KAPLICA TEDAVİSİ
Uzm.Dr.Fulya Demircioğlu Güneri
Ankara Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim
ve Araştırma Hastanesi
Sunum Akışı
• BALNEOTERAPİ VE KAPLICA TEDAVİSİ
• BALNEOLOJİK SU İLE YAPILAN TIBBİ
UYGULAMALAR
Sıcak sularla ilişkimiz
düşündüğümüzden
daha eskilere
dayanıyor
olabilir
“Herşeyin başlangıcında ‘su’ vardır”
(Thales)
Su evrensel ve
bilinen ilk ilaç
Tanım: Balneoterapi
•Lat. balneum (=banyo)
•Tedavi amacıyla sıcak mineralli su
banyolarının kullanımı anlamını taşımakta
•Spa
•Walloon dilinde espa = kaynak
•14. yüzyılda termal kaynağın keşfedildiği bir
Belçika kasabası
•Lat. spagere = nemlendirmek, ıslatmak,
saçmak Lat.
•Sanitas Per Aquas (=sudan gelen sağlık)
Tanım: Balneoterapi
• Balneoterapi; termal ve/veya mineralli suların,
peloidlerin ve gazların, yöntem ve dozları belirlenmiş
banyo, paket, içme ve inhalasyon uygulamaları
şeklinde, belirli zaman aralığında ve düzenli
tekrarlarla gerçekleştirilen kür tarzında bir uyarıadaptasyon tedavisidir.
• Balneoterapi, günümüzde kaplıca ve kür merkezlerinde
özgün tedavi yöntemi olarak kullanılmaktadır.
Tanım: Kaplıca Tedavisi
• Kaplıca tedavisi ya da kaplıca kürü,
geleneksel olarak balneolojik kaynaklar (termal ve
mineralli sular, çamurlar, gazlar) ile bu kaynakların
doğal olarak bulunduğu yerlerde (kaplıca ve
ılıcalarda), bazen iklimsel faktörler ile kombine
uygulanan tedavi olarak tanımlanabilir.
• Kaplıca tedavisinde balneoterapi; diğer nonfarmakolojik terapötik yöntemlerle kompleks bir kür
programı çerçevesinde kullanılmaktadır.
Masaj
Klimatik
faktörler
Sosyal &
psikolojik
etkilenme
Balneoterapi
Ortam
değişimi
Diğerleri
Dinlenme
Tanım
• Kaplıca tedavisi, dünyada, tüm kıtalarda, daha çok;
Güney, Orta ve Doğu Avrupa, Asya (Orta Doğu,
Japonya, Çin ve Türki Cumhuriyetler), Güney Amerika
(Arjantin, Meksika, Kolombiya) ve Kuzey Afrika (Fas,
Tunus) ülkelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.
• Ülkemiz gerek kaynak zenginliği ve tesis sayısı,
gerekse kullanıcı yoğunluğu ve ziyaret sıklığı
açısından, bu alanda dünyanın önde gelen ülkeleri
arasında yer almaktadır.
Tanım
• Asırlarca topraklarında yaşam bulan antik
medeniyetlerin ve sonrasında Roma ve
Osmanlı kültürlerinin etkisi ile, kaplıcaların
sağlık amaçlı kullanımı geleneği, günümüzde
modern metod ve tesislerin kullanımı ve
kanıta dayalı tıp çerçevesindeki
çalışmaların desteğiyle zenginleşmekte ve
güçlenmektedir.
Tanım
• Son yıllarda, genel kamuoyunda tamamlayıcı
tıp yöntemlerine yönelimin ortaya çıkması ve
kaplıca tedavisine karşı bilimsel çevrelerce
sergilenen ön yargılı tutumun azalması,
çağdaş kaplıca tıbbına duyulan bilimsel ilgiyi
arttırmış ve bu konudaki araştırmaların
ilerlemesine yol açmıştır.
Tanım
• 2010 yılında bilimsel alanın tanımlanması,
içerik ve terminolojiye ilişkin konsensus
oluşturulması amacıyla, bu alanda söz sahibi
bilim adamları, dünya çapında bir tanımlama
için öneri metni yayınlamıştır.
Tanım
• Sağlığın iyileştirilmesi, hastalık prevensiyon,
tedavi ve rehabilitasyonu amacıyla,
etkinliklerine dair bilimsel kanıt mevcut olan,
kaplıcalarda verilen ve kaplıca orjinli tüm
medikal aktiviteleri içeren bilim alanının
“kaplıca tıbbı” ya da “kaplıcada tıp” olarak
tanımlanması önerilmiştir.
Tanım
• Sağlık amaçlı kullanım:
• Geleneksel-halk tıbbı
• Çağdaş-bilimsel tıp
Türkiye’de banyo kürleri
Geleneksel banyo kürleri
►Hipertermal
►10-15-20
►Günde
►8-12
39,40,420C
dakika
iki kez ve daha fazla
banyo
►7-10-15
►Termal
gün
havuz
Modern banyo kürleri
►Termal
36,37,380C
►İzotermal 350C
►10-20
dakika
►Günde
bir kez veya günaşırı
►10-15-20
banyo
►15-21-28
gün
►Termal
havuz
Balneolojik Sular
• Balneoterapide en yaygın kullanılan
balneolojik kaynaklar termal ve/veya
mineralli sulardır.
• Yer altında korunmuş bir su kaynağından
yeryüzüne doğal olarak kendiliğinden çıkan
veya günümüzde yapay olarak sondajla
çıkarılan doğal yer altı sularıdır.
Balneolojik Suların Sınıflandırılmasu
A.Termal sular
Doğal sıcaklıkları 20oC’nin üzerinde olan sular
B.Mineralli sular
Doğal sıcaklıkları 20°C’nin üzerinde, ancak toplam
mineralizasyonu 1g/L’nin altında olan balneolojik sular
Çözünmüş olarak toplam 1g/L’nin üzerinde mineral içeren sular
Termomineral sular
C.Özel termomineral sular
A ve B fıkralarındaki nitelikleri aynı anda taşıyanlar
Bazı mineral ve gazları belirli eşik değerin üzerinde içeren sular
Karbondioksitli sular
Kükürtlü sular
Arsenikli sular
Radonlu sular
Tuzlu sular
Tuzlalar
İyotlu sular
Florürlü sular
Demirli sular
Radyumlu sular
1g/L üzerinde çözünmüş serbest CO2
1 mg/L üzerinde S-2
0,7mg/L üzerinde arsenik*
666Bq/L (=18nCi/L) üzerinde radon ışınımı
1g/L üzerinde NaCl
14g/L üzerinde NaCl**
1mg/L üzerinde I
1mg/L üzerinde Fl
20 mg/L (+2) değerlikli Fe
10-7mg/L üzerinde radyum
D.Karışık termomineral sular
E.Tanımlanamayanlar
Birden fazla mineral ve/veya maddeyi aynı anda içeren sular
A, B, C fıkralarındaki niteliklerden herhangi birini taşımayan ama
klinik çalışmalarda tedavi edici nitelikleri kanıtlanan sular
Toplam mineralizasyonu 1 g/L’nin, doğal sıcaklıkları 20°C’nin
altında olan balneolojik sular
Akrototermal sular
Akrotopegal sular
*Tartışmalı değer
**Deniz suları da bu gruba girer.
Balneolojik İçme Sularının Sınıflandırılması
Sülfatlı sular
800-1200 mg/L ve 3 g/L sülfat içerenler
Bikarbonatlı sular
33 mEq/L’nin üzerinde nötralizasyon kapasitesi olanlar ya da en az 1300 mg/L HCO3içerenler
Kalsiyumlu sular
300-500 mg /L Ca2+ içerenler ya da uygun miktarlarda içilerek günlük 0.5-1 g kalsiyum
alımını sağlayanlar
Magnezyumlu sular
100-150 mg/L Mg2+ içerenler ya da uygun miktarlarda içilerek günlük 150-300 mg alımını
sağlayanlar
Karbondioksitli Sular
1-2.5 g/l serbest, çözünmüş karbondioksit içeren sular
Tuzlu sular
1-2 g/L NaCl içeren hipo, izo ve hafif hipertonik olanlar
Fluorürlü sular
1-1,5 mg/L F- içerenler ya da uygun miktarlarda içilerek günlük 1,5-4 mg fluorür alımını
sağlayanlar
İyotlu sular
1mg/L I- içerenler ya da uygun miktarlarda içilmeleri ile günlük 0,05-0,2 mg ve 0,1-0,5 mg
iyot alımını sağlayanlar
Sodyumlu sular
Litrede en az 500 mg Na+ içerenler
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
• Termomineral sular
• Banyolar
•
•
•
•
Tam banyolar
Dörtte üç banyolar
Yarım banyo uygulamaları
Lokal banyo uygulamaları
• Duşlar
• İnternal uygulamalar
• İçme kürleri
• İrrigasyon ve lavajlar
• İnhalasyon
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
• Termomineral sular
• Banyolar
• Kaplıcalarda en yaygın kullanılan uygulama
yöntemidir.
• Banyolar suyun sıcaklığına göre başlıca
hipotermal (<34oC), izotermal (34-35oC),
termal (36-40 oC) ve hipertermal (40-42oC)
olmak üzere sınıflandırılmaktadır.
• Banyo süresi genellikle 20 dakikadır.
• Tam, ¾, yarım ve lokal olarak uygulanabilir.
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
•
Termomineral sular
• Banyolar
• Tam banyolar
• Omuz hizasına kadar suya girme şeklinde
uygulanır.
• Generalize OA gibi hastalığın vücudun bir
çok bölgesini tuttuğu veya kaplıcanın genel
etkilerinden daha çok yararlanılmasının
istendiği durumlarda kullanılırlar.
• En yaygın uygulama biçimidir.
• Tam banyo uygulamaları sırasında genellikle
hipertermi gelişmektedir.
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
•
Termomineral sular
• Banyolar
• Tam banyolar
• Ülkemizde banyo uygulamasında kullanılan
su sıcaklığının yüksek oluşu hastalarda kısa
sürede hipertermi gelişmesine yol
açmaktadır.
• Uygulama ortamında nem oranının yüksek
olması da terin buharlaşması yoluyla ısı
kaybını önlemekte ve hipertermi gelişmesini
hızlandırmaktadır.
• Banyo sonrasında önerilen istirahat
döneminde vücut sıcaklığının normale
dönmesi amaçlanır.
Balneoterapi Yöntemleri
•
Eksternal uygulamalar
•
Termomineral sular
•
Banyolar
• Tam banyolar
• Tam banyo uygulamaları havuz ya da
küvetlerde yapılabilir.
• Ancak karbondioksitli, kükürtlü ve radonlu
suların, gazların sudan hızla ayrışıp
terapötik konsantrasyonların altına inmesi
nedeniyle havuzlardaki kullanımı uygun
değildir, sadece küvetlerde uygulanırlar.
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
•
Termomineral sular
• Banyolar
• Dörtte Üç Banyo Uygulamaları:
• Sekizinci kosta hizasına kadar su içine girilerek
yapılan banyo uygulamalarıdır.
• Yarım Banyo Uygulamaları:
• Kardiyovasküler veya pulmoner sağlık sorunlarının
varlığında tam banyoda daha belirgin olan
hidrostatik basınca bağlı etkilerden kaçınmak
amacıyla göbek veya ksifoid hizasına kadar
uygulanan termomineral banyolardır.
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
•
Termomineral sular
• Banyolar
• Lokal Banyo Uygulamaları:
• Ekstremitelere lokal olarak uygulanan
banyolardır.
• Bu banyo uygulamaları için özel olarak
geliştirilmiş cihazlar vardır.
• Lokal banyolarda amaç lokal hastalığı
tedavi ederken banyonun genel etkilerinden
kaçınmaktır; kimyasal etki daha azdır,
hipertermi gelişmez ve kontrendikasyonlar
daha azdır.
Balneoterapi Yöntemleri
TAM BANYOLAR
LOKAL BANYOLAR
•Birçok ekleme etkili
•Hipertermi oluşur
•Kimyasal etki fazla
•Kontrendikasyonlar
daha fazla
•Tek bölge
•Hipertermi oluşmaz
•Kimyasal etki az
•Kontrendikasyonlar az
Balneoterapi Yöntemleri
• Eksternal uygulamalar
• Termomineral sular
• Duşlar
• Sıcak mineralli suların belirli bir basınçla
vücut yüzeyine uygulanmasıdır.
• Su içinde veya dışında yapılabilir.
• Deri dolaşımını arttırıcı, ağrıyı azaltıcı ve
spazm çözücü etkileri vardır.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
• İçme kürleri
• Balneoterapide termomineral sularla yapılan
banyolardan sonra en çok kullanılan yöntem;
“doğal mineralli suların belirli bir sürede, gün
boyu bölünmüş dozlarda ve belirli miktarlarda
içilmesi ile yapılan “içme kürleri”dir.
• Kullanılan mineralli suyun kimyasal içeriğine göre,
sindirim sistemi üzerinde doğrudan, böbrekler ve
idrar yolları üzerinde dolaylı etkiler izlenir.
• Ayrıca organizmada ortaya çıkan genel olumlu
etkileri (resorbtif etki) mevcuttur.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
• İçme kürleri
• Bu yöntem, suyun mineral içeriğine göre
endikasyon kazanır.
• İçme kürlerinde başlıca sülfatlı, bikarbonatlı,
kalsiyumlu, magnezyumlu ve tuzlu sular
kullanılmaktadır.
• Kullanılan su miktarı hedeflenen etkiye göre
değişir.
• Bu miktar hesaplanırken hastanın kaplıca kürü
sırasında etkisine maruz kaldığı tüm
minerallerin kümülatif etkisi göz önünde
tutulmalıdır.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
• İçme kürleri
• Günlük içilecek su miktarı genel olarak bazı
aktif mineral içeren sular (örneğin demirli
sular) dışında, kilogram başına 10ml, diüretik
etkili olanlarda 20ml kadardır.
• İçmenin yemeklerle olan ilişkisi, küristin GİS
fonksiyonları değerlendirilerek belirlenir.
• Kullanılan suyun sıcaklığı genellikle 25°C’dir ve
kür süresi yaklaşık 3 haftadır.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
• İçme kürleri
• Günümüzde klasik balneoterapi yöntemi olarak
kullanılan içme kürlerinin, kaplıcalar dışında da,
günlük belirli mineral gereksinimin karşılanması,
metabolik süreçlerin desteklenmesi, renal ve
GİS fonksiyonlarının fizyolojik ve terapötik
olarak etkilenmesi amacıyla kullanımı söz
konusudur.
• Bu amaçla şişelenmiş mineralli suların uygun
dozlarda içilmesi genel olarak kabul
görmektedir.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
•
İrrigasyon ve lavajlar
• Özel geliştirilmiş aygıtlarla, mukozalı
boşlukların termal ve mineralli sularla
yıkanması ile gerçekleştirilir.
• Oral duşlar, ağız ve dişeti hastalıklarında
kullanılır.
• Uygulamaya 35°C sıcaklıkla başlanarak
40°C’ye çıkılır.
• 1-3 atmosferik basınçta, günlük veya gün
aşırı olarak, 10-30 dakikalık sürelerle
yapılırlar.
Balneoterapi Yöntemleri
•
İnternal uygulamalar
• İrrigasyon ve lavajlar
• Bazı kaplıcalarda mineralli sular ile irrigasyon; mide ve
duedonuma, kolona, nazofarengeal bölgeye
uygulanabilmektedir.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
•
İnhalasyon
• İnhalasyon mineralli su aerosollerinin solunması
yoluyla yapılan balneolojik tedavi biçimidir.
• Aerosoller çapları 0,001-100μm arasında olan
partikülleri içeren gaz oluşumlardır.
• Kuru (0,1-5mikron), nemli (>5mikron) ve sprey
(>20mikron partiküller) diye sınıflandırılırlar.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
•
İnhalasyon
• İnhalasyon uygulamalarında amaç inhale edilen
mineralli su partiküllerinin solunum sisteminin
istenilen bölgesine ulaşması, burada depozisyona
uğrayarak doğrudan etkili olmasıdır.
• Oluşan damlacıkların çapına göre solunum
sisteminde etkili oldukları yerler değişir.
Balneoterapi Yöntemleri
• İnternal uygulamalar
•
•
•
•
İnhalasyon
Bu uygulama, 28-31°C sıcaklıktaki sularla, günde 2
veya 3 kez 5-15 dakika süreyle, ağız ve/veya
burundan solunum yoluyla yapılır.
İnhalasyon için genellikle özel inhalatörler kullanılır.
Bazı kaplıcalarda ise “inhalatoryum” adı verilen 2225°C sıcaklıktaki özel salonlarda, yarım saatlik
inhalasyon uygulamaları yapılmaktadır.
TEŞEKKÜRLER..
PAMUKKALE, TÜRKİYE
Download

Kaplıca Tedavisi