İneklerde Döl Verimi
Sorunları
Prof.Dr.Melih Aksoy
Adnan Menderes
Üniversitesi
Veteriner Fakültesi
09016 AYDIN
Döl verimi düşüklüğü
(infertilite)
Doğum ile yeniden gebe aralığının uzamasıdır
Dolayısıyla Ekonomik kayıplar şekillenir
Oluşacak ekonomik kayıp ineğin
verim düzeyine bağlı olarak değişir.
Daha verimli ineklerde kayıp daha yüksek olacaktır.
Dölverimi düşüklüğü
Fonksiyonel bozukluklar
Enfeksiyöz nedenler
Doğmasal ve edinsel yapı bozuklukları
Bakım ve beslenmeye bağlı infertilite
500 kg CA. 25 lt/gün
4,00
3,50
3,00
2,50
2,00
1,50
1,00
0,50
0,00
70,00
90,00
120,00
150,00
Seri 1
180,00
210,00
Parametreler
Hedef
Ekonomik tolerans
Gebelik süresi
282 gün
Irklara göre farklı
Laktasyon
305 gün
300-320 gün
Kuru dönem
60 gün
42-75 gün
Doğum aralığı
365 gün
< 400 gün
Doğum-ilk östrus
<45 gün
< 60 gün
Doğum-ilk tohumlama
45-60 gün
< 60 gün
İlk tohumlamada gebelik oranı
% 60
> % 55
Gebelik başına tohumlama sayısı
1.65
<2
Östruslerin belirlenme etkinliği
% 80
% 70
Gebelik başına üçten fazla
tohumlama gerektiren inek sayısı
<% 16
İnfertilite nedeniyle zorunlu kesim
<% 10
Dölverimi düşüklüklerinin
nedenleri araştırılırken
Beslenme, bakım ve idari faktörler gözden geçirilmeli
Genital hijyen ve periyodik kontroller var mı?
Özel etkenlere bağlı enfeksiyonlara karşı kontrol ve aşılama ?
İnekler dışarıdan mı alınıyor, sürü içerisinden düve mi
yetiştiriliyor ?
Bu amaçlarla;
Genital organ muayenesi
Atık yapanların ayrılması ve laboratuar sonuçlarının
beklenmesi
Kızgınlıkların zamanında belirlenip belirlenmediğine
bakılmalıdır
Kızgınlıkların doğru ve
zamanında belirlenememesi
dölverimi düşüklüklerinin en
önemli nedenlerinden birisidir.
ABD’de yapılan çalışmalarda;
İneklerin %40’ında kızgınlıklar kaçırılmakta
veya tespit edilememektedir.
Tohumlanan ineklerin %20’si kızgın
olmadıkları dönemde tohumlanmaktadır.
İneklerde kızgınlık belirtilerinin %70’i akşam
18:00 ve sabah 06:00 arasında ortaya
çıkmaktadır.
Türkiye’de yapılan çalışmalarda
durumun daha da kötü olduğu
ortaya konmuştur.
Yetiştiricilerce belirlenen her 100 kızgınlıktan
sadece % 52.33’ünün tohumlanabilir konumda
olduğu (doğru), geri kalanların ise yanlış
olarak belirlendiği tespit edilmiştir.
Gebe % 3.73
Diöstrüs % 3.73
Metöstrüs % 29.91
Proöstrüs % 8.43
Kızgınlık (östrüs)
İneklerin çeşitli belirtiler göstererek boğayı
kabul ettikleri dönemdir.
Normalde 12-18 saat sürer.
Çeşitli stres faktörleri bu süreyi kısaltabilir (< 8
saat) ve belirtileri daha silik hale getirebilir.
Sıcak yaz aylarında ?
Kızgınlık belirtileri
İştahsızlık
 Süt veriminde azalma
 Diğerlerine atlama
 Kontak kurma ve çevredeki inekleri yalama
 Duldung refleksi
 Huzursuzluk

Kızgınlık belirtileri
Mukus akıntısı
 Sağrı bölgesi derisinde soyulma
 Vulva ödemi
 Vulva mukozasında hiperemi
 Atlamaya izin verme

• Günde 2 kez 30 dk lık gözlem kızgın
ineklerin % 80’ini tespit etmektedir.
• Günlük 3 gözlemle bu oran % 90’a çıkar.
• Günlük 3 ayrı inek grubu gözlendiğinde 3-5
saatlik bir toplam süreye gereksinim vardır.
Kızgın olmayan ineklerin tohumlanmaya çalışılması rahim
ağzının açılmasına ve düşüklere neden olmaktadır.
Kızgın hayvanların gözlem yöntemiyle tespiti sırasında gebe olmayan
seksüel yönden aktif grubun belirlenerek gözlenmesi gerekir.
Kızgınlık tespit yöntemleri
1.Hangi olanaklar mevcut ?
2. Her yöntem nasıl çalışır ?
3. Hangi yöntem iyi sonuç verebilir ?
4. Hangi yöntem kaça malolur ?
Amaç her şeyin doğru yürümesini
sağlayacak yöntemin seçilmesi
olmalıdır.
Kızgınlık ve
dölverimi kayıtları
# 1: ÖNCELİK
Kızgınlık Tespit Yöntemleri
Ana belirtiyi tespit etmeye yönelik
yöntemler
İkincil belirtileri tespit etmeye yönelik
yöntemler
Kızgınlık sırasındaki hormonal değişiklikleri tespit eden
yöntemler
{




Kuyruk kökü
boyaları
İnekte kuyruk kökü pastel
veya lateks boyalarla
boyanır.
Atlanma olayı boyanın
çıkmasına yol açar.
Boyalar ucuzdur ama
uygulama zaman alır.
Havanın yağmurlu olması
ve yağlı tüylü ırklarda
sonuçlar değişebilir.
{
Kuyruk köküne uygulanan
boya dolu gereçler



8-10 cm lik plastikten
imal edilmiş
gereçlerdir.
İnek atlamaya izin
verirse kapsül basınçla
patlar ve boya dağılır.
Bu sisteme örnek
Kamar dedektörüdür.
Atlamaya izin verme davranışı
Kuyruk kökünü boyamada kullanılan pastel
boyalar
Kuyruk kökünün boyanması
• Kolay uygulanır
• Yenilenmesi gerekir
• 50-60% doğruluk 1X/gün
• 67-79% doğruluk 2X/gün
• 72-81% doğruluk 3X/gün
• fiyat / emek / zaman
Kuyruk kökünün boyanması
İneklere atlanması iç kısımdaki boya kapsülünü patlatır ve renk parlak
kırmızıya döner.
Kolay uygulanır
• Yerinde kalması önemli !
• Yalancı atlamalar olabilir?
• 50-60% doğruluk 1X/gün
• 67-79% doğruluk 2X/gün
• 72-81% doğruluk 3X/gün
•$ 0.65 - $5.00 + zaman-emek
•
Zamk kirlenebilir
Atlama sayar cihazlar

Elektronik, basınca duyarlı sensörler
 Kuyruk köküne transmitter içeren sensörlü gereçler
takılır.
 Atlama davranışı transmitteri aktive eder, verilen sinyal
bilgisayara ulaşır.
 Bilgisayar hayvanın numarasını ve her atlamanın
saatini kaydeder.
 Bu sistem gözlem yapma zahmetini ortadan kaldırır.
Ancak başlangıç yatırımı yüksektir. Transmitter
giderleri yüksektir.
Her inekte kuyruk köküne basınca duyarlı transmitteri içeren
gereç yapıştırılır.
Elektronik atlama sayar gereçler
zamksız
Basınca duyarlı
transmitter
Elektronik atlama sayar gereçler
Radyo dalgası
Elektronik atlama sayar gereçler
Elektronik atlama sayar gereçler
Gerçek kızgınlık: 4 saatte 3 atlanma
Şüpheli kızgınlık: herhangi bir atlanma
• İyi yapışmalı
• Kullanımı kolay
(veriler otomatik gelir)
• 85-95% etkili
• 90% doğru
• ne zaman ve kaç kere!
• MALİYET
- $6-7 / malzeme + yapışkan
- $55 / transmitter
- $3000-4500 (bilgisayar ekipmanı)
+ yıllık giderler
Kuyruk köküne
Uygulanan yapışkan
gereç yerinde kalmalı!
Transmitterler düşebilir!
Yapışkan gereç her gün kontrol
edilmeli!
Sistem insan gücü gerektirir.
• İyi ve yüksek doğruluk oranlı bir sistem.
• Maliyete katlanmak gerek (para + emek)
ABD de yapılan çalışmada

Gözlem / Kamar vs. Atlama sayar gereç
 60 gün boyunca karşılaştırıldı.
 Benzer bulundu:
- kızgınlık gösteren hayvan sayıları
- Gebelik oranları

Atlama sayar gereçler vakitten tasarruf
sağladı !!!
Atlanma davranışını test eden
arayıcı hayvanlar

Arama hayvanları

Testosteron verilen düveler veya penisi saptırılan boğalar




Güvenlik tehlikesi oluşturur
Bakım ve barındırılması maliyetlidir
Ekipmana zarar verebilir
Çene topu takılan işaretleyici hayvanlar




Arayıcı hayvana çene altına boya topları bağlanır
Atlama sırasında boya atlanan hayvana bulaşır
Arayıcı hayvanın sürekli sürüde kalması gerekir
Kızgın olmayan inekler de işaretlenebilir
Arayıcı hayvanlar
• Ayak ve bacakları sağlam olmalı
• Hormon enjeksiyonu/ implant (synovex H)
• 1 ay hazırlamak için / 6 ay kullanmak için
• senkronize hayvanlarda daha başarılı, performans günden güne
değişebilir
İkincil belirtileri tespit etmeye
yönelik yöntemler

Pedometreler (adım sayar)
 İneklerin arka ayaklarına takılan ve hayvanın
adımlarını sayarak yürüme mesafesini bildiren
gereçlerdir.
 Fiziksel aktivitenin ne zamandan itibaren arttığını
belirler.
 Bazen fiziksel faaliyet artışı hava durumu ile, çiflik
koşulları ile de ilgili olabilir. Sistem doğru
çalışmayabilir.
AYAK HASTALIKLARI !!!
Pedometre (adım sayar)
• Doğru sonuç
• Tohumlama zamanı
• Kolay kullanılır
• Gözlem gereklidir
• Maliyet $50-200
• Hatalı pozitif
İkincil belirtileri tespit etmeye yönelik
yöntemler

Vaginal direnç ölçerler
Vagina mukozasının elektriksel direncini ölçer.
 Kızgın ineklerde vaginanın elektriksel direnci
düşer.
 Gözlem yöntemine göre daha doğru ancak her
hayvan için bireysel direnç değerlerinin bilinmesi
gerekir.
 Her ineğe ait direnç değerlerinin günde 2 kez
ölçümü gerekir, enfeksiyon riski yükselir.

vaginal mukozanın elektrik direnci
vaginal mukozanın elektrik direnci
• Çok doğru sonuçlar
• Tohumlama zamanının ayarlanması
• Gebeliğin tahmininde ??
Uygulaması emek ve zaman gerektirir.
2X/gün kızgınlık zamanında
• Enfeksiyon riskini arttırır !!
Kızgınlık sırasındaki hormonal
değişiklikleri tespit eden yöntemler

Pratik süt progesteron kitleri
 Progesteron hormonu düşük olan
inekleri belirler ancak kızgınları değil !!
 Pahalıdır ve iş gücü gerekir.
İDEAL BİR KIZGINLIK TESPİT SİSTEMİ
Sürekli kullanılabilmeli (24 saat/gün)
 Doğru / Hayvan numaralarını doğru vermeli
 Hayvan sürüde kaldıkça kullanılabilmeli
(arıza yok)
 Kızgınlıkları doğru tespit etmeli
 Az iş gücü gerektirmeli


Maliyet: ucuz ya da etkili ?
Kızgınlık tanısı amacıyla kullanılan
yardımcı yöntemler
Sonuç olarak
Sonuçların başarısı yapılan yatırımın boyutu
ve gözlemleri yapan kişinin özverili çalışması
ile yakından ilgilidir.
 Her zaman dölverimi düşüklüğünün tam
çözümünü sağlamaz zira bazı hastalıklar da
dölverimi düşüklüğü ile ilgilidir.

Download

İneklerde Döl Verimi Sorunları