Türkiye Madencilik Tarihi
Eski Madencilik Faaliyetleri
Genel Müdürlüğümüzün maden araştırmaları sırasında ele geçen eski
madenciliğe ait buluntular müzemizde bu bölümün oluşmasını sağlamıştır. Bu
konudaki araştırmalar önceki ismiyle MTA Enstitüsü tarafından 1973 yılında
başlatılmıştır.
Madenciliğin beşiği olarak kabul edilen
Anadolu’daki eski maden
galerilerinden ve çevrelerinden toplanan materyaller, kronolojik bir düzenleme
içerisinde bilgileriyle birlikte bu bölümde sergilenmektedir . Bölümde, toplam
164 örnek ile MÖ 2000 de bakır cevherinin nasıl işlendiğini anlatan bir
canlandırma bulunmaktadır.
Zengin örneklere sahip olan bölüm, 2010 yılında birim haline getirilmiştir.
“Anadolu Madencilik Tarihi” konusunda Türkiye genelinde Almanya Bergbau
Madencilik Müzesi ile ortaklaşa bir proje yürütülmekte, müzemize yeni örnekler
kazandırılmaktadır.
Tarih öncesi dönemlerde deneme-yanılma yöntemiyle başlayan metalik
maden arayıcılığı günümüzdeki maden jeolojisine ait araştırmaların başlangıcı
olmuştur. Anadolu'nun jeolojik yapısına baktığımızda, bölgenin maden yatakları
açısından çok zengin oluşu, tarih boyunca buraya yerleşen insanların madenlere
kolayca ulaşmasını sağlamıştır.
Madeni tanımayan insanlar, doğada parlak rengiyle dikkati çeken hematit,
malahit ve benzeri minerallerin farkına vararak, deneyimlerle onları boya
malzemesi olarak kullanmayı öğrenmiştir.
Günümüzden 10 bin yıl önce Diyarbakır Çayönü Tepesi ve Aksaray Aşıklı
Höyük'te daha çanak çömlek üretimine geçilmeden, doğada bulunan saf bakırın
toplandığı, balık oltası, iğne ve boncuk gibi küçük nesnelerin üretildiği
görülmüştür. Toplayıcılık özelliğini sürdüren Anadolu insanı, doğada bulduğu saf
bakıra öncelikle döverek biçim vermeye çalışmış, soğuk dövülen bakırın zamanla
çatladığını, kırılıp koptuğunu, ama ısıtıldığında bu yeni malzemenin daha kolay
işlendiğini ve plastik özelliğini kazandığını gözlemlemiştir. Madenin işlenmesinde
ısının kullanılması toplumların gelişmesinde en önemli etkenlerden biri olan
madenciliğin temelinin atılmasını sağlamıştır.
ANTİK ÇAĞDA CEVHERDEN
ALET ÜRETİMİ
Maden cevheri, cevher zenginleştirme
aletleri ile (havanlar-el taşları) yabancı
maddelerden ayrılarak parçalanır,
ufalanır. Pişmiş topraktan yapılmış
potalar içerisinde ergitilir. Ateşi
kuvvetlendirmek için hayvan derisinden
yapılmış körükler kullanılır. Hava
miktarını çoğaltmak amacıyla
körüklerin ucuna killi topraktan yapılan
uçlar yani üfleçler takılır. Böylece
güçlenen ateş ile metal cevherden
ayrılır. Erimiş metal kalıba dökülür.
Nesne, kalıptan çıkarılır ve dövülerek
şekillendirilir. Sonrasında çıkarılan
nesne, parlatılır.
Madenin bilinçli olarak alet ve silah yapımında kullanılması insanlığın en önemli buluşlarından birisidir.
Türkiye'de eski dönemlerden kalma çok sayıda cüruf yığını vardır. Bu cüruf yığınları, bakır, kurşun, gümüş ve demir metalurjisine
ait kalıntılardır. Bunların arasında ele geçen ergitme fırını kalıntıları ile pişmiş topraktan yapılmış üfleçler, potalar, döküm kalıpları ve
cevher hazırlama aletlerinden taş havanlar, ezme kırma taşları ahşap kazma ve kürekler, cevher taşıma tekneleri eski Anadolu
metalurjisinin ulaştığı yüksek düzeyi göstermektedir.
MADENCİLİK TARİHİ VİTRİNLERİNDE SERGİLENEN ÖRNEKLERDEN BAZILARI
Eski Metalurjiye Ait
Buluntular
Eski Madenci Araç ve
Gereçleri
Eski yer altı maden galerilerinde,
a h ş a p t a n ya p ı l m ı ş m a d e n c i
kürekleri,madenci kazmaları ve
cevher taşıma tekneleri ele
geçmiştir.
Aydınlatma Araçları
Eski Cevher
Zenginleştirme Aletleri
Maden galerilerinde kullanılmış basit
aydınlatma aracı olan meşaleden
sonra karşımıza kandiller çıkar.
Zaman içerisinde bu araçlar yerlerini
modern madenci lambalarına
bırakmışlardır.
Eski Anadolu madencilerine
ait ele geçen çok sayıdaki taş
havanlar ile kırma-ezme ve
öğütmede kullanılan taş
aletler, günümüz tesislerinde
kullanılan kırıcıların prototipi
sayılırlar.
Cüruf; Cevher içerisindeki metali
ayırıp elde edebilmek için,
cevherin ısıtılarak ergitilmesi
sonucunda ortaya çıkan odun
kömürü, kül, silis ve cevher
karışımından oluşan atıklardır.
Eski dönemlere ait yüzlerce
maden cürufu deposu vardır. Bu
cüruf yığınları bakır, kurşun,
gümüş ve demir metalürjisine ait
kalıntılardır.
Download

Türkiye Madencilik Tarihi