TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013
373
KENT BİLGİ SİSTEMİ VE ÜLKEMİZDEKİ DURUMUNA BİR BAKIŞ
Zafer BEYDİLLİ
Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisi
[email protected]
GİRİŞ
Kent Bilgi Sistemi günümüz teknolojisinde kimsenin yabanc olmadğ hatta bir sebeple
içerisinde yer aldğ sistemler bütünüdür. Bu tanmlamay Coğrafi Bilgi Sistemi ve Yönetim
Bilgi Sisteminin uzman bir ekip ve yeterli personeller yardm ile bütünleşmesi olarak da
destekleyebiliriz. Başka bir deyişle Kent Bilgi Sistemleri (KBS), kentsel faaliyetlerin yerine
getirilmesinde optimum karar verebilmek için ihtiyaç duyulan planlama, altyap, mühendislik,
temel hizmetler ve yönetimsel bilgileri hzl ve sağlkl bir şekilde irdelemek amacyla
oluşturulan, konumsal bilgi sistemlerinden biridir (Yomraloğlu, 2000).
Bu tanmlardan anlaşlacağ üzere Kent Bilgi Sistemi oluşturmak ciddi bir yazlm ve
donanm altyaps ile ciddi bir veri deposunun varlğ sayesinde gerçekleştirilebilir.
Ülkemizde son yllarda bu konu ile ilgili admlar atlmaktadr. Bunlardan birisi de T.C. Çevre
ve Şehircilik Bakanlğna bağl kurulan Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğüdür. Bu
kurum; Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin kurulmasna, kullanlmasna ve geliştirilmesine dair iş
ve işlemleri yapmak, yaptrmak, yerel yönetimlerin planlama, harita, altyap ve üstyapya
ilişkin faaliyetleri ile ilgili kent bilgi sistemlerinin standartlarnn belirlenmesi ve yaygn bir
şekilde kullanlmasn teşvik ve Ulusal Coğrafi Bilgi Portal’n işletmekle görevlidir
(http://www.csb.gov.tr/gm/cbs/index.php?Sayfa=sayfa&Tur=ustmenu&Id=62).
Kent Bilgi Sistemi ile neler yaplabilir? Bu soruyu örneklere açklayabiliriz. Büyükşehir
Belediyeleri, kanunun kendilerine verdiği yetki ile “Coğrafi ve Kent Bilgi Sistemlerini
Kurmak” ile yükümlüdürler. Bu sayede yerel yönetimlerde Adres Bilgi Sistemi oluşturularak
(ilçe, mahalle, sokak, bina, numarataj ve mülkiyet bilgileri) bunu her türlü yönetimsel veri ile
ilişkilendirip her türlü sorgu ve analizler yaplp grafiksel gösterimler gerçekleştirilebilir.
Ruhsatl veya ruhsatsz binalarn takibi, altyap bilgilerinin konumsal olarak izlenmesi ve kaz
ruhsatlar için altlk teşkil etmesi, mahallede yaşayan nüfus, ilçe veya mahallelerdeki
hastalk/sağlk dağlm, 2/3 boyutlu kent rehberleri uygulamalar ve kentin izlenmesi gibi çok
çeşitli temalarda Kent Bilgi Sistemleri oluşturulabilmekte ve yöneticilerin karar aşamalarnda
çok hzl ve doğru karar vermelerine yardmc olmaktadr.
Kentlerin yönetiminde etkin olarak rol almaya başlayan kent bilgi sistemlerini oluşturabilmek
için Yazlm, Donanm, Yetişmiş Personel, Doğru ve Güncel Veriler gibi birçok bileşenin bir
araya gelmesi gereklidir. Yazlm, Donanm bileşenleri ksmen de olsa baz standartlar
oluşmasna rağmen verilerle ilgili çok büyük eksiklikler olduğu gibi standartlar da
oluşmamştr.
Bu sebepten kent bilgi sistemleri kurulurken bu sistemin en önemli ksm olan veri boyutunu
çok detayl olarak irdelemek gerekiyor.
Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmasnn toplam maliyetine baktğmzda;
bu çalşmalarn temel bileşenleri içerisinde veri maliyetin %70 veya %80 lik ksmn
oluşturmaktadr.
* Bu bildiri Harita ve Kadastro Mühendisleri Odas adna düzenlenmiştir.
374
TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013
Kadastral veriler, halihazr haritalar, imar planlar, hava fotoğraflar gibi birçok veriye
ulaşmak, projeyi gerçekleştirecek kişiler için en büyük sorunlardan birini teşkil etmektedir.
Her kurumun sorumlu olduğu, üretmesi ve güncellemesi gereken konumsal ya da konumsal
olmayan veriler bulunmaktadr.
Her iki sistemin olmazsa olmaz olan bu verileri; harita verileri, imar verileri, tapu ve kadastro
verileri, uydu görüntüleri, uzaktan alglama esas veriler ile adres ve numaralamaya esas
sistemi oluşturan diğer toplam veriler olarak gruplandrmak mümkündür.
Ayrca bu verilerin bu sistemler içerisinde kullanlabilirliğinin sağlanmas da konuyu en az bu
verilerin varlğ kadar önemli hale getirmektedir. Bu gün için bu verileri;.mevcut durumu,
güncelliği, üretim esaslar ve standard açsndan ve hangi ihtiyaç ve nasl üretilip kullanma
sunulduğunun bu verilerin maliyeti ile de ilişkilendirilerek irdelenmesi gerekmektedir.
Bu temel verilerden haritalarn üretimi, 2005 ylndan beri Bakanlar Kurulu Karar ile
yaymlanan 2005/9070 sayl Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim
Yönetmeliğine göre yaplmaktadr. Bu yönetmeliğe göre haritalar üreten başlca kurumlar
ise;
Harita Genel Komutanlğ
İller Bankas (İlbank A.Ş.)
Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü
Belediyeler
Orman Genel Müdürlüğü
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
Karayollar Genel Müdürlüğü
Özel sektör
Diğerleri olarak gruplamak mümkündür.
Burada asl üzerinde durulmas gereken üretilen ve maliyeti çok yüksek olan bir verinin
birçok alanda kullanla bilirliğinin sağlanmasdr. Bunun olabilmesi içinde hem yasal anlamda
hem de veri standard anlamnda ortaklaşmay sağlamaya yönelik süreci doğru yönetmek
gerekmektedir.
Uzak geçmişteki verilerin irdelenmesinde bunlarn bu tür sistemlerde kullanlmasnn çok da
mümkün olmadğn yakn geçmişte üretilenlerin ise yine çok maliyetli ve zaman isteyen bir
çalşmayla ksmen kullanla bileceğini zorda olsa söyleye biliriz.
Asl üzerinde durulmas gereken ise, bugün için üretilen haritalarn da yine Coğrafi Bilgi
Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnn veri yapsna uyumlu olmamasdr.
Yukarda bahsedildiği gibi merkezi idarece genel müdürlük düzeyinde bir kurumsal
yaplanmaya gidilirken, yine mevcut durumun analizinin çok sağlkl yaplamadğ ve yaplan
analizlerin ise yeterince kamuoyunca paylaşlarak çözüme yönelik paydaşlarn
oluşturulamadğn görmekteyiz.
Eğer bir sistemi oluşturmak ve işleyişi de kurumsallaştrmak istiyorsak her konuda açk,şeffaf
ve mevcut durumu net olarak ortaya koymamz gerekiyor.
* Bu bildiri Harita ve Kadastro Mühendisleri Odas adna düzenlenmiştir.
TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013
375
Önerimiz; Çevre ve Şehircilik Bakanlğna bağl Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel
Müdürlüğünün mevcut haritalara ilişki çalşmalarna esas durumu ve mevcut verilerin bu
sistem içinde kullanlp kullanlamayacağn ve bundan sonraki sürece ilişkin yol haritasnn
ne olduğunu kamuoyu ile hemen paylaşmaldr.
Benzer şekilde Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnn diğer önemli bir
verisini oluşturan Tapu ve Kadastro verilerine baktğmzda da benzer şeyleri görmekteyiz.
Mutlaka bu kurumun çok uzun bir geçmişi ve bu süreleri kapsayan çalşmalar vardr.
Dolays ile kuruma ait ve bir çok disiplini ilgilendiren bu verilerin oluşturulma nedenleri ve
zamanlarn doğru okumak gerekiyor. Ancak bugün için de mevcut duruma ve kurumdan
beklentilere baktğmzda da çok ciddi eleştirel yönlerinin olduğu da görülecektir.
Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnn olmazsa olmaz verilerinden
biride bu kurumun ürettiği veriler oluşturuyor ve buna da ihtiyaç duyuluyorsa, bununda
kurumca doğru değerlendirilip kendisini buna göre dönüştürmeye değiştirmeye
ve
beklentilere cevap verecek yapy oluşturmaya çaba harcamaldr.
Bu gün için kamuoyunda Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi olarak bilinen (TAKBİS) sistem
içerisindeki verilerin paylaşlmas veya paylaşlamamas tartşmalar artk bir netlik
kazanmaldr. Eğer yukarda bahsedilen bir yaplanma ve Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent
Bilgi Sistemi çalşmalarnda bir yol alnacaksa, bu alandaki sknt ve tkanklğnda aşlmas
önem arz etmektedir.
Burada oluşturulan verilerin standard ve bu verilerin bir Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent
Bilgi Sistemi çalşmalarnda kullanla bilecek nitelikte olmasna esas yasal ve teknik sürecin
başlatlmas tartşlmas ve sonuç olarak ihtiyaca uygun verinin paylaşm sağlanmaldr.
Yine yukarda bahsettiğimiz gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlğna bağl Coğrafi Bilgi
Sistemleri Genel Müdürlüğünün mevcut Tapu ve Kadastro bilgilerinin Coğrafi Bilgi Sistemi
veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnda mevcut verilerin bu sistem içinde kullanlp
kullanlamayacağn ve bundan sonraki sürece ilişkin yol haritasnn ne olduğunu kamuoyu ile
hemen paylaşmaldr.
Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnn yine en önemli verilerinden
birisini de İmar Bilgileri oluşturmaktadr. İmar ve planlamaya ilişkin verileri ise daha çok
yerelde her belediyedeki mevcut durumu açsndan değerlendirmek gerekiyor. Mutlaka her
meslek diplini veya uygulamaya ilişkin yasal mevzuat ve buna ilişkin belli bir standart ve
esaslar vardr. Ancak bunlarn her belediyede benzerlikler göstermediğini de bilmekteyiz.
Ksacas tam anlam ile standartlar ve çerçevesi net değildir. Dolays ile de üretilen verilerde
de bu verilerin Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnda kullanla
bilirliğinde de çok ciddi sorunlar mevcuttur.
Ülkemizde daha çok bu veriler üretildikten sonra yaplan ilave ve maliyetli bir çalşma
sonrasnda bu verilerin Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnda kullanla
bilirliği sağlanmaktadr.
Eğer Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarn belli bir noktaya taşmak
istiyorsak bu alanda da yasal ve standartlarn belirlenmesine yönelik çalşma ve düzenlemeler
yaplmaldr. Bu düzenleme ve çalşmalar yaplmadan oluşturulacak bir yapnn sağlkl
olmayacağ ortadadr.
* Bu bildiri Harita ve Kadastro Mühendisleri Odas adna düzenlenmiştir.
376
TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013
Yukarda başlklar halinde verdiğimiz bir Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi
çalşmalarnn en önemli ksmn oluşturan verilerden bir diğeri olan uydu görüntüleri için ise
erişiminin daha kolay olacağ ve bununda yasal altlğnn doğru tanmlanmas gerektiğini
söyleye biliriz.
Sonuç olarak Coğrafi Bilgi Sistemi veya Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnn önemli bir ksmn
oluşturan veriler ile ilgili bölümün çok daha detayl ve yeterli tartşma ortamlarnn
yaratlmasndan sonra veri üretim ve paylaşlmas esaslar belirlenmelidir.
Bu sağlanamadğ sürece da hem maliyet açsndan hem de verilerin standardnn belirli
olmamasndan dolay, bu sistemlerin hayata geçirilmesinde farkl durumlarn oluşacağ da
önümüzde bir gerçek olarak durmaktadr.
Eğer Bakanlk ve buna bağl Genel Müdürlükler düzeyinde bir kurumsallaşma ve bu
kurumsallaşmann da yasal altlklarla desteklenmesi planlanyor ve Coğrafi Bilgi Sistemi veya
Kent Bilgi Sistemi çalşmalarnda bir sonuç almak istiyorsak, mutlaka ve mutlaka bu sürecin
bileşenleriyle ortaklaşlmas gerekmektedir.
Bu sürece en çok ve önemli katknn da Türk Mühendis ve Mimar Odalar Birliğinden
(TMMOB) geleceğinin unutulmamas dileği ile, sürecinde ülke kaynaklarnn heba
edilmeden kullanlmas için yakndan takip edileceğinin de bilinmesinde fayda vardr.
.
* Bu bildiri Harita ve Kadastro Mühendisleri Odas adna düzenlenmiştir.
Download

Kent Bilgi Sistemi ve Ülkemizdeki Durumuna Bir Bakış