Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus –
Bir Kullanma Kılavuzu
2
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Inhalt
Giriş3
Bölüm 1
İşitme nasıl gerçekleşir?
Uyarı alma
Uyarı iletimi
Uyarı işleme
4
4
5
6
6
Bölüm 2
Kulak çınlamalarının muhtemel nedenleri
8
8
Bölüm 3
Kronik tinnitus nasıl etkiler?
İşitme işlemesi
Bilinçli algılama ve değerlendirme
Otonom reaksiyonlar Psikolojik reaksiyonlar
11
11
12
12
13
15
Bölüm 4
17
Hangi tedaviler mümkün?17
Kronik hastalıkların tedavisi
17
Aydınlatma ve bilgi
19
Psikolojik tedavi
20
Nedensel tedavi 20
Kronik tinnitusta ilaçlar 21
Otonom rahatlama
22
Doğru hareket etme
23
Akustik tinnitus tedavisi
27
Bölüm 5
Benim için optimal tedavi nasıldır?
32
3
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Giriş
"Tinnitus hastası mısınız? Buna zaten bir şey yapılamaz. En iyisi siz
buna alışın." Bu ve benzeri cümleler, bu hastalığa yakalananların
konuya olumlu yaklaşmalarına katkıda bulunmaz. Bununla beraber kronik kulak çınlamalarında da kulak çınlamalarının kalıcı bir
şekilde azalmasını sağlayan, kabul edilmiş ve bilimsel olarak test
edilmiş tedavi yöntemleri vardır.
Bu arada tedavinin başarısı için önemli olan, karmaşık şikayet belirtilerinin tüm yönleriyle dikkate alındığı ve hastalığa maruz kalan
kişinin tedavi planlamasına aktif katılımının sağlandığı kombine
bir yöntemdir. Bunu sağlamak için, öncelikle kronik tinnitusun
neyi etkilediğini ve nasıl böyle kuvvetli bir rahatsızlık olabileceğini
anlamanız önemlidir. Çünkü buradan, doğru kombine edildiğinde
önemli derecede iyileşme sağlayan veya hatta tinnitusu tamamen
ortadan kaldıran tedavi yaklaşımları doğar.
Yani bu hasta broşürü, tinnitusunuz için bir tür kullanma
kılavuzudur ve size belki şimdi özlediğiniz huzura kavuşmanız için
gerekli bilgileri verir.
4
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bölüm 1
İşitme nasıl gerçekleşir?
İşitme, evrim tarihindeki en eski duyulardan biridir ve anne rahminde de en erken gelişen duyudur. Görme, tat veya koku alma
yeteneklerimizden çok önce ilk sesleri duymaya başlarız.
Merkezi işitme işlemesi, bebekliğin ilk aylarında yavaş yavaş
kafada gelişir ve sesleri işlemeyi ve çevremizdeki diğer algılarla
birleştirmeyi öğreniriz. Zamanla kulağın algıladığı akustik uyarıları
sadece aktarmayıp aynı zamanda aktif şekilde değiştiren ve modüle eden hassas bir işitme yeteneği oluşur. Yani bilinçli olarak
işitme, adeta öğrenilmelidir. İşitme yeteneğinin azalması halinde
ise tersine, tekrar unutulur.
İşitme, mekan oryantasyonunda ve iletişimde bize destek olur.
Ayrıca işitme organı, gözlerin aksine kapatamadığımız ve hatta
uykuda bile sesleri işlemeye devam ettiğimiz için, bizi tehlikelere
karşı uyaran en önemli duyu organımızdır. Bu sebepten uyanmak
için optik sinyallerden değil akustik sinyallerden faydalanırız.
İşitmenin özellikle bu görevinin tinnitusta önemli bir rol oynadığını
göreceğiz.
Diğer duyu organlarında da olduğu gibi işitmede duyu organının
uyarı alması, uyarıların sinirlere aktarılması, beyinde merkezi
işleme ve nihayet bilinçli algılama gibi kısımlara ayrılır.
5
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Şekil 1: Kulak anatomisi
Uyarı alma
Kulak, kulak kepçesi ile dış kulak yolundan oluşan dış kulak, kulak
zarı ile üç kulak kemikçiğinden oluşan orta kulak ve salyangoz ile
duyma denge sinirinden oluşan iç kulaktan oluşur.
Dış kulak, ses dalgalarını toplamaya yarar ve kulak kepçesinin konumu ve şekli sayesinde sesin yönünün belirlenmesinde önemli
bir rol oynar. Ayrıca dış kulak yolunda belirli frekanslar titreşim
aracılığıyla yükseltilir. Dış kulak, kulak zarında son bulur.
Orta kulak, ses dalgalarının titreşimlerini kulak zarından alır ve üç
kulak kemikçiği çekiç, örs ve üzengi üzerinden iç kulağa aktarır. Bu
arada ses, kulak kemikçiğinin kaldıraç etkisiyle yükseltilir. Orta kulak hava içerir ve östaki borusu aracılığıyla genizden havalandırılır.
6
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Orta kulak, son kulak kemikçiği üzengi üzerinde iç kulakla birleşir.
Bu arada üzenginin kaidesi, küvetteki bir tıkaç gibi, iç kulaktaki
kemikten bir pencereye yerleşiktir. İç kulağın kendisi bir sıvıyla doludur ve salyangoz ve hemen yanındaki duyma denge sinirinden
oluşur. Üzengiden aktarılan titreşimler, bir dalga gibi salyangozda
devam ederler. Bu dalga, frekansa bağlı olarak salyangozun belirli
bir yerinde azami yüksekliğe ulaşır. Orada iç ve dış saç hücreleri
uyarılır ve işitme sinirlerine gönderilen bir elektrik impulsu oluşur.
Uyarı iletimi
İç kulağın aldığı sinyaller, işitme ve denge sinirleri üzerinden
beyne aktarılır.
Uyarı işleme
Alınan sinyaller, işitme merkezinde bilinçli olarak algılanmadan
önce beynimizin değişik düzeylerinde işlenmeye devam edilir.
İşleme mekanizmaları evrim boyunca gelişmiş olup bilincimizi aşırı bilgiden korumaya yardımcı olur. Bu sebepten konuşma
veya alarm sinyalleri gibi önemli sesler yükseltilir ve rahatsızlık
veren önemsiz sesler veya çevre gürültüleri bastırılır. Yani işitme
işlemesinin ana bölümü bilinçsiz olarak gerçekleşir ve başlangıçta
bilinçli olarak istenilen derecede etki edilemez. Gerçi bilinçli olarak
yoğunlaşarak sesler yükseltilebilir, ama maalesef bilinçli olarak
duymazlıktan gelerek sesler bastırılamaz. Özellikle bu durum tin-
7
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
nitusta önemli bir rol oynar. Modern dille ifade edersek, bu yazılım
kolayca değiştirilemeyeceği veya güncellenemeyeceği için, tinnitus ile mücadelemizde bize zarar vermek yerine yardımcı olacak
şekilde bu yazılımı öğrenmeliyiz.
İşitme işlemesi, görevlerini optimal yerine getirebilmek için merkezi sinir sisteminin diğer kısımlarıyla sıkıca bağlantılıdır. Özellikle tehlike halinde bize alarm veren otonom sinir sistemi, işitme
işlemesi ile sıkı etkileşim halindedir. Bunun kaynağı, işitmenin
bize sağladığı az önce bahsettiğimiz uyarı fonksiyonudur. Çünkü tehlikelere karşı önce uzunca düşünmeden hemen reaksiyon
göstermemiz, evrimsel açıdan çok önemlidir. Mesela gece bir
kapının gıcırdaması veya ambulansın sireni gibi sıradan olmayan veya potansiyel tehdit oluşturan sesler, bu sebepten bizde
stres hormonu salgılar. Bu durum, mesela kas gerilmesinde artış,
nabzın hızlanması veya kan basıncının yükselmesiyle anlaşılır.
Bununla birlikte, tehlike durumlarında doğru reaksiyon göstermek amacıyla mümkün olduğu kadar fazla bilgi alınabilmesi için
akustik bilgiler artık işitme işlemesi tarafından filtrelenmeyip aksine ayırt edilmeden güçlendirilir. Yani işitme işlemesinin az önce
bahsettiğimiz ayırma fonksiyonu, tehlike geçinceye kadar kısa
süreli kaldırılır. Ancak bu durumun sürekli tinnitus halinde ağır
sonuçları vardır. Bunu Bölüm 3'te göreceğiz.
8
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bölüm 2
Tinnitus nasıl meydana gelir?
Sübjektif tinnitus, başkaları tarafından algılanamayan tinnitusu
ifade eder. Sübjektif tinnitus, sinir hücrelerinin işitme merkezi
bölgesinde sürekli uyarılmasına benzer. Böylesi sürekli uyarımlar,
çoğu zaman kulağın hastalanmasından doğar; mesela iç kulaktaki duyu hücrelerinin ölmesi halinde ya da nörolojik hastalıklar
veya çene eklemindeki ya da boyun bölgesindeki tutulmalar
nedeniyle. Kronik kulak çınlamalarının tedavisi için, bu hastalığın
nedeni önemli bir rol oynar ki elbette öncelikle o hastalıklar tedavi edilmelidir. Ancak bu, Bölüm 5'te göreceğimiz gibi tedavinin
sadece bir yönüdür.
Kulak çınlamalarının muhtemel nedenleri
Dış kulak: Mesela dış kulak iltihaplarında dış kulak yolundaki kulak kiri veya şişlikler tinnitusa neden olabilir.
Orta kulak: Havalandırma problemlerinde ilk önce bir vakum meydana gelir ve bunun uzun süre var olması halinde salgı toplanması
(kulak suyu) ya da işitmenin kötüleşebileceği veya tinnitusun
oluşabileceği orta kulak iltihabı meydana gelir.
9
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
İç kulak: İşitme kayıpları ve tinnitus, iç kulağın hasar görmesi haline ortaya çıkabilir. Burada iç kulağın doğal yıpranması, hastalıklı
süreçlerden ayrılmalıdır. Mesela yeni doğan çocuklar, 20 ila 20.000
Hz arasındaki frekansları duyabilirler. İlerleyen yaşlarda duyu hücrelerinin dejenerasyonuyla, başlangıçta yüksek frekanslar daha
çok etkilenmek üzere işitme azalır. Bir yetişkin hala 10.000 Hz duyarken, yaşlılar ancak 2.000 Hz duyabilir. Duyu hücrelerinin ölümü
daima tinnitus ile de bağlantılıdır; çünkü ölü duyu hücreleri, işitme
sinirlerinde kalır ve orada düzensiz uyarılara yol açar. Ancak bu süreç çok yavaş işlediğinden, işitme işlemesi bu kulak çınlamalarını
genel olarak bastırır. Bir patlama travması veya ani bir sağırlık
sebebiyle ani işitme kaybı halinde bu dengeleme süreçleri artık
işlemez ve tinnitus duyulur hale gelir. Yani yaşlanma sürecindeki
doğal işitme kayıpları yanında ani veya hastalıklı iç kulak hasarları
da tinnitusa neden olur. Buna örnek olarak sürekli (>85 dB) veya
akut (>105 dB) gürültü yanında, iltihaplanmalar, morbus meniere, iç kulağa zarar veren ilaçlar ya da akut mikro kan dolaşımı
hasarlarının yol açtığı işitme kaybı sayılabilir.
İşitme denge siniri: Sinir, temporal kemiğin piramit biçimi gösteren kaya (petröz) parçasındaki bir kanaldan çektiği için, damarlar nedeniyle daralmalar veya iyi huylu tümörler ona orada zarar
verebilir ki bu da tinnitusa yol açar.
10
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Çene eklemi ve boyun kasları: Çene eklemi ve boyun bölgesindeki yüksek bir kas gerilmesinin, işitme işlemesi ve büyük ihtimalle
dolaylı olarak iç kulak üzerinde negatif bir etkisi vardır. Kas gerilmesi, stres (içteki gerginlik dıştaki tutulmaya yol açar), yanlış
duruş (oturarak yapılan işler) ve hatalı çene pozisyonlarında sıkça
yükselir. Geniş ve sağlıklı işiten hastalarda stres sonucu çene eklemi problemleri, akut ve kronik tinnitusun en sık rastlanan nedenidir.
Nörolojik nedenler: Neredeyse tüm nörolojik hastalıklar kulak
çınlamalarına yol açabilir. Ancak nörolojik nedenler, sayısal olarak
tali bir rol oynarlar.
Başkaları tarafından da algılanabilen az rastlanan objektif tinnitusta, vücudun her hangi bir yerinde ortaya çıkan ve daha sonra
kulak tarafından rahatsız edici olarak algılanan sesler söz konusudur. Burada sıkça söz konusu olan daha çok kardiyovasküler
hastalıklardaki damar sesleridir.
Önce akut olan tinnitus, ya nedenler devam ettiği için ya da sinir
hücrelerinin aktiviteleri eski haline dönmediği için kronik hale gelebilir.
11
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bölüm 3
Kronik tinnitus
nasıl etkiler?
Kronik tinnitus aslında bir problem olmamalıydı, ne de olsa mesela kalbimizin atışı, kuşların ötüşü, arabaların geçtiği bir sokak veya yağmurun şakırtısı gibi sürekli değişik seslere maruz
kalıyoruz. Buna rağmen tinnitusu büyük bir rahatsızlık olarak
algılarız ve o bizi uzun dönemde gerçekten hasta eder. Burada suç, işitme işlemesinin, tinnitusun bilinçli algılanmasının ve
değerlendirilmesinin, otonom sinir sisteminin ve psikolojinin rol
oynadığı bir gerginlik sürecindedir.
12
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
İşitme işlemesi
Bir tinnitustan bahsettiğimiz zaman, sürekli duyulan ve dışsal
bir ses kaynağından kaynaklanmayan bir sesi kastederiz. Böyle
bir ses, çevreyle mantıklı bir uyum olmadığından ve böylece
açıklanamadığından, ilk önce alışılmamış ve potansiyel tehditkar bir şeyi ifade eder. Ve tinnitus, işitme işlemesi tarafından
bilinçaltında tutarlı bir şekilde güçlendirilir ve böylece birçok vakada daha başlangıçta rahatsız edici olarak algılanır.
Algı
İşitme işlemesi
Kulak
Bilinçli algılama ve değerlendirme
Bir kere bilinçli olarak algılandıktan sonra tinnitus, rasyonel olarak
açıklanamadığı için ve ciddi hastalıklardan dolayı ortaya çıkmış
olabileceği için güvensizlik ve korku üretir. Tinnitus hakkındaki
endişe ne kadar büyükse, ona o kadar çok konsantre olunur ve
bu yöneltme reaksiyonu tinnitusu güçlendirir. Çünkü bilinçli olarak
yoğunlaşarak sesler yükseltilebilir ama bastırılamaz.
13
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Hekimlerin, basının ve bu hastalığa maruz kalan hastaların tinnitus nedenleri ve tadavi imkanları hakkında verdikleri hatalı bilgiler, artan negatif değerlendirme nedeniyle tinnitusu artırır.
Algı
İşitme işlemesi
Kulak
Otonom reaksiyonlar
Hem bu negatif değerlendirme ve artan güvensizlik hem de
işitme işlemesi ile olan sıkı bağlar nedeniyle, otonom sinir sistemi etkinleştirilir. Bölüm 1'de, otonom sinir sisteminin potansiyel tehditkar seslerle karşılaşmamız halinde işitme işlemesi
tarafından etkinleştirildiği zaten gösterilmişti. Aktarıcı maddelerin salgılanmasıyla, konsantrasyon ve uyuma bozuklukları,
heyecanlılık, sinirlilik ve kas tutulmaları gibi tipik stres belirtileri
meydana gelir. Kişi, sürekli gerginlik ve kelimenin tam manasıyla
artık rahatlayamama hissine sahip olur. Evrimsel açıdan tehlike
durumlarında haklılığı olan bu durum, uzun vadede sağlık
14
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
açısından olumsuz etkiler doğurabilir. Bugün artık bildiğimiz gibi
sürekli stres, yaşam kalitesine ve performansa olumsuz etki yapan
ve uzun dönemde ciddi hastalıklara yol açan bir çok bedensel ve
psikolojik belirtileri doğurur.
Algı
otonom
sinir sistemi
İşitme işlemesi
Kulak
Ama otonom sinir sisteminin etkinleştirilmesi, geriye dönük olarak
işitme işlemesini de etkiler. Bir tehlike durumunda doğru reaksiyon gösterebilmek için mümkün olduğunca çok bilgiye sahip olmak
avantajlı olduğundan, işitme işlemesinin doğal filtre fonksiyonu
kaybedilir ve tüm sesler ayırt edilmeden yükseltilir. Böylece bir taraftan tinnitus da daha sesli olur ve diğer taraftan aslında başka
zaman bastırılan diğer gürültüler ve normal çevre sesleri yükseltilir
ki bu, sese karşı aşırı hassaslığa (hiperakuzi) yol açabilir.
Biraz daha basite indirgeyerek, otonom sinir sisteminin tinnitusun
ses ayar düğmesi olduğu söylenebilir. Kişi ne kadar gergin ise, tinnitus o kadar yüksek seslidir ve kişi ne kadar rahat ise, tinnitus da
15
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
o kadar sessiz olur. İç kulak da aynı şekilde otonom sinir sisteminin
sürekli etkinleştirilmesinden etkilendiği için, tinnitus bu yolla da
güçlendirilebilir. Tinnitus stres yapar ve stres tinnitus yapar. Gerçek bir kısır döngü.
Algı
otonom
sinir sistemi
İşitme işlemesi
Kulak
Psikolojik reaksiyonlar
Kronik tinnitus ve sürekli yüksek otonom gerginlik durumu, zamanla psikolojik bir istikrarsızlık doğurur. Bu arada zaten mevcut
olan psikolojik problemler de kötüleşebilir. Özellikle depresif bozukluklar, tinnitusun sık rastlanan bir sonucudur. Hasta kendisini
sağı solu belli olmayan bir hastalığın, bu hastalıkla baş edemeyen
hekimlerin ve anlayışsız insanların kurbanı olarak görür. Sosyal
ilişkiler sıkça zarar görür ve nadiren artan içine kapanıklık ve
çalışma gücünün kısıtlanması görülür. Kendini bu kısır döngüden
kurtarma iradesi ve imkanı, zamanla sürekli azalır ve bu bağlamda
öğrenilmiş çaresizlikten bahsedilir.
16
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bu bağlamda sigorta hukukuyla ilgili tartışmalar ve emeklilik talebi de, kuvvetlendirilmiş algı eğilimini ve şikayet anlatımlarını
teşvik edebileceği için olumsuz etki yapar.
Algı
otonom
sinir sistemi
İşitme işlemesi
Kulak
Psikoloji
17
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bölüm 4
Hangi tedaviler
mümkün?
Gördüğümüz gibi tedavi edilmeyen bir tinnitus, şikayetlerin
artmasına yol açar. Bu artış, evrim süresince oluşan ve normal
şartlarda faydalı olan değişik fonksiyon sistemlerinin tamamen
normal reaksiyonlarına dayanır. Bu reaksiyon kalıpları kolayca
değiştirilemez, aksine tinnitusun güçlenmeyip bastırılması için
bizim bunları öğrenmemiz gerekir. Burada söz konusu olan süreçler tek başına olmayıp birbirleriyle karşılıklı etkileşim içinde
olduklarından, genel olarak birbirlerine uyumlu birçok tedavi önleminin kombinasyonu gereklidir. Münferit durumlarda bu önlemlerin hangileri olduğu, kişisel duruma bağlıdır. Tedavi imkanlarını
tek tek ele almadan önce kronik hastalıkların tedavi prensiplerine
bir göz atmamız gerekir. Çünkü kronik hastalıkların tedavi prensipleri, akut hastalıklarınkinden önemli ölçüde farklıdır.
Kronik hastalıkların tedavisi
Akut hastalıklar, genellikle hekimin zamanla sınırlı bir müdahalesini gerektirir, mesela ilaç yazmak veya ameliyat yapmak gibi.
Bunun sonucunda tedavi gerçekleşmiş sayılır. Burada hasta-hekim
ilişkisi açıktır: Hasta, hekimin söylediğini yapar. Böyle bir hastadoktor ilişkisi, dikey olarak adlandırılır. Bu ilişki, bugün bile bir çok
hekimin ve hastanın rol anlayışına uygundur.
18
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Akut hastalıklarda iyi işleyen bu durum, kronik hastalıklarda pek
işe yaramaz. Kronik hastalıklar, hekime ve hastaya başka zorluklar
doğururlar. Genellikle şikayetler hekimin vereceği basit ilaçlarla ortadan kaldırılamayacağı için, hasta, kendisi ve hastalığı için
sorumluluk almak durumunda kalır. Bu mesela şeker hastalığında
gıda alışkanlıklarının değiştirilmesi ve duruma göre insülin enjekte edilmesinden oluşabilir. Burada hekimin öncelikle danışma
fonksiyonu vardır. Hekim önce eğitim verir ve daha sonra önlemlerin uygulanmasını kontrol eder. Yani hekim direktif vermez, aksine hastayla birlikte hastanın uygulaması gereken bir tedavi planı
oluşturur. Böyle bir hekim-hasta ilişkisi, hekim ve hasta aynı hizada olduğundan yatay olarak adlandırılır.
Kronik hastalıkların tedavisindeki diğer bir esas, sadece bir önlemin değil, aksine kişisel olarak birleştirilmiş değişik tedavi yapı
taşlarının kombinasyonunun hedefe ulaştırabileceğidir. Güçlüğü
birçok noktada kronik tinnitus hastalığına benzeyen kronik ağrılar
günümüzde artık sadece ağrı kesicilerle tedavi edilmeyip, aksine
davranış tedavisi önlemleri ve psikoterapi veya fizyoterapi ile kombine edilmektedir. Değişik önlemlerin kombine edildiği ve hastalık
belirtilerinin tüm yönlerinin dikkate alındığı bu tedavi yaklaşımı
multimodal olarak adlandırılır.
Kronik hastalıklar her zaman tedavi edilemese bile belirtileri bir
çok vakada önemli ölçüde azaltılabilir. Mesela bugün iyi tedavi
edilmiş alerji hastası artık şikayetlerinden kurtulmuştur. Ancak
burada zaman faktörü basite alınmamalıdır. Bir bahar alerjisinde
immunoterapi üç sene sürer, çünkü bağışıklık sistemi polenlere bu
19
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
kadar kuvvetli reaksiyon göstermemeyi öğrenmelidir. Bu sebepten
hayal kırıklıklarını ve aşırı beklentileri önlemek için, her bir vakaya ilişkin gerçekçi tedavi hedeflerini ve tedavi süresini tedavinin
başında belirlemek önemlidir.
Aydınlatma ve bilgi
Diğer kronik hastalıklarda olduğu gibi kronik tinnitus hastalığında
da ayrıntılı aydınlatma ve bilgi, tedavinin başarısının önemli bir ön
şartıdır. Tedavinin diğer temel taşları, sadece bu şekilde anlamlı
bir şekilde yerleştirilebilir. Ancak bu bilgi ve aydınlatma, sadece
yalın bilgi verme amacına hizmet etmeyip aynı zamanda tinnitus
hakkındaki sebepsiz korkuları ve endişeleri dağıtmaya ve tinnitusa karşı motivasyon sağlamaya yarar. Bu kitapçık, size bunun
için gerekli bilgileri ve hastalığınızın size hakim olması yerine sizin tinnitus hastalığınıza hakim olmanızı sağlayacak bir kullanma
kılavuzu işlevi görür.
20
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Psikolojik tedavi
Eğer tinnitusun tırmanışı ileri seviyedeyse veya psikolojik problemler tinnitusun kalıcı bir şekilde iyileşme imkanını ortadan
kaldırıyorsa, bu durumda psikolojik yardım gereklidir. Bunun için
bir bilişsel davranış tedavisi uygundur, çünkü bu tedavi probleme
amaca yönelik olarak yaklaşır ve tinnitusla ilgili kendi davranış
kalıplarını yansıtır ve düzeltir. İskandinav modeline göre internete
dayalı bir davranış tedavisi, 2016 yılından itibaren mynoise web
sitesinde planlanmıştır.
Münferit vakalarda sakinleştirici ilaçlarla ilaç tedavisi gerekli
olabilir. Ancak bağımlılıkları önlemek için bu tedavi, esas olarak
bir psikoterapiye bağlı olarak ve başlangıçtan itibaren zaman
kısıtlamasına tabi tutularak gerçekleştirilmelidir.
Nedensel tedavi
Kulak çınlamalarının çoğu kulakta oluşur. Ancak aslında basit
olan bu tespit, ikinci bakışta hiç de göründüğü kadar net değildir.
Böylece tinnitusun kendisi, yani bilinçli olarak algılanan ses, işitme
merkezinde bir sinir uyarısına tekabül eder ve kulakta sürekli bir
uyarıya benzemez. Tinnitusun hastalık derecesi de, yani onun kişiyi
ne derece etkileyeceği de, kulakta değil kafada belirlenir. Bunun
dışında çene eklemindeki ve boyun bölgesindeki sıkışmalar, kulak
çınlamalarına veya bunların artmasına neden olabilir.
Tinnitusun sebebi belliyse, bu sebeplerin tedavisi tinnitus tedavisinin elbette önemli bir unsurudur.
21
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Kronik tinnitusun tedavisi için, hastalığı her halükarda yeneceği
söylenen ilaçlar tekrar tekrar verilmektedir. Bu, sadece hastalığın
çok değişik sebepleri yüzünden bile doğru olamaz. Ancak belirli
durumlarda münferit ilaçlar mantıklıca kullanılabilir.
Kronik tinnitusta ilaçlar
Ginkgo preparatları mikro kan dolaşımını ve böylece mikro
kan dolaşımı bozukluklarında beyindeki ve iç kulaktaki oksijen
tedarikini iyileştirir. Özellikle yaşlı ve hastalar mikro kan dolaşımı
rahatsızlığına sahip oldukları için, ginkgonun bu hasta grubunda
kronik tinnitus için de kullanılması uygundur. Bu, özellikle aşağıda
bahsedilecek olan akustik tedavi yöntemleri bağlamında geçerlidir; çünkü burada öğrenme süreçleri söz konusudur ve öğrenme
kabiliyeti mikro kan dolaşımına da bağlıdır.
Kortison preparatları, etkileri itibariyle sadece akut iç kulak
hastalıklarında kanıtlanmıştır. Bunlar, kronik tinnitus tedavisinde
etkisizdir.
Betahistin preparatları yeterli dozda Morbus Meniere
hastalığındaki nöbetleri engeller. Bu nöbetlerin her defasında
duyu hücreleri yok edilebileceği ve böylece tinnitus daha sesli
olabileceği için, betahistin bu hastalıkta önemli bir ilaçtır.
Tamamlayıcı besin maddeleri kullanılması -vitaminler, iz elementler, amino assitler gibi-, sadece münferit durumlarda uygundur ve özellikle tinnitusa karşı etkili değildir.
22
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Otonom rahatlama
Tinnitus önemli bir stres faktörüdür ve tüm organizma ve tinnitus
üzerindeki anlatılan olumsuz etkileriyle birlikte, değişik düzeylerde otonom sinir sisteminin etkinleştirilmesini sağlar. Otonom
etkinleştirme ne kadar kuvvetliyse, tinnitus o kadar sesli olur. Rahatlama önlemleriyse tam tersine rahatlamaya katkı sağlar ve bu
sebepten tüm tinnitus tedavilerinin önemli bir unsurudur.
Ancak stres sürdüğü sürece rahatlama pek kolay olmaz, çünkü
kişi stres hormonlarıyla doluysa ve "elektrik altındaysa" kolayca
sakinleşemez. Burada sadece hareket faydalıdır. Çünkü hareket,
stres hormonlarını doğal yollardan tekrar azaltır. Ne de olsa bu
hormonlar, vücudun tehlike durumlarında daha hızlı reaksiyon göstermesini sağlamak için salgılanmıştır.
23
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Yani rahatlama hareket ile gerçekleşir. Kim düzenli olarak hareket ederse, stres hormonlarını azaltır, oksijen tedarikini artırır, kan
basıncını düzenler ve uykusunu iyileştirir. Tinnitus bağlamındaki
bir çok belirti ve tinnitusun kendisi, düzenli hareket sonucunda
azalır, çünkü otonom sinir sistemi, tinnitusun ses ayar düğmesi
gibidir.
Doğru hareket etme
Süreklilik yoğunluktan önce gelir.
Biz sürekli gerginlik yaratıyoruz, bu sebepten hasta olmadan önce
bu gerginliği tekrar yok etmemiz gerekir. Ölçülü antrenman çok
yoğun antrenmandan daha iyidir, çünkü bu da bir stres faktörü
oluşturabilir.
Yüklenme iyidir. Aşırı yüklenme kötüdür:
Herkes vücut yeteneklerine ve sağlık durumuna uygun hareket etmelidir ve kesinlikle aşırıya gitmemelidir.
Vücudun üst kısmını rahatlat, alt kısmına yüklen.
Hepimiz günlük hayatta vücudun üst kısmına yükleniriz ve alt
kısmını ihmal ederiz. Bu, çene ekleminde ve boyun bölgesinde
gerginliğe ve baş ağrısı, gerginlik, mide bulantısı ve hatta tinnitus
gibi belirtilere neden olur. Bu sebepten vücudun üst kısmı özellikle rahatlatılmalıdır. Parolamız salıvermek. Buna karşılık stres
hormonlarını azaltmak ve denge kazanmak için, vücudun alt kısmı
daha çok hareket ettirilmelidir
24
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Doğal hareketler
tek taraflı yüklenmelerden daha iyidir.
Vücudumuz yürümek, koşmak, tırmanmak ve yüzmek gibi hareketler için elverişlidir. Bu hareketler rahatlamayı artırır ve bir çok
vücut fonksiyonunu iyileştirir. Buna karşılık tek taraflı yüklenmeler,
kas gerginliklerini, ağrıları ve yanlış duruşları destekleyebilir.
Bir çok durumda sadece tinnitus stres yapmaz, aynı zamanda
mesleki sıkıntılar, ailevi tartışmalar veya diğer faktörler de etkilidir. Böyle olumsuz etkiler de aynı şekilde otonom sinir sistemi
etkinleştirilmesiyle tinnitusu artırır. Burada bir enerji bilançosu,
günlük hayatın ve rahatlama tekniklerinin daha iyi yapılandırılması
için faydalı olabilir.
Enerji bilançosu
Bir banka hesabı ekstresinde ne kadar paramız olduğunu ve hangi
gelir ve giderlerin artıda ya da ekside olmamızı sağladığını hemen
görürüz. Kendi enerjimizde bunu anlamak daha zordur. Ancak
bize iyi gelen ve stres yapan şeyleri günlük yazılı listelemeyle, kendi enerji bilançomuzun dengeli olup olmadığı ve dengeli değilse
neden dengeli olmadığı zaman içinde anlaşılır. Burada önemli
olan genel ifadelerin değil ("işim stresli"), aksine somut münferit durumların ("yemekten sonra kahve iyi geldi") not edilmesidir.
Bir kaç hafta içinde ilk ona giren enerji yok eden ve enerji veren
davranışlar anlaşılır. Tekrar dengeye gelmek için çözüm üretmek,
bu listeyle nispeten daha kolay olacaktır.
25
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Yapılandırma
Çocuklar, ne zaman okula gidecekleri, ne zaman spor yapacakları,
ne zaman oynayacakları ve yatağa gidecekleri gibi direktiflerle
yapılandırılmış bir günlük hayata ihtiyaç duyarlar. Böyle direktiflerden yoksun çocuklar, sinirlilik, konsantre olamama, uyku bozukluğu
gibi stres reaksiyonları gösterirler ve genel performansları azalır.
Yetişkinler de aynıdır. Günlük hayatın iş, boş zaman ve uyku için
belirli sürelerle yapılandırılması, sağlık ve performansın temel
şartıdır. Özellikle stres dönemlerinde ve durumlarında, net bir
yapılandırma, günlük hayata daha fazla rahatlık kazandırır ve
stres hormonu salgılamasını azaltır.
Rahatlama teknikleri
Özellikle Çigong veya Yoga gibi uzak doğu rahatlama teknikleri, hareket unsurlarını meditasyon teknikleriyle birleştirdiği
için gerginlikleri atmak, salıvermek ve tekrar rahatlamak için çok
uygundur. Kişi, uzun vadede vücuttaki enerjiyi yönlendirmeyi ve
tekrar denge sağlamayı öğrenir.
Ama progresif kas gevşetme veya otojen antrenman
da buna uygundur.
26
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Tinnitus tedavisinin başlangıcında regülatif tedavi yöntemleri, içsel
gerginliği ve dışsal sıkışmaları azaltmak için faydalıdır. Özellikle
akupunktur, stres durumlarında ortaya çıkan enerji sıkışmalarını
ortadan kaldırabilir.
Münferit durumlarda, özellikle huzursuzluk durumlarında ve uyku
bozukluklarında bitkisel ilaçların kullanılması, tedaviye faydalı
olabilir. Sarı kantaron preparatları, bunun için özellikle uygundur.
Ancak bunlar sadece hekimle görüşerek kullanılmalıdır.
27
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Akustik tinnitus tedavisi
Tinnitusun rahatsız edip etmediğine, öncelikle kulakta değil kafada karar verilir. İşitme işlemesi, büyük ölçüde bilinçsiz gerçekleşir
ve önemsiz sesleri azaltıp önemli sesleri artırır. Yani tinnitus,
işitme işlemesine ne kadar önemsiz olarak görünürse o derece
daha fazla bastırılır. Bunun esas olarak çalıştığını, iç kulak hasarına
sahip çoğu kişinin tinnitus probleminin olmaması durumu gösterir. Çünkü işitme işlemesi, yavaş ortaya çıkan ve böylece tehlikeli
görünmeyen kulak çınlamalarını filtreler. Kronik tinnitus hastaları
da bu hastalığı her zaman eşit algılamazlar. Özellikle gündüz vakitleri çevrede yeterli ses olduğu zaman tinnitus daha sessiz olur
ve akşamın sakin ortamında aniden artar. Bunun sebebi, işitme
işlemesinin gündüzleri çevre seslerini bastırmakta bir probleminin
olmamasıdır. Eğer bu sesler tinnitus ile karışırsa, tinnitus da çevre
seslerinin bir parçası olarak onlarla birlikte filtrelenir ve bastırılır.
Ancak tinnitus sakin ortamda tekrar teşhis edilebilirse, hemen tekrar potansiyel tehlike karakterine bürünür ve buna göre güçlendirilir.
Profesör Jastrebov, bu prensibi 90'lı yıllarda keşfetti ve kendi
geliştirdiği maskeleme tedavisi (Tinnitus-Retraining-Therapie)
çerçevesinde kullandı. Hastalara kulaklık gibi taşınan ve nötr bir
geniş bant uğultusu üreten Noiser adı verilen bir tinnitus cihazı
verilir. Bu uğultu tinnitus ile karışır ve ortaya çıkan karışım ses,
nötr karakteri sayesinde işitme işlemesi tarafından çevre seslerine
benzer şekilde kolayca bastırılır. Yani Noiser akustik bir güvenlik
ağı gibi çalışır ve çevre seslerinin aniden kritik bir seviyenin altına
düşmesini engeller. Hatta işitme işlemesi, tinnitusun nötr karışım
sesin bir parçası olduğunu zamanla anlar ve tinnitusun bastırılması
28
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
için gerekli olan Noiser'in ses seviyesi yavaş yavaş düşürülebilir. Ta
ki Noiser yaklaşık iki yıl sonra kendi kendini gereksiz hale getirinceye kadar. Ancak Noiser uğultusu, bu öğrenme etkisini sağlamak
için tinnitus sesini aşmamalı, aksine sadece onunla bir karışım
ses oluşturmalıdır. Aksi taktirde her tedavinin sonunda tinnitusu
artıran maskelemeyi ortadan kaldırma etkisi meydana gelir.
Tinnitus hastaları tarafından ortaya atılan ek bir sesin daha çok
rahatsızlık vereceği itirazı anlaşılabilir olsa da sebepsizdir; çünkü sükunetin subjektif olarak hissedilmesi, akustik uyarıların
yokluğundan, yani gerçek fiziki sakinlikten değil, aksine mümkün
olduğunca doğal, nötr arka plan seslerinden ortaya çıkar. Kuş ötmesi, su şırıltısı ve hatta sesli dalga uğultusu, bir sakinlik hissi verir;
çünkü onlar otonom sinir sistemine her şeyin yolunda olduğu ve
herhangi bir tehlikenin olmadığı sinyalini gönderir. Buna karşılık
gerçek sakinlik, işitme işlemesine sesli bir alarm sinyali gibi aynı
şekilde tehlikeli görünen doğal olmayan bir durumdur.
Yani sükunet seslerle oluşur ve sesler, tinnitus hastaları için ağrılı
hastaların aldığı ağrı kesici gibidir. Onlar şikayetlerin azalmasını
sağlar. Ve günümüzde kronik ağrılı hastalar nasıl düzenli ve önleyici bir şekilde ağrı kesicilerle tedavi ediliyorsa, kronik tinnitus hastalığında da sürekli başka sesler aynı şekilde tinnitusu
nötrleştirmelidir. Böylece sinir hücreleri bölgesinde tinnitusun
sabitleştirilmesi ve güçlendirilmesi gerçekleşir. Bunun sebebi, aktif sinir hücrelerinin aktivitelerini aktif olmayan sinir hücrelerine
yaymasıdır. Bunu önlemek için komşu sinir hücrelerinin de sürekli
nötr bir sesle meşgul edilmesi önemlidir.
29
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Ancak bu nörolojik prensip, akustik tinnitus tedavisi için de
kullanılabilir. Çünkü eğer frekansını değiştirmeyen veya çok az
değiştiren bir tinnitusta (tonal tinnitus), tinnitus frekansı nötr
bir sesten çıkarılırsa (notched noise-Therapie) ve komşu frekans
yükseltilirse (coordinates reset stimulation), tinnitusu aktaran sinir hücreleri engellenir ve tinnitus yavaş yavaş azalır. Burada bir
öğrenme süreci söz konusu olduğundan, Noiser'de olduğu gibi
birkaç aylık bir tedavi gereklidir.
mynoise® tinnitus tedavisi
mynoise® tinnitus tedavisi, bu prensipleri kullanarak dört değişik
akustik tedavi yönteminin kombinasyonunu ilk olarak CD üzerinde bir saatlik bir MP3 olarak sunmaktadır. Buna ek olarak ilk
önce web sitesindeki karşılaştırma seslerini dinleyerek kendi tinnitus frekansınızı belirleyebilirsiniz. Bunun ardından kişisel ses
dokümanı üretilir. Dinleme sırasında bir taraftan ani bir dikkat
30
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
dağıtma etkisi ortaya çıkar (Noiser prensibi), diğer taraftan tinnitus nöronal düzlemde bastırılarak yavaş yavaş unutulur.
Tinnitracks'da® (www.tinnitracks.com) bilgisayarınızda daha
sonra tedavide kullanmak istediğiniz müzik dokümanlarını seçersiniz. Tinnitus frekansı bu müzikten filtrelenerek ayrılır ve daha
sonra MP3'ü uygun herhangi bir cihazda çalabilirsiniz.
Ancak seslerle sakinlik, ağır işiten hastalarda esas olarak bir
işitme düzelmesinin gerekli olduğu manasına gelir, çünkü
bir ağır işitme durumunda tinnitusu başka seslerle tedavi etmenin
en kolay yolu, doğal çevre seslerini bir cihaz yardımıyla yükseltmektir. Ağır işitme durumunda tüm sesleri azami yükseltmenin
başka bir boyutu ise en azından bir şeyler duymaktır. Böylece bir
taraftan tinnitus artırılır, diğer taraftan rahatsız edici seslerin yükseltilmesiyle sese karşı genel bir hassasiyet (hiperakuzi) oluşabilir.
31
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bir işitme cihazı çevre seslerinin akustik artırılmasını üstlenirse, işitme işlemesi tekrar önemli ve önemsiz sesleri ayırt etmeyi
öğrenebilir ve tinnitus ve ses aşırı hassaslığı esas olarak hızlıca
azalır.
Zaten bir sese karşı aşırı hassasiyet oluştuysa, asıl akustik tedaviden önce bir işitme eğitimi yapmak gerekebilir. Burada işitme
işlemesi önce sesleri bastırmayı yeniden öğrenir.
Sese karşı aşırı hassaslıkta işitme eğitimi
En basit yöntemde günde yarım saat hoş müzik dinlenir ve ses
düzeyi hoş olanın biraz üzerinde ayarlanır. Bu, işitme işlemesinin
bastırma mekanizmalarını harekete geçirir. Bu mekanizmaların
yokluğunda, hoş olmayan seslerde olduğu gibi, otonom sinir sistemi etkinleştirilir. Düzenli egzersizle sese karşı aşırı duyarlılık altı ve
sekiz hafta arasında oldukça düzelecektir.
Sıkça tavsiye edilen müzik tedavisi, akustik dikkat dağıtma, otonom sakinleşme ve rahatlamayı birleştirir. Müzik tedavisi, doğa
sesleri veya rahatlama müziği ile başarıya ulaştırır.
32
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Bölüm 5
Benim için optimal tedavi
nasıldır?
Her insan farklıdır. Bu sebepten kronik tinnitus hastalığında da
herkes için geçerli bir tedavi tavsiyesi yapılamaz. Optimal bir tedavi sonucu elde etmek için, daha ziyade değişik tedavi türlerinin
kişiye özel kombinasyonu gereklidir. Bunun için geniş bilgilendirme, uzman doktor teşhisi ve kişisel tedavi planı oluşturulması
gibi konuları içeren çok basamaklı bir yöntem yaygındır.
33
Dr. Uso Walter
Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu
Yazar hakkında
Dr. Uso Walter, Duisburg şehrinde muayenehanesi olan KBB
doktorudur ve uzun yıllardır tinnitus hastalığıyla ilgilenmektedir. HNOnet NRW ve Deutsche Tinnitusliga ile birlikte kronik
tinnitus hastaları için "Tinnitus – ne var yani?!" (Tinnitus – na
und?!) isimli programını geliştirmiştir. Bu programda hasta
konferansları, yapılandırılmış soru kitapçıkları ve kişisel tedavi programları hazırlamaktadır. Dr. Uso Walter, 2013 yılında
ilk olarak dört değişik akustik tedavi yöntemini birleştiren ve
tonal tinnitus için ucuz ve etkili bir tinnitus tedavisine imkan
tanıyan akustik tinnitus tedavisi mynoise'u geliştirmiştir.
İletişim:
HNO-Gemeinschaftspraxis
Mülheimerstraße 70
47057 Duisburg
Telefon (0203) 355310
www.hno-praxis-duisburg.de
Künye:
Fotoğraflar: © www.fotolia.de · Tasarım: LÜNENSCHLOSS; Aachen
Copyright © 2015
Yayımcının açık, yazılı izni olmadan bu elektronik kitabın veya kısımlarının herhangi bir şekilde fotokopi veya başka bir yöntemle çoğaltılması, yayılması ya da
ticari amaçla kullanılması yasaktır.
Download

Kronik Tinnitus – Bir Kullanma Kılavuzu