Süleymaniye Minaresinde
Yangın Didebânları
Prof. Dr. Abdurrahman KILIÇ
İTÜ Makina Fakültesi
İftihar kaynaklarımızdan biri olan, Mimar
Köşkü ve Galata Kulesi, daha sonraları
Kanuni Sultan Süleyman zamanında,
Sinan’ın şaheserlerinden Süleymaniye
Beyazıt Kulesi, Galata Kulesi ve İcadiye
1550-1557 yılları arasında yapılan Sü-
Camii’nin minareleri, zaman zaman yan-
Kulesinde yangın gözcüleri bulunurdu.
leymaniye Camii’nin dört adet minaresi
gın gözetleme için kullanılmış, şerefelerin-
Beyazıt Kulesinin yapımı ve onarımları
bulunmaktadır. Bu minarelerden ikisinde
de yangın didebânları (gözcüleri) nöbet
sırasında, geçici olarak Süleymaniye
üçer adet, diğer ikisinde ikişer adet şe-
tutmuştur. Haberleşme ve haber alma
Camii [1] minarelerinden üç şerefeli mi-
refe mevcuttur. Minarelerin sayısının dört
sistemleri gelişmeden önce yangınlar
narelerinden biri yangın gözetleme için
olmasının Kanuni Sultan Süleyman’ın
kulelerden gözlenirdi. Önceleri; Ağakapısı
amacıyla kullanılmıştır [2,3].
İstanbul’un alınışından sonra dördüncü
Süleymaniye Camii, Beauties of Bosphorus, 1838, [1].
2
YANGIN ve GÜVENLİK SAYI 157
padişah olması ve şerefelerin on adet
olmasının Osmanlı İmparatorluğunun
onuncu padişahı olmasını temsil ettiği
tahmin edilmektedir. Bazı kaynaklarda ise
dört minarenin dört halifeyi temsil ettiği
belirtilmektedir [4]. Üç şerefeli minareler
camiye bitişiktir ve 76.09 metre yüksekliğinde, iki şerefeli minareler ise cami
avlusunun kuzey köşesinde son cemaat
yeri giriş cephesi duvarının köşesinde
bulunmaktadırlar ve 55.32 metre yüksekliğindedirler [5, 7]. Yüksekliği 85 metre
olan Beyazıt Yangın Kulesi gibi geniş görüş
Yangın kulesinin tamir ve inşası bittiğinde, muvakkaten Süleymanıye minaresine yapılmış
alanına sahiptirler. Florya’dan Haliç’e ka-
olan sundurmanın feshi.
dar İstanbul bölgesinin tamamı, Haliç’ten
Kagir yapturup kulesini olgazi eyledi
maktadır. Bununla beraber 12 Ağustos
itibaren Bebek’e kadar Boğaz’ın Avrupa
tecdid
1851 tarihli Padişaha sunulan yazıda [8],
Boğaz’ın Anadolu yakası bu minarelerin
Bu kaside, Ağakapısı’ndaki kule Eski Sara-
(Genelkurmay başkanlığı, bu günkü
şerefelerinden görülebilmektedir.
ya taşındıktan sonra, yeni ahşap kulenin
İstanbul Üniveritesi girişi) bulunan yangın
yakası ve Kadıköy’den Vaniköy’e kadar
günümüz Türkçesiyle “Bab-ı Seraskeri’de
yandığı ve kagir kule yapılıncaya kadar
kulesinin (Beyazıt Kulesi) tamiri ve inşası
Minarelerin yangın gözetleme amacıyla
Süleymaniye Camii’nin minarelerinin yan-
bitmek üzere olduğu, Süleymaniye cami
ilk kez ne zaman kullanıldığı kesin olarak
gın gözetleme amacıyla kullanıldığı be-
minarelerinin birinde geçici olarak çalı-
bilinmemekle birlikte 1826 yılında yeniçeri
lirtilmektedir. İlk yangın köşkü 1750 yılında
şan nöbetçilerin Beyazıt Kulesinde görev
ocağının kapatılması sırasında Ağa ka-
yapıldıktan sonra bu köşk ahşap olduğu
almaları için Nazaretin izni gerekmekte-
pısındaki yangın köşkünün yanmasından
için birkaç kez yangın geçirmiştir. Bu yan-
dir. Adı geçen minareye eskiden yaptırıl-
sonra kullanıldığı bilinmektedir [2,3]. Be-
gınlardan sonra kule yeniden yapılıncaya
mış olan sundurma ve sancak sütununun
yazıt Yangın Kulesi’nde bulunan ve kimin
kadar minarelerin şerefesinin yangın gö-
gerekliliği kalmayacağından tamiri için,
tarafından yazıldığı bilinmeyen bir kaside-
zetleyiciler tarafından 1826 yılından daha
yeni görevlendirme emir Padişahımıza
de, Beyazıt kulesi yapılırken Süleymaniye
önce de kullanıldığı düşünülebilir.
aittir” denilmektedir.
Süleymaniye Camii minareleri, Beyazıt
Bu yazıdan, minarenin şerefelerine bazı
Kulesi yeni yapılırken yangın gözetleme
ilaveler yapılarak sundurma ilave edildiği
Ağakapusu’nda idu yangın köşkünün
amacıyla kullanıldığı gibi, daha sonraları
anlaşılmaktadır. Yangını haber vermek
mekanı
Kulenin tamiratları sırasında da yangın
için kulelere gündüzleri bayrak ve gece-
Eski Saraya nakledüp bulmuş anda
gözetleme amacıyla kullanılmıştır. Sü-
leri fener asıldığına göre, Süleymaniye
kararı
leymaniye camii minarelerinin birinde
Camii’nin minareleri kullanılırken bayrak
Ezcümle bu kule heman ahşap idi ol-
memuriyet görevinde bulunan nöbetçi-
veya fener asmak amacıyla sundurma
nagehan
nin yangın kulesine nakli için Seraskerliğe
yapılmıştır.
Yangın köşkü iken yandı naru kaza edüp
sunulan 6 Ekim 1845 tarihli tezkereden [6],
suzan
bu tarihte yangın nöbetçilerinin Süleyma-
Gök yüzüne yükselen muhteşem mina-
Minareyi Süleyman yangın köşkü olup
niye Camii minaresinde görevlendirildiği
relerden, müezzin namaz saatinde ezan
tahsis
anlaşılmaktadır.
okurken üç şerefeli minarenin şerefesinde
Camii’nin minarelerinin yangın gözetleme
için kullanıldığı anlatılmaktadır.
Nice eyyam karar edüp hademesine
dönen didebanlar, çatılarda dumanları
bittahsis
Kaynaklarda minarelerin şerefelerine
gözleyerek, yangın olduğunda cami
Sultan Mahmud Adli kim bina iddi misli
diğer kulelerde olduğu gibi bayrak asılıp
avlusunda bekleyen köşklülere yangın
hadid
asılmadığı konusunda bir bilgi bulunma-
yerini seslenirlerdi. Didebanın sesine kulak
YANGIN ve GÜVENLİK SAYI 157
3
kesilen köşklü yangının hangi mahallede
olduğunu öğrendikten sonra tozu dumana katarak mahalleleri dolaşmaya başlar,
“Yangııııııın vaaarrr” bağırışları sokaklarda
yankılanır. Herkes uyanmıştır, tulumbacılar,
sakalar ve dülgerler yangın mahalline
doğru koşar adım yoldadır.
Kaynaklar
1) Miss Pardoe; “The Beauties Of The
Bosphorus”,The Proprietors, London,
1838.
2) Ergin, Osman Nuri; “Tulumbacılar,
Köşklüler, Harik Kuleleri ve Yangının
Suret-i İlânı”, Mecelle-i Umur-ı Belediyye, Cilt 3, s.1143, İBB Kültür Yayınları,
No:21, 1995.
3) Ünver; Süheyl; “İstanbul Risaleleri”, Cilt
1, s.145, BB Kültür Yayınları, İstanbul,
ları, İstanbul, 1963.
6) BOA, Tarih: 07/Za/1267 (Hicrî), Dosya
Restorasyon Dergisi, Sayı 1, s. 60,
Istanbul, 2010.
No:42, Gömlek No:27, “Süleymani-
8) BOA, Tarih: 23/L /1267 (Hicrî), Dosya
4) Cantay Tanju; “XVI.-XVII. Yüzyıllarda
ye Camii minaresinde nöbet tutan
No:238, Gömlek No:14418, “Yangın
Süleymaniye Camii ve Bağlı Yapıları”,
yangın gözcüsünün harik kulesine
kulesinin tamir ve inşası bittiğinden,
s.28, Eren Yayıncılık, İstanbul, 1989.
nakli”,1845.
muvakkaten Süleymaniye minaresine
1995.
4
Süleymaniye Camii minaresinde nöbet tutan yangın gözcüsünün Beyazıt kulesine nakli.
5) Eyice, Semavi; “İstanbul Minareleri”,
7) Kuşüzümü, Kıvanç. H.; “Yapım Tek-
GSA Türk Sanat Tarihi Enstitüsü Yayın-
nikleri Açısından İstanbul Minareleri”;
YANGIN ve GÜVENLİK SAYI 157
yapılmış olan sundurmanın feshi”,
1851.
Download

Süleymaniye Minaresinde Yangın Didebânları