Prof. Dr. S. Rı dvan KARLUK
Anadolu Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Öğretim Üyesi
Cumhuriyet’in İlanından Günümüze
TÜRKİYE EKONOMİSİ’nde
Yapısal Dönüşüm
13. Baskı
e–posta: [email protected]
İstanbul - 2014
Yayın No
: 3157
İşletme-Ekonomi Dizisi : 680
13. Bası - Ekim 2014 - İSTANBUL
ISBN 978 - 605 - 333 - 185 - 8
Copyright© Bu kitabın bu basısı için Türkiye’deki yayın hakları BETA Basım
Yayım Dağıtım A.Ş.’ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı
kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka
herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar
yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur.
Dizgi
Baskı - Cilt
: Beta Basım A.Ş.
: Lord Matbaası - Alpaslan Arıbuğa (Sertifika No: 22858)
Davutpaşa Cad. Davutpaşa Emintaş San. Sitesi No: 103/430
Zeytinburnu/İstanbul (0-212) 674 93 54
Kapak Tasarım : Gülgonca Çarpık
Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No. 16136)
Narlıbahçe Sokak. Damga Binası No: 11
Cağaloğlu - İSTANBUL
Tel : (0-212) 511 54 32 - 519 01 77
Fax: (0-212) 511 36 50
www.betayayincilik.com
K›ymetli Eflim Op. Dr. Sena KARLUK’a...
iv
"Bir milletin do¤rudan do¤ruya hayat›yla ilgili olan en önemli faktör, o milletin
iktisadiyat›d›r... Tarihin ve tecrübenin belirlendi¤i bir gerçek bizim milli hayat›m›zda ve milli tarihimizde de tamamiyle görülmektedir. Gerçekten Türk tarihi
incelenirse yükselifl, çöküfl nedenlerinin iktisat sorunlar›ndan baflka birfley olmad›¤› derhal anlafl›l›r... Yeni Türkiyemizi lây›k oldu¤u uygarl›k seviyesine
ulaflt›rabilmek için iktisad›m›za birinci derecede ve en çok önem vermek zorunday›z. Zaman›m›z, tamamen bir iktisat devrinden baflka bir fley de¤ildir."
"‹ktisadiyat, iktisadiyat diyoruz. Fakat arkadafllar, iktisadiyat demek herfley
demektir. Yaflamak için, mesut olmak için ne lâz›msa bunlar›n tamam› demektir, tar›m demektir, ticaret demektir, say demektir, herfley demektir".
"Milletimiz burada elde etti¤i büyük zaferlerden daha önemli bir görev peflindedir. O zaferin kazan›lmas› milletimizin iktisat alan›ndaki baflar›lar›yla mümkün
olacakt›r. Hiçbir uygar devlet yoktur ki, ordu ve donanmas›ndan önce iktisad›n› düflünmüfl olmas›n".
"Tam ba¤›ms›zl›k demek, elbette siyasal, maliye, iktisat, adalet, askerlik, kültür... gibi her alanda ba¤›ms›zl›k ve tam özgürlük demektir. Bu sayd›klar›m›n
herhangi birinde ba¤›ms›zl›ktan yoksunluk, milletin ve ülkenin gerçek anlam›yla bütün ba¤›ms›zl›¤›ndan yoksunlu¤u demektir".
"Tam ba¤›ms›zl›k için yegâne kuvvet, en kuvvetli temel iktisadiyatt›r".
"Bugünkü savafllar›m›z›n gayesi tam ba¤›ms›zl›kt›r. Ba¤›ms›zl›¤›n taml›¤› ise
ancak mali ba¤›ms›zl›kla mümkündür".
M us ta fa K em a l AT AT Ü R K
ONÜÇÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ
Türkiye ekonomisi konusunda güncel ve sistematik bir kitap yazma düflüncesi, 1990 y›l›nda Paris OECD Daimi Temsilcili¤i’mizdeki görevimden yurda dönüflümde Anadolu Üniversitesi’nde bu dersi vermekle görevlendirilmem sonras›nda ö¤retim üyesi arkadafllar›m›n teflvikiyle do¤mufltur. Uzmanl›k alan›m olan
Türkiye’nin d›fl ekonomik iliflkilerinin mevcut Türkiye ekonomisi kitaplar›nda yeterince ifllenmemifl olmas›, beni uyaran bir faktör olmufltur.
Türkiye, 1980 y›l›ndan sonra h›zla d›fla aç›larak dünya ekonomisiyle bütünleflme konusunda önemli ad›mlar atm›fl ve küreselleflen ekonomideki yerini almaya bafllam›flt›r. Bu kapsamda 1 Ocak 1996 tarihinde “sui generis” olarak AB
ile Gümrük Birli¤i’ni gerçeklefltirmifltir.
Uzun haz›rl›k döneminden sonra ilk bask›s› 1994 y›l›nda yap›lan kitab›m›z,
ayn› y›l tükenmifltir. Yo¤un talep karfl›s›nda 1995 y›l›nda iki bask› daha yapm›flt›r. Sonraki bask›lar da kitap gözden geçirilmifl, eski bölümler yeniden yaz›lm›fl
ve ilk bask›larda elimizde olmayan sebeplerle yaz›lamayan bölümler bu bask›lara konulmufltur.
Böylece kitap; sadece üniversite ve yüksek ö¤retim kurumlar›nda Türkiye
ekonomisi dersi okuyan ö¤rencilere yönelik olmaktan ç›karak, güncel ekonomik
olaylar› daha derinlemesine izlemek ve bilgi eksikli¤ini gidermek isteyen tüm kesimlerin ihtiyac›n› karfl›layacak içeri¤e kavuflmufltur.
Kitapta temel sektörlerdeki geliflmeler; tarihsel ve sosyal de¤iflim aç›s›ndan
incelenmifl, metodolojik olarak “sektörel” yaklafl›m izlenmifltir. Bu aç›dan, di¤er
Türkiye ekonomisi kitaplar›ndan farkl›d›r. Türkiye ekonomisinin tüm güncel konular› kapsanm›flt›r. Bu sebeple hacim bir miktar genifllemifltir.
Kalk›nma Bakanl›¤›, (eski DPT) Maliye Bakanl›¤›, Hazine ve D›fl Ticaret Müsteflarl›klar›, TÜ‹K, ilgili Bakanl›klar, Merkez Bankas›, TOBB ve kamu kurulufllar›n›n yan› s›ra OECD, IMF, IBRD, CIA, UNCTAD, FAO, WTO, OIC, IDB gibi uluslararas› kurulufllar›n yay›n ve istatistiklerinden yararlan›lm›flt›r.
13’ncü bask›da kitap gözden geçirilerek yenilenmifl, son geliflmeler eklenerek
güncelleme yap›lm›flt›r. Bu bask›n›n ortaya ç›kmas›nda say›s›z kifli ve kurumun
deste¤i ve katk›s› vard›r. Bu destek ve katk›lar olmadan flahs›m›n çabalar›n›n sonuca ulaflmas› mümkün de¤ildi. Eflim, Op. Dr. Sena Karluk destek ve teflviklerini benden esirgemifl olsayd›, bu bask› ortaya ç›kamazd›. Katland›¤› fedakarl›k
için kendisine olan flükran borcum sonsuzdur.
vi
BETA Yay›nc›l›¤›n sahibi Seyhan Satar bask›n›n yay›nlanmas›n› sa¤lam›fl,
Goncagül Çarp›k kapak dizayn›n› yapm›fl, Ali R›za Halis kitab›n çok k›sa bir sürede dizilmesine katk›da bulunmufltur. Kendilerine teflekkür ederim. Tüm bu çok
de¤erli katk›lara ra¤men olabilecek eksik ve hatalar›n sorumlusu flüphesiz benden baflkas› de¤ildir.
Kitab›n ilk bask›s›n›n yap›lmas›ndan sonraki 20’nci y›l›nda yenilenmifl ve
güncellenmifl 13’ncü bask›n›n ö¤rencilerime ve Türkiye ekonomisindeki geliflmelerin d›fl›nda kalmak istemeyen tüm ilgililere yararl› olmas› en büyük dile¤imdir.
‹STANBUL/Caddebostan,
15 Eylül 2014
P rof. Dr. S . R› d v a n KA RL U K
‹Ç‹NDEK‹L ER
B ‹ R‹ N C ‹ B Ö LÜM
T Ü R K ‹ Y E EKONOM‹ S‹ N‹N TEMEL Ö Z E L L ‹ K L E R ‹ VE
DÜNYA EKONOM‹S‹NDEK‹ Y E R ‹
I.
T ÜR K ‹ Y E ’N ‹N C O ⁄ R A F ‹ K O NU M U . . . . . . . . . . .
1. Türkiye’nin Yüzölçümü . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Türkiye’de Yabanc›lar›n Tafl›nmaz Mal Edinimi
3. Türkiye’nin S›n›rlar› ve K›y›lar› . . . . . . . . . . . .
4. Türkiye’nin Do¤al Yap›s› ve Arazi Kullan›m› . .
5. Türkiye’nin Madenleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
6. Türkiye’nin ‹klimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7. Türkiye’nin Su Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.1
.1
.3
.6
.7
.7
.7
.8
II.
fi K ‹ N
T ÜRK‹ YE’N ‹ N NÜ FUS YA PI S I V E NÜFUSA ‹ L ‹ fiK
T E M E L GÖS T ERGE LER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1. Nüfusun Ekonomideki Yeri ve Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2. Dünya Nüfusunun Geliflimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10
3. Nüfusun Geliflimi ve Art›fl H›z› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12
4. Nüfusun Yerleflim Bölgelerine Göre Da¤›l›m› ve
Nüfus Yo¤unlu¤u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16
5. Nüfusun Nitelikleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
6. ‹nsani Geliflme Endeksi ve Nüfus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21
7. Türkiye’de Aktif Nüfus, ‹stihdam, ‹flsizlik ve ‹flgücü Maliyeti . . . . .25
8. Nüfus ve Sosyal Güvenlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
9. D›fl Ülkelere Giden ‹flgücü ve Yurt D›fl›ndaki Türk Vatandafllar› . . .29
III.
fiME FA R K L I L I K L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
BÖLGESEL GEL‹fiM
I V.
T Ü RK‹ YE’ N ‹ N DÜ N YA EKON OM‹S ‹ NDEK‹ YER‹ . . . . . . . . . . . . . . .34
1. Dünya Ekonomisi ve Türkiye . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
2. Türkiye Ekonomisi ve 2023 Hedefleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3. Birleflmifl Milletler Biny›l Kalk›ma Hedefleri ve Türkiye . . . . . . . . . 39
‹K ‹N C ‹ B ÖL Ü M
fiME S T R ATE J‹ S ‹ V E
M ‹ L L ‹ GEL‹R, UZUN VADEL‹ GEL‹fiM
ONUNCU K A L K I N M A P L A N I
I.
fi ‹M‹ VE
U LU SAL GEL‹R HES APLARI NI N TAR‹HS EL GEL‹fi‹
HE SAP LAMA Y ÖNT EML ER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43
1. Tarihsel Geliflim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43
viii
2. Hesaplama Yöntemleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47
3. Milli Gelir ve Kay›t D›fl› Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .53
II.
GSYH V E K‹ fi‹
fi‹ B AfiI
fiI NA GEL‹R‹ N
1. GSYH’n›n Geliflimi . . . . . . . .
2. Kifli Bafl›na Gelirin Geliflimi . .
GEL‹fi‹
fi ‹M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
III.
P LA N LI DÖNEMDE BÜYÜME HIZLARI, BÜYÜME N‹N
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
K AY N A K L A R I VE SEKTÖREL GEL‹ fiM
I V.
T Ü R K ‹ Y E EKONOM‹S‹NDE SERMAYE B ‹ R ‹ K ‹ M ‹ . . . . . . . . . . . . . . 72
V.
fiME ST RAT E J ‹ S ‹ VE
UZUN VADEL‹ GEL‹ fiM
ORT A VADEL‹ PROGR AM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
T Ü RK ‹Y E' D E G E L‹ R D A ⁄ I LI M I
I.
G EL‹ R DA⁄ I LI MI KAV R A M I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
II.
fi ‹ T S ‹ ZL ‹ K K R ‹ T E R L ER ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . .83
G E L‹ R D A⁄ I L I M I Efi‹
III.
DÜNYA Ü LKELER‹NDE GEL‹R DA⁄I LI MI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .86
I V.
T ÜRK‹ YE'DE GEL‹ R DA⁄I LIMI V E SONUÇLARI . . . . . . . . . . . . . . .91
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
fiK‹ S‹
TÜRK‹Y E EK ONOM‹S‹ NDE YOKSULLUK V E YOLSU ZLUK ‹ L‹ fiK
I.
YOKS ULLUK K AV R A M I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107
II.
T Ü R K ‹ Y E ’ D E YOKS ULLU K . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110
III.
fi K ‹ S ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .113
YOLSUZLUK VE YOKS ULLU K ‹ L ‹ fiK
I V.
YOLSUZLUK L‹G‹NDE TÜ RK‹YE’ N ‹N KO NU MU . . . . . . . . . . . . . . .118
fi‹NC‹ BÖLÜM
BEfi‹
fiMELER
KAMU MAL‹ YES‹NDE GEL‹fiM
I.
M A L ‹ Y E PO L ‹ T ‹ K A S I VE BÜ T Ç E K A PS A M I N D A K ‹
fi ‹ K L‹ K LE R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123
D E⁄ ‹ fi‹
II.
5 0 1 8 SAY I L I K A M U M A L ‹ YÖ N E T ‹ M ‹ VE K ON T R O L YASA SI . . . . .125
III.
fi‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .127
TÜ RK‹YE’DE B ÜTÇEN‹N GEÇM‹fi‹
I V.
BÜTÇEN‹N FO NK S‹ YO NL ARI VE ‹ L K E L E R ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . .128
V.
KAMU H AR C A M A LA R I K AV R A M I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .129
VI.
T Ü R K BÜTÇE S ‹S TEM‹ N DE HARC AMALARI N
S I N I F LA ND I RI L MA S I VE GENEL DEVLET DENGES‹ . . . . . . . . . . .132
V I I.
fi MELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .135
H AR C AM AL ARDAK‹ GEL ‹fiM
1. Genel Olarak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .135
2. Ekonomik Ay›r›ma Göre Harcamalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .139
ix
3. Fonksiyonel Ay›r›ma Göre Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .129
V I I I.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .143
GEL‹RLERDEK‹ GEL‹fiM
I X.
KAMU BORÇ Y ÖN ET ‹ M‹ VE KAMU K E S ‹ M ‹
BORÇLANMA GERE⁄‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .147
X.
fiI FON LAR . . . . . . . . . . . . . . . .154
KAMU ÖZEL FON LARI: BÜTÇE DIfiI
XI.
GENEL DEVLET GEL‹R VE HARCAMALARI:
GENEL DEVLET DENGES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159
XII.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .160
VERG‹ YÜKÜ NDEK‹ GEL‹ fiM
X I I I.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . .162
BÜTÇE BÜYÜKLÜKLER‹NDEK‹ GEL‹fiM
X I V.
ONUNCU K A L K I N M A P L A N I ’ NDA MA L ‹ YE P O L ‹ T ‹ K A S I N I N
AMAÇ VE HEDEFLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .165
A L T I N C I B Ö LÜ M
DEVLET BORÇLARI: ‹Ç VE DIfi BORÇLAR
I.
II.
KAMU B ORÇ LARI VE T Ü R K ‹ Y E ’ D E DURUM . . . . . . . . . . . . . . . . .167
‹ Ç B O R ÇL A R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Tan›m ve Kapsam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. ‹ç Devlet Borçlar›ndaki Geliflmeler . . . . . . . . .
3. ‹ç Borç Stoklar›n›n Yap›s› ve Alacakl›lara Göre
.......
.......
.......
Da¤›l›m›
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.170
.170
.173
.179
III.
DIfi B ORÇ LAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Tan›m ve Kapsam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Dünya Ekonomisinde D›fl Borç Sorunu ve D›fl Borç Yükü
3. Osmanl› Devletinde D›fl Borçlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4. Türkiye Cumhuriyetinde D›fl Borçlar . . . . . . . . . . . . . . . .
5. D›fl Borç Oranlar›ndaki Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.180
.180
.183
.188
.194
.205
I V.
K A MU F ‹ N A N S M A N I V E B O R Ç Y Ö N E T ‹ M ‹ N ‹ N
YEN‹DEN DÜZENLENMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .209
Y E D ‹ N C‹ B Ö L Ü M
fiMELER
T ARI M SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
I.
T ARI M S EKT ÖRÜNÜ N TA N I MI , KA P S AMI V E ÖZ E LL ‹ K LE R‹ . . . .211
II.
OSMAN LI DEV LET ‹’ NDE TAR I M S EK TÖ RÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . .213
III.
CUMHUR‹YET DÖNEM‹NDE TAR I M S EK TÖ RÜ . . . . . . . . . . . . . . .215
I V.
T A RI M S E K T Ö R Ü N Ü N T Ü R K ‹ Y E E K O N O M ‹ S ‹ N D E K ‹
YER‹ VE ÖN EM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .222
V.
T AR I MS A L Ü RE T‹ M VE DESTEKLEME P O L ‹ T ‹ K A L A R I . . . . . . . . .232
VI.
V II.
GÜNEYDO⁄U ANADOLU P ROJES ‹ VE T A R I M S EKT ÖRÜ
. . . . . . .241
OECD T ÜRK‹YE T A R I M DE⁄ERLEND‹RME RAP ORU . . . . . . . . . .244
x
SE K‹ Z ‹ N C ‹ B Ö L ÜM
fiMELER
SANAY‹ SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
I.
fiME OLGUSUNUN
SANAY‹ SEKTÖRÜN ÜN TANI MI, SAN AY‹LEfiM
K A P S A M I V E ‹ T H A L ‹ K AM E S ‹ S T R AT E J ‹ S ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
I I.
fi‹ M‹ . . . . . 249
OSMANLI DEVLET‹NDE SANAY‹ SEKTÖRÜ NÜN GEL‹fi‹
III.
fi MELER:
C UM HUR‹ YET ’ ‹N ‹ LK ON Y ILI N DA S EKT ÖRDEK ‹ GEL‹ fiM
fi ‹M E A⁄ IR LI K V ER EN YI LLA R . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
Ö ZEL G ‹ R‹ fi‹
I V.
‹ T H A L ‹ K A M E C ‹ V E K O R U M A C I D Ö N EM :
fi M E Y I L L A RI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
DEVLET Ç‹ SANAY ‹ L E fiM
1. Kapsam ve Temel ‹lkeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
2. Uygulama Sonuçlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263
V.
L‹B ERAL DÖNEME GEÇ‹ fi V E PLANLI KALKIN MAYA
KADAR OLAN DÖNEM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270
VI.
1980 SONRASI DÖNEM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276
V II.
fi‹M . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280
SANAY ‹DE YAP ISAL DE⁄‹ fi‹
1. Sektördeki De¤iflim, Büyüme H›z›, GSYH Pay›ndaki
Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .282
2. Sanayi Ürünleri ‹hracat› ‹çinde ‹malat Sanayi Ürünleri
Pay›ndaki Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284
3. Sanayinin Rekabet Gücü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285
V I II .
fiMELER VE SORUNLAR . . . . . . . . . 287
SANAY‹ SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
IX .
SANAY‹ S EKT ÖRÜNDE KOB‹’ LER V E ÖNEMLER‹ . . . . . . . . . . . . 290
X.
fi ME
T ÜRK‹YE EKON OM‹ S‹N DE SANAY‹LEfiM
fi ‹ M . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292
P O L‹ T ‹ K ALA RI V E DE ⁄‹ fi‹
DOKUZUNCU BÖLÜM
fiMELER
ENERJ‹ SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
I.
T ANI M VE KAP S AM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293
II.
MEVCUT DURUM VE YAPISAL DÜZENLEMELER . . . . . . . . . . . . . 295
III.
E N E RJ ‹ T Ü K E T ‹ M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298
I V.
EN ER J‹ Ü RE T‹ M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300
V.
N ÜKLEER ENER J‹ VE TÜ RK‹YE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301
VI.
E L EK T R ‹ K E N E RJ ‹ S ‹ Ü R E T ‹ M ‹ VE T Ü K E T ‹ M ‹ . . . . . . . . . . . . . . . 305
V I I.
ONUNCU K A L K I N M A PL AN I’ N DA EN ER J‹
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308
SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
ONUNCU BÖLÜM
fiMELER
H‹ Z ME TL ER SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
I.
H‹ZMETLER SEKTÖRÜNÜ N TAN I M I V E K AP S AM I . . . . . . . . . . . . 311
xi
II.
T Ü RK ‹Y E’ DE H‹ ZM ET LER S EKT ÖR Ü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315
III.
fiTIRMA S EKTÖRÜ NDE GEL‹fiM
fi MELER
ULAfiT
1. Karayollar› ve Ulaflt›rmas› . . . . . . . . . . . .
2. Demiryollar› ve Ulaflt›rmas› . . . . . . . . . . .
3. Denizyollar› ve Ulaflt›rmas› . . . . . . . . . . .
4. Havayollar› ve Ulaflt›rmas› . . . . . . . . . . .
5. Boru Hatlar› ve Tafl›mac›l›¤› . . . . . . . . . .
I V.
fiM E SE KT ÖRÜ N DE GE L‹ fiM
fiM ELER . . . . . . . . . . . . . . . 327
HA BE RLE fiM
V.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331
T ‹CARET S EKT ÖRÜ NDE GEL‹fiM
VI.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333
TUR‹ZM SEKTÖRÜNDE GEL‹fiM
V I I.
fi AAT, MÜ HEN D‹S L‹ K-M‹M ARLIK, T EKN ‹K MÜ fiA
fiAV ‹ R L ‹ K
‹ NfiA
V E M Ü T E A H H ‹ T L ‹ K H ‹ Z M E T L E R ‹ S E K TÖ R ÜN D E
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .337
GEL‹fiM
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
316
318
319
321
324
325
O N B ‹R ‹ N C ‹ B Ö L Ü M
fiEBBÜSLER‹
KAMU ‹ KT‹ SAD‹ TEfiE
I.
fi EBB ÜS LER‹ N‹ N TA N IM I , KA PS A MI VE
KAMU ‹ KT‹S AD‹ TEfiE
S I N IF LAN DI RM AS I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341
II.
fiEBBÜSLER‹N‹N OLUfiU
fiUMU . . . . . . . . . . . . . 347
KAMU ‹KT‹SAD‹ TEfiE
III.
fiEBBÜSLER‹NDE YEN‹DEN
KAMU ‹KT‹SAD‹ TEfiE
fiMALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358
DÜZENLEME ÇALIfiM
I V.
fi EBB ÜS LER‹ N‹ N T ÜRK ‹YE
KAMU ‹KT ‹S AD‹ T EfiE
EKONOM‹ S‹N DEK‹ YER‹ VE ÖNEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363
V.
fi LI C A S OR U N LA RI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366
K ‹ T ’ LE R‹ N B A fiL
O N ‹K ‹ N C ‹ B Ö L Ü M
KAMU ‹KT‹SAD‹ T EfiEB BÜSLER‹N ‹N ÖZELLEfiT ‹R‹LMES‹
I.
fi T‹ RMEN‹ N TA N I MI V E KAP S A MI . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371
ÖZELLEfiT
I I.
fiT ‹ RMEN ‹N AMAÇL ARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376
ÖZE LLEfiT
III.
fiT‹ RMEDE BAfiA
fiARI fiA
fi ART L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380
ÖZELLEfiT
I V.
fi T‹ RMEN‹N GEÇ M‹fi‹
fi ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . 381
T ÜRK‹ YE’ DE ÖZELLEfiT
V.
fiT‹RMEDE YASAL DÜZENLEMELER . . . . . . . . . . . . . . . 387
ÖZELLEfiT
1. Yasal Düzenlemeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387
2. 4046 ve 5398 Say›l› Özellefltirme Yasalar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390
VI.
fiLAR VE ‹ M T ‹ YA ZL I H‹SSE
S T R AT E J ‹ K KURULUfiL
. . . . . . . . . . . . 396
V I I.
fi T‹RME YÖN T E MLE R‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397
ÖZELLEfiT
V I II .
fi T‹RME UYGULAMALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399
ÖZELLEfiT
IX .
fiT‹RMEDE K A R fiI
fi I L A fiI
fi I L A N SORUNLAR . . . . . . . . . . . . . . 403
ÖZELLEfiT
X.
GENEL DE⁄ERLEND‹RME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403
xii
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
PA RA VE BAN KA
I.
T ÜRK‹YE EKONOM‹ S‹N DE PA R A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407
1. Osmanl› Devleti’nde Para . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407
2. Türkiye Cumhuriyeti’nde Para . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409
3. Parasal Kavramlar ve Merkez Bankas› Analitik Bilançosu . . . . . . 412
4. Emisyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .416
5. Para Arz› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418
6. Mevduat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421
7. Krediler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421
II.
T Ü RK‹ YE EKO NO M‹S ‹ N DE B ANK AC IL IK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .423
1. Tarihsel Geliflim Sürecinde Bankalar›m›z . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423
2. Bankac›l›k Sektörünün 1980 Sonras› Geliflimi ve
‹slami Bankac›l›k . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425
3. Türk Bankac›l›k Sisteminde Yap›sal Düzenleme ve
De¤iflim Süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429
A. Genel Olarak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .429
B. Bankac›l›k Sektöründe De¤iflim ve Yeniden Yap›lanma . . . . . .430
C. Bankac›l›k Sektöründe Yabanc› Bankalar›n Yeri ve
Basel Kriterleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .437
4. Bankac›l›k Sektörü ve Ödeme Sistemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441
ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM
T Ü R K ‹ Y E C U M H U R ‹ Y E T ‹ M E RK E Z B A N K AS I V E
T ÜRK ‹ YE’ D E S E RM AYE P ‹ YA SA L A R I
I.
T.C. MERKEZ B AN KASI
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445
1.
2.
3.
4.
Merkez Bankac›l›¤›nda Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . .
T.C. Merkez Bankas›’n›n Kurulmas› . . . . . . . . . . . . . .
4651 Say›l› Yasa ile Yap›lan Düzenlemeler . . . . . . . . .
Merkez Bankas›’n›n Görevleri, Yetkileri, IMF ve Dünya
Bankas› ile ‹liflkiler ve Merkez Bankas› Bilançosu . . . .
5. Merkez Bankas›’n›n Kur, Faiz ve Para Politikalar› . . . .
II.
. . . . . . . . 445
. . . . . . . . 446
. . . . . . . . 448
. . . . . . . . 452
. . . . . . . . 455
T ÜRK‹ YE' DE S ERMAY E P ‹ YA S A L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459
1. Tan›m, Kapsam ve Borsalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459
2. Sermaye Piyasas›n›n Oluflumu ve ‹stanbul Menkul
K›ymetler Boras›: B‹ST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461
3. Türkiye’de Sermaye Piyasas›n›n Geliflimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466
4. Sermaye Piyasas› Kurumlar› ve Araçlar›
. . . . . . . . . . . . . . . . . . 469
5. ‹stanbul Alt›n Borsas› ile Vadeli ‹fllem ve Opsiyon Borsas› . . . . . 470
xiii
fi‹NC‹ BÖLÜM
ONBEfi‹
F ‹ YATLAR GENEL SEV‹YES‹NDE GEL‹fiMELER:
ENFLASYONDA H IZ L I DÜfiME
I.
ENFLASYONUN TAN I MI V E KAP S A MI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473
II.
DÜNYA ÜLKELER‹NDE ENFLASYON . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477
III.
T ÜRK‹YE'DE ENFLASYON . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 479
1. Türkiye'de Enflasyonun Ölçülmesinde Fiyat Endeksleri . . . . . . . 479
2. Fiyat Art›fllar› ve Enflasyon Hedeflemesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482
A. Türkiye Ekonomisinde Fiyat Art›fllar› ve Enflasyon . . . . . . . . .482
B. Enflasyon Hedeflemesinin Tan›m› ve Kapsam› . . . . . . . . . . . . .487
C. Türkiye’de Enflasyon Hedeflemesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .489
3. Türkiye'de Enflasyonun Sebepleri ve 10. Plan’da
Enflasyon ve Para Politikas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496
I V.
T Ü R K L‹RASINDAN S I FI R AT ILM ASI VE YEN‹ T Ü R K L‹ RAS I . . . . . 499
ON A L TI N C I BÖLÜM
T ÜR K ‹ Y E E K O N O M ‹ S‹ ND E 19 58 - 2 00 0
D Ö NE M‹N DE K ‹ E K ONO M ‹K ‹ST ‹KR A R KA R A RL A RI
I.
‹ S T ‹ K R A R P O L ‹ T ‹ K A L A R I N I N TANI MI VE
‹ S T ‹ K R A R K A R A R L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507
II.
T Ü R K ‹ Y E E K O N O M ‹ S ‹N D E 1 95 8 , 19 7 0, 1 9 78 VE 1 9 79
E K O N O M ‹ K ‹ S T ‹ K R A R K A R A R L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 513
III.
2 4 O C A K 1 9 8 0 ‹ S T ‹ K R A R K A R A R L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 520
I V.
fiUBAT 1 9 8 8 ‹ S T ‹ K R A R K A R A R L A R I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 524
4 fiU
V.
5
1.
2.
3.
N ‹S AN 19 9 4 ‹S T‹ KRAR KARARLARI
Kararlara Yol Açan Ekonomik Ortam .
Kararlar›n Amaçlar› . . . . . . . . . . . . . .
Kararlar›n Sonuçlar› . . . . . . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
526
526
530
532
VI.
fi L A RI V E T Ü R K ‹ Y E . . . . . . 534
K R E D‹ DERECELEND‹RME KURU LUfiL
V II.
fiMELER . . . . . 539
5 N ‹S AN 1 99 4 S ONRAS I NDAK‹ EK ONOM‹ K GEL‹fiM
V I II .
1997 GÜNEYDO⁄U A S YA K R ‹ Z ‹ V E 1 9 9 8 K R ‹ Z‹ , OLA⁄ANÜSTÜ
DURUM KRED ‹S ‹, T OB ‹N V ER G‹ S ‹ V E T Ü RK ‹ YE ’ YE E T K ‹ L E R ‹ . . 541
ON YED‹NC‹ BÖLÜM
T ÜRK‹YE EKONOM‹ S‹N DE KAS IM 2000 VE fi UBAT 2 0 0 1
K R ‹ Z L E R ‹ , K R ‹ Z L E R ‹ Ö NL E M E Y E Y Ö N E L ‹ K 1 9 9 9 - 2 0 0 1
E K O N O M ‹ K ‹ S T ‹ K R A R K A R A R L A R I VE I M F ‹ L E ‹ L ‹ fiK ‹ L E R ‹
I.
fi UBAT 2 0 0 1 K R ‹ Z L E R ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547
KASIM 200 0 VE fiU
II.
S I C AK PA R A N I N K R ‹ Z L ER E E T K ‹ S ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549
xiv
III.
fiUBAT 2 0 01 KR ‹ Z‹ N ‹N S ON U Ç LA RI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 551
fiU
I V.
9 A RALI K 1 9 99 E KONOM ‹K ‹ ST ‹K RAR KARARLARI VE
fiÜRME PROGRAMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554
ENFLASYONU DÜfiÜ
V.
1 4 N ‹ SA N 2 0 0 1 EKO N O M ‹ K ‹ ST ‹ KR AR KA RARL ARI V E
GÜÇLÜ EKONOM‹YE GEÇ‹fi PR O G RA M I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559
VI.
GÜÇLÜ EKONOM‹YE GEÇ‹fi PROGRAMI KAPSAMINDA
ENFLASYON HEDEFLEMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 563
V II.
‹ S T ‹ KR A R P O L‹ T ‹ KA L A R I V E U LU S L A R AR A S I PARA FONU . . . . 565
V I II .
E K O N O M ‹D E ‹ S T ‹ K R A R V E M A A S T R ‹ C H T
KR ‹ TE RLER ‹ NE U Y UM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .573
IX .
fi K ‹ S ‹ . . . . . . . . . . . .576
EK ON OM‹ K ‹ S T ‹ K R A R S ‹ YA S ‹ ‹ S T ‹ K R A R ‹ L ‹ fiK
ONSE K‹ Z‹ NC‹ BÖLÜM
Ö DE M EL E R D E N GE S ‹ P O L ‹ T ‹ K AS I V E
ÖDEMELER DENGES‹NDE GEL‹fiMELER
I.
ÖDEMELER DENGES‹ P OL‹ T‹KASI NIN TA N I MI V E KAP S A MI . . . 581
II.
TÜ RK‹ YE’ DE ÖDEMELER DENGES‹ POL‹T ‹KASI UYGULAMASI . 588
III.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . 590
ÖDEMELER DENGES‹NDEK‹ GEL‹fiM
1. Genel Durum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 590
2. Cari ‹fllemler Hesab›ndaki Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 594
3. Sermaye ve Finans Hesab›ndaki Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . 598
4. Resmi Rezervlerdeki Geliflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 598
5. Net Hata ve Noksan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599
6. Genel Denge . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .599
I V.
D I fi T ‹ C AR E T P O L‹ T ‹ K A S I N I N K A P S A M I VE
‹ HR A C AT S T R AT E J ‹ K P L A N I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 600
1. D›fl Ticaret Politikas›n›n Kapsam› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 600
2. 2023 Türkiye ‹hracat Stratejisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 601
V.
fi‹ M‹ . . . . . . . . . . 602
OSMANLI DEVLET‹ ’ NDE DI fi T‹ CARET‹ N GEL‹fi‹
V I.
DI fi T ‹ CA RET ‹N TÜ RK‹ YE EKO NOM ‹S ‹ NDE K‹ YER ‹ V E ÖNE M‹ . 603
V I I.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . 605
DIfi T‹ CARET DE⁄ERLER‹ NDEK‹ GEL‹fiM
V I I I.
DIfi T ‹CARET‹ N BÖLGELER E VE Ü LKELERE GÖRE DA⁄ILIMI . . 616
ONDOKUZUNCU BÖLÜM
DIfi T ‹C AR E T VE SERBEST BÖLGE R E J ‹ M L E R ‹
I.
‹ H R A C AT R E J ‹ M ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 621
1. Tan›m› ve Kapsam› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 621
2. Hariçte ‹flleme Rejimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 623
3. ‹hracat fiekilleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 624
4. ‹hracat Ödemeleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .625
xv
II.
fi ‹M ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 627
‹ HR A C AT R EJ ‹ M‹ N ‹ N GEL ‹ fi‹
III.
‹ HR A C AT R E J ‹ M ‹ N ‹ N ‹ LK E L E R ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 629
I V.
‹ T H A L AT R E J ‹ M ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 632
1. Tan›m› ve Kapsam› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 632
2. Dahilde ‹flleme Rejimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 633
V.
fi ‹ M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 635
‹ T H A L AT RE J‹ M‹ N ‹ N G EL ‹fi‹
VI.
‹ T H A L AT R E J ‹ M ‹ N ‹ N ‹ L K E L ER ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 638
V II.
fi ‹M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 643
‹ T H A L AT P O L ‹ T ‹ K A S I N I N GEL‹fi‹
V I II .
‹ T H A L AT TA GÖZET‹M VE KORUNMA ÖNLEMLER‹ . . . . . . . . . . . 652
IX .
SERBEST BÖLGE REJ‹M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 655
X.
TÜRK‹YE'DE SERBEST BÖLGELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 659
XI.
SERBEST BÖLGELERDE FAAL‹ YETT E BU LUN MAK ‹S TEYEN
fi ‹ R K E T L E R ‹ Ç ‹ N K R ‹ T E R L E R V E SA⁄LANAN T E fiV
fi V ‹ KL E R . . . . . 661
fi‹
1. Serbest Bölgelerde Faaliyette Bulunmak ‹steyen fiirketler
‹çin Kriterler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 661
2. Serbest Bölgelerdeki fiirketlere Sa¤lanan Teflvikler . . . . . . . . . . . 661
Y‹RM ‹N C ‹ B Ö LÜM
‹H R A C AT I T E fi V ‹ K P O L ‹ T ‹ K A S I
I.
fi V ‹ K P O L ‹ T ‹ K A S I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .665
‹ HR A C AT I T E fiV
1. Tan›m› ve Kapsam› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 665
2. ‹hracat› Teflvik Önlemleri ve Ekonomik Etkinlik Sorunu . . . . . . . 666
3. ‹hracat› Teflvik Politikas›n›n Tarihsel Geliflimi . . . . . . . . . . . . . . 668
II.
fi V ‹ K P O L‹ T ‹ KA S I K AP S AM I N D A DE V L ET
‹ HR A C AT I T E fiV
fi V ‹ K L E R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 673
YA R DI M LA RI V E D‹⁄ER T E fiV
III.
fi V ‹ K P O L ‹ T ‹ K A S I KAP S AMI N DA
‹ HR A C AT I T E fiV
fi MAL ARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 678
O FFS ET AN L AfiM
Y ‹ R M‹ B ‹ R ‹ N C ‹ BÖLÜM
D Ö V ‹Z R E J ‹M ‹ VE D Ö V‹ Z K U R U PO L ‹ T‹ K A SI
I.
DÖV ‹ Z RE J‹M‹ N ‹N TAN I M I V E K AP S AM I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 683
II.
fi‹ M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 686
DÖV ‹ Z RE J‹M‹ N ‹N TAR‹ HS EL GEL‹ fi‹
III.
U LU SLARARASI PARA FON U AÇIS IN DAN TÜRK‹ YE’DE
DÖV‹Z REJ‹M‹ VE KONV ERT ‹ B ‹ L ‹ T E . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 689
I V.
T Ü R K PAR A S I K I Y ME T ‹ N ‹ KO RU MA H AK K I N D A 3 2 S AY I L I
KAR ARA GÖRE DÖV ‹ Z REJ‹ M‹ N‹ N ES AS LARI . . . . . . . . . . . . . . . 693
V.
T P KK Ç E R Ç E V E S ‹ N D E DÖ V ‹ Z K U R L AR I V E DÖ V ‹ Z E
fi K‹ N ‹ fiL
fi LE ML ER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 695
‹ L ‹ fiK
VI.
DÖV ‹Z KU RU POL‹ T ‹KAS I VE DÖV‹Z KURU S ‹ S T EML ER ‹ . . . . . . 696
xvi
V I I.
1 9 2 3 - 1 9 2 9 D Ö N E M ‹ N D E D ÖV ‹ Z K U R U P OL ‹ T ‹ K AS I :
T Ü R K L ‹ RA S I N I N KO N V ERT ‹BL OLDU⁄U YILLAR . . . . . . . . . . . . 701
VII I .
1 9 3 0 - 1 9 4 5 D Ö N E M ‹ N D E D ÖV ‹ Z K U R U P O L ‹ T ‹ K A S I :
TÜRK L‹RASININ DE⁄ERL‹ OLDU⁄U YILLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . 702
I X.
1946-1980 DÖNEM‹NDE DÖV‹Z KURU POL‹T‹KASI: ÜÇ BÜYÜK
DEVALÜASYON VE ‹ZLEYEN M‹N‹ DEVALÜASYONLAR . . . . . . . . . 703
X.
MAYIS 1980 SONRASI DÖNEM‹NDE DÖV‹Z KURU
P O L ‹ T ‹ K AS I : T Ü RK L ‹ R A S I N I N K I S M ‹ K O N V ERT ‹ B ‹ L ‹ T E S ‹ . . . . .708
XI.
1 98 9 S ON RASI DÖV‹Z KURU P O L ‹ T ‹ K A S I . . . . . . . . . . . . . . . . . . .711
XII.
RE EL V E E FEKT ‹ F DÖV ‹ Z KU RLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .716
Y ‹ R M ‹ ‹ K ‹ N C ‹ BÖLÜM
YABANCI SERMAY E P O L ‹ T ‹K A S I: DO⁄RUDAN YABANCI YAT I R I M L A R
I.
YABANCI SERMAYE KA PS AMI N DA DO⁄RUDAN YABANCI
YAT I R I M L A R I N T A N I M I VE K A P S A M I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 723
II.
DO⁄RUDAN YABANCI YAT I R I M L A RI N KO R U N M AS I , ‹ K‹
fi M A L A R I . . . . . . . . . 729
T AR AF L I V E Ç O K TA R A F L I YAT I R I M A N L A fiM
III.
DÜNYA EKONOM‹S‹NDE DO⁄RUDAN YABANCI
fi M EL E R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 731
YAT I RI M L AR D AK ‹ G EL ‹ fiM
I V.
DO⁄RUDAN YABANCI YAT IR I M LA R ‹ L E YABANCI PORT F ÖY
YAT IR IM LA R I AR A S IN D AK ‹ FA R K L A R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 734
V.
DO⁄RUDAN YAB AN CI YAT I R I M L A R V E T ‹ C A R E T L E
B A ⁄L AN T I L I YAT I R I M ÖN L E ML E R‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 735
VI.
fi ‹ M‹ . . . 737
T Ü R K ‹ Y E ’ DE YAB ANCI SERMAYE P OL ‹ T ‹ KA S I N I N G EL ‹ fi‹
1. Cumhuriyetten Önceki Dönem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 737
2. Cumhuriyet Dönemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 738
V I I.
fiMELER . . . . . . . . . . . . . . . 742
MEVZUAT TA MEYDANA GELEN GEL‹fiM
V I II .
fiMELER . 746
DO⁄RUDAN YABANCI YAT IRIMLARDA GÖRÜLEN GEL‹ fiM
IX.
YABANCI SERMAYEL ‹ B ‹R F ‹N AN SM AN T EKN ‹ ⁄‹ :
fi L ET, DEVRET MODEL‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 754
YA P, ‹fiL
X.
YABANCI SERMAY E YAT I R I M L A R I V E TA H K ‹ M YASAS I . . . . . . . 758
EKLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
EK: 1 TÜRK CUMHUR‹YETLER‹ ‹LE EKONOM‹K ‹L‹fiK‹LER‹N
GEL‹fiT‹R‹LMES‹NDE B‹R ÇOK TARAFLI DE⁄‹fi‹M MODEL‹ . 760
EK: 2 IMF’YE GÖRE ÜLKE GRUPLARI SNIFLANDIRMASI (2014) . . . 762
K AY N AK Ç A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 765
D ‹Z ‹ N
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .785
TABLOLAR
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
1.7
1.8
1.9
1.10
Tablo: 1.11
Tablo: 1.12
Tablo: 2.1
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
Tablo: 2.8
Tablo: 2.9
Tablo: 2.10
Tablo: 2.11
Tablo: 2.12
Tablo: 2.13
Tablo: 2.14
Tablo: 3.1
Tablo: 3.2
Tablo: 3.3
Tablo: 3.4
Bafll›ca Ülkeler ve Alanlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2
Türkiye’nin Kara S›n›rlar› ile Deniz K›y› Uzunluklar› . . . . . . . . . .6
Dünya Nüfusu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12
Geniflleyen AB’de Nüfus (2003-2050) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
Türkiye’de Nüfus Geliflmeleri ve Tahminleri (2006-2018) . . . . . .16
E¤itim Kademelerinde Ö¤renci Say›lar› ve Okullaflma
Oranlar› (2010-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21
‹nsani Geliflmifllik Endeksi S›ralamas› (2000-2012) . . . . . . . . . .23
Türkiye ve AB’de ‹stihdam ve ‹flgücü Göstergeleri . . . . . . . . . . .27
2012 Y›l›nda ‹flgücünün E¤itim Seviyesi . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
Bölgesel Geliflme ve Rekabet Edebilirlik Alanlar›nda
Geliflme ve Hedefler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32
Ülke Gruplar›n›n Dünya Ekonomisi ‹çindeki Paylar› (2012) . . . .35
Dünya Ekonomisinde Gayri Safi Yurtiçi Has›la
Büyüklükleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36
Osmanl› Devletinde Üretim Faaliyet Kollar›na
Göre Milli Gelir . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
Türkiye’de Kay›t D›fl› Ekonomi Tahminleri (1984-1997) . . . . . . .56
Türkiye’de Kay›t D›fl› Ekonomi Tahminleri (1989-2007) . . . . . . .57
Dünya Ekonomisinde GSYH S›ralamas› . . . . . . . . . . . . . . . . . .59
Kifli Bafl›na Düflen GSYH S›ralamas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
Kifli Bafl›na GSYH (1998-2014) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63
Plan Döneminde Sektörlerin Katma De¤er
Geliflmeleri (2010-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
Dokuzuncu ve Onuncu Plan’›n Seçilmifl Göstergelere
Göre Karfl›laflt›rmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .68
Seçilmifl Baz› OECD Ülkeleri ile Türkiye’nin
Karfl›laflt›r›lmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .68
10. Plan Döneminde Büyüme ve ‹stihdam
Geliflmeleri ve Hedefleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69
Türkiye Ekonomisinde Üretim Faktörleri Art›fllar› . . . . . . . . . . .70
Türkiye Ekonomisinde Üretim Faktörlerinin
Büyümeye Katk›lar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .70
II’nci-VIII’nci Plan Döneminde Büyüme H›zlar›
(Y›ll›k Ortalamalar) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72
Orta Vadeli Program’da Önemli Ekonomik Büyüklükler . . . . . .77
Dünya Ülkelerinde Gelir Da¤›l›m› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88
OECD Üyesi Ülkelerde Vergiler ve Transferler Sonras›
Gini Katsay›s› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
Türkiye'de Kiflisel Gelir Da¤›l›m› (1963-1994) . . . . . . . . . . . . . .93
Eflde¤er Hanehalk› Kullan›labilir Gelire Göre Yüzde
20’lik Gruplar (2011-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .96
xviii
Tablo: 3.5
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Eflde¤er Hanehalk› Kullan›labilir Gelire Göre S›ral›
Yüzde 20’lik Gruplar ve Gelir Türlerine Göre Y›ll›k
Gelirin Da¤›lm› (2006-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .98
3.6 Hanelerin Yüzde 20’lik Dilimlere Göre Maafl ve Ücretlerden
Ald›¤› Pay (Yüzde) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .99
4.1 Gelir Gruplar›n›n Toplam Gelirden Ald›klar› Paylar:
Gini Katsay›s› ve Yoksulluk Oranlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .111
4.2 Yoksulluk S›n›r› Yöntemlerine Göre Kifli Yoksulluk
Oranlar› (2002-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .112
4.3 Yolsuzluk ve Yoksulluk ‹liflkisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .117
4.4 Yolsuzluk Alg›lama Endeksi 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119
5.1 Merkezi Yönetim Bütçesi Büyüklükleri (2012-2014) . . . . . . . .142
5.2 Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi (2011-2014) . . . . . . . . . . . . . .143
5.3 Genel Devlet Toplam Gelir ve Harcamalar› (2010-2014) . . . . .144
5.4 Kamu Kesimi Borçlanma Gere¤i (2010-2014) . . . . . . . . . . . . .151
5.5 AB Tan›ml› Genel Devlet Borç Stoku (2003-2012) . . . . . . . . . .153
5.6 Merkezi Yönetim Toplam Borç Stoku (2003-2012) . . . . . . . . . .154
5.7 OECD Üyesi Ülkelerde Vergi Yükü (1965-2011) . . . . . . . . . . . .162
6.1 Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku (2003-2005) . . . . . . . . . . . .170
6.2 Bafll›ca Ülkelerin Merkezi Hükümet ‹ç Borçlar› (2012) . . . . . . .175
6.3 ‹ç Borçlar›n Alacakl›lara Göre Da¤›l›m› (2009-2013) . . . . . . . .180
6.4 Türkiye’de Sermaye Has›la Oranlar› (1962-2008) . . . . . . . . . .182
6.5 Toplam D›fl Borcu En Çok Olan Ülkeler (2012) . . . . . . . . . . . .184
6.6 Geliflme Yolunda Olan Ülkelerin Toplam D›fl Borç Stoku . . . . .186
6.7 Türkiye’de Destekleme Düzenlemeleri (1961-2008) . . . . . . . . .202
6.8 D›fl Borç Göstergeleri (2010-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .206
6.9 Bafll›ca Ülkelerin Genel Devlet Brüt Borç Stoku/GSYH
Oranlar› (2002-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .207
7.1 Türkiye Tar›m Arazilerinin AKS’ye Göre Da¤›l›m› . . . . . . . . . . .222
7.2 Y›llara Göre Tar›m Arazilerinin Kullan›m fiekillerine Göre
Da¤›l›m› (1990-2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .223
7.3 Türkiye’de Tar›m ve Orman Arazileri (2006-2011) . . . . . . . . . .224
7.4 Bafll›ca Ülkelerde GSYH’n›n Sektörel Da¤›l›m› (1999-2012) . . .228
7.5 ‹lk Alt› Plan Döneminde Tar›m Sektörünün Büyüme H›zlar›,
Sektörün Sabit Sermaye Yat›r›mlar› ve GSY‹H’daki
Pay› (1963-1994) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .230
7.6 Genel Tar›m Say›m Sonuçlar›na Göre ‹flletme Say›s›, Arazi
Miktar› ve Ortalama ‹flletme Büyüklü¤ü (1950-2001) . . . . . . .231
7.7 G›da, Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› Çiftçi Kay›t Sistemi’ne
Göre Ortalama Parsel Say›s› ve Parsel Büyüklü¤ü
(2002-2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .232
7.8 Bitkisel Üretimin Geliflimi (2006-2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . .234
7.9 Hayvansal Üretimin Geliflimi (2006-2011) . . . . . . . . . . . . . . . .235
7.10 Su Ürünleri Üretimin Geliflimi (2006-2011) . . . . . . . . . . . . . . .236
xix
Tablo: 7.11
Türkiye’de ve Seçilmifl Ürünlerde Kendine Yeterlilik
Oranlar› (2006-2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 7.12 Türkiye ve Seçilmifl Ülke ve Ürünlerde Kendine Yeterlilik
Oranlar› (2009) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 7.13 GAP Bölgesi Nüfusunun ‹llere Göre Da¤›l›m›
(2000, 2008, 2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 7.14 GAP Bölgesi’nde fiehirleflme Oran› ve Nüfus Yo¤unlu¤u
(2000, 2008, 2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 7.15 Kifli Bafl›na Gayrisafi Katma De¤er (GSKD) . . . . . . . . . . . .
Tablo: 8.1
Osmanl› Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti'nde Sanayi
Sektöründeki Has›la ve ‹stihdam›n, Nüfusun, Toplam
‹stihdam›n ve Gayri Safi Yurt ‹çi Has›lan›n Y›ll›k Büyüme
H›zlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 8.2
Sektörlere Göre Katma De¤er Geliflmeleri . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 8.3
‹malat Sanayi Temel Göstergeleri (2011-2013) . . . . . . . . . .
Tablo: 8.4
‹malat Sanayi Üretim ve ‹hracat Yap›s› (2003-2012) . . . . .
Tablo: 8.5
Ar-Ge ve Yenilik Alan›nda Geliflmeler ve Hedefler
(2006-2018) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 8.6
Türkiye’de Sanayileflme Politikalar› (1960-2014) . . . . . . . .
Tablo: 9.1
Dünyada Türkiye’de Üretilen Elektri¤in Enerji
Kaynaklar›na Göre Da¤›l›m› (2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 9.2
Ülkelere Göre Nükleer Reaktör Say›lar› (Nisan 2013) . . . . .
Tablo: 9.3
Elektrik Enerjisinde Yak›t Cinslerine Göre Kurulu Güç,
Üretim Kapasitesi ve Üretim De¤erleri (2012-2014) . . . . . .
Tablo: 9.4
Elektrik Üretim ve Tüketiminde Geliflmeler (2000-2014) . .
Tablo: 9.5
Elektrik Enerjisi Üretiminin Enerji Kaynaklar›na Göre
Da¤›l›m› (1990-2014) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 9.6
Enerji Sektöründe Geliflmeler ve Hedefler (2006-2018) . . .
Tablo: 10.1 Hizmetler Sektörü Katma De¤erinin Art›fl H›zlar› ve
GSYH ‹çindeki Pay› (2011-2014) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 10.2 Ulaflt›rma Altsektörlerinde Geliflmeler (2011-2013) . . . . . .
Tablo: 10.3 AB-27 ve Türkiye’de Ulaflt›rma Alt Sektörleri
(2010-2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 10.4 Dünya Deniz Ticaret Filosu (2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 10.5 Ulaflt›rma Sektöründe Geliflmeler ve Hedefler (2006-2018)
Tablo: 10.6 Bilgi ve ‹letiflim Teknolojileri Alan›nda Geliflmeler ve
Hedefler (2006-2018) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 10.7 Perakende Sektörü Yabanc› Yat›r›m Endeksi (2010-2013) .
Tablo: 10.8 Turizm Sektöründe Geliflmeler ve Hedefler (2006-2018) . . .
Tablo: 10.9 Turizm Sektöründe Geliflmeler (2012-2014) . . . . . . . . . . . .
Tablo: 10.10 ‹nflaat Sektöründeki Geliflmeler (2010-2013) . . . . . . . . . . .
Tablo: 10.11 Müteahhitlik Hizmetleri ‹fl Hacmi ve Yap› Malzemesi
‹hracat› (2006-2018) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tablo: 11.1 K‹T’ler Hakk›nda Özet Bilgiler (2012-2014) . . . . . . . . . . . .
Tablo: 12.1 Etki Alan›na Göre Özellefltirmenin Amaçlar› . . . . . . . . . . .
. .237
. .238
. .243
. .243
. .244
.
.
.
.
.257
.280
.283
.286
. .289
. .292
. .302
. .303
. .307
. .307
. .308
. .309
. .316
. .317
. .321
. .323
. .325
.
.
.
.
.
.330
.332
.336
.337
.338
. .339
. .366
. .379
xx
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
12.2
12.3
12.4
13.1
13.2
13.3
Tablo: 13.4
Tablo: 15.1
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
15.2
15.3
15.4
15.5
15.6
15.7
Tablo: 15.8
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
15.9
15.10
15.11
15.12
16.1
Tablo: 16.2
Tablo: 16.3
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
16.4
16.5
16.6
16.7
Tablo: 16.8
Tablo: 16.9
Tablo: 16.10
Tablo: 17.1
Tablo: 17.2
Tablo: 17.3
Tablo: 17.4
Özellefltirme ‹fllemleri (1985-2014) . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Y›llar ‹tibar›yla Özellefltirme ‹fllemleri (1985-2014) . . . . . .
Hazineye Aktar›lan Gelir (1986-2011) . . . . . . . . . . . . . . . .
31 Aral›k 2013 Tarihinde Tedavülde Bulunan Banknotlar
Para Arz› Kavram› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Finansal Hizletlerde Seçilmifl Göstergelerde
Geliflmeler ve Hedefler (2006-2018) . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Bankac›l›k Sektörünün Genel Görünümü (2006-2013) . . .
Seçilmifl Ülkelerde Tüketici Fiyatlar› Art›fl Oran›
(1995-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
TÜFE’nin Alt Tan›mlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Osmanl› Döneminde Enflasyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Türkiye’de GSMH Büyümesi ve Enflasyon (1970-2001) . . .
Türkiye’de Enflasyon Rekorlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Türkiye’de Enflasyon Hedeflemesinin fiartlar› . . . . . . . . . .
Enflasyon Hedeflemesine Uygun Para Politikas›
Uygulayan Ülkeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1970 Sonras› Hükümetlerin Devir Ald›klar›
Enflasyon Oranlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Enflasyon Geliflmeleri ve Tahminleri . . . . . . . . . . . . . . . . .
Enflasyon Hedefi ve Gerçekleflmeleri (2002-2014) . . . . . . .
Dünya’da Paralar›ndan S›f›r Atan Ülkeler . . . . . . . . . . . . .
Türk Liras›’n›n Dolar Karfl›s›ndaki De¤eri (1927-2014) . . .
Uygulanan ‹stikrar Programlar›n›n Ülkelere Göre
S›n›fland›r›lmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1994 Krizinde Türkiye ve Baz› Ülkelerin Kredi Notlar› . . . .
Derecelendirme Kurulufllar› Taraf›ndan Kullan›lan
Derecelerin Efllefltirilmesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Dünyadaki Bafll›ca Kredi Derecelendirme Kurulufllar› . . . .
S&P’un Kredi Notlar› ve Anlamlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Borçlar› Süresinde Ödememe Notlar› . . . . . . . . . . . . . . . . .
Standart & Poors ve Moody's'in Kredi Notlar› ve
Anlamlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Türkiye’nin Kredi Notlar›ndaki Geliflim (2003-2006) . . . . .
Türkiye’de 1994 ve 2001 Döneminde Büyüme H›z›,
Cari ‹fllemler Dengesi, Toptan Eflya ve Tüketici Fiyat
Endeksi (1994-2001) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Türkiye’de 2001-2005 Döneminde GSMH, Enflasyon,
Cari ‹fllemler Dengesi, Cari ‹fllemler/GSMH Oran›
(2001-2005) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1994 ve 2001 Krizlerinde Dolar Kuru . . . . . . . . . . . . . . . .
Türkiye Ekonomisinin Kriz Y›llar›ndaki Temel
Büyüklükleri (1999-2001) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
9 Aral›k 1999 Kararlar›n›n Hedefleri . . . . . . . . . . . . . . . . .
Türkiye’nin IMF’deki Pozisyonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.
.
.
.
.
.401
.402
.402
.417
.418
. .443
. .443
.
.
.
.
.
.
.478
.481
.483
.486
.487
.494
. .495
.
.
.
.
.
.496
.498
.499
.500
.505
. .511
. .527
.
.
.
.
.535
.536
.536
.537
. .537
. .538
. .546
. .546
. .552
. .553
. .558
. .570
xxi
Tablo: 17.5
Tablo: 17.6
Tablo: 17.7
Tablo: 17.8
Tablo: 18.1
Tablo: 18.2
Tablo: 18.3
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
18.4
18.5
18.6
18.7
18.8
18.9
Tablo: 19.1
Tablo: 19.2
Tablo: 21.1
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
Tablo:
21.2
21.3
21.4
21.5
22.1
Tablo: 22.2
Tablo: 22.3
Tablo: 22.4
Tablo: 22.5
Tablo: 22.6
Tablo: 22.7
Tablo: 22.8
AB Üyesi Ülkelerde ve Türkiye’de GSYH/Bütçe
A盤› (2008-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .575
AB Üyesi Ülkelerde ve Türkiye’de Bütçe A盤›/GSYH
(2008-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .576
Türkiye Ekonomisinde Tek Parti ve Koalisyon
Hükümetlerinin Ekonomik Performanslar› (2003-2006) . . . .577
AKP Hükümetleri Döneminde Ekonomik Göstergeler
(2003-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .579
Ödemeler Dengesi (1963-1978) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .591
Ödemeler Dengesi (1998-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .593
10. Plan Döneminde Ödemeler Dengesine ‹liflkin
Geliflmeler ve Hedefler (2006-2018) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .600
Türkiye’nin D›fl Ticareti Etkileyen Faktörler (2011-2014) . . .604
‹hracat›n Ülke ve Fas›llara Göre Da¤›l›m› (2011-2012) . . . . .608
‹hracat›n Sektörel Da¤›l›m› (2011-2012) . . . . . . . . . . . . . . . .608
‹thalat›n Ekonomik Gruplara Göre Da¤›l›m› (2011-2012) . . .611
‹thalat›n Sektörel Da¤›l›m› (2009-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . .611
Cumhuriyet Döneminde D›fl Ticaretin Geliflimi
(1923-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .620
Türkiye’de Faaliyette Bulunan Serbest Bölgeler . . . . . . . . . . .660
Serbest Bölge Faaliyet Ruhsatlar›n›n Konular›na Göre
Da¤›l›m› (01.01.2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .660
TCMB Taraf›ndan Al›m-Sat›m› Yap›lan Döviz
Tutarlar› (2002-2012) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .715
Reel Efektif Döviz Kurlar› (2012-2014) . . . . . . . . . . . . . . . . .717
1900-1946 Döneminde Türkiye’de Dolar Kuru . . . . . . . . . . .719
Türkiye’de Döviz Al›fl (Dolar) Kurlar› (1946–2014) . . . . . . . . 720
Dünya Ekonomisinde Döviz Kurlar› (2002-2012) . . . . . . . . . .721
Dünya Ekonomisinde Uluslararas› Do¤rudan Yat›r›m
Giriflleri (2008-2013) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .733
2013 Y›l›nda En Çok Yat›r›m Çeken Ülkeler . . . . . . . . . . . . .734
Türkiye’ye 1980-2013 Döneminde Gelmesine ‹zin Verilen
Yabanc› Sermaye (Do¤rudan Yat›r›mlar) . . . . . . . . . . . . . . . .750
Türkiye’ye Gelmesine ‹zin Verilen Yabanc› Sermayenin
(Do¤rudan Yat›r›mlar›n) Sektörel Da¤›l›m› . . . . . . . . . . . . . . .751
Türkiye’nin Uluslararas› Do¤rudan Yat›r›m Girifllerinden
Ald›¤› Pay: De¤er ve Yüzde Olarak (2008-2013) . . . . . . . . . . .752
Uluslararas› Do¤rudan Yat›r›m Giriflleri (2002-2013) . . . . . .752
Kurulufl Türlerine Göre Uluslararas› Sermayeli fiirketlerin
Say›s› (1954-2014) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .753
Uluslararas› Sermayeli fiirketlerin Sermaye Büyüklü¤ü
Aç›s›ndan Sektörlere Göre Da¤›l›m› (2013) . . . . . . . . . . . . . . 563
xxii
fi E K‹ L L ER
fiE
Dünyada Küresel Demografik Geliflim (1700-2050) . . . . . . . . . . . . . . . . .11
Türkiye Nüfusunun Yafl Piramidi: 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18
GSYH’n›n Hesaplanmas›nda Üç Yöntem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .49
Temel Fiyatlar ile Üretici ve Tüketici Fiyatlar› Aras›ndaki ‹liflkiler . . . . . .50
Üretimde Sektör Paylar› (1998-2016) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71
Lorenz E¤risi 1994 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .97
Eflde¤er Hanehalk› Kullan›labilir Gelirlerin Lorenz E¤risi (2011-2012) . . .97
Kamu ‹Ktisadi Teflebbüslerinin Devlet Yap›s› ‹çindeki Yeri . . . . . . . . . . .346
Özellefltirmenin Zircirleme Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .378
Özellefltirme Süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .392
Özellefltirme Yöntemleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .398
Yöntemler ‹tibariyle Özellefltirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .399
Türkiye’de Enflasyon Büyüme Trendi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .486
Aç›k Hedefleme Yapan Ülkelerde Hedeflemeyi Yapan Kurumlar . . . . . . .489
Seçilen Enflasyon Hedefinin Niteli¤i (2006) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .492
Seçilen Enflasyon Hedefi (2006) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .492
Türkiye’de Teflvik Araçlar› ve Yetkili Kurumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .674
K I S A LT M A L A R
ABD
ABYKP
AB
ACP
AEA
AET
Age, agk
AID
A‹T‹A
AKDTYK
AMB
AP
APS
AR+GE
AT
ATO
AÜSBF
BAB
BB
BBYKP
BBYSP
BDDK
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
BDT
B‹T‹A
BKK
CCCN
CECA
CHP
COREPER
ÇEAfi
DBYKP
DÇM
DF‹F
DHM‹
D‹BS
D‹E
DLF
DM
DMO
DP
DPT
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Amerika Birleflik Devletleri
Alt›nc› Befl Y›ll›k Kalk›nma Plan›
Avrupa Birli¤i
Asya, Karayip, Pasifik
Avrupa Ekonomik Alan›
Avrupa Ekonomik Toplulu¤u
Ad› geçen eser, kaynak
Uluslararas› Kalk›nma Ajans›
Ankara ‹ktisadi ve Ticari ‹limler Akademisi
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Avrupa Merkez Bankas›
Avrupa Parlementosu
Avrupa Para Sistemi
Araflt›rma Gelifltirme
Avrupa Topluluklar›
Ankara Ticaret Odas›
Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi
Bat› Avrupa Birli¤i
Bankalar Birli¤i
Birinci Befl Y›ll›k Kalk›nma Plan›
Birinci Befl Y›ll›k Sanayi Plan›
Bankac›l›k Düzenleme ve Denetleme
Kurumu
Ba¤›ms›z Devletler Toplulu¤u
Bursa ‹ktisadi ve Ticari ‹limler Akademesi
Bakanlar Kurulu Karar›
Gümrük ‹flbirli¤i Konseyi Nomenklatürü
Avrupa Kömür ve Çelik Toplulu¤u
Cumhuriyet Halk Partisi
Daimi Temsilciler Komitesi
Çukurova Elektrik Anonim fiirketi
Dördüncü Befl Y›ll›k Kalk›nma Plan›
Dövize Çevrilebilir Mevduat
Destekleme ve Fiyat ‹stikrar Fonu
Devlet Hava Meydanlar› ‹flletmesi
Devlet ‹ç Borçlanma Senetleri
Devlet ‹statistik Enstitüsü
Kalk›nma ‹kraz Fonu
Alman Mark›
Devlet Malzeme Ofisi
Demokrat Parti
Devlet Planlama Teflkilat›
xxiv
DTH
DTM
DTSfi
EBK
EBRD
EC
ECO
Eds.
EFTA
EIB
E‹T‹A
EMS
EPB
EPU
ERF
ESEKH
ESO
ETKB
EUREKA
FAO
FEAS
FEOGA
FMS
GAP
GATT
GB
GNS
GSMH
GTB
GT‹P
GTS
Gwh
GYS‹H
GYÜ
HDTM
HES
H‹A
HM
IBRD
ICSID
IDA
IDB
IFAD
IFC
ILO
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Döviz Tevdiat Hesab›
D›fl Ticaret Müsteflarl›¤›
D›fl Ticaret Sermaye fiirketi
Et ve Bal›k Kurumu
Avrupa ‹mar ve Kalk›nma Bankas›
Avrupa Topluluklar›
Ekonomik ‹flbirli¤i Örgütü
Editör
Avrupa Serbest Ticaret Bölgesi
Avrupa Yat›r›m Bankas›
Eskiflehir ‹ktisadi ve Ticari ‹limler Akademisi
Avrupa Para Sistemi
Ekonomik Parasal Birlik
Avrupa Ödemeler Birli¤i
Avrupa ‹skan Fonu
Ekonomik ve Sosyal Etüdler Konferans Heyeti
Efektif Sübvansiyon Oran›
Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanl›¤›
Avrupa Teknolojik ‹flbirli¤i Anlaflmas›
Dünya G›da Örgütü
Avrupa Borsalar› Federasyonu
Avrupa Tar›msal Yönverme ve Garanti Fonu
Yabanc› Askeri Sat›fllar
Güneydo¤u Anadolu Projesi
Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaflmas›
Gümrük Birli¤i
Genel Nüfus Say›mlar›
Gayri Safi Milli Has›la
Garantisiz Ticari Borçlar
Gümrük Tarife ‹statistik Pozisyonu
Genellefltirilmifl Tercihler Sistemi
Milyon kilovatsaat
Gayri Safi Yurtiçi Has›la
Geliflme Yolunda Olan Ülkeler
Hazine ve D›fl Ticaret Müsteflarl›¤›
Hidro Elektrik Santrali
Hanehalk› ‹flgücü Anketi
Hazine Müsteflarl›¤›
Uluslararas› ‹mar ve Kalk›nma Bankas› (Dünya Bankas›)
Yat›r›m Uyuflmazl›klar›n›n Çözümlenmesi Uluslararas› Merkezi
Uluslararas› Kalk›nma Birli¤i
‹slam Kalk›nma Bankas›
Uluslararas› Tar›msal Kalk›nma Fonu
Uluslararas› Finans Kurumu
Uluslararas› Çal›flma Örgütü (Kuruluflu)
xxv
IMF
ISIC
‹BSYP
‹BYKP
‹DT
‹FAD
‹GEME
‹‹BK
‹‹T‹A
‹KO
‹KÖ
‹KV
‹MKB
‹SEDAK
‹SMMMO
‹SO
‹SOD
‹TO
‹Ü‹F
‹V‹K
KBA
KBH
KB‹
KBUB
KBVG
KDV
KE‹
KE‹B
KEP
KHK
K‹K
KKDP
KKGB
KO‹
KOYK
KPK
KP
KZOB
MB
MBP
MDA
MEB
MEDA
METUSD
MIGA
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Uluslararas› Para Fonu
Uluslararas› Standart Sanayi S›n›fland›rmas›
‹kinci Befl Y›ll›k Sanayi Plan›
‹kinci Befl Y›ll›k Kalk›nma Plan›
‹ktisadi Devlet Teflekkülü
Uluslararas› Tar›msal Kalk›nma Fonu
‹hracat› Gelifltirme ve Etüd Merkezi
‹fl ve ‹flçi Bulma Kurumu
‹stanbul ‹ktisadi ve Ticari ‹limler Akademesi
‹flgücüne Kat›lma Oran›
‹slam Konferans› Örgütü
‹ktisadi Kalk›nma Vakf›
‹stanbul Menkul K›ymetler Borsas›
‹sam Konferans›, Ekonomik ve Ticari ‹flbirli¤i Komitesi
‹stanbul Serbest Muhasebeci Mali Müflavirler Odas›
‹stanbul Sanayi Odas›
‹stanbul Sanayi Odas› Dergisi
‹stanbul Ticaret Odas›
‹stanbul Üniversitesi ‹ktisat Fakültesi
‹hracatta Vergi ‹adesi Komisyonu
Kamu Bütçe A盤›
Konsolide Bütçe Harcamalar›
Karadeniz Bak›r ‹flletmeleri
Kifli Bafl›na Ulusal Borç
Konsolide Bütçe Vergi Gelirleri
Katma De¤er Vergisi
Karadeniz Ekonomik ‹flbirli¤i
Karadeniz Ekonomik ‹flbirli¤i Bölgesi
Kilogram Petrol Eflde¤eri
Kanun Hükmünde Kararname
Kamu ‹ktisadi Kuruluflu
Kaynak Kullan›m› Destekleme Primi
Kamu Kesimi Borçlanma Gere¤i
Kamu Ortakl›¤› ‹daresi
Kamu Ortakl›¤› Yüksek Kurulu
Karma Parlamento Komisyonu
Katma Protokol
Kar Zarar Ortakl›¤› Belgeleri
Merkez Bankas›
Merkez Bankas› Paras›
Merkezi Do¤u Avrupa
Milli E¤itim Bakanl›¤›
Akdeniz Kalk›nma Yard›m›
Orta Do¤u Teknik Üniversitesi Geliflme Dergisi
Çoktarafl› Yat›r›m Garanti Anlaflmas›
xxvi
MKE
MTA
NYSE
NSO
OATC
ODTÜ
OECD
OEEC
OGT
O‹K
OKK
Ö‹B
OPEC
OTP
ÖÇH
Ö‹B
ÖYK
PKKK
POAfi
RCD
SBF
SDÇ‹
SDR
SEKA
SEK
SGP
SNA
SPK
SPO
SSCB
SSK
STIC
TAM
TAR‹fi
TBMM
TBB
TBB
TCMB
TDÇ‹
TD‹
TEAfi
TEDAfi
TEFE
TEK
TEP
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Makina Kimya Endüstrisi
Maden Tetkik Arama
New York Borsas›
Nominal Sübvansiyon Oran›
Orta Asya Türk Cumhuriyetleri
Orta Do¤u Teknik Üniversitesi
Ekonomik ‹flbirli¤i ve Kalk›nma Örgütü
Avrupa Ekonomik ‹flbirli¤i Örgütü
Ortak Gümrük Tarifesi
Özel ‹htisas Komisyonu
Ortakl›k Konseyi Karar›
Özellefltirme ‹daresi Baflkanl›¤›
Petrol ‹hraç Eden Ülkeler Örgütü
Ortak Tar›m Politikas›
Özel Çekme Haklar›
Özellefltirme Kapsam›ndaki Kurulufllar
Özellefltirme Yüksek Kurulu
Para Kredi Koordinasyon Kurulu
Petrol Ofisi Anonim fiirketi
Kalk›nma ‹çin Bölgesel ‹flbirli¤i Örgütü
Siyasal Bilgiler Fakültesi
Sivas Demir Çelik ‹flletmeleri
Özel Çekme Haklar›
Selüloz ve Ka¤›t Sanayi Kurumu
Süt Endüstrisi Kurumu
Sat›n Alma Gücü Paritesi
Ulusal Hesaplar Sistemi
Sermaye Piyasas› Kurulu
Devlet Planlama Teflkilat›
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birli¤i
Sosyal Sigortalar Kurumu
Standart Uluslararas› Ticaret S›n›fland›rmas›
Türkiye Araflt›rmalar Merkezi
Tar›m Sat›fl Kooperatifleri Birli¤i
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Bankalar Birli¤i
Türkiye Barolar Birli¤i
Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankas›
Türkiye Demir Çelik ‹flletmeleri
Türkiye Denizcilik ‹flletmeleri
Türkiye Elektrik Üretim Anonim fiirketi
Türkiye Elektrik Da¤›t›m Anonim fiirketi
Toptan Eflya Fiyatlar› Endeksi
Türkiye Elektrik Kurumu
Ton Petrol Eflde¤eri
xxvii
T‹GEM
THY
T‹KA
T‹M
T‹SK
T‹Y
TKGM
TKF
TK‹
TMO
TOBB
TPAO
TPKK
TRIMS
TRIPS
TSKB
TSP
TfiFAfi
TTK
TÜB‹TAK
TÜFE
TÜS‹AD
TÜ‹K
TZDK
UNCTAD
UNDP
UNESCO
ÜBYKP
Vd.
VOBAfi
VDMK
VRH‹
YBYKP
YDK
Y‹
Y‹D
Y‹GTB
YÖK
YPK
YSÜ
YUED
WTO
WWTC
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Tar›m ‹flletmeleri Genel Müdürlü¤ü
Türk Hava Yollar›
Türk ‹flbirli¤i ve Kalk›nma Ajans›
Türkiye ‹hracatç›lar Meclisi
Türkiye ‹flveren Sendikalar› Konfederasyonu
Türkiye ‹statistik Y›ll›¤›
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlü¤ü
Toplu Konut Fonu
Türkiye Kömür ‹flletmeleri
Toprak Mahsulleri Ofisi
Türkiye Odalar ve Borsalar Birli¤i
Türkiye Petrolleri Anonim Ortakl›¤›
Türk Paras› K›ymetini Koruma
Ticaret ile ‹lgili Yat›r›m Önlemleri
Ticaret ile ‹lgili Fikri Mülkiyet Haklar›
Tar›m Sat›fl Kooperatifler Birli¤i
Toptan Sat›fllar Pazar›
Türkiye fieker Fabrikalar› Anonim fiirketi
Türk Tarih Kurumu
Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt›rmalar Kurumu
Tüketici Fiyatlar› Endeksi
Türkiye Sanayici ve ‹fladamlar› Derne¤i
Türkiye ‹statistik Kurumu
Türkiye Zirai Donat›m Kurumu
Birleflmifl Milletler Ticaret ve Kalk›nma Konferans›
Birleflmifl Milletler Kalk›nma Program›
Birleflmifl Milletler E¤itim, Bilim ve Kültür Örgütü
Üçüncü Befl Y›ll›k Kalk›nma Plan›
Ve di¤erleri
Vadeli ‹fllem ve Opsiyon Borsas›
Varl›¤a Dayal› Menkul K›ymetler
Vergi, Resim, Harç ‹stisnas›
Yedinci Befl Y›ll›k Kalk›nma Plan›
Yüksek Denetleme Kurulu
Yap, ‹fllet
Yap, ‹fllet, Devret
Yat›r›mlar› ve ‹hracat› Gelifltirme Teflvik Fonu
Yüksek Ö¤retim Kurumu
Yüksek Planlama Kurulu
Yeni Sanayileflen Ülkeler
Yeni Uluslararas› Ekonomik Düzen
Dünya Ticaret Örgütü (Kuruluflu)
Dünya Turizm ve Seyahat Konseyi
Download

Ürünün içerik detayı için TIKLAYINIZ