T.C AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI
Siyasi İşler Başkanlığı
Türkiye’nin AB ile ĠliĢkileri ve Üyelik
Müzakereleri Çerçevesinde Mevcut Durum
ve Siyasi Reform Süreci
Ege ERKOÇAK
AB Bakanlığı, Siyasi ĠĢler BaĢkanı
12 Mart 2014
1
Sunuş Planı
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Siyasi ĠĢler BaĢkanlığı’nın Görev ve Faaliyetleri
23. Yargı ve Temel Haklar Faslı – AçılıĢ Kriterleri
Kopenhag ve Madrid Kriterleri
Önemli Zirveler
Pozitif Gündem
1999 Helsinki Sonrası Reform Süreci
Sonuç
2
Siyasi İşler Başkanlığı
GÖREV ALANI
3 Haziran 2011 Tarihli ve 634 Avrupa Birliği Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname‟nin 7. maddesi birinci fıkrası (a) bendi uyarınca:
“Siyasî İşler Başkanlığının görevleri şunlardır:
a) Siyasî kriterler, adalet, özgürlük, güvenlik, yargı ve temel haklar konularında, kamu
kurum ve kuruluşlarınca yürütülen Avrupa Birliği müktesebatına uyum çalışmalarını
izlemek ve koordine etmek.
b) Bakan tarafından verilen benzeri görevleri yapmak.”
3
Siyasi İşler Başkanlığı
GÖREV ALANLARIMIZ
Siyasi Kriterler
Konu Başlıkları: Demokrasi ve Hukukun Üstünlüğü, İnsan Hakları, Temel Hak ve
Özgürlükler, Dini Özgürlükler ve Azınlıklar, Kültürel, Ekonomik ve Sosyal Haklar,
Güneydoğu Anadolu bölgesindeki gelişmeler, Sivil Toplumun güçlendirilmesi
Reform İzleme Grubu (RİG) Sekretaryası
Müzakereler
23. Fasıl „Yargı ve Temel Haklar‟
24. Fasıl „Adalet, Özgürlük ve Güvenlik‟
31. Fasıl „Dış, Güvenlik ve Savunma Politikası‟ – Sorumlu Kurum DİB – ABB de takiple
görevli
4
23. Yargı ve Temel Haklar Faslı ile 24.
Adalet, Özgürlük ve Güvenlik Faslı
Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan GeniĢleme Stratejisi raporunda,
Yargı ve Temel Haklar (23. Fasıl) ile Adalet, Özgürlük ve Güvenlik (24. Fasıl)
gibi müzakere fasıllarının, aday ülkeye gerekli reform sicilini oluĢturması için
yeterli zamanın tanınması bakımından, mümkün olduğunca erken bir aĢamada
ele alınması gerektiği ifadesi yer almasına rağmen 23 ve 24. Fasılda
müzakerelerin baĢlaması konusunda Avrupa Birliği henüz bir adım atmamıĢtır.
5
23. Yargı ve Temel Haklar Faslı ile 24.
Adalet, Özgürlük ve Güvenlik Faslı
Siyasi reform süreciyle doğrudan ilgili olan 23. Yargı ve Temel Haklar ve 24.
Adalet, Özgürlük ve Güvenlik Faslı tarama toplantıları 2006 yılı itibariyle
tamamlanmasına ve söz konusu tarama toplantılarından bu yana 7 yıl geçmiĢ
olmasına rağmen, fasla ait açılıĢ kriterlerinin aday ülkelere bildirildiği
tarama sonu raporları, henüz Türkiye’ye iletilmemiĢtir. Güney Kıbrıs Rum
Yönetimi’nin, 23 ve 24. Fasılların açılıĢını tek taraflı bir kararla engellemesi,
her iki tarafın da hedeflediği ileri iĢbirliğinin gerçekleĢtirilmesinin önündeki
en büyük engeli teĢkil etmektedir. Söz konusu fasılların açılmasının yerinde
olacağı Avrupa Parlamentosu Türkiye Raporlarında ve Avrupa Komisyonu
tarafından yayımlanan Ġlerleme Raporlarında da vurgulanmaktadır.
Bununla birlikte, Türkiye’de söz konusu fasıllarda reform süreci kararlılıkla
devam etmektedir.
6
23. Yargı ve Temel Haklar Faslı
Faslın Kapsamı:
Yargı ve temel haklar alanındaki AB politikaları birliği bir özgürlük, güvenlik ve
adalet alanı olarak koruma ve daha da geliĢtirmeyi amaçlar. Bağımsız ve iyi çalıĢan
bir yargının kurulması çok önemlidir. Mahkemeler tarafından verilen kararların
tarafsızlığı, bütünlüğü ve yüksek standardı hukukun üstünlüğünün korunması için
önemlidir. Adil yargılama prosedürleri için yasal güvenceler bulunmalıdır. Aynı
Ģekilde Üye Devletler yolsuzlukla etkin bir Ģekilde mücadele etmelidir. Yolsuzluğun
engellenmesi ve caydırılması için uyumlu bir politikayı desteklemek adına sağlam
bir yasal çerçeve ve güvenilir kurumlar gereklidir. Üye Devletler müktesebat ve
Temel Haklar ġartı ile garanti edilen temel haklara ve AB vatandaĢlarının haklarına
saygı gösterilmesini sağlamalıdırlar.
7
Siyasi Kriterler ve 23. Yargı ve Temel
Haklar Faslı
3.
TEMATĠK KONU BAġLIKLARI
SĠYASĠ KRĠTERLER / 23. FASIL - TEMATĠK BAġLIKLAR
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Yargı Reformu (Yargı Reformu Stratejisi ve Eylem Planı)
Adil Yargılanma Hakkı
Cezaevleri
Sivil-Asker İlişkileri
Kamu Personel Reformu
Yerel Yönetimler
İnsan Hakları Alanında Kurumsallaşma
Güvenlik Güçlerinin Sivil Denetimi + Sayıştay Kanunu
Dokunulmazlıklar + Cezasızlık
Yolsuzlukla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı
Uluslararası Sözleşmeler, Avrupa Konseyi, AİHM Kararları
İşkence ve Kötü Muamele ile Mücadele
İfade Özgürlüğü ve Basın Özgürlüğü (İnternet sitelerine ilişkin uygulamalar da dahil)
Örgütlenme ve Barışçıl Toplanma Hakkı
Sendikal Haklar
8
Siyasi Kriterler ve 23. Yargı ve Temel
Haklar Faslı
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Kişisel Verilerin Korunması
Siyasi Partiler
Sivil Toplumun Geliştirilmesi
Din ve Vicdan Özgürlüğü
Kadın hakları (Kadına karşı şiddetle mücadele)
Çocuk Hakları
Özürlü Hakları
Ayrımcılıkla Mücadele
Kültürel Haklar
Eğitim Hakkı
Gayrimüslim vatandaşlarımızın sorunları / mülkiyet sorunları
Romanlar
İletişim + Eğitim
Sivil toplum Diyaloğu Projesi‟nin hazırlanması ve uygulanması
Güneydoğu ( Yerinden olmuş kişiler+ Köye Dönüş Projesi + Tazmin Komisyonları
vs.)
AB Vatandaşlarının hakları
9
23. Fasıl Gayriresmi AçılıĢ Kriterleri (6 tane)
1.Türkiye, yargının bağımsızlığını, tarafsızlığını ve etkinliğini güçlendirmeye
yönelik Yargı Reformu Stratejisi hazırlamalıdır. (Hazırlandı, uygulandı,
güncelleniyor.)
2.Türkiye, yolsuzlukla mücadele konusunda daha etkin bir yasal ve kurumsal
çerçevenin kurulmasını içeren Yolsuzlukla Mücadele Stratejisi hazırlamalıdır.
(hazırlandı, uygulanıyor.)
3.Türkiye, temel haklar konusunda bu hakların tam olarak kullanılmasını
gözetecek şekilde bir Temel Haklar Eylem Planı hazırlamalıdır. (hazırlandı,
BK tarafından onaylandı.)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
10
23. Fasıl Gayriresmi AçılıĢ Kriterleri (6 tane)
4.Türkiye, hem bir Ombudsman sistemi hem de bağımsız, yeterli kaynaklara
sahip BM esaslarına uygun faaliyet gösteren ulusal bir insan hakları kurumu
kurmalıdır. (Kuruldu.)
5.Türkiye AİHS ve AİHM içtihat kararları ile uyumlu olarak Vakıflar Kanunu
ile ifade özgürlüğüne iliĢkin kanunlarını revize etmelidir. (Yapıldı.)
6.Türkiye, BM İşkenceyle Mücadele Sözleşmesi İhtiyari Protokolünü (OPCAT)
onaylamalıdır. (Onaylandı.)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
11
24. Fasıl Adalet, Özgürlük ve Güvenlik
Faslın Kapsamı:
AB politikaları, Birliği bir özgürlük, güvenlik ve adalet alanı olarak
korumayı ve daha da geliĢtirmeyi amaçlar. Sınır kontrolü, vizeler, dıĢ göç,
sığınma, polis iĢbirliği, organize suçlar ve terörizmle mücadele, uyuĢturucu
alanında iĢbirliği, gümrük iĢbirliği ve cezai ve sivil konularda adli iĢbirliği
alanlarında Üye Devletlerin büyüyen ortak kurallar çerçevesini yeterli bir
Ģekilde uygulayacak donanıma sahip olmaları gerekir. Her Ģeyden önce bu,
gerekli standartlara sahip olması gereken kanunları uygulayacak kurumlar
ve diğer ilgili organlar bünyesinde güçlü ve iyi entegre edilmiĢ bir idari
kapasiteyi gerektirmektedir. Profesyonel, güvenilir ve verimli bir polis
örgütü çok önemlidir. AB'nin adalet, özgürlük ve güvenlik konularındaki
politikalarının en ayrıntılı kısmı AB içinde iç sınır kontrollerinin
kaldırılmasını kapsayan Schengen müktesebatıdır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
12
24. Adalet, Özgürlük ve Güvenlik
Faslı
24. FASIL - TEMATĠK BAġLIKLAR
•
•
•
•
•
•
Göç Yönetimi
- İltica ve Göç Çalışma Grubu toplantılarına katılım
İnsan Ticaretiyle Mücadele
Dış Sınırlar ve Schengen (Entegre Sınır Yönetimi konusu - mayınlardan arındırma
faaliyetleri dahil)
- Dış Sınırlar Çalışma Grubu toplantılarına katılım
Geri Kabul ve Vize
Kara Para ile Mücadele
Polis İşbirliği
13
24. Adalet, Özgürlük ve Güvenlik
Faslı
•
•
•
•
•
Örgütlü Suçlar ve Kaçakçılıkla Mücadele
- Örgütlü Suçlarla Mücadele Çalışma Grubu toplantılarına katılım
Uyuşturucuyla Mücadele
- Uyuşturucu ile Mücadele Çalışma Grubu toplantılarına katılım
Terörizmle Mücadele
Gümrük İşbirliği
Cezai ve Hukuki Konularda İşbirliği (Eurojust)
14
24. Fasıl Gayriresmi AçılıĢ Kriterleri (4 tane)
1. İltica ve Göç Ulusal Eylem Planı çerçevesinde; ayrıntılı bir yol haritası
hazırlamalıdır.(karşılandı)
2. Türkiye, Avrupa Komisyonuyla yürüttüğü Geri Kabul AnlaĢması
müzakerelerine, bu müzakereleri sonuçlandırmaya yönelik olacak şekilde,
sürekli biçimde devam etmelidir. (karşılandı)
3. Türkiye, Örgütlü Suçla Mücadele AB Konseptiyle uyumlu, çok yıllı ve çok
disiplinli bir Örgütlü Suçla Mücadele Stratejisi kabul etmelidir.(karşılandı)
4. Türkiye, Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı çerçevesinde bir yol haritası
hazırlanmalıdır.(karşılandı)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
15
GERİ KABUL –VİZE
-Vize konusunda vatandaşlarımıza yönelik vize muafiyeti taleplerimiz AB
yetkililerine her platformda ifade edilmeye devam etmektedir.
-GKA ve Vize Muafiyeti Yol Haritası 16 Aralık 2013 tarihinde imzalanmıştır.
-Türk vatandaşlarına yönelik vize muafiyeti sağlanması amacıyla Türkiye‟nin
yerine getirmesi beklenen adımları içeren uygulanabilir bir yol haritası Avrupa
Komisyonu tarafından hazırlanarak tarafımıza iletilmiştir.
Vize Muafiyeti Yol Haritası, seyahat belgelerinin (pasaport vb.) güvenliği,
göçyönetimi, kamu düzeni ve güvenliği ile temel haklar gibi vize serbestisi ve Geri
Kabul Anlaşması‟nın düzgün bir şekilde uygulanmasıyla ilgili kurallar ve
yükümlülükler içermektedir.
16
1993 Kopenhag ve 1995 Madrid Kriterleri
Avrupa Birliği’ne üye olmak isteyen bir devlet öncelikle,
Avrupa Birliği AntlaĢması’nın 49. maddesinde belirlenen
koĢullara ve 6. maddenin 1. fıkrasında (Lizbon sonrası AB
AntlaĢması 2. madde) ortaya konulan ilkelere uyum sağlamıĢ
olmak zorundadır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
17
Avrupa Birliği Antlaşması
Avrupa Birliği AntlaĢması 2. Madde:
«Birlik, insan onuruna saygı, özgürlük, demokrasi, eşitlik, hukukun
üstünlüğü ve azınlıklara mensup kişilerin hakları da dahil olmak üzere
insan haklarına saygı değerleri üzerine kuruludur. Bu değerler,
çoğulculuk, ayrımcılık yapmama, hoşgörü, adalet, dayanışma ve
kadın-erkek eşitliğinin hakim olduğu bir toplumda üye devletler için
ortaktır.»
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
18
1993 Kopenhag ve 1995 Madrid Kriterleri
22 Haziran 1993 tarihinde Kopenhag’da toplanan Avrupa Birliği Konseyi,
söz konusu koĢul ve ilkeler doğrultusunda üyelik kriterlerini (accession
criteria) oluĢturmuĢtur. Tarihe Kopenhag kriterleri olarak geçen bu
kriterler;
 Siyasi Kriterler (Demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ile
azınlıkların korunması ve saygı görmesini güvence altına alan
kurumların istikrarının sağlanmasıdır.)
 Ekonomik Kriterler (ĠĢleyen ve aynı zamanda Birlik içinde rekabetçi
baskılara ve diğer serbest piyasa güçlerine dayanabilecek bir serbest
piyasa ekonomisinin varlığı.)
 Topluluk Müktesebatının Kabulü (Siyasi, ekonomik ve parasal birliğin
hedeflerine bağlı kalmak üzere üyelik için gerekli yükümlülükleri yerine
getirebilme kapasitesine sahip olmak.)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
19
1993 Kopenhag ve 1995 Madrid Kriterleri
Aralık 1995’de Madrid Avrupa Konseyi’nde önemle belirtildiği gibi, üyelik
ayrıca, aday ülkenin AB’yle bütünleĢmesi için idari yapılarında uyum
yoluyla gerekli koĢulları gerçekleĢtirmesini de zorunlu kılmaktadır.
AB müktesebatının ulusal mevzuata uyarlanması önemli olmakla birlikte,
esas bu mevzuatın uygun idari ve adli yapılar aracılığıyla etkin biçimde
uygulanması daha da önemlidir.
Bu, AB üyeliğinin gerektirdiği karĢılıklı güvenin ön koĢuludur.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
20
Önemli Zirveler
10-11 Aralık 1999 tarihli Helsinki Zirvesi’nde gerçekleĢen AB Devlet ve
Hükümet BaĢkanları Zirvesi'nde oybirliği ile Türkiye, diğer aday devletlerle
eĢit Ģartlarda Avrupa Birliğine aday ülke olarak kabul edilmiĢtir.
Türkiye'nin AB adaylığının hukuki zeminini teĢkil eden “Katılım Ortaklığı
Belgesi” ve “Çerçeve Yönetmelik”in 2001 yılında AB Konseyince
onaylanmıĢtır. Ardından Türkiye tarafından hazırlanan Ulusal Program
2001/2129 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanmıĢ olup 26 Mart 2001
tarihinde Avrupa Komisyonu’na iletilmiĢtir.
Ulusal Program Katılım Ortaklığı Belgesinin güncellenmesi çerçevesinde iki
kez tekrar hazırlanarak 2003 ve 2008 yıllarında Bakanlar Kurulu Kararı ile
onaylanmıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
21
Önemli Zirveler
13 Kasım 2001 tarihinde Avrupa Komisyonu tarafından “Ġlerleme
Raporu”nun yayınlanması ve AB Devlet ve Hükümet BaĢkanlarına “tarama
süreci”nin baĢlaması önerisinde bulunulmuĢtur.
12-13 Aralık 2002 tarihlerinde gerçekleĢen Kopenhag Zirvesi Avrupa
Komisyonunun rapor ve tavsiyesine dayanarak Kopenhag kriterlerini
sağladığı takdirde Aralık 2004’te zaman kaybetmeksizin Türkiye ile
müzakerelere baĢlanacağını duyurulmuĢtur.
17 Aralık 2004 tarihinde yapılan Brüksel Zirvesi’nde Türkiye’nin siyasi
kriterleri yeterince karĢıladığı vurgulanmıĢ ve AB Konseyi Türkiye ile
üyelik müzakerelerinin 3 Ekim 2005’te baĢlatılması kararını almıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
22
Tarama Süreci
Siyasi Kriterler ile yakından bağlantılı olan 23. Fasıl, sadece Türkiye için
oluĢturulmuĢ bir fasıl olup, bu fasla yönelik oluĢturulmuĢ olan Tarama Sonu
Raporu siyasi engellemeler nedeniyle halen tarafımıza ulaĢmamıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
23
Pozitif Gündem ve 23. Fasıl ÇalıĢma Grubu
2011 GeniĢleme Stratejisi’nde dile getirilen “Pozitif Gündem”,
Komisyon ile kritik öneme sahip alanlardaki mevcut iĢbirliği
mekanizmalarının güçlendirilmesini ve böylece katılım
sürecimizi kilitleyen siyasi blokajların ortadan kalkması
halinde, kısa sürede mümkün olan en çok faslın açılması
öngörülmektedir.
Pozitif
Gündem
kapsamında
oluĢturulacak
ÇalıĢma
Gruplarının, açılıĢ ve kapanıĢ kriterlerine (resmi ve gayrıresmi)
odaklı olacak ve Türkiye’deki geliĢmeleri, ilerlemeleri teyit
edecek Ģekilde iĢletilecektir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
24
Pozitif Gündem ve 23. Fasıl ÇalıĢma Grubu
17 Mayıs 2012 tarihli 23. Fasıl ÇalıĢma Grubu Toplantısının,
tarama sürecinden bu yana Komisyon’la bu Fasıl kapsamında
gerçekleĢtirilen ilk resmi toplantı olmasından hareketle,
Komisyon Yargı, Yolsuzlukla Mücadele ve Temel Haklar
konularında 2006’dan bu yana AB müktesebatında gerçekleĢen
geliĢmeler konusunda Türk tarafını bilgilendirmiĢtir.
23. Fasıl ÇalıĢma Grubu ikinci toplantısı 23 Kasım 2012
tarihinde Brüksel’de gerçekleĢtirilmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
25
1999 Sonrası Reform Süreci- Anaysa
DeğiĢiklik Paketi
ANAYASA DEĞĠġĠKLĠK PAKETLERĠ
2001 Anayasa DeğiĢiklik Paketi ile Anayasa’nın 33 maddesi
değiĢtirilmiĢ, bu değiĢiklik 1982 Anayasası’nda gerçekleĢtirilen
en kapsamlı Anayasa değiĢikliği olmuĢtur.
2004 yılında yapılan ikinci Anayasa değiĢikliği ile AB sürecimiz
çerçevesinde Kopenhag siyasi kriterlerinin yerine getirildiği
saptamasıyla müzakerelerin baĢlanması yönünde Aralık
2004’te AB Zirvesinde karar alınabilmesi bakımından da
önemli bir iĢlevi yerine getirmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
26
1999 Sonrası Reform Süreci-Uyum Yasa
Paketleri
UYUM YASA PAKETLERĠ
19 ġubat 2002 – 14 Temmuz 2004 tarihleri arasında AB siyasi kriterlerini
karĢılama amacına yönelik sekiz uyum yasa paketi kabul edilmiĢtir.
Reform sürecinde asıl amaçlanan temel yasaların bir bütünlük içinde
tümüyle değiĢtirilmesidir.
Ancak bu, uzun süren bir yasama faaliyeti olduğundan, siyasi kriterlerin
karĢılanması için gerekli düzenlemeler süratli bir Ģekilde uyum yasa
paketleri marifetiyle gerçekleĢtirmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
27
Uyum Yasa Paketleri
ġubat 2002-Temmuz 2004 döneminde çıkarılan 8 uyum yasa
paketiyle 53 yasanın 218 maddesinde değiĢiklik yapılmıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
28
9. Reform Paketi
12 Nisan 2006 tarihinde, dönemin BaĢbakan Yardımcısı ve DıĢiĢleri Bakanı
Abdullah Gül tarafından açıklanmıĢtır. 9. Reform Paket,, TBMM
gündeminde bulunan bazı yasalar ile uluslararası anlaĢmaların onay
sürecinin hızlandırılmasını, yeni yasaların çıkarılmasını ve bir takım idari
önlemlerin alınmasını içermektedir.
Paket kapsamındaki birçok yeniliğin yanı sıra:
– BaĢbakanlık Ġnsan Hakları BaĢkanlığının yeniden yapılandırılması
– Kamu Denetçiliği Kurumu Kanun Tasarısının bir an önce
yasalaĢması
öngörülmüĢtür.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
29
Reform Süreci (2006-2010)
2006-2010 Yılları Arası DeğiĢtirilen Mevzuat Örnekleri:
•
•
•
•
•
•
Vakıflar Kanunu
Türk Ceza Kanunu
Terörle Mücadele Kanunu
Ceza Ġnfaz Kurumları ve Tutukevleri Ġzleme Kurulları Kanunu
Ceza Muhakemesi Kanunu
Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelikte
DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
• Elektronik HaberleĢme Kanunu
• Denetimli Serbestlik Ve Yardım Merkezleri Ġle Koruma Kurulları
Yönetmeliği
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
30
Yargı Reformları Paketleri
6110 Sayılı Bazı Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun 14 Şubat 2011
tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmıĢtır. 1. Yargı Reformu Paketi olarak da
nitelendirilen bu Kanun ile yüksek yargı organlarının önünde bekleyen dosyaların
bir an önce bitirilmesi ve Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi nezdinde “makul süre”
aĢıldığı gerekçesiyle ülkemizin mahkûm olmasının önüne geçilmesi ve toplumda
kaybolmakta olan yargıya güvenin yeniden sağlanması suretiyle, adalet duygusunun
temini ve toplumsal huzurun sağlanması amaçlanmıĢtır.
31 Mart 2011 tarihli ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla
Bazı Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 26 Ağustos 2011 tarihli
28037 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
ile 2. Yargı Reformu Paketi kabul edilmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
31
Yargı Reformları Paketleri
3. Yargı Reformu Paketi (Yargı Hizmetlerinin EtkinleĢtirilmesi Amacıyla
Bazı Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla ĠĢlenen
Suçlara ĠliĢkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun Tasarısı)
TBMM Genel Kurulu’nda 2 Temmuz 2012 tarihinde kabul edilmiĢ olup,
28344 sayılı ve 5 Temmuz 2012 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
32
Yargı Reformları Paketleri
3. Yargı Reformu Paketi, Avrupa Ġnsan Hakları SözleĢmesi (AĠHS)
doğrultusunda demokratikleĢmeyi güçlendirmek ve yargılama sürelerini
hızlandırılarak yargının iĢ yükünü azaltmak amacıyla hazırlanmıĢtır. Bu
kapsamda icra-iflas mevzuatı, ceza mevzuatı, idari yargı mevzuatı ve basın
ve ifade özgürlüğü konularında değiĢiklikler yapılmıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
33
Yargı Reformları Paketleri
4. Yargı Reformu Paketi (Ġnsan Hakları ve Ġfade Özgürlüğü
Bağlamında Bazı Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Kanun) 11 Nisan 2013 tarihinde TBMM tarafından kabul
edilmiĢtir. Paket, 30 Nisan 2013 tarihinde Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir.
Paket ile ifade ve basın özgürlüğü baĢta olmak üzere Ülkemizin
insan hakları ve demokrasi standartlarının evrensel normlarla
uyumlu olması amacına yönelik önemli iyileĢtirmeler yapılması
öngörülmüĢtür.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
34
Yargı Reformları Paketleri
4. Paket kapsamında temel hak ve özgürlükleri daha da
geliĢtirmek amacıyla ifade özgürlüğü, adil yargılanma hakkı,
tutukluluk süreleri, mülkiyet hakkının korunması, örgütlenme
özgürlüğü ve cezasızlık kültürünün önlenmesi alanlarında
gerçekleĢtirilen değiĢikliklerin Siyasi Kriterler ve 23. Yargı ve
Temel Haklar Faslı bağlamında olumlu sonuçlar doğuracağı
değerlendirilmektedir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
35
Anayasa DeğiĢiklikleri ve 12 Eylül 2010
Referandumu
Anayasal DeğiĢiklikler:
• AB yolunda kararlılıkla ilerleyen Türkiye, kabul ettiği uyum
paketleri ve gerçekleĢtirdiği reformlar sonucunda 1982
Anayasasını bugüne kadar toplam 17 kez değiĢtirmiĢtir.
•
Anayasa değiĢiklikleri AB Ġlerleme Raporlarında kendine geniĢ
yer bulmuĢ, bu yönde atılan adımlar AB’nin demokrasi ve insan
haklarına iliĢkin değerleri ile uyum sağlanması yönünde önemli
geliĢmeler olarak kaydedilmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
36
Anayasa DeğiĢiklikleri ve 12 Eylül 2010
Referandumu
12 Eylül 2010 Anayasa değiĢiklik paketi:
• Çocuklar, yaĢlılar ve engelliler gibi özel bakım gereken kiĢilerin
sosyal bakımdan korunması
• KiĢisel verilerin korunmasını isteme hakkı
• Memur ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleĢme yapma hakkı
dahil olmak üzere, sendika kurma ve toplu sözleĢme hakkı
• Kamu denetçiliği (ombudsmanlık) sistemi kurulması
• Askeri mahkemelerin görev alanı
• Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun yapısı
• Anayasa Mahkemesi’nin yapısı
• Anayasa Mahkemesi’ne bireysel baĢvuru hakkı
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
37
Anayasa DeğiĢiklikleri ve 12 Eylül 2010
Referandumu
Anayasa DeğiĢiklik Paketini müteakiben Anayasa değiĢikliğinin
uygulanmasına yönelik çıkarılması gerekecek düzenlemelere iliĢkin
kanunlar belirlenmiĢtir:
• Kamu Denetçiliği Kurumu Kanun Tasarısı (yürürlüğe girdi)
• Türkiye Ġnsan Hakları Kurumu Kanun Tasarısı (yürürlüğe girdi)
• Ayrımcılıkla Mücadele ve EĢitlik Kurulu Kanun Tasarısı
(DemokratikleĢme Paketi)
• KiĢisel Verilerin Korunması Kanun Tasarısı (DemokratikleĢme Paketi)
• Anayasa Mahkemesinin KuruluĢu ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanunun DeğiĢtirilmesine ĠliĢkin Kanun Tasarısı (yürürlüğe girdi)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
38
Anayasa DeğiĢiklikleri ve 12 Eylül 2010
Referandumu- Devam
• Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanun Tasarısı (yürürlüğe girdi)
• ĠĢkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya
Cezaya KarĢı BirleĢmiĢ Milletler SözleĢmesine Ek Ġhtiyari Protokolün
(OPCAT) Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı
(yürürlüğe girdi)
• Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Kanun Tasarısı (yürürlüğe girdi)
• Ekonomik ve Sosyal Konseyin KuruluĢu, ÇalıĢma ve Yöntemleri
Hakkında Kanunda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı
• Toplu ĠĢ ĠliĢkileri Kanun Tasarısı (yürürlüğe girdi)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
39
AB’ye katılım sürecinde
insan hakları alanında kurumsallaĢma
Tarihsel süreç
• 1987: Türk vatandaşlarına AİHM’ye bireysel başvuru yapma imkanı
tanınmıştır.
• 1989: AİHM’nin yargı yetkisi kabul edilmiştir.
• 1990: TBMM "İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu" kurulmuştur.
• 1991: Bir devlet bakanı insan haklarının takip ve koordinasyonu ile
görevlendirilmeye başlanmıştır.
• 1993: "İnsan Hakları Teşkilatı Müsteşarlığı" kurulmuş, ancak Anayasa
Mahkemesi tarafından yetki kanununun iptal edilmesi nedeniyle aynı yıl
içinde kaldırılmıştır.
• 1998: BM İnsan Hakları Eğitimi Dünya Programı amaçları doğrultusunda
çalışmalar yapmak üzere “İnsan Hakları Eğitimi On Yılı Ulusal Komitesi”
kurulmuştur.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
40
AB’ye katılım sürecinde
insan hakları alanında kurumsallaĢma
Tarihsel süreç
• 2000: "İl ve ilçe insan hakları kurulları" oluşturulmuştur.
• 2001: Başbakanlığa bağlı "İnsan Hakları Başkanlığı" kurulmuştur.
• 2001: "İnsan Hakları Üst Kurulu" ve "İnsan Hakları Danışma Kurulu" ve
"İnsan Hakları İhlal İddialarını İnceleme Heyetleri" kurulmuştur. Ancak bu
yapılar daha sonra işlevsiz hale gelmiştir.
• 2001: "Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme kurulları" oluşturulmuştur.
• 2003: "Jandarma İnsan Hakları İhlallerini İnceleme ve Değerlendirme
Merkezi" (JİHİDEM) kurulmuştur.
• 2003: İnsan haklarından sorumlu başbakan yardımcısının başkanlığında insan
haklarının geliştirilmesi ve korunması kapsamında yapılan reformların
uygulanmasını desteklemek, reformları denetleme ve bu alandaki sorunlara
çözüm üretmek amacıyla "Reform İzleme Grubu" (RİG) kurulmuştur.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
41
AB’ye katılım sürecinde
insan hakları alanında kurumsallaĢma
Tarihsel süreç
• 14 Eylül 2005: İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü
Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesine Ek İhtiyari
Protokolü (OPCAT) Türkiye tarafından imzalanmıştır.
• 13 Ekim 2006: 5548 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu yürürlüğe
girmiştir. Ancak dönemin Cumhurbaşkanı ile birlikte 123 milletvekilinin
Anayasa Mahkemesi‟ne başvurusu üzerine söz konusu Kanun 25 Aralık 2008
tarihinde iptal etmiştir.
• 12 Eylül 2010: Referandum ile kabul edilen Anayasa Değişiklik Paketi
kapsamında, Anayasa Mahkemesi‟ne bireysel başvuru imkanı getirilmiş ve
Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsman) için Anayasal zemin
oluşturulmuştur.
• 27 Eylül 2011: İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü
Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesine Ek İhtiyari
Protokolü (OPCAT) Türkiye tarafından onaylanmıştır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
42
AB’ye katılım sürecinde
insan hakları alanında kurumsallaĢma
Tarihsel süreç
• 23 Eylül 2012: Anayasa Mahkemesi‟ne bireysel başvuru uygulamasına
başlanmıştır.
• 29 Haziran 2012: Kamu Denetçiliği Kurumu kurulmuştur.
• 30 Haziran 2012: Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı lağvedilerek Türkiye
İnsan Hakları Kurumu kurulmuştur.
• 19 Ocak 2013: 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı
Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun
kapsamında "Tazminat Komisyonu" kurulmuştur.
• 28 Ocak 2014: Bakanlar Kurulu Kararı ile Türkiye İnsan Hakları Kurumu
OPCAT kapsamında öngörülen görevleri yerine getirmek ve yetkileri
kullanmak üzere Ulusal Önleme Merkezi olarak belirlenmiştir.
• 1 Mart 2014 : Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesine
İlişkin Eylem Planı Resmi Gazete‟de yayımlanmıştır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
43
Ġnsan Hakları Alanında KurumsallaĢma
Geçtiğimiz yıl içinde temel hak ve özgürlüklere iliĢkin de önemli ve kapsamlı
adımlar atılmıĢtır. ĠĢkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya
Küçültücü Muamele veya Cezaya KarĢı BirleĢmiĢ Milletler SözleĢmesine Ek
Ġhtiyari Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun
(OPCAT), 12 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe girmiĢtir. ĠĢkenceye ve Diğer
Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya KarĢı
BirleĢmiĢ Milletler SözleĢmesine Ek Ġhtiyari Protokolü’ne (OPCAT) 27
Eylül 2011 tarihi itibarıyla taraf olunmuĢtur.
28 Ocak 2014 tarihinde yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile Türkiye
Ġnsan Hakları Kurumu OPCAT kapsamında öngörülen görevleri yerine
getirmek ve yetkileri kullanmak üzere «ulusal önleme mekanizması» olarak
belirlenmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
44
Ġnsan Hakları Alanında KurumsallaĢma
12 Eylül 2010 tarihli Anayasa DeğiĢikliği ile Anayasa Mahkemesine bireysel
baĢvuru hakkı getirilmiĢtir. Bu kapsamda, Anayasa ve AĠHS ile güvence
altına alınan bireysel hak ve özgürlüklerin, kamu gücünün iĢlem, eylem ya
da ihmali sonucu ihlal edilmesine karĢı istisnai bir iç hukuk yolu olarak
oluĢturulan Anayasa Mahkemesine bireysel baĢvuru sistemi 23 Eylül 2012
tarihi itibariyle uygulanmaya baĢlamıĢtır.
Uzun yargılama süreleri nedeniyle AĠHM’ye giden davalar için bir iç hukuk
yöntemi oluĢturulmasına yönelik Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesine
YapılmıĢ Bazı BaĢvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair
Kanun 19 Ocak 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
45
Ġnsan Hakları Alanında KurumsallaĢma
Avrupa Ġnsan Hakları SözleĢmesi Ġhlallerinin Önlenmesine ĠliĢkin Eylem
Planı, 1 Mart 2014 tarihinde Resmi Gazete‟de yayımlanmıştır.
Eylem Planı‟nın kabul edilmesiyle, Avrupa Birliğine katılım müzakerelerimizde
23. Yargı ve Temel Haklar Faslı‟nın 6 gayrıresmi açılış kriterinden biri
karşılanmıştır. Böylece 23. Faslın gayrıresmi kriterlerinin tamamı karşılanmış
bulunmaktadır.
Söz konusu Eylem Planı ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile güvence altına
alınan hakların daha etkili şekilde korunması ve Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi tarafından Türkiye aleyhine verilen ihlal kararlarının asgari seviyeye
indirilmesi amaçlanmaktadır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
46
Yeni Anayasa ÇalıĢmaları
Toplumsal ve siyasal açıdan büyük bir dönüĢüm geçirmekte olan Türkiye’de mevcut
Anayasa’nın toplumun sorunlarının çözümünde yetersiz kaldığı görülmektedir.
Anayasanın daha demokratik bir toplum düzeni kurulması ve değiĢen toplumsal ihtiyaç
ve taleplere cevap verebilmesi için değiĢtirilmesi gerekliliği günümüzde toplumumuzun
hemen her kesimi tarafından dile getirilmektedir.
Yeni Anayasa çalıĢmaları toplumun geniĢ kesimleri tarafından benimsenmiĢtir.
TBMM Anayasa UzlaĢma Komisyonu, 7 Mayıs 2013 tarihinde, çalıĢmalarını 2013 yılı
Haziran ayı sonuna kadar sürdürme kararı almıĢ olup, Ģimdiye kadar 172 maddenin 60’ı
üzerinde mutabakata varılmıĢtır.
UzlaĢma Komisyonu’na katılan tüm siyasi partiler Türkiye’nin yeni bir Anayasa’ya
ihtiyaç duyduğu konusunda hemfikir olmasına rağmen Aralık 2013 itibariyle
Komisyonun çalıĢmaları sona ermiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
47
DemokratikleĢme Paketi
Önümüzdeki sürece dair yeni kanunlar ve idari düzenlemeler vasıtasıyla
hayata geçirilecek reformlardan oluĢan “DemokratikleĢme ve Ġnsan Hakları
Paketi” 30 Eylül 2013 tarihinde açıklanmıĢtır.
Bu reform paketi, Hükümetimizin vatandaĢlarının özgürlük ve haklarını
tam olarak kullanabilmesinin sağlanması için adımlar atmaya devam
edeceğinin de teyididir. AB üyeliği yolunda Türkiye’nin önüne konan tüm
haksız engellemelere rağmen, Hükümetimiz mevzuat ve uygulamayı AB
müktesebatı ve uluslararası normlar doğrultusunda uyumlaĢtırmaya
kararlıdır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
48
DemokratikleĢme Paketi
Bu Paket dahilinde planlanan bazı reformlar esasen Yargı ve Temel haklar
Faslı olan 23. Fasıl’ın temel önceliklerine yöneliktir. Bu reformlar arasında
siyasi haklar, toplanma ve örgütlenme özgürlüğü, din, inanç ve vicdan
özgürlüğü, nefret suçlarına karĢı mücadele, ayrımcılıkla mücadele, kültürel
haklar ve kiĢisel verilerin korunması olmak üzere vatandaĢlarımızın
özgürlük alanlarını geniĢletmeye yönelik adımlar yer almaktadır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
49
DemokratikleĢme Paketi
Söz konusu DemokratikleĢme Paketi kapsamında gerçekleĢtirilecek reformların
bir kısmının yasal düzenlemelerle bir kısmının ise idari düzenlemelerle hayat
bulacağı ifade edilmiĢtir. Bu bağlamda, Paketin açıklandığı tarihten bu yana
Paket kapsamında yer alan bazı hususlar, çeĢitli idari düzenlemeler ile ivedilikle
yerine getirilmiĢtir. Bu çerçevede, kamuda baĢörtüsü yasağı kaldırılmıĢ,
geçtiğimiz yıl ortaokullarda son verilmiĢ olan öğrenci andı uygulamasına
ilkokullarda da son verilmiĢ, Mor Gabriel Manastırı Vakfı’nın arazisi iade
edilmiĢ, NevĢehir Üniversitesi’nin ismi, NevĢehir Hacı BektaĢi Veli Üniversitesi
olarak değiĢtirilmiĢtir. Ayrıca, Roman Dili ve Kültürü Enstitüsü’nün Trakya
Üniversitesi bünyesinde kurulması YÖK kararı ile kararlaĢtırılmıĢtır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
50
DemokratikleĢme Paketi
30 Eylül 2013 tarihinde kamuoyu ile paylaĢılan DemokratikleĢme Paketi'nde yer alan
bazı düzenlemeleri içeren "Temel Hak ve Hürriyetlerin GeliĢtirilmesi Amacıyla ÇeĢitli
Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı” 5 Aralık 2013 tarihinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sevk edilmiĢtir.
Temel Hak ve Hürriyetlerin GeliĢtirilmesi Amacıyla ÇeĢitli Kanunlarda DeğiĢiklik
Yapılmasına Dair Kanun, 6529 Kanun numarası ile 1 Mart 2014 tarihinde TBMM
tarafından kabul edilmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
51
DemokratikleĢme Paketi ve Temel Hak ve Hürriyetlerin
GeliĢtirilmesi Amacıyla ÇeĢitli Kanunlarda DeğiĢiklik
Yapılmasına Dair Kanun
Söz konusu Kanunda yer alan hususlar;










Siyasi partilerin teşkilatlanmasının kolaylaştırılması, daha çok partinin devlet yardımından yararlanabilmesi,
siyasi partilere üyelikte engelin kaldırılması ve bu şekilde temsilde adaletin ve katılımcılığın sağlanması ve
siyasal katılımın artırılması,
Seçimlerde farklı dil ve lehçelerde propagandanın serbest hale gelmesi, vatandaşların ana dillerinde siyaset
yapabilmeleri,
Türk Ceza Kanununda ilk kez açıkça nefret suçu ile ilgili düzenleme yapılması ve bu bağlamda uluslararası
standartlar ile uyum sağlanabilmesi,
Özel okullarda farklı dil ve lehçelerde eğitim yapılmasına olanak tanınması ve vatandaşlarımızın kendi ana
dillerini öğrenebilmesinin temin edilmesi,
Yaşam tarzına ve farklılıklara saygının güvence altına alınması,
Türk Ceza Kanunu‟nda belirli harflerin kullanılmasından dolayı var olan cezai müeyyideyelerin kaldırılması,
Köy isimlerinin eski isimlerine kavuşturulmalarının önündeki yasal engelin kaldırılması,
Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununda yapılan değişiklikler ile toplantı yer ve güzergâhının
belirlenmesinde katılımcılığın sağlanması, hükümet komiseri uygulamasına son verilmesi ve toplantı ve gösteri
yürüyüşlerinin sürelerinin uzatılması,
Kamu hizmetlerinden yararlanılmasının önündeki engellerin kaldırılması,
Yardım toplama kanunundaki kısıtlamaların kaldırılarak sosyal yardımlaşma ve dayanışma ruhunun önündeki
engellerin kaldırılması.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
52
Terörle Mücadele Kanunu’nun 10. Maddesi Uyarınca Kurulan
Ağır Ceza Mahkemelerinin Kaldırılmasına ve ÇeĢitli
Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi
Terörle Mücadele Kanunu’nun 10. Maddesi Uyarınca Kurulan Ağır
Ceza Mahkemelerinin Kaldırılmasına ve ÇeĢitli Kanunlarda DeğiĢiklik
Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, AK Parti mensubu 112 Milletvekili
tarafından imzalanarak 6 Şubat 2014 tarihinde TBMM Adalet Komisyonu‟na
sunulmuştur ve 20 ġubat 2014 tarihinde Genel Kurul’da kabul edilmiĢtir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
53
Terörle Mücadele Kanunu’nun 10. Maddesi Uyarınca Kurulan
Ağır Ceza Mahkemelerinin Kaldırılmasına ve ÇeĢitli
Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi
Ülkemizde Ağır Ceza Mahkemelerinin GeçmiĢi Hakkında:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Devlet Güvenlik Mahkemelerinin (DGM) mevcudiyeti
DGM’lerden askeri üyelerin kaldırılması (1999)
DGM’lerin kapatılması (2004 yılı Anayasa değiĢiklikleri)
GeniĢletilmiĢ Ağır Ceza Mahkemelerinin kurulması (2004)
Bölge Ağır Ceza Mahkemelerinin (kamuoyunda «özel yetkili mahkemeler» olarak bilinen)
kurulması (2012- 3. Yargı Reformu Paketi)
Bölge Ağır Ceza Mahkemelerinin kaldırılması (Mart 2014)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
54
Terörle Mücadele Kanunu’nun 10. Maddesi Uyarınca Kurulan
Ağır Ceza Mahkemelerinin Kaldırılmasına ve ÇeĢitli
Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi
21 maddeden oluşan Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı
Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun ile:
-
-
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu,
5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş Görev
ve Yetkileri Hakkında Kanun,
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu,
5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu,
4208 sayılı Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine, 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin
Murakebesi Hakkında Kanunda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda ve 178 Sayılı Maliye
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun,
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu,
6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi
Hakkında Kanun‟da değişiklik yapılmıştır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
55
Terörle Mücadele Kanunu’nun 10. Maddesi Uyarınca Kurulan
Ağır Ceza Mahkemelerinin Kaldırılmasına ve ÇeĢitli
Kanunlarda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi
Söz konusu Kanun ile 23. Yargı ve Temel Haklar Faslı ile ilişkili olarak AB
kurumlarından zaman zaman çeşitli eleştirilere konu olan Terörle Mücadele Kanunu
10. Madde kapsamında yetkili ve “özel yetkili mahkemeler” olarak bilinen Bölge
Ağır Ceza Mahkemeleri kaldırılmıĢtır.
Ayrıca, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bütün suçlar bakımından azami
tutukluluk süresi de 10 yıldan 5 yıla indirilmiştir.
Bu kanunla getirilen düzenlemeler, hükümetin demokratikleşme reformları yönünde
kararlılığını göstermesi ve AB çevrelerinin uzun süredir dile getirdiği bazı eleştirilere
cevap teşkil edecek mahiyette olması bakımından çok önemlidir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
56
Ġlerleme Raporları’ndan Bazı Olumlu Örnekler
•
Ülkemizde son dönemde atılan reformların somut yansıması tematik başlıklara ilişkin olarak
İlerleme Raporları‟nda yer alan olumlu ifadelerde de gözlemlenmektedir.
Sivil Toplum;
2002 yılı Ġlerleme Raporu: «Bununla birlikte, sivil toplum örgütleri, yetkililerle diyalog kurma
konusunda zorluklarla karşılaşmakta ve reform sürecine daha aktif katılım yolları aramaktadır.»
2010 yılı Ġlerleme Raporu: «Sonuç olarak, örgütlenme özgürlüğüne ilişkin hukuki çerçeve büyük
ölçüde AB standartlarıyla uyumludur.»
2012 yılı Ġlerleme Raporu: «İcracı bakanlıklar, sivil toplum temsilcileri, hukukçular ve
akademisyenlerle istişari toplantılar düzenlenmiştir.»
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
57
Ġlerleme Raporları’ndan Bazı Olumlu Örnekler
ĠĢkence;
1999 Yılı Ġlerleme Raporu: «Pek çok işkence vakası, karakollarda dışarıyla haberleşmesiz gözaltı esnasında
meydana gelmektedir.»
2003 Yılı Ġlerleme Raporu: «İşkence ve kötü muamele iddiaları devam etmekte olup, işkence ve kötü muameleden
sanık kişilerin yargılanmaları konusunda sınırlı ilerleme kaydedilmiştir. Ayrıca, Hükümet, işkenceye karşı sıfır
tolerans politikası uygulanacağını beyan etmiştir.»
2004 Yılı Ġlerleme Raporu: «İşkence ve kötü muamelenin önlenmesi konusunda işkence ve kötü muamele ile
mücadele konusunda gerekli yasal ve idari çerçevenin büyük bölümü, hükümetin işkenceye karşı sıfır tolerans
politikasını uygulama niyetini beyan ettiği 2002’den bu yana oluşturulmuştur.»
2013 Yılı Ġlerleme Raporu: «Dördüncü Yargı Reformu Paketi kapsamında işkence suçunda zaman aşımını
kaldıran Türk Ceza Kanunu değişikliği ile suçun cezasız kalmasıyla mücadele konusunda ilerleme kaydedilmiştir.»
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
58
Ġlerleme Raporları’ndan Bazı Olumlu Örnekler
Yargı;
2003 yılı Ġlerleme Raporu: «Ancak, Devlet Güvenlik Mahkemelerince tutuklananların, avukatla
hemen görüşme imkanının olmaması, gözaltında bulunan kişilerin kimseyle görüştürülmemesi
uygulamasına devam edildiği anlamına gelmektedir. Olağanüstü hal kapsamındaki illerde hâlâ daha
uzun gözaltı süreleri uygulanmaktadır. İşkence ve kötü muamele iddiaları devam etmekte olup,
işkence ve kötü muameleden sanık kişilerin yargılanmaları konusunda sınırlı ilerleme kaydedilmiştir.
Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki ve görev alanı daraltılmış ve duruşma öncesi tutuklama süresi
azaltılmıştır. Ancak, bu mahkemelerin görev ve işlevi, hâlâ uluslararası standartlar ile uyumlu
değildir. Yargının her zaman bağımsız ve tutarlı bir şekilde hareket etmediği sürekli rapor
edilmektedir.»
2013 Yılı Ġlerleme Raporu: «Yargı alanında ilerleme kaydedilmiştir. Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu, kararlarının şeffaflığını ve öngörülebilirliğini önemli ölçüde geliştiren ve yargının
bağımsızlığını, tarafsızlığını ve etkinliğini teşvik eden 2012-2016 stratejik planını uygulamaya devam
etmiştir. Anayasa Mahkemesi, temel hakların ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvuruları
kabul etmeye başlamış ve AİHM’nin yaklaşımı ile uyumlu bir şekilde, bir dizi önemli karar almıştır.
Üçüncü Yargı Reformu Paketinin uygulanmasıyla, örneğin tutukluluk ve tutukluluğa alternatif
koruma tedbirlerinin kullanımına ilişkin sonuçlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Dördüncü Yargı
Reformu Paketinin kabul edilmesi, doğru yönde atılmış başka bir önemli adımdır.»
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
59
Ġlerleme Raporları’ndan Bazı Olumlu Örnekler
Azınlık Hakları;
2002 yılı Ġlerleme Raporu: «Dini azınlıkların din adamı yetiştirmelerine ilişkin yasak devam
etmektedir. Türk olmayan din adamları, vize ve ikamet izni alma konusunda sıklıkla zorluklar
yaşamaktadır.»
2012 yılı Ġlerleme Raporu: «Hükümet ve azınlık temsilcileri arasındaki diyalog devam etmiştir.
Türkiye tarafından tanınan azınlıkların dışındaki grupların temsilcileri, yeni Anayasa konusundaki
görüşlerini bildirmek üzere ilk defa Meclis’e davet edilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı, Ermeni, Rum ve
Musevi azınlıkların Türk vatandaşı olmayan çocuklarının, azınlık okullarında eğitim almalarına izin
veren yeni bir yönetmelik kabul etmiştir.»
2013 yılı Ġlerleme Raporu: «Hükümet ve azınlık temsilcileri arasındaki diyalog, beraberinde bazı
olumlu sonuçları da getirerek devam etmiş ve kültürel hakların geliştirilmesine yönelik tedbirler
kabul edilmiştir.»
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
60
Ġlerleme Raporları’ndan Bazı Olumlu Örnekler
Ġfade Özgürlüğü;
1998 yılı Ġlerleme Raporu: «Türkiye’nin kişi haklarını ve ifade özgürlüğünü destekleme
konusundaki sicili, AB’deki standartların bir hayli gerisindedir.»
2011 yılı Ġlerleme Raporu: «Medya ve kamuoyu, Kürt meselesi, azınlık hakları, Ermeni
meselesi ve ordunun rolü gibi hassas addedilen birçok konuyu açıkça tartışmaya devam
etmiştir. Muhalif görüşler düzenli olarak açıklanmaktadır. Sonuç olarak, hassas addedilen
konular dâhil, açık tartışma ortamı devam etmiştir.»
2013 yılı Ġlerleme Raporu: «İfade özgürlüğü konusunda, Nisan ayında kabul edilen Dördüncü
Yargı Reformu Paketi kilit niteliğinde olan ve engel teşkil eden bir dizi konuyu ele almıştır.
Özellikle, terör örgütü adına yayım, basım veya propaganda yapılması suçlarının kapsamı,
cebir, şiddet veya tehdit öğesinin suçun unsurlarına eklenmesiyle önemli ölçüde daraltılmıştır.»
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
61
Siyasi Reform Sürecinde Mevzuatımıza Yeni Kazandırılan
Kanunlardan Örnekler
•
•
•
•
•
Hukuk UyuĢmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
Ailenin Korunması ve Kadına KarĢı ġiddetin Önlenmesine Dair Kanun
Türkiye Ġnsan Hakları Kurumu Kanunu
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu
Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesine YapılmıĢ Bazı BaĢvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair
Kanun
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
ĠĢkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya KarĢı BirleĢmiĢ Milletler
SözleĢmesine Ek Ġhtiyari Protokolün (OPCAT) Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun
•
•
ÇalıĢmaları halen devam eden Kanun Tasarıları:
•
•
Ayrımcılıkla Mücadele ve EĢitlik Kurulu Kanun Tasarısı (DemokratikleĢme Paketi)
KiĢisel Verilerin Korunması Kanun Tasarısı (DemokratikleĢme Paketi)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
62
Siyasi Reform Sürecinde Kapsamlı bir Ģekilde revize edilen
Kanunlardan Örnekler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Türk Ceza Kanunu
Türk Medeni Kanunu
Terörle Mücadele Kanunu
Vakıflar Kanunu
Dernekler Kanunu
Radyo ve Televizyonların KuruluĢ ve Yayınları Hakkında Kanun
Yüksek Öğretim Kanunu
Basın Kanunu
Devlet Memurları Kanunu
Ceza Muhakemesi Kanunu
Ġcra ve Ġflas Kanunu
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun
Siyasi Partiler Kanunu
Ġl Ġdaresi Kanunu
Toplantı ve Gösteri YürüyüĢleri Kanunu
Sosyal YardımlaĢma ve DayanıĢmayı TeĢvik Kanunu
Yabancı Dil Eğitimi ve Öğretimi ile Türk VatandaĢlarının Farklı Dil ve Lehçelerinin Öğrenilmesi Hakkında
Kanun
Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi Kanunu
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu
Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun
Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun
SayıĢtay Kanunu
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
63
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
•
•
•
Ülkemizde insan hakları alanına ilişkin özellikle 2010 Anayasa değişikliği ile başlayan
reformların en somut ve güçlü göstergesi 2013 yılı Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi
(AĠHM) istatistikleridir.
2013 yılı istatistiklerine göre, Türkiye, AİHM nezdinde bulunan derdest başvuru sayısı
bakımından 10.931 başvuru ile, uzun süredir yer aldığı 2. ülke sırasından 5. ülke sırasına
düĢmüĢtür (Rusya, Ukrayna, Sırbistan ve Ġtalya’dan sonra yer almaktadır). Ayrıca,
derdest başvuru sayısında 2012 yılı ile karşılaştırıldığında 2013 yılında % 35,23 oranında
bir azalma gerçekleşmiştir. Buna göre, 10.000 kişiye düşen başvuru sayısı bakımından 2012
yılı sonu itibarıyla 1.22 oranıyla ülkemiz 47 üye ülke arasında 15. sırada yer almakta iken
2013 yılı sonunda bu oran 0.47’ye gerilemiĢ ve ülkemiz 30. sıraya düĢmüĢtür.
AİHM Başkanı Dean Spielmann tarafından da vurgulandığı üzere Türkiye aleyhine yapılan
başvurulardaki azalma kuşkusuz son dönemde yapılan reformların ve bilhassa da Anayasa
Mahkemesi‟ne bireysel başvuru gibi yeni iç hukuk yollarının getirilmiş olmasından
kaynaklanmaktadır. AİHM tarafından, bu reformlar doğru yönde atılmış adımlar olarak
değerlendirilmiştir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
64
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
Tutuklu ve hükümlüler lehine yeni düzenlemeler içeren önemli
yasal değişiklikler yargı reformları paketleri vasıtasıyla hayata
geçirilmiştir. Tutukluluk sürelerine ilişkin, yargı alanında
gerçekleştirilen reformların sonucu olarak önemli ölçüde bir düşüş
sağlanmıştır. 2001‟de % 50.4 ve 2006‟da % 48,9 olan
cezaevlerindeki tutukluluk oranı 2014 yılı itibariyle % 17,7’ye
düĢmüĢtür. Türkiye tutukluluk istatistikleri bakımından AB
ortalamasının (%23) altında yer almaktadır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
65
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
Kız çocuklarının okullaĢma oranı
2002-2003 öğretim yılında kız çocuklarının ilköğretimde okullaşma
oranı % 87,34 iken 2012-2013 öğretim yılında bu oran %
98,92’ye yükselmiĢtir. (Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı resmi
verileri)
Kadınların TBMM’deki temsil oranı
2007 genel seçimleri sonucunda TBMM‟deki kadın milletvekili
oranı %4 seviyesinde iken, 12 Haziran 2011 tarihinde yapılan
genel seçimlerde bu oran %14,38’e yükselmiĢtir. (TBMM Resmi
Verileri)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
66
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
Kadının toplumsal hayat içerisindeki yeri
 Kadınların okur yazarlık oranı 2000 yılında %78,3 iken 2012
%92,2 seviyesine yükselmiştir. (ÇSGB ve TÜİK verileri)
 2001 krizi sonrası işgücüne katılım oranı kadınlarda %20
civarından seyrederken 2012 yılında %29,5 seviyesine çıkmıştır.
(TÜİK verileri)
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
67
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
ĠĢkence alanında;
2001 Özgürlükler Evi (Freedom House) Yıllık Raporu:
«Prison conditions are abysmal, characterized by widespread
torture, sexual abuse.»
2013 Özgürlükler Evi Yıllık Raporu
«The government has enacted laws and introduced training to
prevent torture.»
•
2001 Özgürlükler Evi (Freedom House) Yıllık Raporu‟nda
Türkiye «özgürlükler» açısından 7 üzerinden 4.5 puan almış iken
2013 Yılı‟nda 3.5 puana yükselmiştir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
68
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
Yargı reformu yansımaları
• 2002 yılında her 100.000 kişiye düşen hakim sayısı 7.5 iken
2013 yılında bu sayı 11.1‟e yükselmiştir. Her 100.000 kişiye
düşen savcı sayısı 2002‟de 4.5 iken, 2013‟te 6.2‟ye çıkmıştır.
• 2013 yılı sonu itibariyle Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi
(SEGBİS) toplam 700 mahkemeye kurulmuştur.
• Ceza İnfaz Sistemi alanında personel sayısı 2002 yılına göre
%92.5 oranında artmıştır.
• 1999 yılında toplam cezaevi mevcudu 67.581 iken bu sayı 2014
yılında 145.615 olmuştur. Tutuklu sayısı ise 2002 yılında 24,621
iken bu sayı 2014 yılında 27.563 olmuştur.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
69
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
TCK 301.’den açılan dava sayısı
 2008 yılında Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 301. maddesinde yapılan
düzenleme ile dava açma Adalet Bakanının iznine bağlanması sonucunda
açılan dava sayısında ciddi bir düşüş gözlemlenmektedir.
 2010 yılı içerisinde yapılan 403 başvurudan sadece 10‟u için dava açma izni
verilirken, 2011 yılı içerisinde 305 dava arasından 8 dava için, 2012 yılı
içerisinde de 277 dava arasından 18 dava için izin verilmiştir. 2013 yılının ilk
çeyreği için ise 184 başvurudan 12 tanesi için izin verilmiş durumdadır.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
70
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
Çocuk ĠĢçiliği ile Mücadele alanında;
• Türkiye İstatistik Kurumu ve ILO verilerine göre 1994 yılında 617 yas grubunun %15.2‟si çalışırken, 1999‟da bu oran % 10.3‟e,
2012‟de ise %5.9‟a gerilemiş durumdadır.
Gençler arasında ĠĢsizlik Oranları alanında;
• OECD verilerine göre, gençler arasında işsizlik oranı 2005
yılında % 19.9 iken, bu oran 2012 yılında %17. 5‟e gerilemiştir.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
71
Siyasi Reformların Somut Sonuçları
Cezaevleri alanında;
2002–2012 yılları arasında:
• 50.737 kişi kapasiteli 68 cezaevi açılmıştır.
• BM ve Avrupa Konseyi standartlarını karşılamayan 208 ceza
infaz kurumu kapatılmıştır.
• 73 adet ceza infaz kurumu tamamen oda sistemine
dönüştürülmüştür.
T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı
Siyasi İşler Başkanlığı
72
Siyasi İşler Başkanlığı
TeĢekkür ederim.
Ege ERKOÇAK
Siyasi ĠĢler BaĢkanlığı
http://www.ab.gov.tr/index.php
http://www.ab.gov.tr/index.php?p=44381&l=1
[email protected]
73
Download

tc avrupa birliği bakanlığı siyasi işler başkanlığı görev