345
Dr. Nurcan İNCİ FIRAT
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MEKTEBİ
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MEKTEBİ
y ü z y ı l d a başlayıp
•
1 9 . yüzyıl b o -
Ö z e l İdare M ü d ü r l ü ğ ü a d ı n a kayıtlı olan y a p ı , *
y u n c a d e v a m eden batıya yöneliş,
Kültür
1 8 3 9 yılında Tanzimatın ilanından
Anıtlar Yüksek Kurulu'nun 1 1 . 6 . 1 9 7 7 g ü n ve A -
sonra d a h a d a hız kazanmıştır. Ba­
5 6 1 sayılı, 1 3 . 1 1 . 1 9 8 2 gün ve A - 3 8 6 1 sayılı ka­
tılı y ö n t e m ve b i ç i m l e r ; siyasal, sosyal, e k o n o m i k
ve kültürel a l a n d a , b i r takım ihtiyaçları d a b e r a ­
Bakanlığı, Gayrimenkul
Eski Eserler
ve
rarları ile tescil edilmiştir.'
' SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O.Nuri ".Birinci Ulusal
b e r i n d e getirmiştir. O s m a n l ı Devletinin, batılılaş­
Mimarlık Döneminin Önemli Bir Yapısı : Konya'da
m a y o l u n d a y a p t ı ğ ı girişimler sırasında değişen
Sanayi Mektebi " D O Ğ U M U N U N YÜZÜNCÜ YILINDA
dünya koşulları, 19. yüzyıldan itibaren,
ATATÜRK'E ARMAĞAN, İstanbul 1981, s:444,
sanayi
-DÜLGERLER, O. Nuri "Konya Sanayi Mektebi Çinileri"
d e v r i m i n i n gereklerine u y g u n insan g ü c ü n ü n ye­
ÇİNİ I, BİRİNCİ MİLLETLERARASI TÜRK ÇİNİ VE SERAMİK
tiştirilmesini d e z o r u n l u kılmıştır. Ö z e l l i k l e o r d u ve
KONGRESİ, 6-11.7.1986 Kütahya 1986, s: 14,
-DÜLGERLER,
sarayın gereksinimleri i ç i n , yeni f a b r i k a l a r ve b u ­
O.
Nuri
"Konya
Sanayi
Mektebi
Restorasyonu" ULUSLARARASI III. MİMARLAR BİRÜĞİ
r a l a r d a çalışacak e l e m a n l a r ı n yetişmesi için d e .
TÜRKİYE MİMARLAR ODASI BURSA ŞUBESİ KONGRE
S a n a y i M e b e p l e r i açılmıştır.' O s m a n l ı toplum y a ­
BİLDİRİ
pısındaki b u d e ğ i ş i m , her a l a n d a o l d u ğ u g i b i e ğ i ­
Bursa 1991,s:41-2,
KİTABI, YAPI VE YAŞAM 14-19 Mayıs 1991,
tim a l a n ı n d a d o k e n d i n i göstermiştir. Ç o k y o ğ u n
-Sanayi Mektepleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için bkz :
siyasi gelişmelerin y a ş a n d ı ğ ı b u hızlı d e ğ i ş i m sü­
-ERGİN, Osman, Türkiye Maarifi Tarihi, Cilt: 1-2, İstanbul
reci içerisinde, farklı a l a n l a r d a çalışacak e l e m a n ­
ların e ğ i t i l d i ğ i ve farklı işlevli y a p ı l a r ı n üretildiği
1977, s: 627-37, 2099-100.
'
- ÖNDER, Mehmet, Konya Maarifi Tarihi, Konya 1952,
s:65,
b i r d ö n e m başlamıştır.
- ÖNDER, Mehmet, Mevtana şehri Konya, Konya 1962,
s:388,
A n a d o l u t o p r a k l a r ı ü z e r i n d e ilk S a n a y i M e k -
- ERDEM Semiha, Konya'da Neoklasik Eğitim Kurumları,
Selçuk Üniversitesi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi
Bölümü,
Usons Tezi, Konya 1993, s: 20 ( o.g.t).
t e b i ' n i n k u r u l m a s ı , 1 8 6 9 yılına rastlar. M i t h a t Pa­
şa, 1 8 6 9 y ı l ı n d a Şuro-i Devlet Reisliği'nde bulu­
nurken istanbul'da b i r M e k t e b - i S o n a y i ' n i n kurul­
= - SÖZEN, MeHn- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:444,
- DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m., Kütahya 1986, s: 14,
masına ö n a y a k olmuştur.^ B u n d a n b i r yıl sonra
- DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m., Bursa 1991, s: 41 -2,
1 8 7 0 y ı l ı n d a , K o n y a Valisi A h m e t Tevfik Paşa'nın
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1952, s:65,
girişimi ile, K o n y a ' d a b i r S a n a y i h a n e açılmıştır.
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1962, s:388,
Bunu, 1 9 0 1 yılı Eylülünde K o n y a V a l i s i A v l o n y a ' l ı
- ERDEM, Semiha, a.g.t, s:20,
M e h m e t Ferit Paşa t a r a f ı n d a n y a p t ı r ı l a n ve sana­
-ARABACI, Caner, Milli Mücadele Dönemi Konya Öğret­
y i mekteplerinin A n a d o l u ' d a k i ilk örneklerinden
birisi o l a n K o n y a S a n a y i M e k t e b i izlemiştir.^
menleri, Konya 1991, s:51.
" XX yüzyıl başlarındaki mimari ile ilgili, yapılmış çok çeşitli
dallarda araştırmalar vardır. Genel bilgi ve yayınlar için
bkz:
2 0 . yüzyıl b a ş l a r ı n d a inşa edilen b u y a p ı , I.
-FIRAT (İNCİ), Nurcan, " XX. Yüzyıl Başlarında Görülen
Osmanlı Mimarisi " OSMANU, 10. Cilt, Ankara 1999, s:
287-297,
Ulusal M i m a r l ı k d ö n e m i o l a r a k a d l a n d ı r ı l a n farklı
b i r d ö n e m i n erken ö r n e k l e r i n d e n d i r . Bu d ö n e m ,
1 9 . y ü z y ı l ı n s o n l a r ı n d a n itibaren varlığını göste­
-FIRAT (İNCİ), Nurcan,
r e n , 1 9 0 8 ' d e II. Meşrutiyetin ve 1 9 2 3 ' d e C u m h u ­
Mimarisinden İki Örnek, Ankaral998.
riyetin ilanı ile gelişerek, 1 9 3 0 ' l a r d a sona eren
'
Ankara'da Cumhuriyet Dönemi
-Kültür Bakanlığı, Konya Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kurulu (K.K.K) 4 2 . 0 0 / 1 1 9 no'lu dosya. { a.g.d )
b i r d ö n e m i kapsamaktadır.''
-Kurulun 17.6.1988 gün ve 199 sayılı ve 7.9.1990 gün ve
832 sayılı kararlan ile yapının
104 pafta, 259 ( tashihen
2678 ) oda, 1 parsel numarası değiştirilmiştir.
YAPININ KONUMU
:
K o n y a Eski S a n a y i M e k t e b i , K a r a t a y M e r k e z
İlçesi, Şems M a h a l l e s i n d e b u l u n m a k t a d ı r . Bugün
tapuda;
1 0 4 p a f t a , 2 6 7 7 a d a , 6 3 parselde il
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtları.
'
- K. K. K., a.g.d.
-Kültür Bakanlığı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek
Kurulu'nun 12.4.1980 gün ve A-2158 sayılı kararı ile
yapının koruma grubu tespit edilmiştir.
Yapının güneye b a k a n ö n cephesi eski adı ile
be panosunun ufak bir parçasına 1 9 8 6 y ı l ı n d a
Şerafettin caddesi yeni adı ile S a n a y i Mektebi so­
Erkek Sanat Enstitüsü Arşivi'nde rastlandığı
kağına, kuzeye bakan a r k a cepfıesi Şeyfı Ziya so­
okunabilen kısmı ile "
ve
sı yaptı Devletlü Fe-
kağına açılmaktadır. Batıya b a k a n y a n cephesi
rid
Ö z işhanına, doğuya b a k a n y a n cephesi ise,
öğrenilmiştir." 1920'li yılların başlarına t a r i h l e -
1316 " yazısının o l d u ğ u y a y ı n l a r d a n
Merkez Bankası binasına b a k m a k t a d ı r . Etrafı faz­
nen "Konya ve Rehberi, 1 3 3 9 " adlı k i t a p t a k i f o ­
la geniş o l m a y a n bir bahçe ile çevrilidir.
toğrafta, tek revaklı üçgen alınlıklı giriş b ö l ü m ü ­
Yapının önündeki
Şerafettin Parkı ve karşı­
sındaki Kayalı Park, b i r yeşil alan oluşturmakta­
dır. Bu a l a n ı n etrafı. Sanayi Mektebi'nin de dahil
nün mevcut olduğu ancak, 1 9 2 9 tarihli K o n y a V i ­
layet Albümündeki fotoğrafta ise, b u girişin o l m a ­
dığı görülmektedir.'^
olduğu b i r takım Selçuklu, Osmanlı ve Erken Cum­
Yayınlardan öğrenme o l a n a ğ ı b u l d u ğ u m u z a
huriyet Dönemi eserleri ile çevrilidir. Bu yeşil ala­
göre; binanın güneye bakan ö n cephesinde, z e ­
nın kuzey batısında yer alan Sanayi Mektebi'nin
min kat üçlü pencere gruplarının ortasındaki p e n ­
doğusunda sıra ile; Mahkeme Hamamı ( 15. y y ) ,
cere üzerinde bulunan, çini k a p l a m a l ı
A l i Efendi Muallimhanesi ( 15. y y ) , Şerafettin Ca­
yerleştirilmiş kitabelerden; d o ğ u d a k i
mii ( 1 6 3 6 ), Yapı Kredi Bankası ( 1913 ) binala­
bir tarihte kaybolmuş, batıdaki ise, üzeri b i r a r a
alınlığa
bilinmeyen
rı ve güneyindeki A l a a d d i n Caddesi'nin karşı ta­
badana ile kapatıldığından yakın z a m a n a k a ­
rafında batıdan doğuya doğru sıralanan İplikçi
dar korunabilmiştir." Bu kitabede; o r t a d a Sultan
Camii ( 13.y.y b a ş ı ) , Ziraat Bankası ( 1 9 2 8 ) , PTT
Binası ( 1 9 2 8 ), Hacı Hasan Camii ( 1 9 0 7 ), Hü­
' - Aynı konuda bkz.
- K. K. K., a.g.d,
kümet Konağı ( 1 8 8 2 / 8 3 ) binaları bulunmakta­
- SÖZEN Metin, DÜLGERLER O. Nuri, a.g.m,
dır. Değişik dönemlere ait yapılarla bütünleşen bu
- DÜLGERLER O. Nuri, a.g.m., Bursa 1991, s: 4 2 ,
a l a n , tarihi bir doku oluşturmakta ve mimari zen­
- ERDEM, Semiho, o.g.t, s: 20,
ginliğimizi göstermektedir. Sanayi Mektebi Binası
d a bu tarihi çevreyi tamamlamakta ve bu yapılar­
la b i r bütünlük a r z etmektedir.' Bu nedenle. Kültür
Bakanlığı, Konya Kültür ve Tabiat Varlıklannı Ko­
ruma Kurulu 1 8 . 1 1 . 1 9 8 8 gün ve 3 3 2 sayılı kara­
rı ile y a p ı l a r ı n tümünü "Mevlana Tarihi Kentsel Sit
A l a n ı " k a p s a m ı n a almıştır.'
Y A P I N I N KİTABELERİ V E TARİHÇESİ:
Yapının inşa tarihi h a k k ı n d a k i bilgileri des­
tekleyen en önemli belgeler kitabeleridir. Yakın
z a m a n a k a d a r mevcut o l a n a n c a k b u g ü n kaybol­
muş kitabeler hakkındaki bilgiler çeşitli kaynaklar­
dan öğrenilmektedir.
Sanayi Mektebinin yapıldığı
yıllarda
var o l ­
duğunu bildiğimiz tek revaklı g i r i ş i n , üçgen alınlı­
ğı içinde bulunan kitabesinin ve b u giriş b ö l ü m ü ­
nün sonradan kaldırıldığı y a y ı n l a r d a n ' ve eski fo­
s:445,
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtları.
' - Konya Koruma Kurulu Kayıtları.
' - SÖZEN, MeHn - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:446
- Burada yapının eğitime açılmasından sonra giriş
revağının üçgen alınlığında bir kitabenin bulunduğu ifade
edilmiştir. Ayrıca, 452. sayfadaki fotoğrafta d a bu
görülebilmektedir.
- Türk Tarih Kurumu (T.T.K) fotoğraf arşivinde bulunan O . F .
Sağlam Kolleksiyonu ile, Konya'da, A.Safa Odabaşı
arşivindeki (olograflarda, oynco, Konya ve Rehberi, 1339
adlı kitapta ve Fotoğraflarla Geçmişte Konya, İstanbul 1996
adlı Konya Büyükşehir Belediyesinin fotoğraf katalogunda
ki eski fotoğraflarda da üçgen alınlıklı giriş revağı mev­
cuttur. Ancak,fotograflar, yapının genel görünüşünü
verdiğinden kitabe ve tarih görülememektedir. Zaten,
kitabenin ve revağın ne zaman kaldırıldığı da bilinmemek­
tedir.
" - DÜLGERLER, O.Nuri, o.g.m. Bursa 1991, s: 4 4
- Bu makalede üçgen alınlıktaki bu çini panonun 1986
yılında Erkek Sanat Enstitüsü arşivinde çok küçük
parçalannın bulunabildiği ve okunabildiği kadarı ile 1316 R
(1900/1) yılında Ferit Paşa tarafından yaptırıldığının
anlaşıldığı yazılmıştır.
- Voli Ferit Paşa, 22.3.1898- 17.11.1902 yılları arasında
Konya'da valilik yapmıştır.
" - MUHLİS, Mehmet, Konya ve Rehberi, Konya
(Konya ve Rehberi, 1339)
1339.
t o ğ r a f l a r d a n ' " anlaşılmaktadır. Bu tek revaklı giriş
- Albüm, Vilayet Hususi İdareleri Faliyetlerinden, istanbul
1929.( Albüm 1929)
bölümünün üçgen alınlığı içinde b u l u n a n çini kita­
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Bursa 1991, s: 4 4 .
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MEKTEBİ
A b d ü l h a n n i d ( 1 8 7 6 - 1 9 0 9 )'in tuğrası o l a n O s ­
hareketiyle birlikte bir Sanat O k u l u (Mekteb-i Sa­
manlı a r m a s ı , b u n u n a ltı nda " Padişahım Çok Y a ­
nayi) d a yaptırmak isteyen V a l i Ferit Paşa, bunun
şa " cümlesi ve en altta b o r d ü r ü n ortasında ise, b i r
için vilayet ser mühendisi Şefik Bey'i görevlendire­
satır h a l i n d e " S a n a y i M e k t e b i inşaatına memur
rek, okulun inşaatını başlatmıştır.^' 1901 yılı Eylü­
vilayet ser mühendisi izzetlü Şefik Bey " cümlesi
lünde ise, V a l i Ferit Paşa tarafindan Sanayi Mek­
en altta ise " 1 3 1 6 " t a r i h i n i n yazılı o l d u ğ u ö ğ r e ­
tebi o l a r a k hizmete açılmıştır.^' Mektebin, beş bin
nilmiştir.'" Başka b i r k a y n a k t a ise, b o r d ü r d e k i b u
cümle " S a n a y i M e k t e b i inşaatına m e m u r vilayet
ser mühendisi G ü r ü n ' l ü Şefik Bey " " 1 3 1 6 " ' ^ ş e k ­
sarı lira sarf edilerek y a p ı l d ı ğ ı , kaynaklarda ifade
edilmektedir."
re " i z z e t l ü " kelimesinin d a h a u y g u n o l a c a ğ ı belir­
-
lenmiştir. Y a p ı n ı n k i m t a r a f ı n d a n , h a n g i tarihte y a ­
- K. K. K., a.g.d. (Prof Dr.Yılmoz Önge'nin 8.04.1979 ta­
linde yazılmışsa d a , Osmanlıca dil kurallarına g ö ­
pıldığının öğrenilmesi açısından b u kitabe ö n e m
taşımaktadır. Kısa b i r süre önce t a m a m e n
çalın­
mış o l a n b u k i t a b e , b u g ü n mevcut o l m a s a d a y a ­
y ı n l a r d a n temin edilen ö n e m l i b i r belgedir. Bu ki­
tabede a d ı n a rastlanılan M ü h e n d i s Şefik B e y ' i n , I.
Ulusal M i m a r l ı k d ö n e m i b a ş l a r ı n d a K o n y a ' d a ça­
lıştığı ve S a n a y i M e k t e b i g i b i ö n e m l i b i r y a p ı y ı
oluşturduğu anlaşılmaktadır.
V a r l ı ğ ı n ı ö ğ r e n d i ğ i m i z b i r d i ğ e r kitabe ise;
yapının d o ğ u y a b a k a n y a n cephesinde, z e m i n
katın, g ü n e y t a r a f i n d a k i üçlü pencerelerden birisi­
nin ortasında y e r a l a n pencere a l m l ı ğ ı n d a k i çini
p a n o n u n b o r d ü r ü n d e d i r . Bu kitabede " A m e l - i
Mehmet Emin m i n telamiz-i M e h m e d
Kütahya
Osmanlı Ç i n i Fabrikası, fi sene 1 3 1 8 " cümlesinin
yer aldığı ö ğ r e n i l m e k t e d i r . ' ' B u r a d a k i 1 3 1 8 t a r i h i ­
n i ; b i r k a y n a k 1 3 1 8 H ( 1 9 0 1 M ) ' ^ başka bir
kaynak 1 3 1 8 R
miştir.
(1903 M
) şeklinde değerlendir­
K ü t a h y a O s m a n l ı Çini Fabrikasında M e h ­
met Emin t a r a f i n d a n tüm çinilerin b u y a p ı için
özenle üretildiği b u kitabeyle belgelemektedir. Bu
yazılı çinilerin 3 0 . 0 3 . 1 9 7 9 g ü n ü sabahı kırılarak
o r t a d a n k a l d ı r ı l m a k istendiği a n c a k suçluların y a ­
k a l a n d ı ğ ı , ele geçen 1 4 p a r ç a çininin Konya Et­
n o g r a f y a M ü z e s i ' n d e k o r u m a altına a l ı n d ı ğ ı , d i ­
ğer yazılı çinilerin ise 1 9 7 9 yılı sonlarında tümü
ile çalındığı k a y n a k l a r d a n öğrenilmektedir.'^
K o n y a S a n a y i M e k t e b i Binası, Kanuni Sultan
Süleyman D ö n e m i n d e ( 1 5 2 0 - 1 5 6 6 ) yaptırılmış
olan
Süleymaniye
Bedesteni'nin
(
945
H-
1 5 3 8 / 3 9 M ) " çevresi ile birlikte kamulaştırılarak
1 9 0 0 y ı l ı n d a yıktırılması ile o n u n yerine inşa ettirilmiştir.'^ Siyasal ve e k o n o m i k güçlüklerle d o l u yıl­
lar o l m a s ı n a r a ğ m e n 1 9 0 0 yılında bir çok imar
SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:446-7,
DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m., Kütahya 1986, s:14-5,
DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Bursa 1 9 9 1 , s: 44-5,
K. K. K., a.g.d.
rihli raporu)
- SÖZEN, Merin - DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m, s:446-7,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Kütahya 1986, s: 14-5,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a,g,m , Bursa 1 9 9 1 , s:45
- K. K. K., a.g.d.
' - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 5 ,
• - SÖZEN, Merin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:447, Çi­
nilerin akıberi konusunda bkz:
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 45.
' - SÖZEN, Merin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:444,
- DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 2 ,
- K. K. K., a.g.d,
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1962, s:361,
- Bedesten hakkında daha aynnhlı bilgi için bkz
- KONYALI, i. Hakkı, Konya Tarihi, Konya 1964,
s;789,l 129-30,
- ÖNDER, Mehmet, " Yıkılan Bedestenlerimiz " TÜRK KÜL­
TÜRÜ, Ankara 1965, s:403
-Burada ' Sanayi Mektebi'nin yerinde bulunan Süleymani­
ye Bedesteni, Osmanlı Bedestenlerinin en büyüklerindendi.
Kesme taştan yapılmış, kare planlı, dokuz kubbeli bedeste­
nin dört yönde girişi vardı. Klasik Osmanlı Bedestenleri ripindeki yapının kapı üzerindeki, mermer kitabesinde iki sa­
tır sülüs yazı ile 945 H ( 1538 M ) tarihi bulunmakta idi.
1900 yılına kadar mevcut olan bedesten bu yıl Voli Ferit Pa­
şa tarafından yapılan kamulaştırma sırasında Süleymaniye
Medresesi ( 19. yüzyıl başı ) ve Süleymaniye
Çeşmesi
1248 H ( 1 8 3 2 / 3 3 M ) ile biHikte yıkılmış ve bedestenin ki­
tabesi Konya Müzesi'ne kaldırılmıştır.
- İçinde eski silahlar, çeşitli devirlere ait kitaplar ve Yunan,
Roma devrine ait eserler konularak müze haline getirilmiş
olan Süleymaniye Bedesteni yıktırıldıktan sonra, burada
saklanan eserler Karma Ortaokulu bahçesindeki Müze-i
Hümayun Binasına nakledilmişrir " şeklinde bilgiler buluyo­
ruz.
- SÖZEN, Merin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, 5:444,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 42,
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1952, s:46,65-6,
- K. K. K. ,a.g.d.
• - ÖNDER, Mehmet, a.g.m, 1965,s:403,
- SÖZEN, Merin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:446-7.
" - ÖNDER, Mehmet,a.g.e, Konya 1952, s:65,
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1962, s:388,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 4 2 ,
- ARABACI, Caner, a.g.e , Konyo 1991, s:51,
- ERDEM, Semiha, a.g.t, s:20,
- K. K. K. , a.g.d,
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtları.
" - ARABACI, Caner, a.g.e , Konya 1 9 9 1 , s:51.
349
Dr. N u r c a n İ N C İ F I R A T
Bazı Icaynaklarda; Sanayi Mektebi'nin inşa­
ve okul bir yıl sonra tekrar kapatılmıştır. Başlan­
atına, 1889 yılında başlandığı yazılmışsa da," bu
gıçta dört yıl olan öğrenim süresi, 1923'den son­
muhtemelen, bir baskı hatası olmalıdır. Çünkü yu­
ra beş yıla çıkarılmıştır.
karıda da belirtildiği gibi, kitabeler açıktır. Ayrı­
ca, yapının yerinde bulunan Süleymaniye Bedes­
1924 yılında eğitime devam etmekte olan
okulun sınıf sayısı ortınlmıştır. 1925 yılında oku­
teninin, 1898 yılında dahi ayakta olduğu, bir ya­
lun müştemilatı yakın yıllara kadar mevcut olan ek
yın ve bu yayındaki fotoğraftan anlaşılmaktadır."
yapılarla genişletilerek yeni tesviyehaneler ve
1926 yılında yeni marangozhaneler yapılmıştır.
Okul 1927 yılında Maarif Vekaletine (MEB ) bağ­
Y A P I N I N TARİH İÇİNDE KULLANIMI:
lanmış ve genişletilmeye devam edilmiştir." 1929
1901 yılında Konya Sanayi Mektebi adıyla,
tarihli bir albümdeki fotoğrafta okulun faaliyetine
bir okul olarak açılan yapı, Mekteb-i Sanayi, Ho-
devam ettiği ve okuldan " Konya Sonatlar Mekte­
midiye Sanayi Mektebi, Konya Sanatlar Mektebi,
bi " diye söz edildiği görülmektedir.*
Sanat Okulu, Bölge Sanat Okulu,
Erkek Sonat
Savaş sırasında Sanayi Mektebinin atölyele­
Enstitüsü, Teknik Okul, Teknik Lise, Konya Erkek
ri, ordunun ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çalış­
Lisesi, Karatay Lisesi gibi uzun yıllar değişik isim­
malar yapmıştır. Özellikle "Çorap ve Fanila İma­
lerle aynı omaca hizmet etmiştir. Tarih içinde hep
lathanesi" gece gündüz çalışarak binlerce fanila
eğitime hizmet eden yapı, 1988 yılından beri,
ve çorabı cepheye göndermiştir. Savaş yıllonndo
Konya Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğü Binası ola­
önemli hizmetleri görülen terzilik, fanila ve çorap­
rak kullanılmaktadır.
çılık, ayrıca ayakkabıcılık ve arabacılık bölümleri­
5 Mayıs 1901 tarihinde inşoası yeni bitmiş
olan yapıda, beş hafta devam eden Halı Kilim
Sergisi düzenlenmiştir.^' 1901 yılı eylülünde açı­
lan Sanayi Mektebinin bir demir işleri atölyesi bir
nin yerlerini, cumhuriyetten sonra, yavaş yavaş
demir ve çelik bölümleri gibi yeni teknik şubeler
almıştır. Giderek son sistem pulluklar üretilmeye
başlanmıştır.
marangozhanesi ve 17 talebesi vardır. 1908 'de
okulda; halıcılık, ip boyacılığı, marangozluk, kun­
duracılık, demircilik, tesfiye, dökümcülük, terzilik,
" - ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1952, s:65,
tornacılık, oymacılık, mobilyacılık gibi sanat bö­
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtlan,
lümlerinin olduğu kaynaklardan öğrenilmektedir.
- ARABACI, Coner, a.g.e , Konya 1991, s:51.
12.10.1909'da Konya Hukuk Mektebi de bu bi­
naya taşınmış ve bir süre burada kalmıştır.^Okulun masrafları ilk zamanlarda Konyalılardan edi­
" - ÖNDER, Mehmet, a.g.m, 1965,s:400.
- ÖNDER, Mehmet, "Konyo'da Açılan ilk Halı ve Kilim
Sergisi" YENİ KONYA GAZETESİ, 5.1.1956, s:1.
" • ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1952, s:78,
nilen yardımlarla karşılanmış, 1912 yılında Husu­
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1962, s:387,
si Muhasebeler teşekkül ettiği zaman masraf ve
s:446,
gelirleri bu daireye devredilmiştir.^'
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 42,
1971
- ARABACI, Caner, a.g.e , Konya 1991, s:51.
1915 yılında okulda kunduracılık, terzilik
yanında, fanilacılık ve çorapçılık bölümleri açıl­
" - ÖNDER, Mehmet, Mevfcına Şehri Konya, Konya 1971
s:444.
mıştır. Bu yıllarda okul ödeneği artık valilikçe kar­
" - K. K. K., a.g.d,
şılanmaktadır. 1918 yılında okul bir ora kapatıla­
- SÖZEN, MeHn - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:444-5,
rak eğitim durdurulmuş, fakat çok geçmeden Dar-
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1952, s:65-6,
ül Eytam öğrencileri ile birleştirilerek aynı binada,
yeniden açılmıştır. Bu kez yotılı öğrencilerle birlik­
te gündüzlü öğrenci de alınmaya başlanmıştır.
1922'de okula bir de arabacılık bölümü eklenmiş
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1962, s:389,
s:446,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 42,
- ARABACI, Caner, a.g.e , Konya 1991, s:51.
» - Albüm 1929.
1971
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MEKTFRİ
K o n y a ' d a M i l l i M ü c a d e l e yıllarında. Sanayi
kan b i r y a n g ı n sonucu y a p ı büyük z a r a r görmüş­
M e k t e b i n e ait çalışan b i r Sinema v a r d ı . O yıllar­
tür. Sanayi Mektebi'nin yanması ile, yıkılıp yerine
da Sanayi Mektebinin
Bandosu d a ö n e m l i y d i .
işhonı yaptırmayı a r z u eden bir g r u p , tekrar y o ­
II.Abdülhamit Döneminde ( 1 8 7 6 - 1 9 0 9 ) Mızıka-i
ğ u n çalışmalara girmiştir. Konya'nın seçkin b i r
H ü m a y u n M e k t e b i n d e çalışmış o l a n A l i Bey'in,
yerinde böyle bir harabenin o r t a d a n kaldırılarak,
Sanayi
görkemli bir y a p ı yaptırma çabaları basının d a
Mektebinin
eğitimi y a p t ı r d ı ğ ı
çatı
katında
Mızıka-Bando
desteği ile artmıştır. A n c a k , Anıtlar Yüksek Kuru­
d a bilinmektedir.
1 9 3 2 yılına k a d a r a r a l ı k l a r l a eğitimine de­
v a m e d e n o k u l , 1 9 4 5 y ı l ı n d a teşkilat ve kadrosu­
nu genişleterek Enstitü olmuş ve Sanat O k u l u iken.
Erkek Sanat Enstitüsü a d ı n ı almıştır. A y r ı c a özel
ve a k ş a m sonat b ö l ü m l e r i açılmıştır.^' Cumhuriyet­
le birlikte teşkilatı ve ders p r o g r a m ı yeni boştan
düzenlenen o k u l , böylece enstitü adını almış ve
atölye a d e d i çoğaltılmıştır. Artık enstitüde çeşitli
mesleki kurslar a ç ı l m a k t a , d ı ş a r ı d a n sipariş k a b u ­
lü y a p ı l m a k t a ve z i r a a t aletleri tamir edilmekte­
dir.'^
lundan gerekli izinin alınamaması yapının resto­
rasyonunu kaçınılmaz kılmıştır. 1 9 8 2 yılında Kon­
y a İli Ö z e l İdaresi ile Selçuk Üniversitesi M i m a r l ı k
Mühendislik Fakültesi Döner Sermaye
İşletmesi
orasında yapılan bir protokol gereğince yapının
restorasyonu için proielerin hazırlanmasına baş­
lanılmıştır. Bu çalışmalarda, iş ve ticaretin y o ğ u n ­
laştığı bu bölgede, artık eğitim yapısı o l a r a k değil
de, güncel aktiviteye cevap verebilen b i r
fonksi­
y o n düşünülmesi g e r e ğ i , g ö z önünde bulundurul­
muştur . Bir a r a yapının iki a y r ı b a n k a o l a r a k , ça­
tı katının ise, sonat galerisi o l a r a k düzenlenmesi
1 9 4 7 y ı l ı n d a Erkek Sanat Enstitüsüne g ü n ­
düşünülmüştür. Atölyelerin ise, çarşı olabileceği
düzlü öğrenciler alınacağını ilan eden gazete ha­
ileri sürülmüştür. Bedestenin anısına, yapının tü­
berleri okulun enstitü o l a r a k eğitime d e v a m ettiği­
münün
ni göstermektedir.^ Enstitü, 1 9 6 2 yılında A k ş a m
bu görüşler gerçekleşmemiştir."
çarşı olması d o gündeme gelmiş, ancak
Tekniker O k u l u n u d a bünyesine almıştır.^
Uzun yıllar sonat eğitimine d e v a m eden o k u l ,
1 9 6 7 - 6 8 ders y ı l ı n d a Erkek Sanat Enstitüsünün
i a r e n d e C a d d e s i üzerindeki yeni yapısına taşın­
ması nedeni ile b i r yıllığına K o n y a Erkek Lisesine
- - ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1 9 5 2 , s : 6 5 - 6 ,
- ÖNDER, Mehmet, o.g.e, Konya 1 9 6 2 , s : 3 8 9 ,
s:ii46,
1971
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Bursa 1 9 9 1 , s: 4 2 ,
- K. K. K., a.g.d,
verilmiştir." 1 9 6 8 - 6 9 ' l u y ı l l a r d a y a p ı n ı n y a n g ı n
- SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O. Nuri, o.g.m, s ; 4 4 4 - 5 ,
geçirerek a h ş a p a k s a m ı n y a n d ı ğ ı n d a n söz edili­
• ERDEM, Semiha, o.g.t, s : 2 0 - 1 5 2 ,
yorsa d a , ^ b u y a n g ı n d a n söz eden başka b i r kay­
nağa rastlanılmamıştır. Yapının 1 9 6 8 - 6 9 yılların­
da Koratoy
Lisesi o l a r a k
ö ğ r e t i m e açıldığı
ve
1 9 7 7 yılına k a d a r K o r a t o y Lisesi o l a r a k kullanıldı­
ğ ı , k a y n a k l a r d a i f a d e edilmektedir. 1 9 7 7 yılından
sonra K o r a t o y Lisesinin taşınması İle y a p ı
bir
müddet boş kalmıştır. Bu sırada, yıktırılarak yeni
• ARABACI, Coner, o.g.e , Konyo 1 9 9 1 , s : 5 1 - 5 6 ,
• SÖZEN, Metin - DÜLGERLER O. Nuri, a.g.m, s:448
• ibrahim Hakkı Konyalı'nın öğretmen olduğu yıllarda, çatı
katında II. Abdülhomid Döneminde Mızıko i Hümayun
Mektebinde colısmıs olan Ali Bey'in mızıka, bando eğitimi
yaptırdığı belirtilmektedir.
- • K. K. K., o.g.d,
- SÖZEN, Metin • DÜLGERLER O . Nuri, a.g.m, s:444-5,
- ÖNDER, Mehmet, a g e, Konya 1 9 5 2 , s:65-6,
bir işhonı y a p m a k istenilmişse d e , Kültür Bakanlı­
- ÖNDER, Mehmet, a.g.e, Konya 1 9 6 2 , s;389, 1 9 7 1 ,
s:446,
ğı G a y r i m e n k u l Eski Eserler ve A n ı t l a r Yüksek Ku­
• DÜLGERLER, O. Nuri, o g m.. Burio 1 9 9 1 , s: İ2
rulunca, k o r u n m a y a d e ğ e r eski eser o l a r a k tescil
- A N O N İ M "Erkek Sonot Enstitüsüne Gündüzlü Öğrenci
Alınıyor " SELÇUK GAZETESİ, 1 2 . 9 . 1 9 4 7 , s : l .
edilmesi nedeni ile b u girişimler sonuçsuz kalmış­
^ - ÖNDER, Mehmet, a g e, Konya 1 9 6 2 , 5;389.
tır.
- - K K K., a.g.d,
- SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O Nuri, a.g.m, s:444-5,
1 9 7 8 yılında ufak b i r y a n g ı n geçiren y a p ı ,
erken m ü d a h a l e sonucu kurtarılmıştır. A n c a k , 3 0
M a r t 1 9 7 9 c u m a sabahı çinileri kırılarak o r t a d a n
kaldırılmak istenirken suçluların y a k a l a n m a s ı n d a n
sonra, aynı g ü n gece saat 2 2 - 2 3 sıralarında çı­
- ERDEM, Semiho, o.g.t, s : 2 0 - l ,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a g m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 2 - 3 .
" - ERDEM, Semiha, a g.t, s:21.
• - K K K , o.g.d,
• SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O Nuri, o g m, s:444-5,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a g m , Bursa 1 9 9 1 , s: 4 3 - 6 .
Dr. N u r c a n İ N C İ F I R A T
Sanayi Mektebi'nin etrafındaki tek katlı atöl­
sında; tuğla olan taşıyıcı bölme d u v a r l a r ı dışında
ye binaları 1 9 8 1 yılına k a d a r mevcut o l u p , bir
diğer ara bölme duvarlann b a ğ d a d i o l d u ğ u n u n
a r a M a l i y e ve Bayındırlık M i j d ü r l ü ğ ü n c e g a r a j
gözlendiği ilgili yazışmalardan
o l a r a k kullanılmış ve d a h a sonra M e r k e z Bankası
Zaten katlar arasındaki kirişlerin, iç d u v a d a r d a
yapılmak üzere yıkılmıştır.
bazı a r a bölmelerdeki hatılların, kapı ve p e n c e r e
Yangından
sonra
büyük
hasar gören ve
1 9 8 2 yılından itibaren restorasyon hazırlıklarına
başlanan y a p ı , a y a ğ a kaldırılarak 1 9 8 8 yılından
itibaren İl Ö z e l İdare M ü d ü r l ü ğ ü Hizmet Binası
anlaşılmaktadır.
doğramalarının, döşeme, tavan ve çatının, b i r i n c i
kata ve çatıya çıkan merdivenlerin, o r t a d a k i sü­
tunların orijinalde ahşap olduğu
bilinmektedir.
A n c a k son onanmda üç kollu merdiven, a h ş a p k i ­
rişleme üzerine ahşap kaplama olan döşemelerin
olarak kullanılmaya başlanmıştır.^
tümü ve kirişlemeli ahşap tavan g i b i a k s a m d e ğ i ş ­
tirilmiştir.
Y A P I N I N MİMARİ TANIMI:
Çok sayıdaki pencere sıraları; cephelere b ü ­
I. Ulusal Mimarlık üslubunun Konya'daki ilk
yük hareketlilik getimiiştir. Bodrum kat pencerele­
örneklerinden olan y a p ı , bodrum üzerine iki kot
ri basık yuvarlak kemerli küçük pencerelerdir. Ze­
ve çatı olmak üzere dört kattan ibarettir. Yaklaşık
min ve birinci katta pencereler dikdörtgen şeklin­
2 0 . 5 0 x 3 2 . 5 0 m ebadında doğu-batı yönüne uza­
de olup, üzerinde kemerli alınlıklar vardır. Pence­
nan dikdörtgen bir plana sahip kagir yapının çift
reler cephelerde tekli ya da üçlü g r u p l a r h a l i n d e
eğimli çatısı, marsilya kiremit örtülüdür. Güneye
tasarlanmıştır. Cephelerin köşelerindeki b i r b i r i n e
bakan ön cephede bir, kuzeye bakan arka cephe­
bitişik dizilmiş üçlü gruplar halindeki pencerelerin
de bir olmak üzere, geniş cephelerin tam ortasın­
üzerindeki alınlıklar zemin katta sivri k e m e d i , b i ­
d a aynı eksen üzerinde zemin kat hizasından iki
rinci katta basık kemerli olup, içleri çini kaplıdır.
girişi vardır. Doğu ve batıya bakan y a n cephele­
Cephelerin orta bölümlerindeki tek pencerelerin
rin ortasında, aynı eksen üzerinde bodrum kata
üstündeki kemerli alınlıkların içlerine ise, c a m t a ­
d a birer giriş verilmiştir. Bodrum kat, ayrıca kule­
kılmıştır.^ Cephenin, balkona üç adet basık ke­
lerin köşesinden birer kapı ile de ön cepheye açıl­
merli açıklığı vardır. Kuleler; zemin ve b i r i n c i kat­
maktadır.
ta tam ortaya gelecek şekilde yedeştirilmiş b i r e r
Yapı gerek plan, gerekse cephe düzeni açı­
sından tamamen simetrik olarak tasarlanmıştır.
pencere ile, ön cepheye açılmaktadır. Çatı katın­
d a ise, sivri kemerli beş pencere kulelerin içini a y ­
Girişin iki yanındaki kulelerin öne taşırılarak yük­
dınlatmaktadır. İki kulenin arasındaki alınlıkta ise,
seltilmesi, kemerli açıklıklar, balkon, yapının üslu­
bir yuvarlak pencere bulunmaktadır.
bunu belirleyici önemli cephe ve kütle özellikleri
arasındadır.
Katlar arası birkaç sıra silme ile, v u r g u l a n ­
mıştır. Kat aynmını belirleyen bu silmeler, tüm
Kullanılan yapı malzemesinin; son restoras­
cepheleri dolaşarak süreklilik göstermektedir. Sa­
y o n çalışmaları sırasında net olarak tesbit edilebil­
dece arka cephenin ortasında kesintiye u ğ r a m ı ş ­
d i ğ i öğrenilmiştir. Yapıda, malzeme olarak b o d ­
tır. Beden duvarlan, saçak hizasında b i r k a ç sıra
rum katta moloz taş, zemin ve birinci katlarda
silme ile sonuçlanmaktadır. Saçak hizasında c e p ­
1 3 x 2 5 x 5 cm ölçüsünde tuğla kullanıldığı belirlen­
heleri dolaşan bu silmeler, sadece kulelerde kesin­
miştir. Oze\\ik\e
tiye uğramıştır. Yukarıda birkaç sıra silme, kulele-
dış duvarları ile, zemin kat taşıyı­
cı b ö l m e duvarlarının tuğladan olduğu ve taşıyıcı
sistemi k a g i r o l a n y a p ı n ı n , dış duvarlarının kesme
ri külahla birleştimıektedir.
- K. K. K., a.g.d.
taş taklidi sıvandığı anlaşılmaktadır. Sıva üzerine
" - Bu konuda bkz:
yapılmış d e r z ve silmelerle taşa benzer b i r g ö r ü n ­
- K. K. K., a.g.d,
tü verilmeye çalışılmıştır. Cephelerde sadece açık­
- SÖZEN, MeHn - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:449,
lık çevreleri, alınlık kemerleri, silmeler,
- ERDEM, Semiho, a.g.t, s:23-7,
balkon
korkuluğu ve giriş revağı taştır. Son o n a r ı m sıra­
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtlan,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 4 .
K O N Y A ' D A K İ ESKİ SANAYİ MEKTFRİ
Yapınrn etrafını çevreleyen b i r metre yüksek­
biçiminde son bulan kısımdır. Bu kuleler, iki kot
liğindeki b a h ç e d u v a r ı d e m i r parmaklıklıdır. Son
boyunca dikdörtgen bir formda yükselmektedir.
o n a r ı m d a tekrar y a p ı l a n tek revaklı üçgen olınlık-
Zemin kat hizasında kulelerin tam ortasına gele­
lı g i r i ş e , ö n cephenin giriş a k ş ı n d a k i b a h ç e kapı­
cek şekilde yerleştirilmiş, üzerinde kemerli alınlık­
sından ulaşılmaktadır. Bahçe kapısı d ö n e m özelli­
ları olan birer pencere vardır. Ancak eski fotoğ­
ği gösteren iki a y a k t a n oluşmaktadır. Dikdörtgen
r a f l a r d a , b u pencerelerin b i r dönem geniş kare­
formlu b u a y a k l a r ı n y ü z e y i , içbükey silmelerle eni­
ye yakın dikdörtgen pencereler şekline dönüştü­
ne bölünerek hareketiendirilmiştir.
A y a k l a r ı n ; iç­
rüldüğü ve yakın z a m a n a kadar d o böyle kullanıl­
bükey, dışbükey silmelerle k a d e m e l i o l a r a k h a r e ­
dığı görülmektedir. Son onarımda aslına uygun
ketlendirilmiş ve d e r i n b i r kavisle d a r a l a n profilli
şekilde yapılmış ve alınlık kemerlerinin içine cam
başlıkları v a r d ı r . Bahçe k a p ı s ı n d a n geçtikten son­
takılmıştır. Zemin kotta ön cephenin iki köşesinde
r a , a n a giriş kapısı merdivenine k a d a r u z a n a n ve
yer olan üçlü pencereler dikdörtgen şeklinde olup,
fazla geniş o l m a y a n , taşlık kısmı bulunmaktadır.^"
G ü n e y e b a k a n ö n c e p h e , cephe düzeni açı­
sından t a m a m e n simetrik o l a r a k planlanmış o l u p ,
üzerindeki sivri kemerli alınlıkların içleri çini kap­
lıdır. Zemin kat; toplam bir k a p ı , on pencere ile ön
cepheye açılmaktadır.
ana giriş cephesi olması nedeni ile d i ğ e r cephele­
re g ö r e d a h a özenle yapılmıştır. K o n y a ' d a y a p ı l ­
mış b u d ö n e m eserlerinde pek f a z l a rastlanılma­
y a n girişin iki y a n ı n d a k i kuleler ve son o n a r ı m d a
tekrar y a p ı l a n p i r a m i d a l üst örtüleri b u cephenin
en d i k k a t çeken elemanlarıdır.
Birinci katta; girişteki üçgen alınlığın hemen
üstünde iki kulenin arasında b o y d a n b o y a uza­
nan balkon bulunmaktadır. Balkona; basık kemer­
l i , b i r kapı ile iki pencere açılmaktadır. Taş olan
balkon korkuluğu, küçük ayakları birleştiren y u ­
varlak
kemer
sıraları
şeklinde
düzenlenmiştir.
Yaklaşık b i r metre k a d a r b i r subasman sevi­
Cephe çiziminde görülen korkuluk üzerindeki yu­
yesinde yükselen b o d r u m kat, girişin iki y a n ı n d a ­
varlak formlu b a b a l a r bugün yoktur. Balkonun iki
ki b i r e r pencere ve çıkmaların köşelerinde birer
y a n ı n d a k i kulelerin tam ortasında; üzerinde, içle­
kapı ile ö n cepheye açılmaktadır. Bu katta; cephe­
rine cam takılmış kemerli alınlığı o l a n , birer dik­
nin köşelerinde ise, üçer adet pencere bulunmak­
dörtgen pencere vardır. Bu katta iki köşede ise,
tadır.
üzerinde çini kaplı basık kemerli alınlığı o l a n , dik­
Ö n c e p h e d e , a n a giriş kapısına, beş b a s a ­
maklı merdivenle çıkılan d i k d ö r t g e n şeklinde yük­
sekçe b i r p l a t f o r m üzerinde yer a l a n tek revaklı bir
girişle ulaşılmaktadır. Ö n cephenin
dörtgen şeklinde üçlü pencereler bulunmaktadır.
Birinci kotta, zemin kat gibi bir adet k a p ı , on adet
pencere ile ön cepheye açılmaktadır.
ortasındaki
Balkon kapısının üzerinde, çatının yükseltil­
kademe k a d e m e dışarıya çıkıntı y a p a n bölümler­
mesi İle oluşturulan üçgen alınlığın tam ortasında
den b i r i s i , iki y a n ı r a m p a ile b a h ç e y e inen b u re­
ö n cepheye bakan yuvarlak bir pencere bulun­
vaklı giriştir. Revaklı girişi belirleyen öndeki ikisi
maktadır. Girişin iki yanındaki çıkmalar; dikdört­
serbest, a r k a d a k i ikisi d u v a r l a birleşen sütunlar,
gen bir f o r m d a yükselirken, çatı saçağından itiba­
sivri kemerlerle bağlanmıştır. En y u k a r ı d a üçgen
b i r alınlıkla son b u l a n bu mekanın üzeri marsilya
kiremit örtülü çatı ile kapatılmıştır, ilk y a p ı l d ı ğ ı n d a
mevcut o l a n revaklı giriş s o n r a d a n kaldırılmış, son
o n a r ı m sırasında tekrar yapılmıştır. Girişin iki y a ­
nında ü z e r i n d e kemerli alınlıkları o l a n dikdörtgen
şeklinde b i r e r pencere b u l u n m a k t a d ı r . Alınlıkların
içine c a m takılarak iç mekanların ışık olması sağ­
lanmıştır.
Ö n cephenin ortasındaki ikinci çıkıntı ise, g i ­
ren köşeleri pohlanorak kule görünümünde beş­
gen mekonlara dönüşmüştür. Saçaktan itibaren
başlayan bu hareket en üstte p i r a m i d a l bir külah­
la son bulmaktadır. Kulelerin çokgen kısımları ar­
kada çatı ile birleşirken külah çatıdan d a h a yuka­
rı yükseltilmiştir. Her biri çokgen gövdenin bir yü­
zeyine gelecek şekilde yerleştirilmiş, beşer adet
sivri kemerli küçük pencerelerden, kuleler ışık al­
maktadır.
'
• Bu konudo bkz.
rişin h e m e n iki y a n ı n d a a n a y ü z e y d e n çıkıntı y a ­
• ERDEM, Semiha, o g t, s:22,
p a n ve altta dikdörtgen bir mekan iken, üstte kule
• Konya Etnografya Müzesi Kayıtları.
Dr. N u r c a n İNCİ F I R A T
Doğu ve batıya b a k a n y o n c e p h e l e r , aynı şe­
reler basık kemerlidir. A r k a cephede m e r d i v e n
kilde tasarlanmış o l u p , y a p ı n ı n o l d u k ç a gösterişli
boşluğunu aydınlatan bu üç büyük boyutlu pence­
olan ön cephesine k a r ş ı l ı k d a h a s a d e d i r . Her iki
renin genişliğince kat oynmını belirleyen silmele­
yan cephede de h a r e k e r i i l i ğ i s a ğ l a y a n , kof aynmı-
rin devamlılığı koldınlmıştır. Merdiven boşluğunu
nı belirleyen silmeler ile p e n c e r e sıralarıdır. Orta
aydınlatan bu pencerelerin iki y a n ı n d a , üzerlerin­
bölüm çok a z dışd t a ş ı r ı l a r a k vurgulanmıştır. Yan
de kemer alınlığına cam takılmış birer d i k d ö r t g e n
cephelerde pencereler o r t a d a t e k , yanlarda üçerli
pencere bulunmaktadır. Diğer cephelerde o l d u ğ u
gruplar halinde d ü z e n l e n m i ş t i r .
g i b i , birinci katta do köşelerde üzerinde içleri çini
O r t a d a yer olan
pencereler d a h a b ü y ü k t ü r . B o d r u m katta köşelere
kaplı basık kemerli alınlıklan olan üçlü pencereler
yerleştirilen basık y u v a r l a k k e m e r l i ufak pencere­
yer olmaktadır. Birinci kat, toplam onbir pencere
ler üçlü gruplar h a l i n d e o l u p , h e r iki cephede de
ile arka cepheye açılmaktadır.
altışar adettir. Yan c e p h e l e r i n t a m ortasından ba­
sık kemerli b i r kapı ile b o d r u m k a t a giriş verilmiş­
tir. Bu kapılara altışar b a s a m a k l ı
inilmektedir.
merdivenlerle
Zemin v e b i r i n c i k a t l a r d a yer olan
dikdörtgen p e n c e r e l e r d e n
yanlarda
kolan üçlü
pencerelerin alınlıklan a l t k a t t a s i v r i , üst kotta ba­
sık kemerli olup, içleri ç i n i k a p l ı d ı r . Ortada yer
olan büyük ölçekli p e n c e r e l e r i n alınlıklarına cam
takılarak
koridorların
ışık
alması
sağlanmıştır.
Yan cephelerde z e m i n v e b i r i n c i katlarda toplam
ondörder pencere b u l u n m a k t a d ı r .
Cephe özellikleri ile olduğu k a d a r , örtü siste­
mi ile de oldukça ilginç bir düzenleme gösteren
Sanayi Mektebi, çift eğimli çatı ile örtülüdür. Tüm
yapıyı kapatan bu çatı belirli yüksekliğe k a d a r
daralmış ve üzerine ilave olmuş d i k b i r çatı ile son
bulmuştur. Çatının yan cephelere b a k a n yüzleri
ışık alacak şekilde camekonla kapatılmıştır. A h ­
şap olan çatının üzeri morsilya kiremit ile, kulele­
rin üzeri ise, kurşun kaplı piramidal külahlarla ör­
tülüdür. Külahlar üzerinde üçer adet ufak tepe
pencereleri vardır. Çatı ise, o r t a d a b i r yuvarlak iki
Kuzeye bakan a r k a c e p h e ; y a n cepheler gibi
yanda ise, birer adet tepe penceresi olmak üzere
ön cepheye n a z a r a n d a h a s a d e d i r . A r k a cephede
üç pencere ile ön cepheye açılmaktadır. İki
de orta bölümün ç o k a z d ı ş a t a ş ı n i m a s ı , pencere
daki camekonlann önünde çatı içine yerleştirilmiş
sıralan, silmeler c e p h e n i n
ufak tepe pencereleri, rölövesinde üç tane g ö r ü ­
g ö r ü n ü m ü n ü belirle­
yan­
mektedir. Bodrum k a t , b a s ı k y u v a r l a k kemerli se­
lürken o n o n m sırasında birer tane yapılmıştır. Ç a ­
kiz adet ufak pencere i l e a r k a c e p h e y e açılmakta­
tı arası dört adet ufak tepe penceresi ile a r k a cep­
dır. Zemin kat h i z a s ı n d a k i a r k a g i r i ş kapısı cephe­
heden de ışık olmaktadır. Çatıdaki ve külahdoki
nin tam ortasında o l u p , ö n g i r i ş kapısı ile aynı ek­
bu küçük tepe pencerelerinin üzeri beşik çatıya
sen üzerindedir. Basık k e m e r l i b u girişe üç basa­
benzeyen bir örtü ile dışa taşınimıştır. Bu pencere­
maklı bir merdiven ile u l a ş ı l m a k t a d ı r . Eski fotoğ­
ler ile y a n ve arka cephe yönünde yerleştirilmiş
raflardan anlaşıldığına g ö r e , g i r i ş i n iki yanındaki
uzun ince bocalar, örtü sistemine hareket getir­
pencerelerin yangın ö n c e s i n d e ö n cephedeki gibi
miştir." Ancak, 192(yli yıllonn baş ma ve 1 9 2 9
kareye yakın d i k d ö r t g e n ş e k l i n d e olduğu görül­
yılına torihlenen yayınlardaki fotoğraflarda y a p ı ­
müş, ancak son o n a r ı m s ı r a s ı n d a orijinal haline
nın çatısında; pencere ve b a c o l o n n , kulelerde ise,
dönüştürülerek ü z e r i n d e c a m t a k ı l ı kemerli alınlığı
piramidal külohlonn koldınlmış o l d u ğ u , çatının ve
olan dikdörtgen b i r e r p e n c e r e yapılmıştır. Cephe­
kulelerin dışa taşkın ahşap saçaklı morsilya kire­
nin iki köşesinde, üçlü g r u p l a r h a l i n d e yer alan ve
mit örtülü olduğu görülmektedir.'^ Son o n a n m sı­
üzerinde içi çini kaplı s i v r i k e m e r l i alınlıkları olan
rasında çatı ve külahlar orijinal haline dönüştürül­
pencereler vardır. Zemin
meye çalışılmıştır.
kat
b i r a d e t kapı ve se­
kiz adet pencere ile a r k a c e p h e y e açılmaktadır.
" - Bu konularda bkz;
- K. K. K., a.g.d,
A r k a giriş kapısı ü z e r i n e i s a b e t eden ve kat
silmesini keserek aşağı
doğru
inmiş
- SÖZEN, Me«n - DÜLGERLER, O. Nuri, o.g.m, s:448-9,
üçlü pencere
- ERDEM, Semiha, o.g.t, s:22-6,
sistemi bu cephede d e ğ i ş i k b i r g ö r ü n ü m oluştur­
- Konya Etnografya Müzesi Koyıtları,
muştur. Bu üç pencere, k e m e r b i ç i m i ve boyutla­
rıyla diğer p e n c e r e l e r d e n a y r ı l m a k t a d ı r . Yapının
tüm pencerelerinden d a h a b ü y ü k o l a n bu pence­
- DÜLGERLER O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 47.
"
- Albüm 1929,
- Konya ve Rehberi, 1339.
KONYA-DAKİ ESKİ SANAYİ MFKTFRİ
B o d n j m üzerine iki kat ve bir çatı katı olmak
Doğu ve batıdaki köşe odalarının iç tarafında b i ­
üzere d ö r t kattan oluşan y a p ı d a ; katlar arasında­
rer dikdörtgen o d a d a h a mevcuttur. Bu küçük
ki geçiş, a n a girişin karşısında, a r k a girişin ise,
o d a l a r cephelerine birer pencere ile açılmaktadır.
hemen ö n ü n d e iki kat b o y u n c a yükselen üç kollu
merdivenle sağlanmıştır. Zemin kattan başlayan
onyedi b a s a m a k l ı tek merdiven ile çıkılan b i r sa­
hanlıktan sonra m e r d i v e n iki kola ayrılmakta ve
onbeşer b a s a m a k l a birinci kata
ulaşılmaktadır.
Birinci kattan onbeş basamaklı tek merdiven ile çı­
Yapının b o d r u m katı ilk dönemlerde, d e p o ve
atölye olarak kullanılmış, sonraları batıdaki bö­
lümleri d e p o , d o ğ u d a k i bölümleri d e p o , yemek­
hane ve kalorifer dairesi şeklinde kullanılmıştır.'"
Bugün de aynı şekilde kullanılmaktadır.
kılan ikinci sahanlıktan sonra m e r d i v e n tekrar iki
Zemin katta, beş basamakla çıkılan dikdört­
kola ayrılmakta ve onbeşer b a s a m a k l a çatı katına
gen platform üzerinde yer alan tek revaklı giriş,
ulaşılmaktadır. Kulelere bu çatı k a t ı n d a n geçil­
mektedir. Birinci kattan çatı katına geçişi sağlayan
üç kollu merdivenin y a n ı n d a k i ufak m e k a n l a r d a n
verilmiş o l a n o r i j i n a l çıkış, b u g ü n asıl a m a c ı n d a
kullanılmamaktadır.
p l a n d a dışarıya en çok taşmış kısımdır. Başlı b a ­
şına bir üniteymiş g i b i kendini hissettiren bu bö­
lüm öndeki ikisi serbest, a r k a d a k i ikisi duvarla
birleşen sütunlar orasında kalmakta o l u p , dıştan
çatı ile örtülüdür.
Z a m a n z a m a n , içte ihtiyaca g ö r e çeşitli ekler,
Zemin katta, giriş hizasında kuzey-güney yö­
ara bölmeler yapılmışsa d a y a p ı n ı n o r i j i n a l planı
nünde uzanan oldukça geniş dikdörtgen bir giriş
onlaşılabilmektedir. G i r i ş e g ö r e simetrik bir a n l a ­
salonu vardır. Bu giriş salonunun kuzey tarafına
yışla planlanmış y a p ı d o ğ u - b a t ı y ö n ü n d e c a d d e y e
katlara çıkışı sağlayan merdiven yerleştirilmiştir.
paralel o l a r a k u z a n a n d i k d ö r t g e n bir p l a n a sa­
Salonun ortasında bugün altı tane çokgen taşıyıcı
hiptir. Doğu-batı y ö n ü n d e u z a n a n bir k o r i d o r ve
sütun bulunmaktadır. Ö n giriş hizasında bulunan
bundan d a h a geniş o l a n kuzey-güney y ö n ü n d e
uzanan merdivenli giriş salonunun orta noktalar­
da kesiştiği b i r p l a n görülmektedir. Diğer m e k a n ­
a r k a giriş kapısı, merdivenin altında bulunmakta
ve bu kapıdan üç basamak ile arka bahçeye inil­
mektedir.
lar, k o r i d o r u n iki y a n ı n d a sıralanmıştır. Yapının
planı. Prof. Dr. Y ı l m a z O n g e t a r a f ı n d a n
Zemindeki bu giriş salonu, doğu-batı yönün­
" Bina
genişliğince u z a n a n merkezi bir iç sofanın iki ta­
rafında birer eyvan ile köşelere isabet edecek şe­
kilde biri küçük, d i ğ e r i b ü y ü k ikişer o d a d a n ibaret
olan zemin katın p l a n ı , Türk evinin geleneksel kar­
nıyarık şemasına uydurulmuştur. Bu simetrik şema
de u z a n a n d a h a d a r fakat d a h a uzun bir koridor­
la, orta noktalarından kesişmektedir. O r t a nokta­
yı dört adet sütun belirlemektedir. Bu koridor, uç
noktalarındaki birer pencereden ışık almaktadır.
Koridor bugün camekanlı kapılar ile kapatılmıştır.
her katta görülmektedir." şeklinde tonımlamıştır.''
Zemin koHoki, dört köşede yer olan kare
Bodrum k a t a ; iki y a n cephenin tam ortasında
planlı köşe o d a l a r ı , üçer pencere ile cephelere, bir
aynı eksen üzerinde yer a l a n b i r e r k a p ı , ön cep­
kapı ve bir pencere ile de koridora açılmaktadır.
heden ise, girişin iki y a n ı n d a çıkmaların köşele­
Köşe o d a l a r ı ile giriş salonu arasında kalan dik­
rinde bulunan birer kapı o l m a k üzere d i ğ e r kat­
dörtgen planlı küçük odalor, birer pencere ile cep­
lardan bağımsız o l a r a k d ö r t adet giriş verilmiştir.
helerinden ışık alırken birer kapı ve pencere ile de
Bodrum girişlerine, d ı ş a r ı d a n altışar
basamaklı
merdivenlerle inilmektedir. Y a n girişlerin hizasın­
'
da uzanan dikdörtgen koridorlardan
"
doğudaki
d a h a uzundur. Bu k o r i d o r l a r ı n iki y a n ı n d a o d a l a r
yer almaktadır.
Köşelerde yer a l a n
iki cepheli
• K. K. K , a g . d .
• S Ö Z E N , Metin - DÜLGERLER, O , Nuri, a . g . m ,
vMl,
• DL)LGERL£R, O . N u n , a . g . m . , Burio 1 9 9 1 , i: 4 3 ,
- Bu yayınlorda okulun ilk oçıldığı yıllarda öğretmen olarak
görev
olan
ibrahim
Hakkı
Konyalı'nın,
bugün
değinen
yaklaşık aynı büyüklükteki d ö r t kare o d a , cephe­
hacimlerin özgün durumları konusunda aydınlatıcı bilgiler
lere açılan üçer adet pencereden ışık almaktadır.
verdiği ıfode edilmektedir.
Dr. N u r c a n İ N C İ F I R A T
l<oridora açılmaktadır. K o r i d o r a açılan bazı pen­
düzenlenmiştir. Burası güneyde b i r k a p ı v e
cereler son o n a r ı m sırasında yeni fonksiyon gere­
pencere ile balkona açılmaktadır. Birinci katta d i ­
iki
ği kaldırılmıştır. Bu küçük a r a o d a l a r d a n ön giri­
ğer mekanlar plan olarak zemin kot p l a n ı n ı n tek­
şin iki yanındakiler kule çıkıntıları nedeni ile derin­
rarı şeklinde düzenlenmiştir. Küçük o d a l a r z a m a n
liği d i ğ e r hacimlere g ö r e d a h a fazla olan odalar­
zaman sınıf ve laborotuvar o l a r a k kullanılmıştır.
dır.'" O r i j i n a l d e zemin katta dört o d a ve üst kata
Bir ara batıdakiler dikiş ve çamaşır o d a s ı , g ü n e y -
çıkışı sağlayan ahşap bir merdiven varken,^ okul
dekiler gece nöbetçileri için ayrılmıştır. M e r d i v e ­
olarak kullanıldığı yıllarda ihtiyaç nedeni ile za­
nin doğusunda yer alan küçük o d a n ı n i ç e r i s i n d e n
man z a m a n çeşitli ilaveler yapılmıştır. Bu yıllarda
bir merdiven ile çatı katına çıkılmakta v e kulelere
zemin katta girişin sağında ve solundaki küçük
buradan geçilmekte iken, b u r a y a son d ö n e m l e r d e
o d a l a r müdür ve müdür yardımcısı odaları olarak
öğretmen tuvaletleri yerleştirilmiştir.^'
kullanılmıştır. Bunların karşısındaki arka cepheye
fonksiyonu olmayan bir mekandır. Z e m i n k a t t a n
b a k a n küçük o d a l a r batıdaki müdür yardımcısı ve
gece nöbetçilerinin kaldığı o d a , doğudaki ise, ev­
rak odası olarak kullanılmıştır. Girişin sağında ka­
lan mekan bir ara öğretmen odası olarak da kul­
lanılmıştır.'*' Dört köşe odası ise, sınıf olarak kulla­
nılmıştır. İlk yıllarda güney batıdaki büyük oda ye­
mekhane, kuzey batıdaki kiler olarak değerlendirilmişse de, sonraları bunlarında sınıf olarak kul­
lanıldığı
kaynaklardan
öğrenilmiştir.'"
Bugün
fonksiyon nedeni ile bu odalar kendi içlerinde bö­
lüntülere uğrayarak daha fazla mekan yaratılma­
ya çalışılmıştır. İl Özel İdare Müdürlüğü olarak
kullanılan yapıda, bu kat çeşitli hizmetlerin yapıl­
dığı idare odaları ile bazı ihtiyaç mekanlarına ay­
Bugün
ise
birinci kata çıkan üç kollu merdiven son o n a r ı m d a
yükseltilerek devam ettirilmiş ve birinci kattan çatı
katına çıkış sağlanmıştır. M e r d i v e n i n ç a t ı y a k a d a r
devam ettirilmesi ile zeminde giriş s a l o n u , b i r i n c i
katta galerili bölüm ve çatı katı a r a s ı n d a b i r b a ğ ­
lantı kurulmuştur.
- Bu konularda bkz:
- K. K. K., a.g.d,
- SÖZEN, Melin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:448-9,
• ERDEM, Semiha, o.g.l, s:21-2,
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtlan,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 3 .
- K. K. K., a.g.d.
rılmıştır.
- ERDEM, Semiha, a.g.t, s:21-2,
Birinci kat planı; zemin kat planına benze­
mekle birlikte bazı farklılıklarda görülmektedir. Bu
katta köşe odalarının zemin kattaki gibi dört adet
olduğu görülmüşse d e , onarım öncesi yapılan in­
celemelerde
mekanların
ara bölmelerin sonradan yapıldığı
tek o l a r a k
kuzey-güney
yönünde
uzandığı ve yatakhane, atölye gibi işlevlerinin ol­
d u ğ u , ' " y a n i koridorların d a h a kısa tutularak, kö­
şe odalarının büyük tek mekanlar oluşturacak şe­
kilde p l a n l a n d ı ğ ı , b u mekanların tam ortada bir
kapı ile k o r i d o r a bağlanmış olduğu anlaşılmakta­
dır. Büyük o d a l a r ı n orasında kalan dört küçük
o d a birer kapı ile k o r i d o r a açılmaktadır. Giriş sa­
lonunun üstüne denk gelen mekan güneyde came­
kanlı b i r kapı ile k o r i d o r a açılan
oda
şeklinde
o l u p , laborotuvar o l a r a k kullanılmakta i k e n , * b u ­
gün camekan kaldırılmış ve burası k o r i d o r l a bir­
leştirilerek z e m i n kata açıklığı o l a n g a l e r i şeklinde
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtları.
" - SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m, s:448,
- ERDEM, Semiha, a.g.t, s:21-2,
- K. K. K., a.g.d,
- Konya Etnografya Müzesi Kayıtları,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 3 .
" • SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O. Nuri, o.g.m, s:448.
" - SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:448.
Burada İbrahim Hakkı Konyalı ve 1933 yılında müstahdem
olarak girip, değişik görevlerde bulunan, bugün emekli
Cemal Erktan'ın sözlü bilgilerinden yayarlanıldığı
ifade
edilmektedir.
" - Okulda öğretim görmüş eski öğrencilerden Vakıflar Genel
Müdürlüğü'nden emekli Mimar Mustafa Abicel tarahndan
ifade edilmiştir.
" - SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:448,
- K. K. K., a.g.d,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1 9 9 1 , s: 4 3 .
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MEKTEBİ
Son fonksiyon d e ğ i ş i k l i ğ i n d e n sonra birinci
Y A P I D A K İ SÜSLEMELER:
katta, g ü n e y d o ğ u d a k i b ü y ü k o d a , vali odası ola­
rak ayrılmış o l u p , k u z e y - g ü n e y y ö n ü n d e dikdört­
Son onarımda yenilenmiş olsalar d a ; ç i n i ,
gen b i r p l a n a sahiptir. G ü n e y b a t ı d a k i o d a ise, İl
y a p ı d a k i en belirgin süsleme elemanıdır. Y a p ı d a ,
Daimi
çini süsleme dışında, m i m a r i elemanlar ile y a p ı l ­
Encümeni'nin
odası
olarak
kullanılmış
olup, doğu-batı yönünde kareye yakın dikdörtgen
planlıdır. Kuzey d o ğ u d a k i k a r e y e y a k ı n dikdört­
gen planlı o d a , İl G e n e l Meclisi Toplantı Salonu
o l a r a k kullanılmıştır. Kuzey b a t ı d a k i o d a , a r a b ö l ­
meler y a p ı l a r a k b i r kısmı m e m u r l a r i ç i n , b i r kısmı
ise ihtiyaç m e k a n l a r ı için ayrılmıştır. Bu mekanla­
rın k u l l a n ı m ı n d a z a m a n z a m a n değişiklikler y a ­
pılmıştır.
mış dekoratif bir anlayış söz konusudur.
Cephelerdeki üçlü pencerelerin üzerlerindeki
alınlıklar içinde yer a l a n çini panolar, Kütahya
O s m a n l ı çini fabrikalarında imal edilmiştir." 1 9 .
y y sonları ve 2 0 . y y başlarında Osmanlı Devletin­
de onarımlar ve yeni y a p ı l a r için, Kütahya'da üre­
tim y a p a n çini f a b r i k a l a r ı n d a , 16. y y Osmanlı çi­
nilerinde yaygın o l a r a k
kullanılan
motiflerden
Çatı k a t ı ; b ü y ü k b i r salon ve iki kule o d a s ı n ­
esinlenilmekte i d i . Sanayi Mektebinde kullanılan
d a n oluşmaktadır. Son o n a r ı m d a d e m i r a y a k l a r
çiniler d e , bu anlayış ile yapılmıştır. Cephelerin­
üzerine oturtulmuş o l a n çatının d o ğ u ve batıya
deki çini süslemeleri açısından K o n y a ' d a Sanayi
b a k a n iki y a n cephesi en dışta c a m e k a n l a k a p a ­
Mektebi dışında; PTT, Y a p ı Kredi Bankası, A m b e r
tılmıştır. C o m e k a n l a r ı n g e r i s i n d e b i r e r d u v a r v a r ­
Reis C a m i i , G a z i Lisesi binaları d a önemli örnek­
dır. Bu d u v a r ı n o r t a s ı n d a a y n ı eksen ü z e r i n d e b i ­
lerdir.
rer kapı ile camekanlı teras g ö r ü n ü m ü n d e k i me­
Mektebi
kanlara geçiş verilmiştir. K a p ı l a r ı n t a m üstünde ve
g ö r d ü ğ ü m ü z çiniler, çok renkli ve sırlıdır." Zemin
iki y a n ı n d a b i r e r pencere v a r d ı r . Bunlarla birlikte
katta üçlü pencerelerin sivri kemerli alınlıklarında
çatı tepe pencerelerinden d e ışık a l m a k t a d ı r .
Değişik
kompozisyonlar
cephelerindeki
pencere
içeren
Sanayi
alınlıklarında
y e r o l a n çiniler, öncelikle kemer kavisi içinde bir
Çatı içinden geçilen kuleler ç o k g e n birer o d a
çerçeve oluşturacak şekilde bir bordürle çevrelen­
şeklinde o l u p , ö n cepheye beşer pencere ile, çatı
miş ve alt kısımda b o r d ü r d a h a ince tutulmuştur.
içine b i r e r kapı ile a ç ı l m a k t a d ı r . M e k a n ı örten kü­
Bordürde lacivert zemin üzerine b e y a z , turkuaz,
l a h , içten a h ş a p k a p l a n m ı ş o l u p , üçer pencere ile
sarı ve kırmızı renkler kullanılmıştır. Alınlığın için­
y u k a r ı d a n ışık a l m a k t a d ı r .
d e , bitkisel motiflerden oluşan ve aşağıdan yuka­
Çatı katı d a , son o n a r ı m d a n sonra valiliğe
bağlı o l a r a k , g a l e r i , kokteyl salonu g i b i sosyal ve
kültürel a m a ç l ı kullanılmıştır. İki y a n d a c a m e k a n l a
kapatılan teras kısmı ise, çeşitli hizmet ve servis
o d a l a r ı şeklinde, kulelerden d o ğ u d a k i şark o d a s ı ,
b a t ı d a k i ise mescit o l a r a k düzenlenmiştir.
rıya d o ğ r u d a r a l a n , bir kompozisyon söz konusu­
dur. Güneye b a k a n ö n cephedeki üçlü pencereler­
den ortadakinin çini alınlığına, Osmanlı Arması
yerleştirilmiştir.
Zemin kattaki; bitkisel motiflerin oluşturduğu
çini p a n o l a r d a n üçünde yer alan kitabelerin, ya­
S a n a y i M e k t e b i ' n i n iç m e k a n açıklıkları dik­
pının kimliğini, yaptıranın ve mimarının a d ı n ı , y a ­
d ö r t g e n şeklinde yapılmıştır. Dıştan cephelerin kö­
pıldığı yılı, ayrıca çinilerin yapıldığı yılı, yeri ve
şelerinde y e r a l a n üçlü pencereler içten tek büyük
ustasının adını vermesi açısından Sanayi Mektebi
basık y u v a r l a k kemer içine alınmıştır. Küçük o d a ­
çinileri ayrıca önem taşımaktadır. A n c a k kitabeler
ların ve k o r i d o r u n sivri kemerli pencere alınlıkları­
bugün mevcut değildir.
na c a m t a k ı l a r a k m e k a n l a r ı n ışık a l m a l a r ı sağlan­
mıştır. Y a p ı y e n i fonksiyonu ile hizmete g i r d i ğ i n d e
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Kütahya 1986, s: 15,
kimi o d a l a r halı k a p l a n m ı ş , d i ğ e r mekanların ze­
- ERDEM, Semiha, a.g.t, s:22-3,
mini ise, m e r m e r yapılmış iken z a m a n içerisinde
- K. K. K., a.g.d.
değişikliklere uğramıştır.
maktadır.
Y a p ı kalorifer ile ısıtıl­
" - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Kütahya 1986, s: 15,
- SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O, Nuri, a.g.m, s:448-9.
Dr. Nurcan İNCİ FIRAT
Birinci kattalci üçlü pencerelerin basık kemer­
daki bacaların kaldırılmasıdır.^ Sanayi Mekte-
li alınlıkları içinde yer alan çini süslemeler ise, tam
bi'nde yapılan değişikliklerden biri de, yapıldığı
yüzeyi kaplayacak şekilde yapılmış, olup iki yan­
yıllarda var olduğunu eski fotoğraflarda gördüğü­
daki simetrik, ortadaki birbiri ardına tekrarlanan
müz ön cephedeki tek revaklı üçgen alınlıklı giriş
bitkisel motiflerden oluşmaktadır. Osmanlı döne­
kısmının kaldırılmasıdır.™ Daha sonra görülen bir
minin çini süslemelerindeki tüm detayların kulla­
başka değişiklik ise, zemin katta, önde kule çık-
nıldığı bu kompozisyonlar, beyaz zemin üzeri la­
malanndaki ve arkada aynı hizadaki pencerele­
civert, turkuaz, sarı ve kırmızı renklerin uygulan­
rin genişletilerek alınlıklarının kaldırılmasıdır.^'
ması ile gerçekleştirilmiş bitkisel süslemelerdir.
Kompozisyonlar, kıvrık dal ve yapraklar arasında
rumi ve palmetlerden meydana gelmiştir.^
Tek revaklı giriş kısmının, piramidal külahla­
rın, balkon üstündeki yuvarlak pencere ve üçgen
alınlığın, bacaların kaldırılması, bazı pencerelerin
Bugün yapıda çini dışında söz edilebilecek
genişletilmesi gibi değişikliklerin ne zaman, hangi
süsleme yoktur. Ancak, eski fotoğraflardan tek re-
nedenle yapıldığı kesin olarak tesbit edilememiş-
vaklı giriş kısmındaki sütun başlıklarının süslemeli
sede bazı eski fotoğraflara dayanılarak değerlen­
olduğunun anlaşıldığı, yayınlarda belirtilmiştir."
Ancak, son onarımda tekrar yapılan bu tek revaklı giriş kısmının, sütun başlıklarına süsleme yapıl­
mamıştır.
dirme yapılabilmektedir. 1920'li yılların başlarına
farihlenen " Konya ve Rehberi,! 339 " adlı yayın­
daki fotoğrafta pramidal külahlarının yerine çatı­
nın yapıldığı, balkon üstündeki yuvarlak pencere
Tekli ve üçlü gruplar halindeki pencere sıra­
ve üçgen alınlığın kaldırıldığı ancak girişteki tek
ları, katları belirleyen ve tüm cepheleri dolaşan
revaklı üçgen alınlıklı kısmın mevcut olduğu görül­
silmeler, kuleler, balkon gibi mimari demanlann
mektedir. Daha sonra, 1929 tarihli, Konya Vila­
cephede oluşturduğu hareketliliğin getirdiği, de­
yet Albümündeki fotoğrafta ise, tek revaklı giriş
koratif bir anlayış vardır.
kısmının da, kaldırılmış olduğu görülmektedir.*"
Dıştaki bu dekoratif anlayış yanında iç me­
kanlarda oldukça sade bir görüntü hakimdir. Ori­
jinalinde var olan üç kollu ahşap merdiven içte bir
estetik yaratmışsa da bugün merdivenler yenilen­
miştir.^
" - Aynı konuda bkz:
- ERDEM, Semiha, a.g.t, s:24-6
» - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 44,
- SÖZEN, Me«n - DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m, s:450.
» -Aynı konuda bkz:
- SÖZEN, Metin - DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m, s:446-50,
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m., Kütahya 1986, s:15,
Y A P I D A K İ DEĞİŞİKLİKLER:
- DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 45.
» - A l b ü m 1929,
Uzun bir tarih geçmişine sahip olan Sanayi
Mektebi yapıldığından itibaren bir çok değişim
geçirmiştir. Özellikle içinde, ihtiyaç nedeni ile za­
man zaman çeşitli ilavelerin yapıldığı anlaşılmak­
tadır.
Sanayi Mektebinin zaman içinde uğradığı
değişiklikleri, eski fotoğraflardan kısmen de olsa
izleyebiliyoruz. İlk karşılaştığımız değişiklik, kule­
lerin piramidal külahlarının kaldırılarak boyutları
ve örtüsünün değiştirilip, kiremit kaplı ve dışa taş­
kın saçaklı çatı ile kapatılmasıdır. Bir diğer deği­
şiklik ise, balkon üzerinde yükseltilen üçgen alınlık
ile alınlık üzerindeki yuvarlak pencerenin ve çatı­
- Türk İllüstrasyonu Konya Fevkalade Nüshası, 23.4.1938.
-Konya ve Rehberi, 1339
" - Aynı konuda bkz:
- SÖZEN MeHn, DÜLGERLER O. Nuri, a.g.m, s:446-50 "
"Yapının eğitime açılmasından sonra çekilen fotoğraflarda
giriş revağının üçgen alınlığında bir kitabenin bulunduğu
görülmekle ise de, yapılan tüm araştırmalara karşın bu
kitabe bulunamamıştır " şeklinde bir yazı vardır.
- Aynca, 1339 tarihli Konya ve Rehberi, 1938 tarihli Konya
lllustrasyon'u ve 1996 tarihli Fotoğraflarla Geçmişte Konya
ile, T.T.K fotoğraf arşivi ve Araştırmacı yazar A . Sefa
Odabaşı'nın koleksiyonundaki eski fotoğraflarda ve kart­
postallarda revaklı girişin var olduğu görülmektedir.
" • SÖZEN, Mefin - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:451 -4,
- Konya İllüstrasyonu 1938,
" - Konya ve Rehberi,l 339,
-Albüm 1929.
K O N Y A ' D A K İ ESKİ SANAYİ MEKTEBİ
Buna d a y a n ı l a r a k tek revaklı üçgen alınlıklı giriş
çatlakların tehlikeli bir durum oluşturduğu, yetkili­
dışındaki b ö l ü m l e r i n , 1 9 2 0 ' l i yılların başlarından
lerin y a n g ı n sonrasında yaptığı incelemelerde bel­
önce değiştirilmiş
yılların
gelenmiştir. Bu belgelerde, taşıyıcı elemanlarda
b a ş l a r ı n d a mevcut o l a n üçgen alınlıklı giriş reva-
yer yer çatlaklar meydana gelmişse d e , zemin ve
ğının ise, 1 9 2 9 öncesinde kaldırılmış olabileceği
birinci kata ait dış duvarların kısmen sağlam kal­
olabileceği,
1920'li
anlaşılmaktadır. Bütün bunlar 1 9 2 0 ' l i yılların baş­
larından itibaren y a p ı n ı n büyük b i r değişim geçir­
d i ğ i n i göstermektedir. Yapının iki farklı fotoğrafı­
nın b u l u n d u ğ u 1 9 3 8 tarihli başka bir d e r g i d e ise,
dığı belirtilmiştir. Kısaca bu yangında yapının sa­
dece dört duvarının kaldığı, tüm ahşap aksamın
kömür haline geldiği ve çatı örtüsünün tamamen
y a n d ı ğ ı kayıtlardan anlaşılmaktadır.
ortasındaki
Bütün bu nedenlerden yangın sonrası y a p ı ­
değişiklikler
nın, kaldırılarak yerine modern bir işhanı yapıl­
dikkati çekmektedir. Buna g ö r e , 1 9 2 9 - 1 9 3 8 yılla­
ması tekrar düşünülmüş, ancak tarihi bir doku
zemin katta ö n ve a r k a cephelerin
pencerelerin genişletilmesi g i b i , b a z ı
rı arasında d a y a p ı d a b a z ı değişiklikler yapılmış­
tır.'^ Bu genişletilen pencereler, son o n a r ı m a ka­
d a r o şekilde kalmış, son o n a r ı m d a d i ğ e r değişik­
liklerle birlikte o r i j i n a l haline dönüştürülmüştür.
Bunun d ı ş ı n d a , b a z ı pencerelerin değişikliğe
içinde olması nedeni ile uygun görülmemiştir."
Kültür Bakanlığı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıt­
lar Yüksek K u r u l u n u n
1 0 . 1 1 . 1 9 7 9 gün ve A -
1 9 9 6 sayılı kararı ile tescilinin devam ederek o n a ­
rılmasına karar verilmiştir. Yine Yüksek Kurulu'n
15.11.1979
gün ve A - 2 4 5 6
sayılı
karar
ve
uğraması, çinilerin kimilerinin dökülmesi, k i m i l e r i ­
2 1 . 7 . 1 9 8 3 gün ve A - 3 9 1 8 sayılı bir başka kara­
nin üzerlerinin b a d a n a ile kapatılması y a d a çalın­
rı yapının rölövelerinin hazırlanmasını ön gör­
ması g i b i , cephede
z a m a n içinde ihtiyaç, ihmal
müştür." 1 9 7 9 yangınında bu şekilde büyük ha­
ve kötü kullanım nedeniyle y a p ı l a n değişiklikler
sar gören yapının 1 9 8 2 yılında Ö z e l İdare tara­
cephe d ü z e n i n i t a m a m e n b o z m a m ı ş a n c a k etkili
fından onarılmasına karar verilmiş, bunun üzeri­
g ö r ü n ü m ü n ü kaybetmesine
ne İl Ö z e l İdaresi ile Selçuk Üniversitesi Mimarlık
neden olmuştur.-'
1 9 6 9 yılında K a r a t a y Lisesi o l a r a k hizmete
açılırken dış ve iç d u v a r l a r ı n sıva ve b a d a n a l a r ı ­
nın yenilenmesi b a z ı mekanların a h ş a p bölmeler
ve Mühendislik Fakültesi Döner Sermayesi İşletme­
si orasında yapılan protokol gereği proje hazırlı­
ğına başlanmıştır.''
ile ayrılması, z e m i n katta merdiven altına tuvalet­
Yangın sonrasında bu şekilde bürokratik ka­
lerin eklenmesi g i b i çeşitli değişiklik ve o n a r ı m l a r
rarlar alınırken yapı d a yanmış hali ile 1 9 8 4 yılı­
yapılmıştır.
1 9 7 7 yılında K a r a t a y Lisesi'nin taşınması ile
boş kalan y a p ı n ı n b ü y ü k bir kısmının a h ş a p o l m a ­
sı nedeni ile y a n g ı n a dayanıksız o l d u ğ u ileri sürü­
lerek yıkılmak istendiği, yerine İl Ö z e l idaresi ta­
r a f ı n d a n işhanı y a p ı l m a k istendiği, 1 9 7 7 yılında
y a p ı l a n y a z ı ş m a l a r d a n anlaşılmaktadır. Bu t a r i h ­
ten sonra y a p ı anıt o l a r a k tescilli olmasına r a ğ ­
na k a d a r h a r a p bir vaziyette kalmıştır." 1 9 8 5 - 8 8
yılları arasında
gerçekleştirilen Sanayi
y a y ı n l a r a , eski fotoğraflara, sözlü bilgilere ulaşıl­
maya
çalışılmış, ilgililerin y a n g ı n
'
- Konya llluslrosyonu 1938.( iki farklı soyfoda yopının iki
farklı fotoğrafı var.)
- K. K. K. , a.g.d,
dile g e t i r i l m i ş , " yıkılarak yerine işhanı yapılması
- ERDEM, Semiho, o.g.t, s:21-2,
teklif e d i l m i ş t i r . " A n c a k K o r u m a Kurulunca teklif
- Konya Etnografya Müzesi Koyıtlan.
3 0 M a r t 1 9 7 9 tarihindeki y a n g ı n d a döşeme­
ler, ç a t ı , m e r d i v e n , kapı ve pencere d o ğ r a m a l a r ı ,
tavan g i b i a h ş a p aksamı t a m a m e n y a n a n yapının
k a g i r cephelerinin b a z ı yerleri ve çini süslemeleri
sonrasında
yaptığı saptamaları ile bu bilgilerin birleştirilmesi
men y a n g ı n a karşı dayanıksızlığı z a m a n z a m a n
reddedilmiştir.
Mektebi
o n a r ı m ı ' " sırasında, inşaasından itibaren bilinen
- K. K. K. ,a.g.d.
" - SÖZEN, Metin • DÜLGERLER O. Nuri, o.g.m, s:449,
- K. K. K. , a.g.d,
- ERDEM, Semifıa, a.g.t, s:21.
~ - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 45-6.
• K. K. K. , a.g.d.
d e z a r a r görmüştür. Sıvaların ve çinilerin yer yer
" - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 45-6.
dökülmüş o l d u ğ u , kulelerde ve b a z ı d u v a r l a r d a k i
" - ERDEM, Semiho, a.g.t, s:23-8.
Dr. N u r c a n İNCİ F I R A T
sonucu 1901 yılından b u g ü n e k a d a r Sanayi Mek-
durumunun belirlendiği, a n c a k
tebi'nin sürekli değişiklik v e eklerle
öğrenilmiştir. 1 9 8 8 yılında restorasyonu t a m a m ­
günümüze
değiştirilemediği
lanan yapı yeni düzenlemelerle İl Ö z e l İdare Bina­
ulaştığı lesbit edilmiştir.^"
sı olarak kullanıma açılmıştır
1 9 8 1 yılında h a r a p b i r vaziyette bulunan y a ­
pının çevresindeki b a z ı atölye binaları d a olduk­
Sonuç o l a r a k ;
ça bakımsız d u r u m d a i k e n / ' b i r bölümü sonradan
Konya Valisi Mehmet Ferit Poşo'nm g i r i ş i m i .
M e r k e z Bankası ve Emlak V e r g i Dairesi yapılmak
Mühendis Şefik B e / i n tasarımı ve u y g u l a m a s ı ,
üzere yıkılmıştır.'^
Mehmet Emin'in çini süslemeleri ile oluşan S a n a y i
Restorasyon çalışmaları sırasında, eserin ö z
benliğini yitirmeden ç a ğ d a ş ve d a h a
dayanıklı
Mektebi, I. Ulusal M i m a r l ı k D ö n e m i ' n i n başların­
da yapılmış, Konyo'doki ilk örneklerden b i r i d i r .
malzemelerin kullanılmasına dikkat e d i l d i ğ i , y a p ı ­
Plan, cephe ve
lan çalışmalar ile dış cephede eskiyi koruma yolu­
önemlidir." Artık geçen yüzyıl d e d i ğ i m i z XX y ü z ­
na g i d i l d i ğ i , içte yeni düzenlemeler yapıldığı a n ­
yıl başında yapılmış bulunan K o n y o ' d o k i bu Eski
laşılmıştır. İçte yer a l a n tüm a h ş a p döşemeler de­
Sanayi Mektebi, dönem mimarisinin
ğiştirilmiş ve d a h a dayanıklı malzemeler ile yeni-
dirilmesinde önemli bir örnektir.^'
l e n m i ş , ' ' z e m i n ve birinci katta küçük odaların ko­
r i d o r l a r a o l a n açıklıklarında, y e n i fonksiyon gere­
ğ i değişiklikler y a p ı l m ı ş t ı r . Ö r t ü sisteminde de
yeni çalışmalar yapıldığı anlaşılmıştır.
Dış cephede yer o l a n ve bir ç o ğ u yangın sı­
açısından
değerlen­
Konya Sanayi Mektebi; mimari açıdan
ol­
duğu kadar, toplumun değişik o l a n l a r d a ihtiyaç­
larını karşılıyacok sanatkar insan yetiştirme v e
üretim y a p m a
rasında h a r a p olmuş çiniler aslına bağlı kalınarak
süsleme özellikleri
açısından
do
ayrı
bir
önem
taşımaktadır. Konya'da, o z a m a n a k a d a r
usta
çırak sistemiyle yetişerek topluma hizmet eden i n ­
K ü t a h y a ' d a yeniden yapılmıştır. Yeni çinilerin Sa­
sanların. Sanayi Mektebi g i b i bir okuldan mezun
nayi M e k t e b i ' n i n o r i j i n a l çinilerini h a z ı r l a y a n Ha­
olmuş, eğitimli kişiler olarak yetiştirmesi bir sosyal
fız M e h m e t Emin Usta'nın torunlarının yönettiği
olayı d a , ortaya koymaktadır. Kamuya
Metin Çini Fobrikası'na y a p t ı r ı l d ı ğ ı , büyük rast­
eden, bu tarihi yapının, günümüze ulaşması v e
lantı sonucu orijinal desenlerin f a b r i k a n ı n arşivin­
hala
d e b u l u n d u ğ u , desenlerin b u r a d a k i
Okul olarak yapılmışsodo,
kalıplardan
çalışıldığı öğrenilmiştir. A n c a k zeminde o eski be­
kullanılıyor
olması, ayrıca
hizmet
sevindiricidir.
bugün
farklı
bir
amaca hizmet eden, Konya Sanayi M e k t e b i , k u r u ­
y a z l ı ğ ı n s a ğ l a n a m a d ı ğ ı , çini zemininin beyaz o l ­
luşundan itibaren hem mimarisi, hem d e e ğ i t i m e
ması için t a b a n üzerine astar çekilmesi istendiği
verdiği
fakat y a p t ı r ı l a m a d ı ğ ı , benzer sorunlarla çini bo­
taşımıştır.
yutlarında d o karşılaşıldığı, gerçek çini boyutları
2 0 x 2 0 cm olmasına karşın, y e n i çinilerin 2 5 x 2 5
cm ölçüsünde y a p ı l d ı ğ ı k a y n a k l a r d a belirtilmiştir.
Bunlara benzer sorunların k a l ı p , d u v a r , taş, de­
mir, kurşun ve a h ş a p işçiliğinde d e karşılaşıldığı
restorasyon sorumluları t a r a f ı n d a n d a ifade edil­
miştir. Bütün b u n l a r a r a ğ m e n restorasyon çalış­
maları sırasında cephelerin ö z g ü n b i ç i m i n e ka­
vuşturulmasına çalışılmıştır. Bunun için p i r a m i d a l
külah, üçgen alınlıklı tek revaklı giriş kısmı, balkon
üstündeki üçgen alınlık ile y u v a r l a k pencere ve
bacalar yapılmış, pencereler o r i j i n a l şekline d ö ­
nüştürülmüştür.
Tamamlanmaya çalışılan çatının y a n l a r d a k i
kalkan duvarlarının şeffaf bırakıldığı ve b u o r a d a
1 9 8 7 yılı sonlarında restorasyona d e v a m edilir­
ken, yeni bulunan bazı resimlerle çatının gerçek
hizmet,
yönünden
her
zomon
önem
™ - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 45-6.
" - SÖZEN, Mefin - DÜLGERLER O . Nuri, a.g.m, s:447
-Yapı, Karafay Lisesi olarak kulbnılırken, çevresindeki atöl­
ye binabnnın yıkımı hakkında 1975 yılından itiboren bazı
kararlar alınmıştır. Bu konuda bkz:
-ANONİM, " Karatay Lisesi'nde Bulunan Eski Binalar Yıkı­
lacak • YENİ KONYA GAZETESİ, 11.4.1975, s:l ve
12.4.1975 tarihli gazetenin üçüncü sayfasında,
- "Bu Binalar Yakında Yıkıbcak " başlıklı yazılarda " Mül­
kiyeti Özel İdare'ye ait iken Hazineye satılan Eski Sanat
ÖKUIU bahçesindeKİ atölye ve binaların yıkılmasına başlanı­
lacaktır. Bunbrin yıkımı ve enkazın satışı için ihale 30 Nisan'da İl İdare Encümeni'nin Salonunda yapılacaktır." be­
lirtilmiştir.
" - K. K. K. ,a.g.d,
-ERDEM, Semiha, a.g.t, s:21.
- SÖZEN, MeHn-DÜLGERLER, O . Nuri, a.g.m, s:446-4750.
" - ERDEM, Semiha, a.g.t, s:23-8.
" - DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m.. Bursa 1991, s: 43-44-46,
-SÖZEN, Metin-DÜLGERLER, O. Nuri, a.g.m, s:446-47-50.
"' Konuyla ilgili daha geniş bilgi için bkz.
- FIRAT Nurcan, 1900-1930 Yılları Arasında Konya'da Türk
Mimarisi, Ank.Ün.Sos.Bil.Ens. Arkek>|i ve Sanat Tarihi (Sa­
nat Tarihi) ABD, Yayınlanmamış Doktoro Tezi, Ank. 1996
KONYA'DAKI ESKİ SANAYİ MEKTEBİ
k ki
5 —i
Şekil 1- K o n y a , S a n a y i Mektebi Ö n C e p h e çizimi.
(Kaynak: M. S Ö Z E N , Cumhuriyet Dönemi Türk M i m a r l ı ğ ı ,
Ank. 1984)
ir
r-
Şekil 2 -
K o n y a , S a n a y i Mektebi Y a n C e p h e çizimi.
(Kaynak: M. S Ö Z E N , Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı, Ank. 1984)
r-
Dr. Nurcan İNCİ FIRAT
-O.
3
t'"
1
a
3HHH4
Şekil 3-
/ÎTffHTT"
K o n y a , S a n a y i Mektebi Bodrum Kat Planr.
(Kaynak:
M.
SÖZEN-O.N.
ATATÜRK'E A R M A Ğ A N ,
DÜLGERLER,
"Konya'da Sanayi Mektebi" D O Ğ U M U N U N
£111
LAJ
i
i
o
o
o
o
mm
rnnrt
12 3 4 5
Şekil 4-
YÜZÜNCÜ
İst. 1 9 8 1 , s: 4 3 7 - 6 0 )
K o n y a , S a n a y i Mektebi Zemin Kat Planı,
(Kaynak: M. S Ö Z E N , Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı, Ank. 1984)
YILINDA
KONYA'DAKİ FŞKİ SANAYİ MFKTFRİ
r
V
LJY]
İL.
LAj
r
1
LU
0 1 ? 3 i
5
Şekil 5 - K o n y a , S a n a y i Mektebi Birinci Kot Planı,
(Kaynak: M. S Ö Z E N , Cumhuriyet Dönemi Türk M i m a r l ı ğ ı , Ank. 1 9 8 4 )
363
-1 b:
0
3!
y^'^"^
7"
Şekil 6(Kaynak:
-! di
4 (
K o n y a , Sanoyi Mektebi Çatı Katı Planı,
M.
SÖZEN-O.N,
ATATÜRK'E A R M A Ğ A N ,
DÜLGERLER,
" K o n y a ' d a S a n a y i Mektebi"
İst. 1 9 8 1 , s 4 3 7 - 6 0 )
DOĞUMUNUN
YÜZÜNCÜ
YİLİNDA
Dr. Nurcan İNCİ FIRAT
I
m
Foto 1: Konya, Sanayi Mektebi'nin güneye bakan ön cephesinden
genel görünüş.(1996)
I I
Foto 2: Konya, Sanayi Mektebi'nin güneye bakan ön cephesinden
ayrıntı. (1996)
Foto 3: Konya, Sanayi Mektebi'nin güneye bakan ön cephesinden
aynntı.(1996)
Foto 4: K o n y a , S a n a y i Mektebi'nin
güneye b a k a n ön cephesi ve
cJoğuya b a k a n y a n cephesinden genel görünüş.{1996)
365
mî
v:
m
Foto 5: K o n y a , Sanoyi Mektebi'nin batıya
genel görünüş.(1996)
IH
Foto 6: K o n y a , S a n a y i Mektebi'nin kuzeye
genel g ö r ü n ü ş . ( 1 9 9 6 )
II
b a k a n a r k a cephesinden
bakan y a n cephesinden
:
Dr. Nurcan İNCİ FIRAT
«2
A-.
i'
-r-t
Foto 7: Konya Sanayi AAelctebi'nin batıya bakan ön cephesinde,
pencere alınitğındaki, tuğralı ve mühendis Şefik Be/in adının olduğu
kitabeli, çini panonun eski bir fotoğrah.
(Kaynak: M. Sözen-O.N Dülgerler "Konya'da Sanayi Mektebi'
DOĞUMUNUN YÜZÜNCÜ YlUNDA ATATÜRK'E ARMAĞAN, İst.
1981, s: 456)
Foto 8: Konya, Sanayi Mektebi'nin güneye bakan ön cephesinde, zemin kot pencerelerinden
batıdaki üçlü pencereler ve kemer içindeki çiniler. (1996)
r*
Foto 9: Konya, Sanayi Mektebi'nin dpğuya bakan yan cephesinde,
pencere alınlığındaki; çini ustasının adını veren çini panonun, eski bir
fotoğrafı.
(Kaynak: M. Sözen-O.N Dülgerler "Konya'da Sanayi Mektebi"
DOĞUMUNUN YÜZÜNCÜ YlUNDA ATATÜRK'E ARMAĞAN, İst.
1981, s: 455)
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MFKTFRİ
Foto 10: K o n y a , S a n a y i Melctebi'nin, y a n cephelerindeki zemin kot
üçlü pencerelerinden v e üzerlerindeki çinilerden bir örnek. ( 1 9 9 6 )
367
Foto 1 1 : K o n y a , S a n a y i Mektebi'nin, ön cephede, birinci kattaki üçlü
pencereleri ve basık kemerler içlerindeki çiniler. ( 1 9 9 6 )
W
Foto 12: K o n y a , Sanayi Mektebi'nin içi; zemin kat ile,
b u r a d a n birinci kata bakış ve merdivenler. ( 1 9 9 6 )
Dr. Nurcan İNCİ FIRAT
i
i
Foto 13: Konya, Sanayi Mektebi'nin içi; birici kattan zemin kata bakış
ve merdivenler. (1996)
Foto 14: Konya, Sanayi Mektebi'nin içi; birinci kat ve birinci kattan
çatı katına çıkış merdiveni. (1996)
hm
11" Hfi
r
III
L- _
ar
^
i l l
V B
Foto 15: Konya, Sanayi Mektebi'nin içi; birinci kattan balkona çıkış.
(1996)
KONYA'DAKİ ESKİ SANAYİ MFKTFRİ
I I l i II
Foto 16: K o n y a , S a n a y i Melctebi'nin içi; birinci kat idare odalarından
biri. ( 1 9 9 6 )
369
Foto 17: K o n y a , S a n a y i Mektebi'nin içi; birinci katta toplantı odası.
(1996)
Sou>xnir de K c n a
I
I
Foto 18: K o n y a , S a n a y i Mektebi'nin eski kartpostallardaki görüntüsü.
(1901)
(Kaynak: TTK Fotoğraf Albümü, O . F . S A Ğ L A M Koleksiyonu, 3 9 0
- O . N. Dülgerler "Konya'nın Dünü ve Bugünü" K O N Y A , Ank 1 9 8 4 ,
s: 9-1 2 . V , resim: 8)
Dr. N u r c a n İNCİ F I R A T
II
Foto 19: Konya, Sanayi Mektebi'nin eski fotoğraflarından birisi.
(Kaynak: Fotoğraflarla Geçmişte Konya, Konya Büyükşehir Belediyesi,
İst. 1996, s: 80)
Foto 20: Konya Sanayi Mektebi'nin 1920'li yılların başlarındaki
görünümü.
(Kaynak: M. Muhlis, Konya ve Rehberi, Konya 1339)
İÜ
.ırınnır m
Foto 2 1 : Konya Sanayi Mektebi'nin eski fotoğraflarından birisi.
(Kaynak: "Konya Sanatlar Mektebi" ALBÜM, Vilayet Hususi İdareleri
Faliyetlerinden, 1929)
K O N Y A - D A K İ ESKİ SANAYİ
MEKTEBİ
i
• 1
h
Hi
Foto 2 2 : K o n y a S a n a t Okulunun (Sanayii Mektebi'nin) eski bir görüntüsü.
(Kaynak: Türk İLLÜSTRASYONU K o n y a Fevkalade Nüshası, 2 3 N i s a n 1938)
.... ,
' - Av..;
371
Foto 2 3 : K o n y a Şehir Parkı ve S a n a t Okulunun (Sanayi Mektebi'nin) eski bir görüntüsü.
(Kaynak: Türk İLLÜSTRASYONU Konya Fevkalade Nüshası, 2 3 Nisan 1938)
I
Foto 2 4 : Konya S a n a y i Mektebi'nin 1 9 8 2 yılındaki görünümü.
(Kaynak: - O . N . Dülgerler "Konya'nın Dünü ve Bugünü" K O N Y A , Ank.
s: 9 - 1 2 . V , resim: 9)
1984,
Download

View/Open