http://www.bilisimdergisi.org/s167
AB Adalet Divanı,
“unutulma
hakkı”ndan
yana tavır aldı
“İlgisiz” ve “zamanı
geçmiş” bilgilerin arama
motorlarından isteğe
bağlı olarak silinmesi
yönünde 13 Mayıs’ta
alınan karar, 30 Mayıs’ta
yürürlüğe girdi. Bu, 32
Avrupa ülkesinde özel
hayatla ilgili tartışmalı
linklerin kaldırılmasını
gündeme getirdi.
136
2014 TEMMUZ
“Unutulma hakkı”
, Avrupa
Birliği
Adalet Divanı’na (ABAD) taşındı. Avrupa Birliği Adalet Divanı
(Cour De Justice Des Communautes Europeennes-CVRIA),
13 Mayıs 2014’te, bir İspanyol avukatın Google’a karşı açtığı
davada, Google’ın, kullanıcılarına bazı durumlarda kendileri
ile ilgili bilgilere yönlendiren linkleri silme hakkı tanıması
gerektiğine karar verdi. Talep olması halinde ilgisiz ve
hükümsüz bilgilere yönelik linklerin arama motorlarından
silinmesi gerektiğine karar veren, Google’ın arama
motorunda kişilerle ilgili biriktirdiği verilerin, bireylerce
talep edilmesi halinde silinebileceğine hükmeden Mahkeme,
“kişilerin unutulma hakkı var” dedi.
Mahkeme, “unutulma hakkı” kapsamında, silmemek için
“özel/belirli bir neden” bulunmadıkça, Google gibi bir
arama motorunun bir süre sonra kullanıcılar ile ilgili arama
sonuçlarının silinmesine izin vermesi gerektiğini belirtti.
İnsanların “eksik, ilgisiz ve geçersiz” bilgilerin
kaldırılmasını talep etme hakkı olduğu yönünde
görüş bildiren mahkeme, İnternet ortamındaki
ilgisiz ve geçersiz kişisel verilere yönelik linklerin
bireylerin talebi halinde kaldırılması kararı aldı.
1995 tarihli , “kişisel verilerin kullanılmasına itiraz
etme ve bazı durumlarda bu verilerin silinmesi”
konusunda tanınan haklarla sınırlı “veri koruma
yasası” temelinde alınan karar, Google gibi
şirketlerin, belli bir süre geçtikten sonra mevcut
linkleri silerek kullanıcıların “unutulmalarına”
olanak tanıması gerektiğine işaret ediyor.
Mahkeme, “unutulma hakkı” konusundaki
istisnanın ise “ilgili verinin kamu hayatında
oynadığı önemli rol” ve “halkın ilgili veriye yönelik
yoğun ilgisi” olduğunun altını çizdi. Kararda dikkat
çeken bir başka unsurunu ise, ilgili verilerin
orijinal halinin İnternet sayfalarında yayınlanması
yasal olsa bile Google gibi şirketlerin bu sayfalara
ulaşmak amacıyla verdikleri linkleri kaldırmak
zorunda bırakılabileceğine hükmedilmesi
oluşturdu.
30 Mayıs 2014’te yürürlüğe giren kişilerin
“unutulma” hakkına sahip olduğuna dikkat çekilen
karara göre, 32 Avrupa ülkesinde vatandaşlar,
İnternet üzerinde yayınlanan bir formu doldurarak,
özel hayatlarıyla ilgili “uygunsuz, gereksiz ve
güncelliği kalmamış” bilgilerin kaldırılmasını
isteyebilecek. Kişisel bilgilerin ‘yetersiz, alakasız,
geçersiz veya aşırı’ olduğu hâllerde, kişiler artık
bu bilgilerin Google’ın veri tabanından silinmesini
bireysel olarak talep edebilecek.
İspanyol avukat Mario Costeja’nın, Google’da adıyla
arama yaptığında, 1998’de yaşadığı borcundan
dolayı evini zorla satmak zorunda kaldığına ilişkin
haberin bulunduğu bir İspanyol gazetesine link
verilmesine yönelik olarak 2009’da yaptığı şikâyetçi
olmuştu. İlgili İspanyol makamları, 2010’da,
Google’ın ilgili linkleri kaldırmasını istediyse de
gazeteye yönelik herhangi bir karar alınmamıştı.
Bunun üzerine Google, temyize gitmişti. İspanya
Yüksek Ulusal Mahkemesi de konu hakkında görüş
bildirmesi için davayı ABAD’a taşımıştı. Arama
motorlarının önemli bir hizmet olduğuna, ancak
bunun mahremiyeti korur bir şekilde sağlanması
gerektiğine dikkat çeken ABAD, avukatın 1998’de
yaşadığı vergi sorunlarıyla ilgili ilintileri silmesi
gerektiğine, çünkü bu bilgilerin artık önemli
olmadığını kararlaştırdı.
Karar, tüm arama motorlarını bağlayıcı nitelikte
Mahkemenin kararı yalnız Google için değil tüm
arama motoru servisi sağlayan şirketler için
de bağlayıcı bir konumda. Zira karar metninde
sorumluluğa atıf yapılırken “… arama motorunun
operatörü, kendi yükümlülükleri, gücü ve
yetkinlikleri çerçevesinde, aktivitelerinin direktifin
(95/46/EC) gereksinimlerine uygun olduğundan
emin olmalıdır” denilerek “arama motoru” ifadesi
kullanıldı.
Mahkemenin kararına göre silinmesi istenebilecek
linklerin yönlendirdiği verilerin, talep zamanı
itibariyle AB veri koruma direktifine aykırı olması
gerekiyor. Kararda bu durum, “Veri öznesinin
talebi üzerine, (tarama sonuçları) listesindeki
ilgili linkler, bu an itibariyle, direktife aykırı bir
konumda ise, linklerin ve sonuç listesindeki
bilgilerin silinmelidir” şeklinde ifade ediliyor.
Önceden direktife uygun nitelikte olan verilerin,
sonradan direktife aykırı bir hale gelebileceği ve
silinmesinin istenebileceğini de Mahkeme şu ifade
ile vurguluyor:
“Bu konuda Mahkemenin gözlemidir ki başlangıçta
hukuka uygun bir şekilde işlenmiş doğru veriler
bulunsa dahi, zaman içerisinde, bu veriler, olayın
tüm koşulları değerlendirildiğinde, elverişsiz,
alakasız veya artık ilgili olmayan veya işlenme
amacını aşacak bir niteliğe gelmiş oldukları
hallerde direktife aykırı hale gelebilirler.”
Kararda bu konuda vurgulanan bir diğer nokta
ise kamunun ilgili verilere erişebilmeyi istemekte
haklı olduğu durumlarda, kamuya mal olmuş
kimselerin bu taleplerinin yerine getirilmesinin
gerekmeyebileceği, “… linkler silinmelidir,
meğerki veri öznesinin sosyal hayatta oynadığı
rol, bir arama yapılırken kamunun ilgili verilere
erişebilmesindeki ağır basan bir menfaatini haklı
kılsın” ifadesiyle değerlendiriliyor.
Karar, 28 Avrupa Birliği ülkesi ve Google tarafında
ek 4 ülke (İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre)
için uygulanacak. Kararın Türkiye için uygulanabilir
olup olmadığı konusu tartışılıyor. Bilindiği gibi
Türkiye, AB’ye üye devlet statüsünde değil ancak
aday devlet sıfatını sahip. Adalet Divanı’nın
kararlarının aday ülkeler için uygulanması hukuki
olarak zorunlu değil.
Her gün milyonlarca kişinin kişisel verilerini
toplayarak daha iyi bir arama deneyimi sunmayı
amaçlayan Google, bu verilerin kişi odaklı
reklam için şirketlere satıldığının anlaşılmasıyla
büyük tepki toplamıştı. Mahkemenin kararının
açıklanması üzerine Avrupa’da binlerce kişi
Google’a başvuruda bulundu.
Aslında karar, Avrupa dahilinde herhangi bir
şekilde varlığa sahip her arama motoru için
bağlayıcı nitelikte. Bu kapsama Bing, Yahoo ve
diğer birçok arama motoru da dahil. Google
unutulma hakkı için bir sayfa hazırlayarak oldukça
hızlı bir şekilde hizmete sundu ama henüz Bing
veya Yahoo tarafında böyle bir çalışma ilan
edilmedi.
SEKTÖRDEN YANSIMALAR
AYLIK BİLİŞİM KÜLTÜRÜ DERGİSİ
137
Download

AB Adalet Divanı, “unutulma hakkı”ndan yana tavır