FARK YARATMAK 101:
SOSYAL
GİRİŞİMCİLİK İÇİN
ÖĞRENCİ REHBERİ
“Fark Yaratmak”
FARK YARATMAK 101:
SOSYAL
Elinizdeki rehber Ashoka’nın üniversite programı olan
AshokaU kapsamında, The Algernon Sydney Sullivan
Foundation desteği ile hazırlanmıştır. Burada ilk bölümüne
GİRİŞİMCİLİK İÇİN
yer verilen “Changemaking 101: A Student Guide to Social
ÖĞRENCİ REHBERİ
www.ashokau.org adresinden ulaşılabilir.
Entrepreneurship” rehberinin tamamına İngilizce olarak
İÇİNDEKİLER
03.
HAKKINIZDA 04.
HERŞEYİN BİR SIRASI VAR
05.
Odak: İş Dünyası
06.
Odak: Sağlık
08.
Diğer Alanlardaki Sosyal Girişimciler
09.
Derine İnmek: Sosyal Girişimcileri Anlamak
HAKKINIZDA
Dünyada bir fark yaratmak ister misiniz?
Manşetlerde hergün aynı problemleri görüp bu sorunları nasıl çözebiliriz diye düşünüyor musunuz?
Sorunlara “böyle gelmiş böyle gider” yaklaşımını sorgulayıp bir şeyleri değiştirmek ve farklı bir şeyler denemek istiyor musunuz?
Sosyal değişimin gerçekleşmesi için daha etkili yollar arıyor musunuz?
Farklı çözümler üretebilmiş kişilerden ilham alıyor musunuz?
Eğer yukarıdaki sorular sizi anlatıyorsa, bu rehber tam size göre! “Farkyaratmak 101: Sosyal Girişimcilik
için Öğrenci Rehberi” ile size sağlamayı hedeflediklerimiz tam da bunlar:
Sosyal girişimcilik konusuna kapsamlı bir giriş.
Sosyal değişime bu yaklaşımın uygulamalarını öğrenmeye yönelik kaynaklar.
Çeşitli üniversite kampüslerinde uygulanan, örnek alabileceğiniz sosyal girişimcilik modelleri.
Kendi ilgi alanınızda etkili bir öğrenci lideri ve fark yaratan olabilmeniz için ipuçları ve araçlar.
Bir sosyal girişimcilik kulübü kurmak, bir girişimde bulunmak ya da var olan bir öğrenci kulübüne sosyal
girişimcilik perspektifi getirmek için fikirler.
Bu kiti ilham almak, bir lider olarak kendinizi geliştirmek ve kampüsünüze sosyal girişimcilik fikrini
getirmek için kullanabilirsiniz.
HERŞEYİN BİR SIRASI VAR
Sosyal Girişimcilik Nedir?
Sosyal girişimcilik dünyadaki toplumsal sorunlara farklı yaklaşımlar geliştirmenin bir yoludur. Toplumun
en acil problemlerine yenilikçi çözümler getirmek anlamına gelir. Geniş çapta bir değişim yaratmak
için yeni fikirler, yöntemler, yaklaşımlar önermek demektir. Sistemin bozuk / çalışmayan parçalarını
–başkalarının liderlik etmesini beklemeden- değiştirmek demektir. Daha iyi bir dünya için gerçekçi,
pratik adımları içeren bir vizyon geliştirmek demektir.
Mezun olana kadar beklemeyin! Değişim yaratmak için şimdiden çalışmaya başlayabilirsiniz. Dünya
Nasıl Değişir kitabının yazarı David Bornstein için, sosyal girişimciler “başkalarının sadece sorunları
gördüğü alanlarda fırsatları da görebilen […] ve toplumun hâlihazırda sunduğu kaynakları zincirlerinden
kurtarabilen” kişilerdir. Sosyal girişimciler, en mümkün görünmeyen durumlarda bile, ayağa kalkıp
birlikte hareket etmek için diğerlerine ilham kaynağı olurlar. Bu rehberle birlikte, nasıl aynı yaklaşımı
hayata geçirip başarabileceğinizi öğreneceksiniz. Herkes fark yaratan bir birey olmayı başarabilir.
Dünyanın ve tarihin önde gelen sosyal
girişimcilerden bazıları kimlerdir?
Muhammed Yunus (Bangladeş):
Mikrofinans ve Greeman Bank’ın kurucusu;
2006 Nobel Barış Ödülü sahibi.
Maria Montessori (Italya): Erken çocukluk
eğitiminde Montessori yaklaşımının kurucusu.
Jimmy Wales (Birleşik Devletler): Dünyanın ilk
işbirliği üzerine kurulu, bağımsız düzeltme sistemiyle
çalışan ve şu anda dünyanın en büyük ansiklopedisi olan
Wikipedia’nın kurucusu.
Wendy Koop (Birleşik Devletler): Eğitimdeki eşitsizlik sorununu çözmek
için başarılı üniversite mezunlarının düşük-gelirli bölgelerde eğitim vermeleri
için köprü görevi gören Teach America (Öğret Amerika)’nın kurucusu.
4
Bu sosyal girişimcilerin ortak noktaları nelerdir?
Bahsi geçen kişilerin her birinin toplumu olumlu yine de etkileyen kalıcı ve sistematik değişiklik
yaratacak fikirleri vardı. Her biri bu büyük hedeflerine ulaşmak için küçük, pratik adımlarla başladılar.
İlerleyen sayfalarda, çeşitli alanlardan somut sosyal girişimcilik örnekleriyle karşılaşacaksınız. Sosyal
girişimciler her yerde!
Sosyal girişimcilik, mevcut durumun
Her şeyin bir sırası var
derinlemesine ve sürdürülebilir bir şekilde
değişmesi gerektiği durumlarda bana ilham
Odak: İş Dünyası
kaynağı oluyor. Tam da bunu başaran sosyal
Odak: Sağlık
girişimcilik örnekleri bulmak hiç de zor değil!
Diğer Alanlardaki Sosyal Girişimciler
John Goldman, öğrenci,
Derine inmek: Sosyal Girişimcileri Anlamak
Denison Üniversitesi
ODAK: İş Dünyası
Sosyal Girişimciler İş Başında!
ASHOKA FELLOW VAKA ÇALIŞMASI: MİKRFOFİNANS
Finans gibi bir konunun vizyon sahibi bir adam tarafından nasıl değiştirildiğini görün:
Sorun: Bangladeş’te çok yüksek sayıda aile yoksulluğa mahkumdur. Bu yoksulluktan
kurtulmak için gelire ihtiyaç duymaktadırlar. Gelir elde edebilmek için, işe ihtiyaçları
vardır, fakat bir çok ailenin bir iş kurabilmek için yeterli parası yoktur: bankalar yoksul
ve teminat sağlayamayan kişilere kredi vermeyi reddetmektedirler.
5
Sosyal girişimci: Muhammad Yunus, bankacılık hizmetlerini yoksullar için erişebilir hale getiren
devrim niteliğindeki çalışmaları sayesinde “mikrofinansın babası” olarak tanınıyor.
Burada Muhammad Yunus ile yapılmış bir röportajı bulabilirsiniz: (3.58)
Oyunun Kurallarını Değiştiren Fikir:
“Bankalara gittim ve onlara
yoksul insanlara kredi vermelerini önerdim. Bankacılar
neredeyse düşüp bayılıyorlardı. - Muhammad Yunus, Greeman Bank, Kurucu. Yunus’un
sistem değiştiren fikri yoksul insanlara küçük miktarlarda borç kredi verirken, bir yandan
da onlara bir destek ağı sağlamaktı. Bankaların sadece yoksul insanları gördüğü yerde bir
adam bir fırsat gördü. İlk olarak, içinde bulundukları kısır döngüyü kırmak için yoksulların az
miktarda paraya ihtiyacı olduğunu fark etti. İkincisi, yoksul kadınların daha azimli, kararlı ve
güvenilir olduğunu fark etti. Son olarak da gelişen küçük bir işletmenin sadece bir aileyi
değil bütün topluluğu yoksulluktan kurtaracağını anladı.
İş Dünyası ve Sosyal Girişimcilik üzerine daha fazlası:
Jessica Ackley yoksulluğu nasıl algıladığımız üzerine konuşuyor (18.34):
Twitter’da takip edin: #CSR – Kurumsal sosyal sorumluluk tweetleri, #Microfinance – adı her şeyi
anlatıyor.
ODAK: Sağlık
Sosyal girişimciler iş başında!
ASHOKA FELLOW VAKA ÇALIŞMASI: DOĞUM PROJESİ
Bir kadının yoksulluk içinde doğmuş bebeklerin hayatlarına etkisini görün.
6
Sorun: ABD yeni doğan ölüm oranında dünyada 36. sıradadır. Bu oran, dünyadaki
diğer gelişmiş ülkelerden çok daha yüksek bir orandır. ABD içinde ise siyahi kadınların
yeni doğan ölüm oranı beyaz kadınlarınkinin iki katıdır.
Fırsat: Hamileliğin hayatında en büyük riskleri alan kadınların bile davranışlarını
değiştirmeye yatkın bir dönem olması
Sosyal girişimci: Kathryn Hall-Trujillo hamilelik döneminde risk altında olan kadınların
sorumluluklarını paylaşan “Kız kardeş”lerle eşleşebileceği Doğum Projesi’ni kurdu.
Oyunun Kurallarını Değiştiren Fikir:
Hamile bir Afro-Amerikan kadını, kendisine rol model olabilecek ve kendisini o kadına
yardımcı olmaya adamış bir kadınla tanıştırsak ne olur?
Sağlık Ve Sosyal Girişimcilik üzerine daha fazlası:
Jane Chen gelişmekte olan ülkelerdeki kuvöz eksikliği sorununu çözüyor: buradan ulaşabilirsiniz.
Twitter’da takip edin: #Health – sosyal girişimciler tarafından en çok kullanılan 20 hashtag’den biri,
#sdoh – “sağlığın sosyal belirleyicileri” www.ashoka.org/fellows
Bu alanda çalışan diğer Ashoka Fellow’ları:
Veronica Khosa – HIV/AIDS
George Askew – Çocuk Hastalıkları
George Abraham – Körlüğe bütüncül bir yaklaşım
7
DİĞER ALANLARDAKİ SOSYAL GİRİŞİMCİLER
EĞİTİM
Taddy Blecher, CIDA City Campus aracılığıyla Güney Afrika’nın gençlerini eğitiyor.
Eric Dawson, gençlerde çok yükselen cinayet oranlarına dikkat çekmek için “Önce Barış”ı kurdu.
Mary Gordon, çocukları sınıflara getirerek çocukların şiddetten ve zorbalıktan uzak durmasını
sağlamaya çalışıyor.
ÇEVRE
Mezun olana kadar beklemenize gerek yok! 350.org bir grup Middlebury Üniversitesi öğrencisi
tarafından kuruldu.
Takip edebileceğiniz hashtagler:
#Environment
#green
#sustainable
#climatechange
Gustavo Alanis, Meksika’da çevre hukukunu anlamak ve geliştirmek için hukuk çevrelerine
eğitim veriyor.
İNSAN HAKLARI/AÇLIK
Ashoka Fellowları’nın genel bakışı ve insan hakları.
Christa Gannon, ABD’de yaşayan gençlerin çocuk adalet sistemi algısını değiştiriyor.
Guillame Bapst, Fransa’da düşük gelirli ailelerin gıdaya erişimine devrim niteliğinde bir
yenilik getirdi.
SU
Azerbeycan’daki su krizine yenilikçi çözümler.
Su konusunda yenilikçi çözümler için Ashoka’nın ortaklık girişimi.
Ako Amadi Nijerya’da yağmur suyu toplama/depolama sistemi geliştirdi.
8
DERİNE İNMEK: SOSYAL GİRİŞİMCİLERİ ANLAMAK
Aşağıdaki sorular üzerine düşünmek ODAK bölümümüzde bahsedilen projeleri özümsemenize
ve problemlere bir sosyal girişimci gibi yaklaşmayı öğrenmenize yardımcı olacaktır.
Yukarıda bahsedilen hikayelerden kişisel olarak sizi en çok etkileyen hangisidir? Neden?
Bahsi geçen sosyal girişimciler hangi özelliklere ya da becerilere sahipler? Bu becerileri kendinizde
de görüyor musunuz? Bahsi geçen sosyal girişimciler ve onların projeleri:
Ashoka’nın Sosyal Girişimcilik için Kriterleri:
1- Sistem-değiştiren mi? Sosyal girişimcilerin hedef aldıkları sistemleri ‘öncesi’ ve ‘sonrası’
olmak üzere gözden geçirin. Hangi yerleşik normlar eleştirildi? Neler değişti?
2- Yenilikçi mi? Fikir mevcut diğer yaklaşım ve müdahalelerle karşılaştırıldığında farklı mı ?
3- Ölçeklendirilebilir mi? Bu çözümü geliştirmek/çözümün sınırlarını genişletmek mümkün mü?
4- Tekrarlanabilir mi? Bu fikir başka bölgelere de yayılabilir mi? Şimdiye kadar bunun örneğini
gördünüz mü?
5- Ölçülebilir mi? Sosyal girişimcinin ortaya koyduğu çözümün etkisini nasıl belirleyebilirsiniz?
6- Sürdürülebilir mi? Sosyal girişimcinin ortaya koyduğu çözümün geliştirilebilmesi için
öngördüğünüz finansal sürdürülebilirlik yolları mevcut mu?
Bu sosyal girişimler nasıl geliştirilebilir?
Dünyadaki problemlerden en çok hangisi sizi endişelendiriyor? İlgi duyduğunuz alan nedir?
Sizi endişelendiren bu problem sistemi içinde, doğru bulduğunuz şeyleri yapan insanlar var mı?
hangi “parlak noktalar” değişim ya da büyüme için bir fırsat oluşturuyor?
Bu parlak noktalar içinde yeni ve heyecan verici çözümler geliştirmenize avantaj sağlayacak bir
şeyler görebiliyor musunuz? (Dönüştürücü Eylem Enstitüsü’nden alınmıştır)
Derine inmek: Bir Sosyal Girişimciyi Kampüsünüze Getirmek
ASHOKA FELLOWLARI’NDAN BİRİ MARQUETTE ÜNİVERSİTESİ’Nİ ZİYARET ETTİ
Kişi: Jane Leu, Upwardly Global’in kurucusu, binlerce göçmenin ABD’ye gelmelerinin ardından
kariyerlerine yeniden başlamalarına yardımcı olmuş olan başarılı sosyal girişimcilerden biri.
9
Süreç: Bir haftalık ziyaret süresince Jane Marquette Üniversitesi’nde sosyal girişimcilik için disiplinler
arası bir ortam keşfetmek için kampüste bulunan sınıflarla, öğrenci topluluklarıyla ve öğretim
üyeleriyle tanıştı.
Etki: Jane bu ziyaretiyle kampüse önemli bir sosyal girişimcinin tutkusunu, enerjisini ve tecrübesini
getirdi ve kampüsün tamamına heves aşıladı.
Model oluşturabilecek bir sosyal girişimciyi kampüsünüze getirin!
1.BİLGİ
Şimdiye kadar bir sosyal girişimcinin nasıl biri olduğunu gördünüz, siz bu resmin neresindesiniz?
Rehberin geri kalan kısmı bunun için var. Daha fazla öğrenerek başlayabilirsiniz.
EN İYİ VİDEOLARLA BAŞLAYIN
Sosyal Girişimcilik Nedir?
Girişimciler Dünyayı Değiştirebilir (2.20) “Girişimciler neden bu kadar önemli?” sorusuna cevap veren
kısa bir video.
Ashoka’nın Hikayesi (3.50) “Herkes Fark Yaratabilir” vizyonunun görsel tarihi.
Gary Hammel İnsan Becerileri Teknolojilerinin Yeniden Keşfi Üzerine: (16.44) 21. Yüzyılda insanları
ve kaynakları nasıl yeniden organize edilmesi gerektiği üzerine heyecanlı, aydınlatıcı bir resim.
Sosyal girişimciler iş başında!
Stanford Rektörü Jonh Hennessey – Sosyal Girişimcilikteki Fırsatlar (1.40)
Paul Rice – Uyuyan Devi Uyandırmak (14.04). Fair Trade USA’in kurucusu sosyal girişimciliğin
yoksulları güçlendirmek için nasıl bir yol olduğunu anlatıyor.
Rocco Falconer – Sosyal Girişimcilerin Zincirlerini Kırmak (14.30) Planting Promise’in hikayesi. Genç
bir sosyal girişimci nasıl gençlerin dünyayı değiştirebileceğini anlatıyor.
Eğitim ve Sosyal Girişimcilik
RSA Animasyon – Eğitim Paradigmalarını Değiştirmek (11.40) Neden insanlardan en iyisini
almıyoruz? Çünkü biz şimdiye kadar iyi işçiler olmak için eğitildik, yaratıcı düşünürler olmak için
değil. Peki çözüm nedir? Eğitime dinamik ve radikal yeni bir yaklaşım.
Adora Stivak – Yetişkinler Çocuklardan Neler Öğrenebilir ( 8.13) gençliğin büyük hayallerinin büyük
beklentileri hak ettiğini bilen 12 yaşında biri tarafından sunulan, gençlere bir şeyler öğretmek kadar
onlardan bir şeyler öğrenmeye istekli olmayı destekleyen bir argüman.
9
Dave Meslin – Miskinliğe Panzehir (7.05) Kendi tanımıyla profesyonel bir “sorun çıkarıcı”, topluma
dahil olamamamızın karşısındaki 7 engeli anlatıyor.
Bir sistemi yeniden düşünmek için araçlar
www.soccket.com/media-gallery/soccket-our-story-in-90-seconds
www.thefuntheory.com
www.ideo.com/work/human-centered-design-toolkit/
KEŞFE EN İYİ WEBSİTELERİ İLE BAŞLAYIN
Sosyal girişimcilikle ilgili aradıklarınızı bu sitelerde bulabilirsiniz:
“Sosyal girişimci” terimini literatüre kazandıran kuruluştan göze çarpan sosyal girişimcilik örnekleri:
Ashoka
Dünyanın önde gelen sosyal girişimcilerini bir araya getiren küresel bir kuruluş. Ashoka herkesin
sosyal sorunlara cevap verebileceği bir dünya oluşturuyor.
Slogan: Herkes değişim yaratabilir.
Sosyal girişimci öğrenciler için ödüller, burslar ya da kaynaklar:
Algernon Sydney Sullivan Foundation
Sullivan 54’ten fazla kurumdan öğrencilere burs sağlamakta ve yüksek öğretimdeki sosyal girişimcilik
projelerinin ve hizmetlerinin gelişmesine yardım etmektedir.
Slogan: Doğru Yaşamlara ve Hizmetlere İlham Verir.
Genç, ilk aşama sosyal girişimcilerin sorumluluğunda olan projelere dair bilgi
Echoing Green
Echoing Green, dünyanın en büyük problemlerini çözmek için yeni neslin becerilerini ortaya
çıkarması için çalışır.
Slogan: Büyük düşün. Cesur ol. Değişimi başlat.
Sosyal yenilik üzerine haberler:
Dowser
Var olan problemler yerine yenilikçi çözümlere odaklanan yeni nesil gazetecilik
Slogan: KİM, NEYİ, NASIL çözüyor.
10
Dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek için ilgili bilgi, istatistik ve grafiklere erişim
GOOD
Zinde, heyecanlı ve kaliteli bir editoryal perspektifle modaya uygun grafikler
Slogan: Umursayan insanlar için
Çeşitli alanlardaki başarılı sosyal girişimcilerin –videolarının da bulunduğu- profilleri;
Skoll Foundation
Skoll Foundation, sosyal girişimcilerin birbirlerini tanıdığı, sosyal girişimcilere yatırım yapma imkanları
sunulan ve refah ve barış içinde sürdürülebilir bir dünyanın hayalini kuran bir platformdur.
Slogan: Sosyal girişimcilerle baplantı kurma, iletişime geçme ve onlara yatırım yapma platformu
Sosyal yenilik hakkında bir dizi akademik makaleler, haberler, kitap eleştirileri ve faydalı araçlar:
Stanford Sosyal Yenilik Dergisi
Kar amacı gütmeyen, sosyal sorumluluk temelli, sosyal girişimcilik alanlarında bilgi.
Slogan: Entellektüelite ve pragmatizmin hassas dengesi.
Küresel kalkınma konusunda gerçek kişilerin ve hikayelerin ilham verici videoları.
Viewchange
Viewchange, sosyal girişimciler hakkındaki videoları, belgeselleri ve filmleri bir araya getirir.
Slogan: İlerlemeye ilham veren hikayeler
10
Download

sosyal girişimcilik için öğrenci rehberi