2014
Uzman Odyolog ve Fizyoterapist
Muhammet ESEN
Kekemelik
Kekemelik konuşma sırasında anormal
yüksek tekrar oranı ve/veya duraklamalar
arası anormal süre ile karakterizedir.
ESEN Terapi
Bağlarbaşı mh. Hamit Kaplan
sk. 24/B Maltepe İstanbul
+ 90 (541) 454 3368
İçindekiler
Kekemeliğin Tanımı:......................................................3
Kekemeliğin Nedeni .......................................................4
Kekemeliğin Oluşum Basamakları Hakkında
Görüşler...........................................................................6
Kekemelik Davranışları .................................................6
Temel Davranışlar ......................................................6
İkincil Davranışlar......................................................7
Gelişimsel Akıcılık Bozuklukları ..................................8
Kekemeliğin Tedavisi ...................................................10
Kekemelik Tedavisinin Etkinliği .............................11
KAYNAKLAR ..............................................................15
2
KEKEMELİK
(STUTTERING)
Kekemeliğin Tanımı
Kekemelik konuşma sırasında anormal yüksek
tekrar oranı ve/veya duraklamalar arası anormal süre ile
karakterizedir (Andrews ve Harris, 1964; Wingate, 1964;
Yaruss,
1998).
toplumunun
Prevelans
%1-1,5’de
çalışmaları
görüldüğünü
kekemeliğin
belirtmektedir.
Kekemelik erkeklerde daha çok görülmektedir ve erkek
kadın oranı 3/1’dir. Kekemelik 2-5 yaşlarında başlar ve
aniden ağırlaşabilir (Yairi ve Ambrose, 1992). Bazı
araştırmalar kekeleyen çocukların yaklaşık %80’ninin
kendiliğinden
ergenliğe
varmadan
iyileştiğini
belirtmektedirler (Andrews ve Harris, 1964; Yairi ve
Ambrose, 1999). Kendiliğinden iyileşme kademeli
biçimde olmaktadır ve kekemeliğinden başlangıcından 1
3
yıl içerisinde başlayıp 3-4 yıl tamamlanması sürebilir
(Yairi ve Ambrose, 1999). Çoğu klinisyen kekeleyenlerin
tedaviyle veya tedavisiz %50-80’nin kendiliğinden
iyileştiği kuralını kullanmaktadır (Guitar, 2006).
Kekemeliğin Nedeni
Genetik ve diğer organik nedenler olan öğrenme,
çevresel ve linguistik özellikler dahil olmak üzere
kekemelliğin nedeni olarak birçok teori mevcuttur.
Teorilerden kimi serebral dominantlığı (Travis, 1931),
motor konuşma zamanlamasında bozulmayı (Kent, 1984;
Van Riper, 1982), iletişim sırasında hata yapmamak için
ikilemi (Sheehan, 1958; Bloodstein, 1987) neden olarak
görmektedir. Kolk ve ark. tarafından öne sürülen “covert
repair” hipotezi kekeleyenlerin fonolojik planlamada hata
yapmaya eğimli olduklarını ve buna bağlı olarak
söylemeden önce bu hataları düzeltmeye çalışması
konuşmada
akıcılık
bozukluk
olarak
yansıdığını
savunmaktadır (Kolk, 1991; Kolk ve Postma, 1997).
Ayrıca, birçok multifaktöryel teoriler kekemelik ve
birçok çeşit iç/dış faktörlerinin etkişiminin olabileceğini
4
belirtmektedir. Kapasite ve talep modeli kekemeliğin
konuşmacının bir veya daha fazla alanından (linguistik,
motor,
bilişsel)
kapasitenin
üzerinde
istenildiğinde
ortaya
çıktığını
(Starkweather,
1987).
Üç
performans
belirtmektedir
faktörlü
hipotez
psikolinguistik, psikososyal ve fizyolojik faktörlerin
kombinasyonunun
kekemeliğe
neden
olduğunu
belirtmektedir (Wall ve Myers,1995). Multifaktöryel
dinamik model ise bu faktörler arası etkileşimin birçok
linear olmayan etkileşim olduğunu ve kekemeliğin
olduğu
anın
statik
değilde
dinamik
olarak
değerlendirilmesinin gerektiğini belirtmektedir (Smith,
1999; Smith ve Kelly, 1997). De Nill (1999), birbiri
arasındaki etkileşimi bütün çevresi ve iç faktörlerin
kekeleyen kişinin nörofizyolojik sistemi tarafından son
olarak filtrelendiğini öne sürmektedir. Yeni araştırmada,
kekemelikle korrele olan spesifik gen mutasyonları
belirlenmiştir (Kang ve ark., 2010).
Bu mutasyonlar
belirli enzimlerin üretiminde yetersizliğine bağlı oluşan
metabolik bozukluğa neden olmaktadır.
5
Kekemeliğin Oluşum Basamakları
Hakkında Görüşler
1. Dört faz modele göre: Hafif epizodik akıcılık
bozukluklarından
korku
ve
kaçınma
reaksiyonların eşlik ettiği ağır, kronik kekemelik
(Bloodstein, 1960).
2. Üç aşama ilerlemeye göre: birincil, geçici, ikincil
(Van Riper, 1982).
3. Kekemeliğin gelişimi çevresel taleplere göre
iletişim performansını karşılama kapasitesine
göre dalgalanma göstermektedir (Starkweather,
1987).
4. Kekemeliğin şiddeti başlangıcından 3-4
yıl
sonrasına bile değişmeden kalabilir (Throneburg
ve Yairi, 2001).
Kekemelik Davranışları
Temel Davranışlar
Temel davranışlar istemdışı oluşan davranışlardır.
6

Sesleri, heceleri veya tüm kelimeyi tekrar etme
(k-k-kalem, si-si-silgi, siz-siz-siz gidin).

Tek kelimenin uzatılması (kkkkkalem).

Konuşma
sırasında
nefes
vermenin/ses
çıkarmanın durması/blokları.
İkincil Davranışlar
İkincil
davranışlar
temel
davranışlara
tepki
vermek için zamanla öğrenilmektedir ve kaçınma
(avoidance) veya kaçış davranışları olarak kategorize
edilmektedir.

Kaçış
davranışı:
Kekemeliği
kırmak
için
yapılır.Kafayı sallama, göz kırpma, ayağı yere
vurma,
çeneyi
titretme.
Kekemeliğin
ileri
seviyelerinde gözle görülür kas titremesi ve
gerinlik mevcut olabilir.

Kaçınma
davranışı:
kaçınmak
için
kelimelerin
Kekemelikten
yapılır.
kullanılması
Daha
az
tamamen
korkulan
(circumlocution),
konuşmaya başlamadan önce “hmmm”, “umm”
7
gibi aralıkların kullanılması, eşlik eden gerginlik
ve ikilem olmadan konuşmaya arar verme.
Gelişimsel Akıcılık Bozuklukları
Çoğu normal gelişen çocuklarda 2-4 yaşlarında
normal dil gelişimi sırasında bazı akıcılık bozukluğu
davranışlar gözlemlenebilir (Gregory ve Hill, 1993;
Pellowski ve Conture, 2002; Zebrowski, 1994).

İkilem (sessiz aralıklar)

Ses,
hece
veya
kelimenin
aralık
olarak
kullanılması. Ör: “Hmm. Ben yemek yedim”,
“Sen, biliyormusun, oyuncağımı buldun mu?”.

Kelimelerin, ifadelerin veya cümlelerin tekrar
gözden geçirilmesi/tekrarlanması. Ör: “Sen onu
aç, hayır, kapat.”.

Normal ritim ve vurgu paterni.

Gerginlik ve titreme gözlemlenmemektedir.
*** Ancak normal akıcılık bozukluklarını aşağıda
belirtilen kekemeliğin erken belirtilerinden ayrıt edilmesi
çok önemlidir.
8

100 kelime içinde 3 veya daha fazla kelimeyi
tekrar etme şeklinde akıcılık bozukluğu (özellikle
hecelerin ayrıştırılması).

Konuşulan hecelerin %10’dan daha fazlasında
akıcılık bozukluğu.

Uzatmaların, blokların, kısmi kelime tekrarlarının
daha çok ağırlıkta olması (aralıkların ve tam
kelime veya ifade tekrarı yerine).

İkincil davranışlar/artmış gerginliğin varlığı.

Tek seferde 2 saniyeyi geçen akıcılık bozukluğu
süresi.

Tını ve gürlükte ani veya kontrolsüz değişiklikler.
Yairi ve Ambrosoe (1999),
akıcılık bozukluktan
kekemeliğin normal
3 esas özellikleriyle ayrıt
edilebileceğini belirtmektedir.
1. Kısmi kelime tekrarı
2. Tek hece kelime tekrarı
3. Disritmik (bozuk ritimli) fonasyon (Ör: uzatma,
bloklar, kırık kelimeler).
9
Bu şekilde kekemeliğin erken döneminde bile
normal akıcılık bozukluktan ayrıt edilebilmketedir.
Kekemeliğin Tedavisi
Konuşma
akıcılığı
4
esas
bileşenden
oluşmaktadır.
1. Hız
2. Süreklilik
3. Ritim
4. Çaba
Ağır derecede kekemeliği olan bireylerde spontanöz
konuşma gerçekçi hedef olmayabilir. Bu kişilerde
kontrollü
akıcılık
veya
kabul
edilebilir
seviyede
kekemelik esas hedef olabilir.
Diğer dil ve konuşma bozukluklarının aksine
kekemelik tekrar ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle,
terapi programı bitse bile takipler çok önemlidir.
Kekemeliğe
ek
olarak
dil
ve
konuşma
bozuklukları da eşlik edebilir ve bu durum sıklıkla okul
10
öncesi ve okul çağındaki çocuklarda görülemektedir
(Gregory, 2003).
Kekemelik Tedavisinin Etkinliği
-
Okul
öncesi
aşamalrında
çocuklar
başlanan
kekemeliğin
erken
uygulamadan
yarar
görmektedir.
-
Okul öncesi çocuklarda en iyi dokumente edilen
yaklaşım “response-contingent” uygulamasıdır.
-
Yetişkinlerde
uzatılmış
konuşma,
yumuşak
başlangıç, kendini kontrol etme, model olma en
iyi tedavi seçeneğidir (Bloodstein ve Ratner,
2008).
Merkezimizde bireyin kişisel özelliklerine uygun ve
gerçekçi hedefler belirlenerek etkili tedavi programı
hazırlanıp uygulanmaktadır.
Aileler ve özellikle küçük yaştaki çocukların
aileleri
aşağıdakileri
yapması
konusunda
teşvik
edilmelidir.
-
Çocuğunuz konuşmasından daha çok ne anlatmak
istediğini dikkatlice dinleyiniz.
11
-
Çocuğunuzun
yerine
konuşmayınız
veya
çocuğunuzun konuşmasını tamamlamayınız.
-
Zaman baskısı gibi iletişim baskısından kaçınınız.
-
Sözel
performansı
gerektiren
ihtiyaçlardan
kaçınınız.
-
Çocuğunuzun konuşmasının kesilmesini önleyiniz
(sıra alarak konuşma).
-
Uzun ve karmaşık cevapları gerektiren sorulardan
kaçınınız ve daha çok 1-2 kelime ile cevap
verilebilecek sorular sorunuz.
-
Aşırı hızlı konuşmaktan kaçınınız. Çocuğunuzla
yavaş hızda ve rahat konuşarak rol model olunuz.
(Guitar ve Marchinkoski, 2001).
-
Akıcılık
bozukluklarını
kekemelik
diye
etiketlemekten kaçınınız.
-
Akıcılık
bozukluklarında
da,
çocuğunuzla
konuşma sırasında doğal göz kontağı kurunuz.
-
Çocuğunuzun
yanlış
çıkardığı
sesleri
düzeltmekten kaçınınz.
12
Uzman Odyolog &
Fizyoterapist
Muhammet ESEN
www.esenterapi.com
Üniversite Eğitmi:
-
2006 yılında İstanbul Üniversitesi Fizik Tedavi ve
Rehabilitasyon Yüksek Okulundan Mezun Oldu.
2014 yılında 19 Mayıs Üniversitesi Kulak Burun
Boğaz Odyoloji Bölümünden Mezun Oldu.
Uzmanlık Tezini 19 Mayıs Üniversitesi Tıp
Fakültesi KBB Anabilim Dalı Odyoloji
Konuşma ve Ses Bozuklukları Ünitesi’nde
tamamladı. Uzmanlık Tezinin Konusu: “
Normal İşiten Bireylerde İşitsel Uyarılmış
Beyinsapı Cevaplarının Normalizasyonu”.
Katıldığı Kurslar, Kongreler:
-
-
Using Spirometry to Diagnose and Treat Vocal
Cord Dysfunction; Bridget Russell, Ph.D., CCCSLP.
Voice Evaluation: Back to the basics; Barbara
Prakup, Ph.D., CCC-SLP.
-
-
-
-
-
Childhood Apraxia of Speech: Diagnosis and
Treatment; Kimberly Allyn Farinella, Ph.D.,
CCC-SLP.
What Every Speech-Language Pathologist Should
Know about Stuttering; J. Scott Yaruss, Ph.D.,
CCC-SLP, BCS-FD.
Aphasia Rehabilitation: 60 Innovative and
Effective Tools, Protocols and Tips; William A.
Connors, CCC-SLP.
Vocal Cord Dysfunction Diagnosis & Treatment:
How I Do IT!; Dennis Fuller, Ph.D.
Treatment of Pediatric Voice Disorders; Janet H.
Middendorf, M.A., CCC-SLP.
Stuttering 101: Mastering Disfluency Counts; Kia
Johnson, Ph.D., CCC-SLP.
Aphasia Treatment: Is More Better?; Leora
Cherney, Ph.D., BC-ANCDS.
Assessment of Children with Repaired Cleft
Palate and Velopharyngeal Dysfunction; Dr.
Kerry Callahan-Mandulak, SLP and Barbara
Moore, MA CCC-SLP
VI. İşitme Cihazları ve İmplantlar Sempozyumu,
2013.
Tükürük Kontrolü Kursunun Eğitmenliği, 2011.
Kitapları:
-
Dil ve Konuşma Terapisine Giriş, 2010
Refleksoloji, 2011
Dudak/Damak Yarıklı Bebeklerde Beslenme,
2014
14
KAYNAKLAR
1. Andrews G, Harris M. (1964). The syndrome of
stuttering.Clinics in Developmental Medicine, no.
17. London: Spastics Society Medical Education
and Information Unit in Association with
Heinemann Medical Books.
2. Bloodstein, O. A handbook on stuttering.
Chicago, IL: National Easter Seals Society, 1987.
3. Bloodstein, O. The development of stuttering: II.
Development phases. Journal of Speech and
Hearing Disorders 1960: 25, 366–376.
4. De Nil LF. Stuttering: A neurophysiological
perspective. In N. B. Ratner & E. C. Healey
(Eds.), Stuttering research and practice: Bridging
the gap. Mahwah, NJ: Erlbaum. 1999
5. Gregory H, Hill D. Differential evaluation and
differential therapy for stuttering children. In R.
Curlee (Ed.), Stuttering and related disorders of
fluency. New York, NY: Thieme-Stratton, 1993.
6. Guitar B, Marchinkoski L. (). Influence of
mothers’ slower speech on their children’s speech
15
rate. Journal of Speech, Language, and Hearing
Research. 2001: 44, 853–861.
7. Guitar B. Stuttering: An integrated approach to its
nature and treatment (2nd ed.). Baltimore, MD:
Lippincott Williams & Wilkins, 2006.
8. Kang C, Riazuddin S, Mundorff J, Krasnewich D,
Friedman P, Mullikin JC, & Drayna D. Mutations
in the lysosomal enzyme-targeting pathway and
persistent stuttering. The New England Journal of
Medicine. 2010: 362(8), 677-85.
9. Kent RD. Stuttering as a temporal programming
disorder. In R. F. Curlee & W. H. Perkins (Eds.),
Nature and treatment of stuttering: New
directions. San Diego, CA: College-Hill Press,
1984.
10. Kolk HHJ. Is stuttering a symptom of adaption or
of impairment? In H. F. M. Peters, W. Hulstijn, &
C. W. Starkweather (Eds.), Speech motor control
and stuttering.Amsterdam, Netherlands: Elsevier
Science, 1991.
11. Kolk HHJ & Postma A. Stuttering as a covert
repair phenomenon. In R. F. Curlee & G. M.
16
Siegel (Eds.), Nature and treatment of stuttering.
Needham Heights, MA: Allyn & Bacon, 1997.
12. Pellowski MW & Conture EG. Characteristics of
speech disfluency and stuttering behaviors in 3and 4-year-old children. Journal of Speech,
Language, and Hearing Research. 2002: 45, 20–
34.
13. Sheehan JG. Conflict theory of stuttering. In J.
Eisenson (Ed.), Stuttering: A Symposium. New
York, NY: Harper and Row, 1958.
14. Smith A. Stuttering: A unified approach to a
mulitfactorial, dynamic disorder. In N. B. Ratner
& E. C. Healey (Eds.), Stuttering research and
practice: Bridging the gap(pp. 27–44). Mahwah,
NJ: Erlbaum, 1999.
15. Smith A & Kelly E. Stuttering: A dynamic,
multifactorial model. In R. F. Curlee & G. M.
Siegel (Eds.), Nature and treatment of stuttering:
New directions.Needham Heights, MA: Allyn &
Bacon, 1997.
16. Starkweather CW. Fluency and stuttering.
Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1987.
17
17. Throneburg RN & Yairi E. Durational,
proportionate, and absolute frequency
characteristics of disfluencies: A longitudinal
study regarding persistence and recovery. Journal
of Speech, Language, and Hearing Research.
2001: 44, 38–52.
18. Travis LE. Speech pathology.New York, NY:
Appleton-Century, 1931.
19. Van Riper C. The nature of stuttering (2nd ed.).
Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1982.
20. Wall M, Myers F. Clinical management of
childhood stuttering. Austin, TX: Pro-Ed, 1995.
21. Wingate ME. Recovery from stuttering. Journal
of Speech and Hearing Disorders. 1964: 29, 312–
321.
22. Yairi E, Ambrose N. A longitudinal study of
stuttering in children: A preliminary report.
Journal of Speech, and Hearing Research. 1992:
35,755–768.
23. Yairi E, Ambrose NG. Early childhood stuttering
I: Persistency and recovery rates. Journal of
18
Speech, Language, and Hearing Research. 1999:
42, 1097–1112.
24. Yaruss JS. Describing the consequences of
disorders: Stuttering and the International
Classification of Impairments, Disabilities, and
Handicaps. Journal of Speech, Language, and
Hearing Research. 1998: 49, 249–257.
25. Zebrowski PM. Stuttering. In J. B. Tomblin, H. L.
Morris, & D. C. Spriestersbach (Eds.), Diagnosis
in speech-language pathology. San Diego, CA:
Singular, 1994.
19
Download

Kekemelik Kitabı İndir