Hüdavendigar A K M A Y D A L I
^
—
-
ayseri İlinin Sarioğlan İlçesine bağlı
Palas köyü, Kayseri İl Merkezine takriben
70 kilometre uzaklıktadır. Palas Köyü, KayseriSivas karayolu üzerindeki Tuzhisar'ı Sivas yönüne
doğru takriben 4 kilometre geçtikten sonra sola
döndüğünüzde karayoluna ortalama 8-10 kilo­
metre uzaklıkta ve Tuzla gölü kenarında kuaılmuştur.
Kayseri-Sivas karayolu üzerinde bulunan Tuzhisar Sultanhanı yolun üzerindeki âbidevî Selçuklu
eserlerinden biridir ve Sultanham'nı görmeden
buradan geçmek mümkün değildir.
Tuzhisar Sultanhanı, sultanhanları içinde bü­
yüklük bakımından Aksaray Sultanhanı'ndan sonra
ikinci sırayı alır ve 3900 m^ lik bir alanı kaplar.
I. Alâeddin Keykûbad tarafından yaptırılan
Tuzhisar Sultanhanı H. 630-634, M. 1232-1236
yılları arasında yaptırılmış ve Aksaray Sultanham'ndaki plân biraz küçültülerek ve bazı ufak
değişikliklerle tekrarlanarak yapılmıştır.
Hanın Köşk Mescidi, kalan örnekleri içinde
en sağlam dummda bulunanı olmakla birlikte,
çıkış merdivenlerinin bir kısmı kırılmış, üst örgüyü
teşkil eden çapraz tonoz yer yer çökmüştür.
Tuzhisar Sultanhanı önceki yıllarda Vakıflar
Genel Müdürlüğü tarafından büyük çapta onarıl­
masına rağmen Tak kapısıyla. Köşk mescidiyle,
kuleleriyle, çörtenleriyle, açık ve kapalı kısımlarıyla yine onarıma muhtaç durumdadır.
Kısaca Tuzhisar Sultanham'nı görüp özetle­
dikten sonra. Palas köyündeki eski eser camimize
dönebiliriz.
—
~
= : — y /
Palas Köyü Camii, kuzey-güney doğrultusunda
dikine uzanan dikdörtgen plânlı, duvarları taş ve
üzeri ahşap kirişleme tavanlı ve toprak damlı bir
yapıdır (Fotoğraf 1 - 2 - 5). Cami, Vakıflar Genel
Müdürlüğü tarafından 1983 yılı içerisinde ihale
edilmiş ve aynı yıl onarımına başlanmıştır.
YAPININ
TANITILMASI
Palas Köyü Camii, bir ana mekân ile bir ezanlık ve yoldan avlu duvarı ile ayrılan bir avlu mekâ­
nından ibarettir. Avlunun üzeri daha sonra köy
halkı tarafından ahşap dikme ve kirişlerle yapı­
lan bir sundurma ile kapatılmıştır (Fotoğraf 4-9).
Cami dıştan dışa doğu cephesinde 1 8 3 0
metre, güney cephesinde 15.27 metredir.
Camiin güney ve batı cephe duvarları ile
ezanlığm kaidesi kısmen düzgün kesme taş ile
yapılmış, doğu ve kuzey cepheleri moloz taş ile
inşa edilmiştir (Fotoğraf 1).
Camiin batı tarafında bulunan ve batı duvarına
dik olan avlu duvarındaki, kemerli kapıdan cami
avlusuna girilir (Fotoğraf 7). Batı cephe beden
duvarının kuzeye yakın olan köşesinden açılan
basık kemerli bir kapı ile Camiye girilmektedir
(Fotoğraf 4). Cami girişinin hemen sağından
başlayan bir merdiven ile ezanlığa ve dama çıkıl­
maktadır (Fotoğraf 2 - 3). Muhdes olan avlu sun­
durmasının merdiven üzerinde sona erdiği yerden
ezanlığa kadar olan cephe, basit bir taş silme ile
nihayetlenir (Fotoğraf 3). Bu taş silme diğer
cephelerde yoktur.
176
HÜDAVENDİGAR AKMAYDALI
Cami toprak damlıdır ve damın akıntısı
doğu ve batı yönlerine verilmiştir. Bundan başka
güney cephede iki adet de çörten bulunmaktadır
(Fotoğrafı).
Palas Köyü Camii, muhtelif zamanlarda
onarılmış ve avlu duvarındaki kemerli kapının
iç kısmında bulunan kitabesinden anlaşıldığı
kadarı ile, 1813 tarihinde Hacı Arapzâde Osman
tarafından yeniden yaptırılmıştır.
Hacı Arapzâde Osman'ın eski camii yıkarak,
tamamen yeni bir plân üzerine camii bugünkü
şekliyle mi inşa ettiği; yoksa eski camii yıkıp
plânına sadık kalarak yeniden mi yaptırdığı belli
değildir.
Eser plân olarak, Selçuklu plân tipine daha
yakındır. Biz Hacı Arapzâde Osman'ın camii
1813 yılında yıktırdığı ve eski plânına da sadık
kalarak, belki bazı değişikliklerle yeniden yap­
tırdığı görüşündeyiz. Ancak bu görüşümüz kuv­
vetli bir ihtimaldir. Kazı neticesinde çıkacak
izlere göre durum kesinlik kazanabilecektir.
Bugün için de kazı yapılmasına gerek ve imkân
yoktur.
DOĞU
CEPHESİ
Doğu cephesi 18.30 metre uzunluğunda,
yerden ortalama 5.20 metre yüksekliğindedir
ve cephe düz olarak nihayetlenir. Doğu cephe­
sinde dört adet pencere, bu cephenin başlıca
mimari elemanıdır. Yerden ortalama 0.50 metre
yüksekliğinde atılan ahşap hatıllarla desteklenen
beden duvarı moloz taş ile kaplıdır. .
Bu cephede güneyden kuzeye doğru sıralanan
üç adet pencere birbirinin aynıdır ve 1.25 metre
yüksekliğinde, 1.45 metre genişliğindedir. Fakat
kuzey köşeye yakın olan son pencere bunlardan
daha küçük ebattadır ve mahfel kısmını aydın­
latmaktadır.
KUZEY
CEPHESİ
Kuzey cephesi yerden ortalama 5.05 metre
yüksekliğinde ve 15.03 metre uzunluğundadır.
Cephe, moloz taş ile kaplanmıştır ve yukarda
düi; bir şekilde nihayetlenir. Cephenin batıya
yakın olan köşesinde mahfili aydınlatmak üzere
açılmış 1 3 0 x 1.10 metre ebadındaki penceresi
yegâne mimari elemanıdır.
Mahfili aydınlatan doğu cephe ile kuzey
cephedeki bu pencereler, cephe ile bir uyum
sağlamaktan uzaktırlar.
BATI
CEPHESİ
Batı cephe 17.28 metre uzunluğunda ve yer­
den ortalama 5.00 metre yüksekliğindedir. Camiye
giriş, batı cephenin kuzeye yakın olan kısmından
açılan basık kemerli bir kapı ile sağlanır (Fotoğ­
raf 4). Cami giriş kapısının solunda kalan ve
cepheye bitişik olan oda sonradan yapılmıştır.
Bu cephenin avlu duvarından içerde kalan
kısmı cami avlusunu teşkil eder ve bu avlunun
üstü köy halkınca derme çatma olarak kapatıl­
mıştır (Fotoğraf 4 - 9).
Cami giriş kapısının hemen sağından başlayan
merdiven ise ezanlık ve dama çıkışı sağlamakta­
dır (Fotoğraf 2 - 3). Bu merdivenin bir kısmı ile
ezanlık kaidesi avlu duvarının dışına taşmıştır.
Ezanlık kaidesinin hemen sonunda, cephenin
güneye yakın köşesinde 0.86 metre genişliğinde
bir pencere bulunmaktadır (Fotoğraf 1).
Dik olan avlu duvarı batı cephesini âdetâ ikiye
bölmektedir. Cami avlusunu yoldan ayıran ve
avluya girişi sağlayan iç içe iki kemerli kapısı
olan bu duvar, cami ile birlikte yapılmış olma­
lıdır (Fotoğraf 7).
Cephe kısmen düzgün kesme taş ile inşa
edilmiştir. Ezanlık kaidesinden itibaren güneye
doğru beden duvarı ahşap hatıl ile takviye edil­
miştir. Ayrıca bu cephede ezanlık kaidesinden
kuzeye doğru avlu sundurmasına kadar olan
kısımda üstte basit bir silme vardır (Fotoğraf 3^.
GÜNEY
CEPHESİ
Güney cephe 15.27 metre uzunluğunda ve
yerden ortalama 4 3 7 metre yüksekliğindedir.
Cephe düzgün kesme taş ile inşa edilmiştir ve
düz olarak nihayetlenir. Yerden ortalama 050
metre yüksekliğe konan ahşap hatıllarla beden
duvarı takviye edilmiştir (Fotoğraf 1).
Cephede sağda ve solda 0.86 metre genişli­
ğinde, 1 3 2 metre yüksekliğinde iki adet pencere
bulunmaktadır. Ayrıca damın akıntısını dışarıya
atan iki adet çörten, bu pencerelerle birlikte,
cephenin başlıca mimari elemanlarını teşkil
eder.
İÇ
YAPI
Palas Köyü Camii, batı cepheden girişi olan
bir ana mekân ve batı cephe beden duvarı ile bağ­
lantılı bir merdivenle çıkışı sağlanan bir ezanlık
ve kemerli giriş kapısı olan bir avlu duvarından
meydana gelmektedir. Cami içten içe 16.50 x
13.03 metre ebadında kuzey güney doğrultusunda
dikine uzanan dikdörtgen plânlı bir yapıdır.
Ana mekânın ortasında takriben 1.00 x 1.00
metre ebadında ve kuzey güney istikan;ıetinde
sıralanan kemerlerin oturduğu üç adet ayak var­
dır (Fotoğraf 8). Bu ayakların doğu ve batı kısım­
larında birer kemer vardır. Bu ayaklarla doğu ve
K A Y S E R İ - S A R İ O Ğ L A N - P A L A S K Ö Y Ü CAMİİ
batı beden duvarlarına bitişik destek ayaklara
oturan kemerler, ana mekânı kuzey güney doğrul­
tusunda iki sahna, doğu batı doğrultusunda dört
sahna ayırır. Güney (Kıble) duvarının içinde 0.55
metre derinliğinde üç açıklıklı bir kemer sırası
bulunmaktadır. Kıble duvarı içinde böyle bir
kemer sırası bulunmasına karşılık, kuzey duva­
rında böyle bir durum yoktur. Kıble duvarının
ortasında bulunan kemerin içinde milırab yer
alır.
Yer yer dökülen sıvalardan göründüğü kadarı
ile ana mekânın ortasındaki, kemerleri taşıyan
ayaklar ve kemerler düzgün kesme taştır. Fakat
köy halkı tarafından bütün iç duvarlar gibi bu
ayaklar ve kemerler sıvanmış ve badana yapıl­
mıştır (Fotoğraf 5 - 8 - 1 0 ) .
Ana mekânın doğu ve batı duvarlarına kemer­
lerin daha rahat oturabilmesi ve duvarlarda herhan­
gi bir çalışmaya meydan verilmemesi için, ortala­
ma OJaO metre derinliğinde, 0.80 metre genişli­
ğinde destek ayaklar konulmuştur (Fotoğraf
8 - 1 0 ) . Bu destek ayakların arasında kalan döşe­
me, cami döşeme kotundan ortalama 0.45 metre
yüksek tutulmuş ve böylece bir seki meydana ge­
tirilmiştir. Ana mekânın kuzey kısmı, enine
sahnın sonuncusu, tamamen mahfel olarak bıra­
kılmıştır.
EZANLIK
Ezanlığa, camiin batı cephe beden duvarına
bitişik olan ve 1.03 metre genişliğinde bir merdi­
venle çıkılmaktadır. Ezanlığın kaidesi 1.77 x 1 3 6
metre ebadındadır.
Tamamen taştan yapılan ve 1.07 x 1.07
metre ebadındaki ezanlık dört ayak üzerine inşa
edilmiştir (Fotoğraf 2 -.6).
AVLU
GtRtŞ
177
PENCERELER
Palas Köyü Camii'nin kuzey ve batı cephesin­
de birer adet, güney cephesinde iki adet ve doğu
cephesinde dört adet olmak üzere toplam sekiz
adet penceresi vardır.
Güney cephedeki pencereler 0.86 metre ge­
nişliğinde, 1 3 2 metre yüksekliğindedir. Batı
cephesindeki tek pencere de bunlann aynısıdır
(Fotoğrafı).
Doğu cephesindeki dört adet pencereden
üç tanesi ile, güneyden kuzeye doğm sıralanan
ilk üç pencere birbirinin aynıdır ve 1.32 x 1J24
metre ebadındadır. Doğu cephedeki dördüncü
pencere ise bunlardan daha küçük ve kuzey cephe­
deki tek pencere ile aynı ebattadır. Bu iki pence­
renin ebadı 1.12 x 1.00 metredir.
ÜST ÖRTÜ
Palas Köyü Camii'nin üst örtüsünü kuzey ve
güney istikametinde duvar ve kemerler üzerine
konulan ahşap kirişlemeler ile bu kirişlemeler
üzerine konan hasır, ot ve toprak teşkil eder.
Doğu batı doğrultusunda uzanan kemerlerin
birleştiği ve üzerine oturduğu ayakların bitiş
kotu kenarlara göre 0.40 metre yüksektir. Bu
durum damda akıntının doğu ve batıya verilme­
sini sağlamıştır. Böylece dam tabii bir beşik
çatı şeklini almıştır.
MİHRAB
NtŞt
0.92 metre genişliğinde, 0.45 metre derin­
liğinde olan mihrab, 2 3 7 metre yüksekliğin­
dedir.
Mihrab, güney (Kıble) beden duvarının içinde
sıralanan üç adet kemerden ortadaki kemerin
içinde yer alır. Çok basit olarak yapılan mihrab
sıvalı ve badanalıdır.
KAPISI
DUVARLAR
Camiin batı cephe beden duvarındaki merdi­
vene dik olarak dayanan avlu duvarında yer alanjt
kapı iç içe iki kemerden oluşmaktadır. Dış kemeri^
daha basık, iç kemer daha sivridir. Avlu kapısının
açıklığı 1.15 metre, yüksekliği ise 1.70 metredir.
Palas Köyü Camii'nin duvarları 0.95 metre
kalınlığında ve ahşap hatıllaria desteklenmek
suretiyle taştan inşa edilmiştir.
İç kemerin ön ve arkasında birer adet kitabe
yer almaktadır.
KİTABELER
CAMI GİRİŞ
KAPISI
Batı cephesinin kuzey tarafında yer alan
basık kemerli ve 1.15 metre genişliğinde bir kapı­
dan camie girilmektedir (Fotoğraf 4).
Burada bulunan kapı kasası köy halkı tarafın­
dan sonradan yaptırılmıştır.
Palas Köyü Camli'nde avlu kapısının iç keme­
rinde içte ve dışta birer adet; batı cephesi ve
avlu duvarı ile ezanlık kaidesi arasında kalan
kısımda iki adet olmak üzere, toplam dört adet
kitâbe bulunmaktadır. Bunlardan batı cephesinde
bulunan kitâbeier zamanla aşınmış ve okunamaz
bir duruma gelmişlerdir. Avlu kapısının dış yü-
HÜDAVENDİĞAR AKMAYDALI
178
zünde yer alan kitabe de tam olarak okunamamıştır.
Avlu kapısmm iç yüzünde bulunan ve beş
satırdan meydana gelen kitâbe ise okunabildiği
kadarı ile şöyledir.
1— Bihamdillâh mücâhidler emredüb Hulus-ı
Kalb ile tamâmına bu câmi'-i kebîr
2— Beytu'llâh feht-sâz ede mükemmel eyleyûb Yezdân İlâhî sâhibü'l-hayrât olanı eylegil
gufrân
3— Fi sebîlillâh ihyâ etmekle bu mevzî'i
sâhibü'l-hayrât Hacı Arabzâde Osmân
4— İmam, Vâiz, n â s ı h . . . . . ker muallim hem
kamusu bermurâd olub dü cihân
5— Niyâz ile duâya el açup Münîr ger derse
recâsın müstecâp edüb yerin kıl cinân.
YAPILMASI
GEREKEN
ONARIMLAR
Palas Köyü Camii, Vakıflar Genel Müdürlüğü
tarafından 1983 yılında ihale edilmiş ve aynı
yıl onarıma başlanmıştır. Eserde yapılacak onarım­
lar şunlardır.
1— Şakulinden çıkarak batı yönüne doğru
eğilen ve merdivene dayanan batı cephe beden
duvarı, cami içindeki kemerler askıya alındıktan
sonra merdivenle birlikte sökülecek ve yeniden
aslına uygun olarak inşa edilecektir.
2— Cami damı kaldırılacak ve duvarlar ile
kemerler üzerine betonarme hatıl atılacaktir.
3— Cami üst örtü elemanlarından ahşap
kirişlerin çürüyenleri değiştirilecek ve damın
orijinal akıntısı bozulmadan en üste 7 cm. demirli
mozaik atılacaktır.
r
4 - Cami içindeki üç adet ayak, kemerler
ve duvarlar raspa edilecektir. Düzgün kesme taş
olan kısımlar taraklanacak ve diğer kısımlara
sıva yapılacaktır.
5 - Doğu cephesinde mahfele açılan ve diğer
pencerelere uyum sağlamayan ve sonradan açıldığı
belli olan pencere kapatılacaktır. Kapatılan bu
pencere kuzey cephede tek başına duran pence­
renin yanına açılacak ve bu cephede de pencereler
arasında bir uyum sağlanmış olacaktır.
6 - Harap bir durumda olan mahfel onarı­
lacaktır.
7 - Cami döşemesi yenilenecektir.
8 - Çürüyen pencere doğramaları ve demirleri
yenilenecektir.
9 - Avlu duvarı ve kemerli avlu giriş kapısı
düzenlenecek ve burada da kesme taş olan kısım­
lar taraklanacaktır.
1 0 - Cami avlusunda sonradan yapılan oda ve
derme çatma avlu sundurması kaldırılacak ve cami
girişine ahşap bir sundurma yapılacaktır. Avlu
döşemesi düzenlenecektir.
1 1 - Moloz taş ile örülen doğu ve kuzey cep­
helerde derz işleri yapılacaktır.
12caktır.
13-
Camiin
etrafı
açılarak
tretuar
yapıla­
Camiin elektrik tesisatı yenilenecektir.
BİBLİYOGRAFYA
A S L A N A P A , O K T A Y : Türk sanatı I.
1972, sayfa 155.
İLTER, İSMET: Tarihi
sayfa 29-30-31.
İstanbul,
Hanlar. Ankara,
^1
FOTO: I
Ezanlık kaidesi,
batı cephe ve
güney c e p h e n i n
görünüşü
1969.
K A Y S E R İ - S A R İ O G L A N - P A L A S KÖYÜ CAMİİ
179'
V
FOTO:3
Ezanlığa ç ı k ı $ m e r d i v e n i ,
batı c e p h e d e k i silmeler
ve avlu s u n d u r m a s ı n ı n
devamı
0
•
FOTO: 2
E z a n l ı k , C a m i i d a m ı ve
Palas KöyU'nUn genel qörUnUsQ
FOTO:5
C a m i İ ç i n d e n görünüş
K ı b l e duvarı ve k e m e r l e r
İle ahşap kirişlemeler
Foto
1
HÜDAVENDİĞÂR AKMAYDALI
180
I
i
7
t
T
F O T O : 6 E z a n l ı ğ ı n diğer bir görünüşü
F O T O : 8 A y a k , k e m e r ve m a h v i l d e n bir görünüm
FOTO:7
K e m e r l i avlu giriş kapısı ve
K i t a b e n i n görünüşü
181
K A Y S E R İ ^ S A R I O Ğ L A N - P A L A S KÖYÜ CAMİİ
FOTO:9
Avlu sundurmasından
diğer bir görünüş
i-
•
m
F O T O : 10
Cami İçinden
diğer bir
görünüş
00
KAYSERİ.
SARIOÖLAN _ PALAS
KÖYÜ
CAMİİ
I
... î
3
P
Û
Ezanlık
planı
—.-nCami
Cami
Km:
,
. ii
et-."; j;:dirr;:Lb:ü;;:ijvı:±tıd!:;rii
Cami
planı
A.lu
RÖLÖVE - 1
A,
•
—
/
CjA
I
is;
p-~----q
Cam
ami
4
planı
Hrlii
Restorosyon. 1
KAYSERİ-
SARIOGLAN _PA LAS
m
KÖYÜ
CAMİİ
n
i—
C_C
/
Kesiti
. •
A _ A
o
05
Kesiti
1
2
KAYSERİ_SARIOGLAN_PALAS
KÖYÜ
CAMİİ
5
1
•
r—1
C _ C
Kesiti
../ \...
A-A
KGSİti„
R estorasyon-2
K A Y S E R İ _ S A R I O G L A N . PALAS
KÖYÜ
CAMİİ
M
X Z B - J L
ı
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
I
i
I
1
I
J
I
I
!
I
I
I
~
rnı~~rı
i
«
i
ı
Güney
o as
1
Cephe
2
3
RÖLÖVE
KAYSERİ.
S A R I O Ğ L A N _ PALAS
KÖYÜ
CAMİİ
7i
>
t/l
T
T
o
H_
I . I .
I .1 . I
.1
1 , 1 . 1
I
I .
I
I .I . I.'l.'l.'l.'l.i
o
,1.1. I
V ^ . i
:ı:ı;ı;ı:n
'I . I
1,1,
I
. . . . .
I
I. ' I
I
I
I
I
I
ı
İ l l i
I
>
,1
1 . 1 , 1 , 1 , 1 . 1 . 1 . 1 . 1 . 1 . 1 . 1 . 1
1 , 1 , 1 .
I
5
r-
i D
I
7s
a
-<
o
1 1 1 1 1 1 . 1 1 , 1 1 7 T 7 T
I I I I I
I, I , I , I . I n
Güney
o
Cephe
05
1
2
3
Restorasyon. 3
00
KAYSERI _ SARıOĞLAN.
PALAS
KOYU
CAMII
Iu
1
3 5
3atı
.
o
0.5
Cephe
1
2
3
RÖ L Ö V E .
4
KAYSERİ-SARIOGLAN_PALAS
1
1
I
KOYU
CAMİİ
I
u
1,1 ,1 ,1 ,1
I
I I
M
m
i
l
.rn
LZE
l
T
I I
I
Batı
o
0.5
1
2
Cephe
3
Restorasyon. 4
Download

View/Open