilere  göre 
yüzey  geriliminin  yaklaşık  olarak  40  Dyne/cm  den 
düşük  olması,  viskozitenin  Newton  yasasına  uyması  ve 
20°C’de  50  cP  civarlarından  düşük  olması,  donma 
noktasının  ise  karışımların  ağırlıkça  yüzde  50’lik  sulu 
çözeltileri  için  –20°C’den  düşük  olması  istenmektedir 
[9-12].  Karışımın  içine  katılan  fonksiyonel  kimyasallar 
belirlenirken  literatürde  en  fazla  kullanılan  maddeler 
seçilmiştir  [6-8].  Bu  maddelerin  oranları  belirlenirken 
ise olabilecek en düşük ve en yüksek değerler seçilerek 
her birinin karışımın fiziksel özelliklerini nasıl etkilediği 
gözlenmiştir.  Seçilen  fonksiyonel  kimyasallar  ve 
karışımın  içindeki  oranlar  aşağıdaki  Tablo  1’de 
gösterilmiştir. 

Tablo 1: Tip 1 sıvısı içerisinde kullanılan fonksiyonel 
kimyasallar ve kompozisyon aralıkları                               
Kimyasal 
Türü 
Kimyasal adı 
Konsantrasyon 
aralığı (ağ. %) 
YAM 
Etoksifenol 
0 – 2 
KÖ 
Tributilamin 
0 – 4 
pH D 
Potasyum hidrojen fosfat 
0 – 0.5 
(YAM: Yüzey aktif madde, KÖ: Korozyon önleyici, pH 
D: pH düzenleyicisi) 

Bu  kimyasallar  ile  verilen  kompozisyon  aralıklarında 
yüzey gerilimi ve viskozite ölçümleri için bir dizi deney 
yapılmış  ve  sonuçlar  Tablo  2’de  gösterilmiştir. 
Karışımlara yapılması düşünülen donma noktası testi ise 
daha sonraya bırakılmıştır. Bunun sebebi donma noktası 
testi  yapılırken  sıvılara  su  katılması  ve  sıvıların  özgün 
kompozisyonlarını kaybetmeleridir.  
Deneyler  sırasında  viskozite  ölçümleri,  Brookfield 
LVDV-III  Ultra  reometresi  kullanılarak,  yüzey  gerilmi 
testleri  ise  Cole  Parmer  yüzey  gerilimi  ölçer-21 
kullanılarak yapılmıştır.   

              Tablo 2: Tip 1 sıvısı içerisindeki fonksiyonel kimyasalların fiziksel özelliklere etkisi 
Numune no 
Glikol (%) 
Su (%) 
YAM (%) 
KÖ (%) 
pH D (%) 
Viskozite (cP) * 
1 
90 
10 
0 
0 
0 
13.9 
Yüzey Gerilimi (Dyne/cm) 
51,6 
2 
90 
9,5 
0 
0 
0,5 
13,8 
51,8 
3 
90 
8 
2 
0 
0 
15.6 
50,74 
4 
90 
6 
0 
4 
0 
16.5 
40,1 
5 
80 
20 
0 
0 
0 
9.4 
52,1 
6 
80 
19,5 
0 
0 
0,5 
10 
53,5 
7 
80 
18 
2 
0 
0 
10,5 
51,1 
8 
80 
16 
0 
4 
0 
14,1 
40 
9 
70 
30 
0 
0 
0 
6,7 
55,5 
10 
70 
29,5 
0 
0 
0,5 
7,2 
54,8 
11 
70 
28 
2 
0 
0 
7,4 
52 
12 
70 
26 
0 
4 
0 
8,75 
39,9 
(* Tüm viskozite değerleri 20°C de ölçülmüştür ve karışımlar beklendiği üzere Newton yasasına uyduklarından tek bir viskozite 
değeri gösterilmiştir) 

110






HaSeM'08    Kayseri VII. Havacılık Sempozyumu 15-16 Mayıs  2008, KAYSERİ 
Her  üç  kimyasalında  beraber  kullanıldığı  durumda 
(Tablo  3),  bulunan  viskozite  ve  yüzey  gerilimi 
değerlerinin  korozyon  önleyici  madde  ve  yüzey  aktif 
madde  katıldığı  durumdan  farksız  olduğu  görülmüştür. 
(8-15 cP, 37 Dyne/cm). 

Tablo  3:  Fonksiyonel  kimyasalların  karışımda  ikisi 
birden  ya  da  üçü  birden  kullanıldıklarında  ölçülen 
viskozite ve yüzey gerilimi değerleri 
Kimyasallar 
Viskozite (cP)   Yüzey gerilimi 
(20oC) 
(Dyne/cm) 
YAM ve pH D 
8-15 
50 
YAM ve KÖ 
8-15 
36 
pH D ve KÖ 
8-15 
40 
YAM, pH D ve KÖ 
8-15 
37 
çözülebilmesinin  nedeni  bu  yapıların  ikincil  bağlar  ile 
oluşmasıdır. İkincil bağlar, birincil bağlara göre oldukça 
düşük  bir  kuvvete  sahiptirler  ve  bu  kuvveti  kayma 
gerilimi  ile  aşmak  mümkündür.  Dolaşıklık  noktalarında 
bulunan  ikincil  bağlar,  hidrojen  bağları,  van  der  Waals 
bağları  ve  polar  bağlar  olarak  gösterilebilir. 
Literatürdeki  makaleler  tarandığında  psödoplastik 
mekanizmayı  sağlayan  ikincil  kuvvetlerin  hidrofobik 
etkileşimler  sayesinde  de  kurulabileceği  görülmüştür 
[13,14].  Hidrofobik  etkileşimlerin  polimer  zincirleri 
arasında  oluşturduğu  kuvvetler  ve  oluşan  psödoplastik 
mekanizma aşağıda Şekil 2’de gösterilmiştir.    


Tablo  2  ve  Tablo  3’te  bulunan  sonuçlardan  görüldüğü 
üzere,  fonksiyonel  kimyasallar  karışımın  viskozite 
değerlerinin  istenen  aralık  içerisinde  olmasını 
sağlamıştır.  Bunun  yanısıra  pH  düzenleyici  maddenin, 
karışımın  viskozite  ve  yüzey  gerilimi  değerlerinin 
üzerinde  etkisi  olmamıştır.  Yüzey  aktif  maddenin  asıl 
işlevini  gerçekleştiremediği  ve  yüzey  gerilimini 
aşağılara çekemediği görülmekte, fakat bununla beraber 
korozyon  önleyici  maddenin  çift  fonksiyonlu  olduğu ve 
yüzey  gerilimini  değiştirmekte  başarılı  olduğu 
bulunmuştur.  Bunların  yanı  sıra  yüzey  aktif  maddenin 
korozyon  önleyici  madde  ile  beraber  kullanıldığı 
durumlarda  yüzey  gerilimi  değerinin  daha  düşük 
seviyelere getirilebildiği görülmüştür.  

III. BUZLANMAYI ÖNLEYİCİ (TİP 2) 
SIVILARIN YAPIMI ve BİLEŞENLERİNDEKİ 
YENİ     KİMYASALLARIN ARAŞTIRILMASI 
Tip 2 sıvıları özel kılan, kompozisyonlarında bulunan ve 
çözeltilere  psödoplastik  özellik  veren  polimerlerdir. 
Psödoplastik özelliğinden dolayı Tip 2 sıvıları uzun süre 
boyunca  uçakların  buzlanmasını  önleyebilmekte  ve 
kalkış anında uçağın performansını düşürmemektedirler. 
Öncelikle  bu  polimerlerin  Tip  2  sıvısında  yaptığı 
değişiklik  ve  karışıma  nasıl  bir  mekanizma  ile 
psödoplastik  özellik  kattığı  incelenmiştir. Bu davranışın 
nedeni kısaca, polimer zincirleri arasında meydana gelen 
dolaşıklıkların  düşük  kayma  gerilimlerinde  stabil 
kalması  ve  akışa  izin  vermemesi  fakat  yüksek  kayma 
gerilimlerinde  çözülüp  akışa  izin  vermesi  şeklinde 
açıklanabilir. Bir diğer deyişle sıvı içerisinde çözünmüş 
polimer  düşük  kayma  gerilimlerinde  akışa  karşı  bir 
direnç  gösterirken  kayma  gerilimi  arttıkça  bu  direnç 
kaybolmaktadır.  Polimer  zincirleri  arasında  bulunan 
dolaşıklıkların 
kayma 
gerilimi 
ile 
beraber 

Şekil 2: Hidrofobik grupların dolanma noktalarında 
oluşturduğu kuvvetler ve psödoplastik mekanizmaya 
etkisi 
I.  Bu  durumda  tamamen  hidrofilik  gruplardan  oluşmuş 
zincirler  birbirlerine  dolanık  halde  bulunurlar  fakat 
dolanıklık noktalarında oluşan ikinci bağlar çok zayıf ve 
düşük bir kuvvetle yıkılabilmektedir, dolayısıyla çözelti 
psödoplastik bir davranış yerine direk olarak newtonyan 
bir  davranış  göstermektedir,  yani  çözeltinin  viskozitesi 
tüm kayma gerilimlerinde aynı çıkmaktadır.   
II: Bu durumda zincirlerin birbirlerine dolanık oldukları 
noktalar  eklenen  hidrofobik  gruplar  ile  güçlendirilmiş 
olarak görülmektedir. Bu şekilde oluşan ikincil bağların 
kuvveti  artırılmıştır  ve  bu  bağlar  ancak  kayma  gerilimi 
görece artırıldığı zaman yıkılmaktadır. Bu bağlar kayma 
gerilimi  azaldığında  tekrar  kurulmakta  ve  zincirler  ilk 
hallerine  geri  dönmektedir.  Bu  sayede  polimer  çözeltisi 
“yüksek  derecede  bir  psödoplastik  özellik” 
kazanmaktadır. 
Hidrofobik  olarak  modifiye  edilmiş  polimerlerin  çözelti 
içerisinde davranışları, çözeltideki yüzey aktif 

111





HaSeM'08    Kayseri VII. Havacılık Sempozyumu 15-16 Mayıs  2008, KAYSERİ 
çözeltinin  viskozitesi  kayma  gerilimi  arttıkça 
düşmektedir.  Bu  davranış  şekli,  sıvının  uçak  yerdeyken 
yüzeyde  kalacağını  ve  uçak  kalkış  yaparken  kanattan 
sıyrılıp  gideceğini  göstermektedir.  Ayrıca  güvenilirlik 
için  bu  konuda   sıvıya  aerodinamik  performans  testleri 
de yapılmaktadır [2]. 
1200
1000
Viskozite (cP)
madde  miktarına  göre  değişim  gösterebilmektedir. 
Polimer  zincirlerinde  bulunan  hidrofobik  gruplar  yüzey 
aktif  maddelerle  etkileştiklerinde  birbirlerine  ikincil 
kuvvetlerle  bağlanırlar,  bu  yeni  bağlar  zincirlerdeki 
hidrofobik  gruplar  arasında  oluşan  bağlara  ek  olarak 
oluşurlar  ve  böylece  dolaşıklık  noktalarını 
güçlendirirler. Bu sayede polimer zincirlerinde oluşan ağ 
daha  dayanıklı  olur  ve  akışa  karşı  olan  direnç  artar. 
Yüzey  aktif  maddelerin  çözelti  içerisindeki  davranışları 
konsantrasyona  göre  değişim  göstermektedir.  Kritik 
misel  konsantrasyonuna  (kmk)  kadar  yukarıda  anlatılan 
durum  gibi  zincirler  arasında  oluşan  hidrofobik  bağlar 
güçlenirken (Şekil 3, C<C*), kmk’dan sonra yüzey aktif 
moleküller her  bir hidrofobik grup ile ayrı ayrı etkileşir 
ve  zincirler  arasında  oluşan  ağ  yapısı  kaybolur  (Şekil 3 
C>C*)  [15,16].  Bu  da  psödoplastik  özelliğin 
yitirilmesine  sebep  olur.  Yüzey aktif maddelerin çözelti 
içerisindeki  davranışları  aşağıda  Şekil  3’de 
gösterilmiştir.  

800
600
400
200
0
0
20
40
60
80
Kayma hızı (1/s)

Şekil  4:  Ağırlıkça  %  0.1’lik  hazırlanan  ve  eşit  oranda 
glikol  ve  su   içeren  poliakrilik  asit  çözeltisinin  kayma 
hızı viskozite grafiği 


Ham çözelti
0.0325 mM SDS
0.065 mM SDS
5000
4500
4000
Viskozite (cP)
3500

Şekil  3:  Yüzey  aktif  maddelerin  çözelti  içerisindeki 
davranışları 
(C*: Kritik misel konsantrasyonu) 

Yukarıda  anlatılan  psödoplastik  mekanizmaya  sahip  bir 
çözelti  hazırlamak  için  kullanılacak  polimerin  az 
miktarda  çapraz  bağlanmış  poliakrilik  asit  olabileceği 
düşünülmüştür.  İçerisinde  çok  az  miktarda  hidrofobik 
grup  içeren  poliakrilik  asit  ile  hazırlanan  çözelti  için 
yapılan reolojik ölçüm  Şekil 4’de gösterilmiştir.  

Çözeltinin  sahip  olduğu  düşük  kayma  gerilimindeki 
viskozite değerleri istendiğinde çözeltiye katılacak ilave 
miktarlarda  polimer  ile  artırılabilmektedir.  Özellikle  0 
kayma  gerilimi  değeri  ilave  edilen  polimer  ile  birlikte 
10,000  cP  seviyelerine  rahatlıkla  çıkarılabilmektedir  ki 
bu değer şu an kullanılmakta olan ticari sıvılar için 1000 
cP  civarındadır  [11].  Şekil  4’te  görüldüğü  üzere 
3000
2500
2000
1500
1000
500
0
0,0
10,0
20,0
Kaym a hızı (1/s )
30,0
40,0
Şekil  5:  Katılan  SDS  miktarına  göre  çözeltinin reolojik 
davranışının değişimi grafikleri 

Şekil  5’te,  hazırlanan  bir  başka  poliakrilik  asit 
çözeltisinin içerisine katılan yüzey aktif madde (Sodyum 
dodesil  sulfat  (SDS))  ile  reolojisinin  değişimi 
gösterilmiştir.  Görüldüğü  üzere  çözeltiye  katılan  SDS 
miktarı ile birlikte çözeltinin viskozitesi artmıştır. Ancak 
Şekil  3’te  de  anlatıldığı  gibi  bu  artış  bir  noktaya  kadar 

112





HaSeM'08    Kayseri VII. Havacılık Sempozyumu 15-16 Mayıs  2008, KAYSERİ 
devam  etmektedir,  örneğin  0.065  mM’den  fazla  katılan 
SDS  miktarları  için  çözeltinin  viskozitesinde  tekrar 
düşme gözlenmiştir.  
Çözeltilerin  yüzey  gerilimini  istenen  değerlere  (37 
Dyne/cm) getirmek için [11] çeşitli yüzey aktif maddeler 
denenmiştir.  Bunlar  arasında  en  iyi  sonuç  veren  iki 
kimyasal Aerosol-T (AOT) ve Sodyum oleat olmuştur. 

AOT
Sodyum oleat
Yüzey gerilimi (Dyne/cm)
70,0
60,0
50,0
40,0
30,0
20,0
10,0
0,0
0
0,5
1
Derişim (mM)
1,5

Şekil  6:  Ağırlıkça  %  0.1’lik  hazırlanan  ve  eşit  oranda 
glikol  ve  su   içeren  poliakrilik  asit  çözeltisinin  artan 
YAM’ye göre yüzey gerilimi grafiği 

Yüzey  gerilimi  deneyleri  yapılırken  YAM’lerin  sıvının 
viskozitesini  olumsuz  yönde  etkilediği  görülmüştür.  Bu 
sorunu aşmak için yüzey gerilimi ve viskozite testlerinin 
paralel  yürütülmesi  ve  istenilen  yüzey  gerilim  ve 
viskozite  değerleri  arasında  bir  optimizasyon  çalışması 
yapılması gerekmektedir.  
Hazırlanan karışımlara Revco marka derin dondurucu ile 
donma  noktası  testleri  uygulanmıştır  ve  karışımların 
istenilen  donma  sıcaklıklarına  inebildiği  görülmüştür. 
Şekil  4’te  reolojik  davranışı  verilen  çözelti  için  donma 
noktası -37oC olarak ölçülmüştür.  

IV. SONUÇLAR VE ÖNERİLER 
Çalışmalar  sonucu  varılan  noktada  hedeflenen  Tip  1  ve 
Tip  2  sıvılarının  içerdikleri  kimyasalların  fonksiyonları 
büyük  oranda  tespit  edilmiş  ve  yapılan  deneylerle 
sıvıların  istenen  performansı  sağlayabilecekleri 
görülmüştür. Projenin devamında istenen yüzey gerilimi 
ve  viskozite  değerleri  arasında  optimizasyon  deneyleri 
yapılması  planlanmaktadır.    Ayrıca  üretilen  aday 
sıvıların  eksik  olan  korozyon  testlerinin  tamamlanması 
hedeflenmektedir.  Böylelikle  çalışma  sonunda  hem  Tip 
1  sıvısı  hem  de  Tip  2  sıvısı  için  istenen  fiziksel 
özellikler  elde edilmiş olacaktır.   

TEŞEKKÜRLER 
TÜBİTAK’a 106M219 numaralı proje ile bu çalışmanın 
oluşumda  ve  devamında  vermiş  olduğu  destek  için 
teşekkür ederiz.  

KAYNAKLAR 
[1]  Rasmussen,  R.,  Cle,  J.,  Moore,  R.  K.  and 
Kuperman,,  M.,  Journal  of  Aircraft,  37(1),  pp.110-116, 
2000. 
[2]    R.  Hornig,  Development  of  an  International 
Standard for Safe Winter Operation, Journal of Aircraft, 
Vol.30, No.1, 14-18, Jan.-Feb. 1993. 
[3]  Association  of  European  Airlines,  Training 
Recommendations  and  Background  Information    for 
De-Icing/Anti-Icing  of  Aircraft  on  Ground,  2nd  Edition, 
September 2005. 
[4]  Hengst,  J.,  Journal  of  Aircraft,  30(1),  pp.  35-40, 
1993. 
[5]  Hornig,  R.,  Journal  of  Aircraft,  30(1),  pp.  14-18, 
1993. 
[6]  Patent  no:  7,105,105  B2,  Eylül  12,  2006,  De-
icing/anti-icing fluids  
[7]  Patent  no:  5,817,252,  Ekim  6,  1998,  De-icing  and 
anti-icing composition for aircraft 
[8]  Patent  no:  5,935,488,  Ağustos  10,  1999,  De-icing 
and anti-icing concentrated composition for aircraft 
[9] UCAR Concentrate “55/45” Type-I Fluid, Form No. 
183-00024-0704AMS, July 2004 
[10]  Kilfrost  ABC-S  Material  Safety  Data  Sheet, 
Revised: 4/2005 
[11] Kilfrost ABC-3 Technical Data, March 2000 
[12]  Killfrost  df  plus  certificate  of  Analysis,  november 
2004 
[13]  Yan  Li  and  Jan  C.  T.  Kwak   Rheology  of 
Hydrophobically 
Modified 
Polyacrylamide-co-
poly(acrylic  acid)  on  Addition  of  Surfactant  and 
Variation  of  Solution  pH,  Langmuir  2004,  20,  4859-
4866 
[14]  Shuhui  Wu  and  RA  Shanks,Synthesis  and 
characterisation 
of 
hydrophobic 
modified 
polyacrylamide, Polym Int 53:1821–1830 (2004) 
[15]  Shuhui  Wu  and  RA  Shanks,Synthesis  and 
characterisation 
of 
hydrophobic 
modified 
polyacrylamide, Polym Int 53:1821–1830 (2004) 
[16]  Shuhui  Wu,  Robert  A.  Shanks,  Gary  Bryant, 
Properties of Hydrophobically Modified Polyacrylamide 
with  Low  Molecular  Weight  and  Interaction  with 
Surfactant  in  Aqueous  Solution,  2006,  Wiley 
InterScience                             

113
Download

UÇAKLARIN YERDEYKEN KAR ve BUZ ile