Sttieymaniye Klllliyeslndes
DarU99İta, Tıp» m e d r e s e s i v e DarUl*etlcalclre dair(1667-1609) »«6-063
Prof. Dr. A. SÜHEYL ÜNVER
Süleymaniye
Külliyesi (üniversitesi)
htanbulun fethinden tam bir asır sonra yapıl­
mış ikinci ve büyük bir ilmî müessesedir,
FiUih Külliyesi bir asır bilhassa Fatih dev­
rinde (1481 - 1453) pek parlak olmak üzere
çok semere vermişdir. K a n u n î (1566 1520)
zamanında Osmanlı
imparatorluğu
çok büyümüştür. Binaenaleyh payitahtmda
ikinci bir külliyeye lüzum hasıl olmuştur. îşte, Süleymaniye semtinde Eski Sarayın Kanu­
nî zamanında yanmasından sonra ikiye ay­
rılan bahçenin Küçökpazar sedlerine kadar
uzanan ikinci kısmındaki vâsi sahaya N a k ­
k a ş S â i Ç e l e b i'nin M i m a r
Sinan
ağzından:
O dem tarh eyleyip Eski Sarayı
Süleymaniyeye urdum binayı, dediği gibi, bütün müşte­
milâtı ile beraber yine beş vakitde ibadete
hasrolunmak üzere umumî ve hususî dersle­
rin amfisi mahiyetinde büyük bir cami (top­
lantı yeri) yapmışdır. Bu külliyenin mimarı
K o c a S i n a n (vefatı 986 - 1578) dir. Tesis tarihini camiin küşad tarihi olarak alabil­
memiz mümkün müdür bilmiyorum.
Koca
S i n a n'ın beraber çahşdığt
nakkaş ve şair arkadaşı S â i Ç e l e b i'nin
yazdığı tezkeretül'bünyan eserinde camiin aÇilış tarihi mezkûr değildir. Şimdiye kadar
bildiğimiz camiin hitam tarihi olan (964 •
1556) tarihim bütün külliyenin resmi küşad
tarihi olarak alabilir miyiz? H a m m e r
bunu 8 Şevval 964 (16 Ağustos 1556) olarak
'esbit ediyor.
Kanunî KülliyesCmn
tesisini 963 (1555)
olarak lesbit edecek olursak diğer müştemi­
lâtın muhtelif zamanlarda bittiğine hükme­
debiliriz. Fakat kat'î söylemiyoruz.
Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Kütüphanesî'nde Süleymaniye
Camii ve müştemilâtı»'II inşa masraflarına aid 160 kadar defter
vardır. M . C e v d e t merhum bunların 8 ini
tetkik etmişdir. Beheri 14 varak (28 sahife)
den mürekkeb haftalık defterlerdir.
İlk defler %3 (1555) tarihini muhtevi­
dir. Tabhane, Bimarhane, İmareti âmire [ 1 ]
ve hamamının inşaları hakkında tutulmuş hesahlar, bizzat tetkik ettiğimiz bir defterin ba­
şında şu izahat v a r d ı r :
(Muhasebei ihracatı bina ve imareti âmi­
re ve medresehai ferif ve türbe ve mutbak ve
tabhane \}e bimarhane ve hamam ve dekâkin
ve odahi biemri hazreli padifahi
âlempenah
lıalledet hilâfetehu der mahmiyei
istanbul,
Bemarifeli
Mevlâna Mehmed bin-i Mehmed
Müderris nazır ve KıdvetüVemdcid
Sinan bey
Emin ve bikalemütfakir
Halil kâtib ve Sinan
Mimar Ser mimaranı
dergâhı âlî an. fehri
Muharremül'haram
sene (961 ilâ ifrın fehri
Şaban sene 966. O halde müştemilâtın inşa­
atı camiin resmi küşadından sonra da devam
etmiş dcmekdir.
M e 1 1 i n g. Voyage de
Costantinioplc
namındaki eserinde, Süiey/naniye BimarhanesCnın 963 de yapıldığını ve Fatih Darüşşifaji'ndan daha vâsi olduğunu yazar.
Vekayı
Gazetesi
(1259),
Islanbulda
medresei tıbbiye 957 (1550) de
Süleymaniye
camiine yakın Tiryaki çarşısı
kurbünde elyevm darülhâdis ittihaz olunan yerde açılmışdır demekdedir. Nevsali Afiyet (1320) dc
bu tarihi gösteriyor.
Süleymaniye
külliyesi
vakfiyesi
965
(1557) de tesbit olunmuştur. İşte bu vakfi­
yede darüşşifa, medresei tıbbiye ve tabhane[ J ] Burada. İmareti
Amlrcden
maksad bOtün
."üleynuınlvc
külliyesini
mUçtemll kısımlardır. B u
tabire Medreseler. Tabhane. DarUşçIfa, Hamam. C a ­
mi. Türbe ve Mutbak da dahildir. Zira bunların
hey'etl umumlyesl imaretdlr. B u sonra yalnız. Mutbaga ve buardan yemek verilen yere m ü n h a s ı r kai­
mi? bir takır olm'i^dur. Fazla m a l û m a t İçlu bak.
Osman
E r g i n - Türk fthirlerinde
imnrel
iistemi, I s U n b u l , 19$$.
PROF. Dr. A, SÜHEYL
196
gi hakkında idarî hükümler
olduğuna göre
bu tarihdc darüşşifa ve müştemilâtının faaliyetde olduğu muhakkak gibidir.
Her halde şimdiki halde
Süleymaniye
iwareUnitn
bizim halisimizi alâkadar eden
kısımlarm küşad senesi olarak 963 (15551
ve 965 (1557) seneleri üzerinde duruyoruz.
Henüz daha elimize tarih ay ve gününü bil­
diren bir vesika geçmemiştir. Camiin küşad
günü esas olamaz. Eğer hakikî bir gün bu­
lunmazsa Ttbhanei Amire'nın küşad günü olan 14 Marida bu tıbbî müessesenin tarihini
!:ullamak ve bundan bir asır evvelki Fatih
darüffifası'nı
da bu tarihî günde başda an­
mak icab edecekdir. Şimdi elimizde sarih bir
gün 14 Marttır.
Sultan SUleyman Ham evvel vakfiye­
sine göre Darü.?şlfa ve Medrese!
Tibbiye
Isfanbulda £ıilr«f/ Neyıreti Arfivi'nie
hşap merhum H ü s e y i n
ça-
Hüsameddin
Efendinin delâletile vaktile 19 numarada ka­
yıtlı şimdi Ankarada Vakıflar Umum Müdüt
/«gü Ca/erfsine nakledilmiş olan bir vakfiye
tetkik ettim. Talik kırmasile yazılmışdır. Valdei Atik Vakfiyesi de l)erabcr
mevcuddur.
176 varaklı büyük kıl'ada bu eski
defterde
Hüsameddin Efendiye göre %5 (1557) tari­
hinde teshit olunan Sullan Süleymanı Hanı
Evvel vakfiyesinde bir sureti bulunan Süley­
maniye darüşşifası. medresei tıbbiyesi
hakkındaki hükümlere gelelim [ 1 ] :
Evvelâ: j ' . i V y U f' j U V ^ e
O^ic ^11
Kelâmından sonra j U . j V «'j J ' i ; ^
.'i'.-jlj.'
hadisi yazılı. ^ U W - . ^ ^ ^
Hıfzı sıhhat vc afiyet babında ihtimam
farzı vacibiirihtimamdır...
Daru bimar ihdas
etmeğe ekseri ııasda iktidar olmayub belki
bu asıl kudret vemıikned
cemakiri selâtini
kâmikâr ve mefahiri havakini namıdar kaddere iktidarehuki... tımarı bimarant ümem ve
ilâcı alilânî beni âdem için bir mesakı mu­
it]
Bu vakftycdt. Cami. tmnıvt. Mc?.r«sc Der.
civarı Kabri Sultan Selim Hanı «vvel TUrb«l Şı^htade.
Camlı Şehzade. Medresei Şehzade; MokU'tI Şehzade.
Camlı Süleymaniye. Minare. Şadırv.ın V»»fı Müezzin.
ÜNVER
ristanı fifa bahf ve darubanci
harem âyin
iıtfa ve ilâ etmişlerdir...
fntizamı
mehamı
tnualecatt emraz ve eskam için
zikrolunan
•sünneti hasenei radiye ve tarikati
müslahseneyi mârdiye ihya ve tecdid edip mezkûr camü mamurları
civarında bir dariiffifai
âlî
bijnyan... înfa elmifdir.
Ve daruhanei vesii deva
istinas
fihi şifaününnaz
ve hizanci menbai
camiül'.
ecnas edviyei müfrede ve akakiri maya yüsâül'kıyas ile meşhundur. Ve enmi maacini ne­
fisi kâmilüssınaa ve terakibi
sedidüVminhaci
birüssaa ve tiryakatı muhtar ve cevartfalı
fi.
fa âsarı havidir. Ve Eşribei
sadıkuUccrübe
ve akrası acibül,havas ve ethanı
musahhibul'.
ebdan ve hububu rubub ve sufufatu
luukatt
ilâ gayrt zalik esnafı akrabadini
matbu ki
kanunu hükema pişe üzerine masnu'dur. Za­
hire ve Mire (levazım) olmak için her zaman
anda mecmu ve mahzundur.
Ve elibbai, iiba tsidem ve Calinosu kı­
demleri eyyamı
beharinde lûtüf ve leyyini
birle mesti uruk ve cessi ferayin edüp
ilâcı
sui mizace mübaşeret etlikleri zuâfa ve nakihin bervefki nazm.. defaten hayatı taze ve
kuvveti bi endaze bulub ve tabıhaneyi
bibehane cenneı nişanesinde ve höceratı
lâtifüVhava ve fesihülfenasında
müllecaî haifanı ihtiramecel ve mültekâi âbidani
ıstıramvcceldir.
tstica eden esbabı eskam ve evcai emrazı hailei kesirüVgaileden fifa'ü âcil ve nikai kâmil
hasıl olunca ol meram aram ve istirahalü
mekam sıhhat fercam âfiyeli
akibetde
nefaisi
eşribei mutarrebe ve regayibi agdiyei
kaviyüttakviye re lenmiyc
bîrle mütena^im
vc
muteiiîmdîr
[2].
Mezkûr Sultanı rubu meskûn...
ve ccvdeti tab*i ıvkar ile mağruf vc mevsuf cema­
kiri ftrkai muhassilan ve mcşahiri zümrci talebei ilmü ebdan için bir medresei fcrife
ilâ
ve bukkai münifei bihemta bina ve ihdas et­
mişlerdir...
Darüşşijayı merza vc erbabı hacet ve cshabı mühimmatı
mualecat için
vakfettiler.
Ve canibi şarkisinde vaki olan
medreseler
kurbünde mümininüsalihin
vc âlimin ve mülâzimin için 18 höcre bina edüp
vakfettiler...)
Vasfı Cfımı. İmareti Süleymaniye. Kiler DnrUHıaols.
medrcn.'.eynl mUtecavlreUyn canibi
ifarl;U
camii
mezburdur. Canibi garblalmde İki mjdrcsî. mpkteb.
darUwlfa
vas/ı hükema.
tabhane ve n>e<)rcsel tıb
ınukayyetdl.-. Bundan marıda Cihangir c^m^^ ve «alr
lı;zmetler hakkında genlf bir kadro vardır.
[21 şimdiye kadar Tabhane hakkıııtla
bayı
İzahlara tesadüf edtlmlsdlr. Bunlar nl^ıayct yııpılan
tetkikler neticesi muhtemel bir mü*,ıl:>a cltrmryı».
nından İtaretdl. Fakat SUleymanIyr vuktlyesl tab-hatveyl pek İyi ve kMl derecede Mr vuzuhln tarif
etmekde v« bizim İddialarımıza kuvvet vermckdedlr.
ve tamamen Nekahathane Mukabilidir.
so LEY M AN İYE
Bundan sonra evkafın muhafaza ve ida­
mesine dair emirler, ve sonra vakıfları sıra
ile mukayyettir.
Sonra eşhasa aid vakıf şartları gelir.
Medresei tıbiyedc tabib için ... ı<! IVHIM
ttb için bina olunan mcdrcsci
tıbbiyede
fuzi-
let ve kiyaset ve kuvvci hûds ile maruf
ve ba­
siret ve zekâ ve selâmeti havas ile muruj dckayiki ilmü mizana arif ve külliyul
U ilmü ebdana vâkıf Eflâtunu
fistoyu avun elibbayi
ve
Isî dem
mümtaz ve hükemai
cüz'iya-
zurnan ve Amabeyninde
Culinos kıdem
ser efraz olan kimesne müderris
ortasında
olub
talebei
sabıkada
mucvz
ve yadigâr olan kavaidi tahsil babında
ikdam
ilmü tıbba kanunu hükemai
ve mühimmatı
fifada
müntahab
ve sedid
KVUİYESl
197
mülalabbibinden
üç nefer ilmiubbın
ilmi­
sinde ve amelisinde faik ve tcfhisi maraz ve
tedbiri ilâç ve tashihi ve tâdili mizaç emrin­
de hazik ve marifeti kryfiyalı ihtilâl ve tabayii ağdiye ve menafiü muduru akakiri cdviyn
babında tavilül'ba' ve envai cvca' ve aksamı
eskam ve arazu emruzu kesirüCiltihı ve cshubı
alâmal hususunda allâınc ve dekuyiki nabız
ve karure ve buhranc arif ve külliyatı ciiz'iyatı ilmü ebdunc vâkıf zekâ ve selâmeti ha­
vas ile mevsuf ve kuvveti huds ve ihsas ile
maruf mücerreb ve müli derrib kimesne tabib
olub resmi maruf ve de'bi melûf üzere eıkalı
muhudcdc mezkûr darü^fifadu cemolub ahva­
li merzayi §uri üzere ledvbbü edip
S.J^
e m r i n d e j
o-
lan zevabıtı teshil emrinde ihtimam edip ders­
ikdamı
lerine müdavim
Ve tababete müteallik olan umura müba­
şeret eyleyip erbabı hacal ve eshabı mühim­
matın âraz ve hacetlerini lûtfile ve rıfkile görüb itmam edeler, ve nuıbeyinlcrinden biri l;ı
basiret ve fazilet ve kiyaset ile mümtaz olan
reis olub cemi hususuna nazır ve riyasete mü­
teallik olan mesalihin anın rey ve iradetinc
dair ola ve reisi mezburun lazifei yevmiyesi
30 akça ve tabibi saninin vazifesi yevmiyesi
J5 akça ve tabibi şalisin vazifei yevmiyesi 10
akça ola.
ve sair malzemde
mülâziın
olicak vazifei yevmiyesi yirmi akçe ola ve se­
kiz nefer talibi hikmet ve ragıbı illet ve sıh­
hat mümini
zahirüsselâh
ve mütedeyyini
sirül'islâh
kimesneler
medresei
Oanifmend
[3\ olub ilmü
ka-
mezburede
tıbbın
fugulünde
sayi beliğ ve fenni hikmetin tahsilinde
bidİriğ ederlerse vazifei yevmiyeleri
haddi
ikişer ak­
ça ola.
Sonra buraya yevmiye ikişer akçeli Bevvab ve Ferraş konmuşdur. Bir de Noktacı [ İ J
vardır. Bu da: Müderrisin
ve müstaid
ve muid ve talebe
mabeyninde olan medarise
ve eyyanu tahsilde ders terklerine
bigayri özrü feri
olub
velâ mânii kavi olanı
tevelliye ilâm eyleyip ol dahi ol günün
fesini vermiye ve noktai mezburun
yevmiyesi üç akça
hazır
nazır
mü­
vazi­
vazaifi
ola*.
DARÜŞŞİPA KADROSU
Darüşşifa'da üç tabib: Darüşfifada
[5]
[ J ] Vakfiyenin bir yerinde hııninr Talibi Tıb
İtibar olunmakdadır. ve S kl«ldlr. Dlfter nıedarUın
her birinde mUderrI» birer Muld. ve J5 Danlsmcnd
b u l u n d u ğ u n a göre SUleymanlye MedarUl t ı b da d a ­
hil olmak üzere en çok tahsil merhalesini İhraz
etmekdedlr. Bunlar ekseriya tez de hazırlar ve hnssa
hekimlisine ve hastane a s l s t a n l ı g m a (Şakirdlietne)
namaed olurlar. Hocaları da icab eden talebeyi D a .
nlfmend yapar. Bunda talebenin mesaisine karfi
fahsi kanaati bftkimdir.
t<)
Noktacı, cami ve sair hayrat ve llml mU_
ceseselerde mevcud zevat ve Ulebenln vazlfeltrlr.l
lyl görüp göremediklerini tefti» eden zata Ulak o l u .
nur. Keza S ü l e y m a n l y e t ı b m e k t e t l ı u l c de hekim
olacak tolebe üzerine U y l n edilen nokta memuru
gibi. Esasen S ü l e y m a n l y e vakfiyesi h u n l a r ı n u-^zife.
lerlnl pek lyl İzah etmekdedlr.
[5] DarüttUa
u m kadrolu ha.4tane Ucmekdir.
Voksa Bimarhane. Tımarhane,
Darufi'/a.
5</«han«
tam ve ihtimamı
tamam
•vUUl» ^Vl
ideler.
Ve smaatı kehaletde biduası vâfir ve ha­
zakati zahir ve emrazı aynın teşhisi müdavatında ve terkibi züriır ve şiyaf ve tertibi ekhal ve sair mühimmatında
mahir 2 nefer ki­
mesne kchhal [ 6 ] olub evkatı mutadede mez­
kûr darüşşifada hazır olup hekalete müteal­
lik hidemal ikamet eyliye. Kehhalı
evvelin
vazifei yevmiyesi 6 akça ola, ve kahhalı sani­
nin vazifei yevmiyesi 3 akça ola.
Ve ilâcı kuruh ve şücacü demamil ve
dübeyle ve hurac ve müdavalı evram ve büsur, ve İslahı fütur ve kaVi adras fasdı uruk
ve terkibü merahim ve fetail ve zimadat ve
tedbiri indimoli cerahat babında üstad iki ne­
fer kimesne cerrah olup zikrolunan hidcmaiı
ve sair cerrahlığa müteallik mühimmatı
it­
mam eyliycler, ve bunların dahi birinin va­
zifei yevmiyesi 6 akça ve birinin vazifei yev­
miyesi 3 akça ola.
tabirlerinden son asrın ' İstinası veçnlle. delilerin
b u l u n d u ğ u yerler anlaşılmamalıdır.
Siileymamye
Darüfftfastnda
delilere mahsus yer o l d u ğ u halde
dlger kısımlar b ü t ü n hastalara afikdır.
[«] Kahhal
göz m ü t e h a s s u l dcmekdir.
PROF. Dr. A. SÜHEYL
198
ÜNVER
Yevmiye Vzifesl
Akça
Mir aşşab [ 7 ]
iki Edviyckub 18.1
Kibreı
4
Tabibin haberi olmadan birşey veremez.
Vekilharç
4
Darüşşifa kâtibi
5
Hastaların para, mal ve esvabını da saklar,
Tabbahı eşribe (bir kaç kişi) IJelıeriııe
4
3
3
Merzaya hizmet eyliye ve meccanini zapi
3
ede ve taam ve şarab her ne k i tabibler em-
Berber
3
rederlerse rıfk ile hastalara arzedip tena-
Dellâk
3
vül ettireler.
Uevvab
Dört kay yum beherine
İki Cameşuycu beherine
Yevmiye ilâç masrafı 300 akçadır. Bunu
reis hıfzeder ve darüfpfa masrafma »arfeder,
ve muhasebeye kaydettirir.
Vakfiyede Medresei Tıb, Merkez Eczahaneû ve Darüfiija
hakkuıda
ayrı
hükümler
vardır. Medresei Tıb'da Müderris, muktedir
ve âlim bir tabib olacaktır. Nazariyatı tıbbi­
yeyi t a l e b i n e öğretecektir. 8 tıb talebesi bulunacakur.'Bunlara Dcuufmend itlâk olunu­
yor.
Darüffifd'da. aralarından biri Başhekim
olmak üzere üç tabib bulunacak. Bunlar tıbbm ilmî ve amelisinde muktedir olacaklardır.
Aynca HkiKehhal (göz mütehassısı) ve i k i
Cerrah ve Af}oA (eczacı), Edviyekub, Kiler­
ci, Darûf}i}a Kâtibi ve diğer zeval ile kadro
tamamlanmada ve vazifeleri de tayin olun­
maktadır.
Vesikaların tarihlerine göre Sttleymaniye Darttşşlfasına ait İzahat
XVI. inci asır
IV Asrın vesikaları şöylece sıralanmış­
tır. Bunların tetkikinden anlıyoruz ki hasta­
nenin ve Tıl) Mektebinin tesis asrına aid ve­
sikalar pek az ele geçmiştir. Şer iye sicilleri'nde cihad defterleri her halde mühim ol­
malıdır. Henüz görülmemiştir. Bunların tetkikile hastanenin asırlar süren hekimler kad­
rosunu tanzim etmek kabil olabilecektir. Bit­
tabi, 961 (155H) tarihinden çok sonra olmak
üzere Medresei Tıbbiyede müderrislik cihet­
lerinin tetkiki de kabil olacakdır. Daha evvel(7J Hekimin mesuUyetl »Umdu çalmun Eciacı
mukcbllldir.
18] Sczaeı kalfan
mukabilidir. BurAda
ılftc
dOtücU m t n u m a gelmekdedlr. Eski vakıf ıstıluhla.
rmt yanlifsız l ı * h İçin mutlaka mkl vakdyrlerde
dikkatli arattırmalar yapmalıdır.
k i defterler bulunabilse o zaman Fatih külliyesfnifAa T ı b Müdderrislerini tesbit edebi­
lirdik. Süleymaniye Darüffi/ası ve Darüt'Tıbbı ayrı ayrı birer tetkik mevzuudur. Fakat biz
burada vesikaları karışık olarak veriyoruz.
Süleymaniye İmarett^nin en m ü h i m müesse­
sesi olan Tahhane hakkında ayrıca bir mo­
nografi yapmak lâzımdır. Zira K a n u n î ' n i n
yaptırdığı müteaddit tabhaneler v a r d ı r . Bu
meyanda Sultan Selim Camii civarmda, Şeh­
zade Camii civarında, Şamda, Ablakda Tabhaneleri vardır. Sultan Süleyman vakjiyesi'nde, tabhaneler hakkında sarih m a l û m a t edi­
nebiliyoruz.
P e ç e v î'ye göre Tıb Medresesinde X V I
ıncı asırda i l k tayin olunan T a b i b
Ah'
me d Ç e l e b i ' d i r [3J. 60 akça ulufe ile
tayin olunmuştur. Vakfiyede m ü d e r r i s tayin
olunan ücret, yevmiye 20 akçadır. Başhekim
Darüşşifada 30 akça alır. T a b i b A h m e d
Ç e l e b i ' y e fazla teveccüh gösterilmiştir...
Peçevî
TarUii'ade [lOJ K a n u n î
asrında
hekimlerimizin
listesini tetkik
ettiğimiz­
de Süleymaniyede çalışdıklarına ait bir
kayıt bulamıyoruz. Yalnız T a b i b
Ah­
m e d Ç e 1 e b i'nin çalıştığını tasrih ediyor.
A h m e d Ç e l e b i dc hekimzadedir. H ekim
İ s a ' n ı n oğludur. Fazıl ve dirayeti
melholunmaktadır. I.âkin çok yaşamadığı ilAve edilmektedir.
M u s t a f a hin
C e I â 1 ü 11 e v k i i
975 (1567) İlin Ayaso/yu
kiitııphancs'ı'uAc
32% numarada kayıtlı
Tubukutül'memtılik
IS) 2S o. 9«S (1577) tarihinde oldxı«\ı
Peçcvi
i. ». « 4 , 42t d« tasrih olunmufdur. B u n ı e d r c « « n l »
bu tarihde suyu kalmıyor. Tekrnr MU esale-ıl İçin
hllkOm «ıkmifdır.
r/OJ Clld. i
SÜLEYMANIYE
ve Derecatiifmesalih eseri Kanunî zamanına
ait bir tarihdir. Süleymaniye
Külliyesi hak­
lımda mühim malûmatı muhtevidir. Varak
20 de padijahm hastalığmdan bahsediyor.
Süleymaniye
Külliyesi
hakkında (ol hay-
yizi ywi behcetencama münasib mahal Sarayı
âtiki Hümayun iğinde bir makamı
Medreselerinde haftada 4 gün dersle iştigal
edildiği anlaşılıyor. Varak 414 de imaret hakkmda malûmat verdikten sonra şu izahatı bu­
luyoruz.
imareti
samiye civarında
ve selâmet
marhane ve marizü
bir
âfiyan
âlile
Bülend 've re/i' kubbeler
darüffifai
ki bimare ti-
serayü
âsitanedir.
ile âli mekânlar
ki
mücerred içinde sükûn baisi izalei cünun
bel­
ki bir kaç gün anda ikamet sebebi istilâsı
dil-
huf ve selâmet
ba}ka seyrü
envai
sıhhattir...
behcetü
temaşası
mucibi
Merzayi
hastagân fukara biçaregân
Guruba
muştan
furuman-
peder gelüb
ol saray­
larda huzur ile rahat ve sürür ile
mülena'im
degân bihifü
maderü
olub hazik tabibler faik hekimler tayin
olu-
nuh muklazayı
ilâcı
hikmet üzere
edviyei müzeyyilül,eskamdan
terkib ile deva ideler.
merzaya
envayi
dorular
Her seher
darüfşifa
kapıları mefluh olub erbabı hacat eshabı
alecat hazır
Eübbayi
Eflâtun
müslimine
cenMi
olub hükemayı
Aristo
per döfeyüb
merzayi
mü'minine
devalar ve ilâçlar
ler. Her micaza münasib
muFıtnat
Hikmet divan edib
hüsnü nazar mühlacini
ağdiyei ferife
eder­
ve eş-
Tİbei lâtife envai meacini bedia verüb zama­
nı zahre deyin devaya iftigal
ederler.
Demek k i tesisine şahid olan bu zatm
verdiği izahatla hastanenin mahiyetini i y i an­
lıyoruz. Evvelâ her çeşid hasta kabul oluyor.
Deliler için ayrı bir yeri vardır. Fakir ve garib kimseler yatırılıyor. Hastane büyük ve
çok ferahdır. Tabibleri hazikdir. Seher vakti
vazifeye başlarlar ve hastane k a p ı l a n açılır.
Yalnız yatan değil ayakdan müracaat eden
hastalara da tedaviler yapılır. Vazifeleri öğ­
leye kadar devam eder. Bu hekimleri biz vak­
fiyede bulamıyoruz. Tesis tarihine çok yakın
bu malûmatın kıymeti fazladır. Bilâhare de
şu manzumesile hekimleri tevkir etmektedir:
Tabibi hâzikm mahza likası
Olurmuf hastaya evvel fifası
199
Nasihat eyleyenler her lebibc
Demifler girme fehri bilabibe
Etibba nuru çe§mi ademidir
Hayat cfza mübarek
makdemidir
Tabibi enfas verir cane kuvvet
Tabibin sözleridir candan minnet
dilküşa
ihtiyar etti), diyerek mevkiini pek metheder.
sthhatmekân
KÜLLİYESÎ
Nişancı tarihinde (s. 296)
Süleymaniye
Darüffifası
binasının vasfına dair de malû­
mumuz olan izahat verilmiştir. Sonunda şu
manzume de hastane hekimlerini tevkir et­
mektedir:
Yapıldı anda bir bimarhane
Bulmaz kimse ana hiç bahane
Anın macunları her rence daru
Bulur sıhhat içine girse sayru
Cemi' şerbeti kâfi ve safi
Lebi dilber gibi her derde fâfi
Etibba hizmet eyler binihayet
Kamu fenninde kesbetmif maharet
Tutub nabzı olur malûm âraz
Hem ol âraz ile tefhisi emraz
Nice sayrulara sıhhat verirler
Mizacına göre şerbet verirler.
Topkapı Sarayında
Hazine
KütüphanesPnde 1524 numarada kayıtlı, Seyyid
Lokman'm Hünernamesi'nde
Darüşşifa ve Darüttıbdan bahis vardır. Darüşşifanın
başka
hamam ve refahlı makamları olduğu ve tam
kadro ile bu müessesenin pek zengin bulun­
duğu yazılıdır. Darüttıbdan bahsederken bu­
rasının hidematı hümayunda
reisüVetibba olan hekimbaşılan
tasarrufunda on hücreyi
şamil cümle muvazzaf olup kelimatının
ma
sadıkma
j l i V I ^,1* j j U V l ^ d'^
^-J-"
muvafakat ihtiyar kılınmıştır,
demekde ve
tabhanesini de methetmektedir. Tabhanedcn
de evvelâ bu külliyenin kadrosunda bulunan­
lar hisselerini sabah ve ikindi zamanlarında
aldıkdan sonra fıkara da aynı surette azıklanmakdadır.
X V I I İnci asır
Bu asırda Evliya Çelebi şu malûmatı ve­
riyor:
Evliya
Ç e l e b i , Süleymaniye Tıb
Medresesine flmü Tıbbı Şerif Medresesi itlâk
eder ve labhanesi ve bimarhanesi var (Cild 1,
s. 315), demektedir. Seyahatnamesi (cild, 1,
S. 156), Süleymaniye
Camii avlusunun, yani
200
PROF. Dr. A. SÜHEYL
duvarının dıj kapıları meyanmda... Cenuba
hekinÜHtfı kapuı vardır. Bir medresei Umii
ttb, bir dariiffija... (CildJ, S. 315). BimarisUtnı Süleyman Han, Bu darü}fi)a öyle bir ka­
ni deva ve havadar ki biemnillah üç günde
hasta }ifa bulur ve gayetülgaye üstadı kâmil,
Jessad ve âmil hükema ve cerrahları vardır.
Bu darı menastn evsafında lisan
kasıdır,
(Cild 1, S. 253). Tarihi Reısül^bba
füdcn
Emir Çelebi: Uikmelile oldu Eflâtun etibbaye reis.
Elibbâyı hâssadan Süleymaniye Darüşşifasına hekim seçilenler de vardır. Yine umumi vesikalarm tetkikinden öğreniyoruz ki
Süleymaniye Tıb Medresesinde Şakirdanın da
muidi bulunuyor. Bu ekseriya tabib oluyor.
Nitekim 1090 (1679) da Süleymaniye Darüşşifasma Tabibi Salis olmuşdur, ve yine Med­
resei Tıbbiyede muidi Danişmendan olan zat
da yine aynı yerde muidi Şakirdan oluyor.
Demek bütün bu muidler Tıb Medresesinde
hekimdir. Muidi, biz burada müzakereci ve
Müderris Muavini olarak telâkki ediyoruz.
Hastaneler silsilei meratibinde Süley­
maniye Darüjjifası mühim bir mevki almış­
tır. Hastane hekimlerinin bu usulde terakki­
lerine ehemmiyet verîlroi^dir. Meselâ yine
ayni tarihde Sultan Ahmed Oarüşjifasmda
ikinci tabibliğe Süleymaniye Darüj^ifası Ta­
bibi Şalisi getirilmiştir. Bütün bu nasıb ve
nakilleri yapan bugünkü Sıhhat Vekâletinin
salâhiyetini haiz olan Hdcimbaşı ReisiÜetibbaı hassa yapmakdadır. Hekimlerin terfilerinde bu silsilei meratibe riayet olunmakdadır. Bunun her halde terfilerde bir esası var­
dır. Bunun ancak Şer iye Sicilleri'ndt Cihat
defterleri meydana koyacaktır. Bunu bulama­
dık. Vesikaların hepsini karşılaştırarak böy­
le bir hastane terfi cedveli hazırlamak da
mümkün değildir. Zira bütün vesikalarımız
henüz görülmemiştir, ilmî payelerde büyük
şehirlerin aldığı ehemmiyet gibi hekim terfilerinde bu cihet peh mühimdir. Hastanelerde
bu silsilei meratibe riayet olunmakla beraber
asıl ilmiye ruusunu haiz olan hekimler de i ' mî rütbeler almışlar, Rumeli Kazaskeri bile
olmuşlardır.
XVII fnci asra aid vesikalardan
bazdan
— inCıC» (1655) Etil.l.ayi Hassadan Sii-
ÜNVER
leymaniye Darüşşifası etibbasmdan
Ömer
ve M e h m e d efendiler ve Saray Tabibi
ümer Efendizade A h m e d
Efen.
d i'nin mevacibine dair makbuz.
— 1008 (1657) Etibbayi Hassadan Sii.
leyman Hastanesi Tabibi Sanisi M e iı n» o d
E f e n d i ' n i n mevacibine dair makbuz.
— 1090 (1679) Süleymaniye Medresei
tıbbında muidi Şakirden olan A b d ü i I âtif
Efendi
Süleymaniye Darüşşifasına
tabibi Salis ve medresei tıbbiyeye m u i d i Şa­
kirdan tayin olunmuştur. ( A . Eski sıhhiye
dosyası).
— 1090 (1769) Sultan Ahmed Han Darüşşifasmda Tabibi Sani olan A 1 i hizmeti
lâzimesinde bulunmayup ve kenduye edai
hizmet için tenbih olundukta m ü t e n e b b i h ol­
mamakla mezburun yerine Sultan S ü l e y m a n
Han Darüşşifasında Tabibi Salis olan A bd u r r a h m a n ve anın yerine M u i d i Şakır­
dan A b d ü 11 â t i f i n tayinine dair Reisü
Etibbai Hassa M u s t a f a
F e y z i ' n i n ar­
zı (A. Eski Sıhhiye dosyası).
— 1106 (1694) Etibbai Hassadan olup
Süleymaniye Tıb Medresesi Müderrisi
E
b ü i ' e s a d A h m e d E f e n d i ehli i l i m
ve sahibi fazilet ve tıb dersini ifadeye kadir
olub azlini icab eden hali yok iken hilafı in­
ha azil ve yerine Etibbai Hassadan A h m e d
E f e n d i'ye tevcih olunması hasebile yine
mezbur E b ü T ' e s a d A h m e d
Efendiye
tevcihi recasile (Reisül'etıbba Mehmed imzasile arz).
— 1109 (;i697) Etibbayi Hassadan mü­
teveffa A b d u 1 a h ı n yerine Süleymaniy«
Darüşşifası Üçüncü Tabibi A h m e d'in ta­
yini hakkında Seretibba Nuh Efendi tarafın­
dan yazılan arz tezkeresi (Arşiv. Eski Sıhhi­
ye dosyası), kabul edilmiştir.
X V I I I İnci Asır
Bu asra aid elimize geçen vesikalar di­
ğer asırlara nazaran daha fazladır. Bunun­
la Darüşşifa ve Tıb Mektebi'nin faaliyetinin
bu asırdaki esaslarını daha ziyade kavrıyo­
ruz. Hekimler, cerrahlar ve kehhallerin inyir.,
azil, nasıblar ve nakillerine her türlü sıhhî
salâhiyeti elinde intan Hekimhası t a r a f ı n d a n
vc onun arzolunau inhalarile y a p ı l m a k t a d ı r .
Hastane hekimleri meyanmda hassa lahihliğinc nuklcdentcr vardır. 1119 (1707)
SULEYMANIYE
Teshil üt iedabir namında eser yazan A l i ­
med
bin
I b ı & h i m'in
Süleymaniye
Medresei Tıbbı'nda on beş sene tahsilden
sonra Saray Tabibi olduğunu e£«rinin mu­
kaddimesinden öğreniyoruz.
Medresei Tıbbiye Şakirdleri meyanında
da muid olan müstaid zevata tesadüf olunu­
yor. Fatih Darüşşifasında hekim yetiştirildi­
ğine dair mühim bir kayıtda orada da tıb şa­
kirdinin bulundurulduğu cihetidir. Diğer bir
kayıtda günde 2 buçuk akça aldıkları musarrahdır. Tıb şakirdleri Fatihe ekseriya Süley­
maniye Tıb mektebinden bir muid seçilerek
tayin olunuyor. Aralarında hassa hekimi olanı da vardır. Birisinin yerine Süleymaniye
Tıbbiyesinde müderris H a f ı z
Mehmed
Halife
1 1 9 1 ( 1 7 7 7 ) de Fatih Darüşşifasına şakird olmuşdur. Bu mânaca şakirdlik
hastanede mühim bir mevkidedir. Ekseriya
Süleymaniye Tıbbiyesinde muid olan Fatihe
Şakird oluyor. Bu vazifeye Süleymaniye Tıb
Medresesi muidlerinden birisi de tayin olun­
muş ve eline ruus (diploma) verilmiştir. Bu
tıb şakirdliğini biz bugünkü Hastane Asis­
tanlığı olarak alıyoruz.
Tıb Medresesi muidleri de bir çok vesi­
kalarda bazı yerlere tayin olunduklarına göre
kısmen hekim itibar olunmaktadırlar. Hem
medresede tıb şakirdi ve hem de hassaetibbasından olabilen hekimler de görülüyor. Muid1er arasından hassa tabibliklerine seçilenler
vardır.
Danişmendler bir mânaca staj gören he­
kimler meyanına da dahildir. Nitekim 1 1 8 0
( 1 7 6 6 ) da Süleymaniye T ı b Medresesi Danişmendlerînden ismail H a l i f e Fatih Darüşşifası İkinci Tabibliğine getirilmişdir.
Tıb Medresesine tayin edilen müderris­
ler tabibdir. Tıb medresesinde teşrih okutul­
duğu inha mazbatalarında bilhassa işaret olunmakda ve ekseri cerrahların
inhasında
bundan bahsedilmektedir. Yekden Ordu Ser
Cerrahı olanlar da vardır. Süleymaniye Tıb­
biyesi şakirdleri maaş alıyorlar ve icabında
aldıkları miktarlar kâfi gelmezse arlıınlıyorDanişmend olanlar arasında muidliğe geçen­
ler görülüyor. Hem hassa tabibi ve hem de
hu vazifeyi beral)er görenlere tesadüf olunmuşdur. Bu Danişmendler arasında aynı zatnaııda Keisul'tibha Mukayyitliği yapanlardan
İ b r a h i m E f e n d i vardır 1 2 1 2 ( 1 7 9 7 ) .
KULUYESl
201
Süleymaniye Tıbbiyesinde
müderrislik
eden âlimlerimizi daha pek i y i tanımıyoruz.
Yalnız A y a ş l ı
Hekim
Şaban
Şif a î'nin Süleymaniye
Darüttıbbında mual­
l i m l i k ettiğini öğreniyoruz. Aynı zamanda
şakırdan, danişmendler ve mülâzimlerin bir
listesini vermiştir. Vesikaların son kısmında
bu hususda kâfi derecede malûmat verilmişdir.
Darüşşifanın müstakil hamamı ve camii
ve bunların ayrıca vazife harları, bu koca Da­
rüşşifanın yatak tamirciliği ciheti bile vardır.
Tıb Medresesindeki şakirdlerden maada Darüşşifada da şakirdler (asistanlar) bu asrın
kadrosunda görülmekde ve günde 3 akça ve­
rilmektedir. Bunlar arasından etibbayi hassa
meyanına seçilenler olduğuna göre hekim
olmaları icap etmektedir. Darüşşifa
başhe­
kimleri arasında mühim mevkie geçenler de
vardır. Nitekim 1 2 0 0 ( 1 7 8 5 ) de
Başhe­
kim
A h m e d E f e n d i , Reisü etibba ol­
muşdur.
Hekimbaşı
Gevrekzade
Hafız
Hasan
E f e n d i ' n i n de 1 2 0 9 ( 1 7 9 4 ) de
yazdığı
« - / J U J V J JJ.^'
J
* . J J \ \ ^
[11]
eserinden Süleymaniye Darüşşifasmda <Reisületibbalık ettiğini öğreniyoruz. Bu malûm
tercemei halinde yazılı değildir [ 1 2 ] ^ İşte bu
Reisül'etibbalığı esnasında taşra vilâyetinden
birisi akrabasından birini darüşşifa kapısın­
dan içeri bırakıp firar ediyor. Hasta 1 1 ya­
şındadır. Bu hasta çocuğu alıp evine getiri­
yor. Tedavi ediyor. Fakat budalaca imiş onu
tedavi edemiyor [ 1 3 ] .
Reisül'etibbalar arasında Süleymaniyede
tedrisatda bulunanlar vardır. Nitekim 1 1 3 2
( 1 7 1 9 ) da Reisül.etibba Ö m e r
Efendi,
Süleymaniye Darüşşifasmda ders vermekte­
dir. Bu zevat arasında medarisi tıbbiyede
müderris ve ders reisi olanlar da olurdu.
X V I I I İnci asra aid vesikalar
S — 1 1 1 7 ( 1 7 0 5 ) Süleymaniye Tıb Med­
resesinde münhal olan müderrisliği hakkın­
da Hassa Tabibleri Reisi imzasile takrir. (A.
Sıhhiyesi 1 2 8 3 ) .
— 1 1 1 9 ( 1 7 0 7 ) Teshil üt-tedabir
namın-
[ I I ] Ünivtrsite
K. Ytldtz k u m ı . Ub No. 171$.
[12] Osmanlı MüellVleri.
CHd. 3. ^itlbbft ftt»lı.
[/3]
D r . * A.
SUhyl
Ü n V e r. A « r - T e nik a e v r ' e k Z a d e H « ( ı z H a s a n ,
çocuk
haıtahklan
eserinde «»h»l müşahedeler. T . T . T . A.
M. ıs. IHO.
SÜLEYMANİYE
fal eden i s m a i l
H a l i f e ' n i n yerine
Medresei Tıbbiyei Süleymaniyede muid olan
I » i . a k H a 1 i f e'ye tevcih ve Etibbayi Has­
sa tümresine ilhak ile yine berat itasına dair
(Reisül'etibba imzalı arz, A. Sıhhiye d. 124).
C — 1184 (1770) Istanbulda Sultan Sü­
leyman evkafmdan muayyen vazife ile Darüjşifs Kayyumluğunun tevcihi hakkmda in­
ha (A. Sıhhiye d. 925).
Z — 1186 (1773) Süleymaniye Darüşjifası şakirdlerinden M u s t f a
Halife­
den mahlûl kalan üç akçanm M o 11 a M u stafa
H a l i f e'ye müceddeden tahsis ve
Etıbbayı Hassaya ilhakı hakkmda Reisüretibba M e h m e d E m i n imza ve mührile
takrir (A. Sıhhiye d. 704).
Ş — 1187 (1773) Süleymaniye Tıb Medlesesinde E s s e y i d
Vahid
Efendi
mahlûlünden iki akçanm Hassa tabiblerinden
ve müderrisinden E s s e y i d
Mehmed
S a l i h E f e n d i ' y c terakki olarak tevcihi­
ne dair Hassa Serubibi A h m e d
Efend i z a d e M e h m e d E m i n E f e n d i tarafmdan takrir (A. Sıhhiye d. 1116).
Ca — 1190 (1776) Etibbayi Hassadan
yevmi 34 akçaya mutasarrıf S e y i d A h ­
med E f e n d i'ye tevliyet ihsan olunduğun­
dan Medresei Tıbbiyeden M e h m e d
Na­
f i z E f e n d i ' n i n tayini (Seretibbayi Sulta­
nî Abdülâziz imzalı arz), (A. Sıhhiye d.
1107).
Za — 1191 (1777) Fatih Darüşşifasmd« iki buçuk akça ile şakird olan A h m e d
H a l i f e Tabibi Hassa zümresine iltihak ey­
lediğinden Medresei Tıbbiyei Süleymaniyede
müderris olan H a f ı z M e h m e d H a l i fe'ye jakirdlik tevcihine dair (Seretibba
Mehmed Arif imzasile takrir (A. Sıhhiye d.
1310).
M — 1195 (1781) Hassa Tabiblerinden
M e h m e d A r i f tababeti terk ve Medre­
sei Tıbbiyei Süleymaniyede muid olduğundan
Sultan Mehmed Darüşşifasmda şakird olan
t s m a i 1 H a l i f e'ye beş akçasının tevcihi
hakkmda ReisUretibba M e h m e d
Arif
imzalı inha (A. Sıhhiye d. 1190).
— 1200 (1786) Sultan Süleyman Darü^ifasmda yatak tamircilik cihetinin tevci­
hi inhası (A. Sıhhiye d. 420).
— 1200 (1786) Istanbulda Sultan Süleymanm bina eylediği Darüşşifa Baştabibi
Ahmed E f e n d i
etibba riyaseti maka­
KÜLLİYESİ
203
ramı ihraz eylemekle yerine M e h m e d
M u s i b E f e n d i'nin Uyini (A. Sıhhiye d.
897).
S — 1201 (1786) Etibbadan vefat eden
Mehmed Efendi
alufesinden mahlûl
kalan akçanm Süleymaniye Medresesi şakirdlerine tahsis ve tevcihi hakkmda (Reisül'e­
tibba Gevrekzade Hafi;! Hasan imzasile arz),
(A. Sıhhiye d. 741).
— 1204 (1789) Madresei Tıbbiyei Sü­
leymaniyede Etibbayi Hassadan mahlûl bir
cihetin ilk olarak İ s m a i l H a l i f e'ye tev­
cihi arzı (A. Sıhhiye d. 458).
Ca — 1207 (1792) İstanbulda Sultan
Süleyman vakfmdan Darüşşifa
kitabetinin
M e h m e d K â m i l E f e n d i ' y e tevcihi
hakkında inhası (A. Sıhhiye d. 1392).
C — 1209 (1794) Medresei Tıbbiyei
Süleymaniyede Danişmend olan İ b r a h i m
H a l i f e'ye mezkûr medrese muidliğinin tev­
cihi (Seretibba Mehmed Sadık
Urafmdan
inha (A. Sıhhiye d. 798. Maarif d. 5189).
Ca — 1209 (1794) Hassa Etibbasmdan
ve Süleymaniye Tıbbiye Medresesi muidlerinden A b d ü r r a h i m ' i n otuz akça yev­
miyesinden dokuz akçası refolunarak erbabı
istihkakdan M e h m e d t z z e l ' e (ReisiüVetibba Mehmed Sadık arzile tevcihi), (A. Sıh­
hiye d. 633).
R — 1209 (1795) Hassa Etibbasmdan
ve Süleymaniye Tıbbiyesinde Danişmepd olan on yedi akçaya mutasarrıf H ı f z ı A h ­
m e d H a l i f e'nin uhdesindeki cihetin refile yerine erbabı istihkakdan İ b r h i m E dh e m H a l i f e'nin tayini ruus emri (A.
Sıhhiye d. 632).
Ca — 1210 (1795) Sultan Süleyman
Darüşşifası üçüncü tabibliğine H a c ı H a ­
lil
E f e n d i'nin tayini (Hassa Sertabibi
Mehmed Sadık tarafından
verilen takrir),
(A. Sıhhiye d. 977).
— 1212 (1798) Reisül'etibba N u m a n
N a i r n E f e n d i ' d e n münhal vazifeden beş
akçasının Medresei Tıbbiyei
Süleymaniye
Danişmendlerinden Reisül'etibba mukayyidi
İbrahim
E f e n d i ' y e tevcihi hakkmda
arz (A. Sıhhiye d. 442),
Bu asra al4 ûlker bazı vesikalar
— Reisüretibba Ö m e r E f e n d i Sü­
leymaniye Darüşşifasında 1132 (1719-1720)
senelerinde tedrisatta bulunmuştur. Reisül'e­
tibba olan zevat raedarisi tıbbiyede müderris
14
202
PROF. Dr. A. SÜHEYL
<İ4 eaer fazan A h m e d B i n İ b r a h i m ' in Süleymaniye Medresesi Tıbbiyesinde onbe; sene tahsilden sonra Sarayi Hümayun ta­
babetine tayini (eserinin müicaddimesinden).
Z — 1123 U711) Süleymaniye Darüjşifasında vefat eden İkinci Tabib i s m a i l
K f e n d i ' n i n nakli (Keisüretibba Mehmed
imzasile), (A. Sıhhiye de 1286).
— 1127 U715) Gazi Sultan Süleyman
vakfmdan Istanbulda kâin Darüjjifasmda ta;
S^ici cihetinden r e f ve tevcihi.
— 1131 (1718) Süleymaniye Darüşjifasında Cerrahısani S ü l e y m a n ölünce ye­
rine E s s e y i d A b d u r r a h m a n b i n
M u s t a f a ' n m inhası (Reisul'etibba Ömer
Efendi Urafmdan), (Divan kayıtlanndan).
— 1131 (1731) Mtdresei Tıbbiye »akirdlerinden E s s e y i d M e h m e d H a ­
life
fevt olup şakirdliği mahlûl olmakla
muktezayi tarik üzere tıbmedresesinde rouid
olan M e h m e d E m i n müstahak olmağm §akirdlik vazifei muayyenesile
mezkûr
dailerine tevcih ve ihsanı (Reisül'etıbba Ömer tarafmdan) (Arşiv eski sıhhiye dosyası).
S — 1136 (1723) Fatih Sultan Mehmed
vakfmdan tıb ^ i r d i vazifesine mutasarrıf
olan M e h m e d E m i n E f e n d i vefat
etmekle vazifesi Süleymaniye tıb medresesin­
de muid olan A h m e d E f e n d i'ye tevcih
ve müceddeden eline ruus verilmesi.
Ş — 1146 (1734) Maişetde sıkıntı çek­
tiğinden mahlûlden maaşma zam yapılması
istirhamına dair Süleymaniye Tıb Medrese­
sinde Şakird ve Etıbbayı Hassaya dahil
Mehmed
imzalı arzuhal ( A . Sıhhiye d.
1138).
Z — 1148 (1736) tstanbulda Sultan Ah­
med Oarü^ifasında Tabibi Sani İ b r a h i m
E f e n d i Haseki Sultan Darüşştfasına tabih
olarak nakletmiş olmakla yerine Süleymani­
ye Medresesi Tıbbiyesinde muid olan A h ­
m e d E f e n d i'nin tayin buyrulması hak­
kında Reisül'etibba M e h m e d E m i n Ef e n d i tarafından arz (A, Sıhhiye d. 144).
Z — 1165 (1751) Hassa etıbbasından
ve Süleymaniye Medresesi şakirdlerinden
yevmî 12 akçaya mutasarrıf
Mustafa
H a l i f e'nin vefatına mebni
mahlûlünden
yevmî i k i akçanın yine Hassa Etibbasından
M e h m e d E f e n d i ' y e tevcihi
hakkında
ruus emri (A. Sıhhiye d. lOS-t).
ÜNVER
Z — 1165 (1752) Hassa Etıbbasından
ve Süleymaniye Tıb Medresesi şakirdlerinden
M u s t a f a E f e n d i'nin vefatına mebni Uei.
sül'etibba M e h m e d S a i d E f e n d i'nin
inhası \echile mahlûiün yedi akçasının Has&a
İkinci kehhalı olan Ş e v k i A h m e d H a l i f c ' y e tevcihi hakkında ruus emri ( A . Sıh­
hiye d. 1083).
Z — 1165 (1752) Hassa etibbasından
ve Süleymaniye Tıb Medresesi şakirdlerinden
M u s t a f a ' n ı n vefatına mebni m a h l û l ü n d e n
yevmî 3 akçasının Hassa Etibbasından Ş e ­
rif
H a c ı H a s a n E f e n d i ' y e tevcihi
hakkında Reisül'etibba M e h m e d
Said
E f e n d i'nin inhası üzerine ruus emri ( A .
Sıhhiye d. 1085).
S — 1169 (1755) Onbeş akça yevmiye
ile Hassa Tabibliğine Süleymaniye T ı b Med­
resesinde muid olan A h m e d H a l i f e'nin
tayini. H e k i m b a ş ı M u s t a f a'nın tak­
riri ( A . Sıhhiye d. 699).
— 1170 (1756) Sereiibba
Mustafa
E f e n d i'nin, Fatih Darüşşif asında yevmiye
iki buçuk akça vazife ile şakird olan H as a n H a l i f e'nin Hassa Tababetine tayin
olunması üzerine yerine Süleymaniye T ı h
Medresesinde hasbel'ade hizmeti iadede bu­
lunan Bursalı İ b r a h i m
H a l i f e ' y i in­
hası.
B — 1180 (1766) Sultan Mehmed Darüşşifası Başubibliğine M e h m e d
Halif e'nin ve İkinci Tabibliğine de S ü l e y m a n i y e
Tıb Medresesi Danişmendlerinden
İsmail
H a l i f e'nin tayinleri hakkında Reisületibba M e h m e d
Arif
imzasile inha ( A .
Sıhhiye d. 1436).
C — 1181 (1767) Süleymaniye Müder­
risliğine Tabib M e h m e d A r i f
Efend i'nin ve diğer medreselerde de bazı kimse­
lerin müderris tayinlerine dair arz ( A . Maa­
rif d. 1436).
Ş — 1182 (1769) tstanbulda Sultan Sü­
leyman Darüşşifası içindeki camiin kayyumluk cihetinin tevcihi ( A . Sıhhiye d. 5 4 6 ) .
C — 1182 (1768) Süleymaniye T ı b
Medresesinde llmü Teşr>h derslerinde hazır
bulunan ve cerrahlık fenninde hazakat ve
mahareti sabit olan E b u B e k i r £ f e nd i'nin Ordu Cerrahbaşkanîığma tayini lıakkmda rvıus emri ( A . Sıhhîye d. 7 5 9 ) .
1184 (1770) Yevmî 6 akça vazife ile
Tabibi Hassa esamisine mutasarrıf \\ sn ve-
204
PROF.
Dr. A. SÜHEYL
ve Keisi Dürus da olurlardı (Nevsali Afiyet
1320). Yine buna göre Siileymaniye ü a r ü j jifası 957 (1550) de Kanunî, camii civarın­
da Medresci Tıbbiye, yanma Uariil'akar ve
Scririyatı Tıbbiye olarak lıaslanc yapmışlar­
dır.
— Diyarıbekirli labib K ı z a
Efen­
d i . llöO (1766) da ölnuis<lür. Sülcymaniye
Medresci Tıbbında okunutsdur. Kserleri var­
dır. (Osmanlı müellifleri, cild. 3, elibba fas­
lı).
— D' o h s s o n 1787 (1202) de yazdı­
ğı L'Empire
ottoman (cild 1) de deliler
hastanesinden bahseder. Istanbulda erkeklere
mahsus hastane olarak Sultan Meiınıed ve
Sultan Ahmed camileri civarındakileri gös­
terir. Üsküdarda Çinili Cami ve Haseki Ca­
mii civarında olanlara kadınlar kabul edilir
demektedir. Alımcdi Salis zamanında Sadııazam Damad İbrahim Paşa hepsini kadınlara
hasretmiştir: Bu hastalar hep miislümandır.
Babıâliden ferman olmadan hiç kimse alın­
maz kayıtlarını da buluyoruz.
— Bir mezar taşı (Vefada Kilise camii
karşısındaki mezarislanda bir mezar taşı üzerinde):
Yine bir cezbedarı ujh mevlâ
Nifimengâhm etli Harı ukba
Ferağı meyli dünya kddı zinde
Selâsin sal o kutbu merkezinde
Mukim olub çü anka ianesinde
Sülcymaniye
bimarluıncsindc
Lâkab oldu ona hünkâr delisi
Velî olmuştu asrın delisi
Güzergâhı fenadan geçti ahır
Keramatı bilindi oldu zahir
İfillim fevti tarihini nagâh
Bekaya §eyh Ahmed göçtü agâh
Sene 1151 (1738)
bu mezar
hanesinde bir
Hünkâr delisi
lâkkisince Velî
ruz.
taşından Süleymaniye Bimardelinin 30 sene kaldığını;
unvanını aldığı vc halkın Icitibar oldtınduğumı öğreniyo­
— Hekim
. Ş a b a n . Ş i f a î (.Sülcy­
maniye Darüttıbbnıda ınuallim) :
Değerli hekimlerimizden A y a ş 11 .Şa­
ban
Ş i f a î K f e n d i Sülcymaniye Darüttıbbında muallimlik cimişdir. Bunu şimdi­
ye kadar yazılan tcrccmei hal kilablarında
bulamadık. Çok zcnpin ve ilmî bir kütüpha­
VNVER
nesi olduğunu İstanbul kütüphanelerine da.
ğılan eserlerinden öğreniyoruz. İşte bu gibi
eserlerden bir kaçı da üniversite
Kütüphane.'it'nJcdir. Yıldız Tıb Kilabları
mcyaııında
238 numarada kayıtlı ^Ja'l j j y u > l ^ „
nam
eserin boş sahifelcrindc gayet mühim notlan
vardır. İşte 3 sahifeye lib medresesinde mev­
cut daiiişmcndicr, daiiişmend nıülâziınleri ve
lib şukirdieıi listesini yazmıştır. Bu listeye
göre tıb talebesi azd.r. En çok olan danişmendlerdir. Bu talebesi kadrosuna ilmî tâ­
birlerle bir takım kayıtlar da ilâve etmişdir.
Maalesef bu sahifclcrin tarihi yoktur. Lâkin
danişmendlerden
Hafız
Ç e l e b i'den
bahsederken 1108 (1696 • 1697) de çırağımdı, danişmend eyledim kaydından tahminen
bu seneler zarfında Sülcymaniye tıb mekte­
binde hoca olduğunu anlıyoruz (bak
şekil
16, 17, 18).
X I X uucu asır
X I X uncu asra aid vesikalarımız bu has­
tanenin bu asır imtidadmca faaliyetini göstermekde ve bu asrı tamamen aydınlatmakta­
dır.
Evvelâ 1827 (1212) de Tıbhaneyi açan­
lar Süleymaniye Tıbbiyesi mezunlarıdır.
M c 11 i n g Istanbula dair vücude getir­
diği albümünde İstanbul haritasında h â l e n
Matbaai Askeriye yerine tesadüfen medrese­
nin üzerine (Hopital des Janissaires) diye
işaret etmiştir. Bu not da haizi dikkattflr.
Tıb Medresesi Tabhane açılıncıya kadar
ve açıldıktan sonra da vazifesine pek parlak
olmamakla beraber devam etmiş ve ruuslu i l ­
miye rülbesile ilerleyen hekimler yetiştirmiş­
tir. Zira Tıbhane ve cerrahhane 1242 (1827)
senesi 14 martında askerî hidemât için hekim
yetiştirmek gayesile açılmıştır.
Süleymaniye Tıb Medresesi Reisürelibba uhdesindedir. Tedrisata Hekimbaşı riyaset
ediyor. Üsküdar kışlasında mevcut ve tıb
tedrisine yarıyan kemikler, hurdebin ve tıbbî
kitahlar da tıb medresesine Zilhicce 1222
(1808) de nakledilmişlerdir. Muidler arasın­
da hassa ctibbalığına geçenler vardır ve hat­
tâ her iki vazifeyi Ijeraber
yürütmüşlerdir.
Tedrisat burada hangi tarihe kadar devam
etmişdir, bilmiyoruz. Y'alnız Lügati
TarihiırMe Ahıskalı ulemadan S a k i b E f e ııdi'niıı Süleymaniye Tıbhane
Medresesinde
tedrisi tababetle 1269 (1852 • 1853) de meş-
SÜLEYMANİYE
ğul olduğu ve bu senede vefatı mukayeUir.
1928 senesinde Tıb Medresesinden ancak on
be} oda kalmışdır. Bu odalar 11 Temmuz
1928 de istanbul Vilâyeti Daimî Encümenin­
ce kira için müzayedeye konmuştur [14].
Hassa tabiblerinden Suleymaniye Darüjşifasma Tabibi Evvel olan görüimüşdür. Has­
tane kadroları ihtiyaç nisbetinde genişletil­
miş ve tahsisatı arttırılmıştır, ve hastanenin
bir nizama raptma (1258 • 1842) de lüzum
görülmüştür. Vakıflar Arşivi'nde Büyük Sadn Ali DefterVnde Suleymaniye Darüşşifasınm son hekimlerini öğreniyoruz. Etibbayi
Hassadan
Erzincan!
EsseyidüThac M u s t a f a bin Esseyid
Mehme d. H e k i m M e h m e d T a h i r
bin
A b d u l l a h yerine Seretibba M u s t a f a
Behcet
Efendi
ilâmı üzerine 1237
(1821) de beratı verilerek Darüşşifaya He­
kim olmuştur. 1252 tarihine kadar devam etmişdir. Aynı tarihde yine Darüşşifanm Tabibisani ve salisliği vardır. E s s e y i d
Ah­
m e d E f e n d i , C . I . 1237 (1821) de-mü­
derrislerden Tabibisani M e h m e d
Said
E f e n d i bin H a f ı z A h m e d
Efendi
yerine Tabibisani olmuştur. H a c ı
Halil
t b n i H o c a M e h m e d yerine 1237
Saferinde (1821) Tabibisalis oluyor. Lâkin
bu tarihler artık defterde yUrümemiştir. Edviye bahası 480 akça olarak yazılıdır. Vakfi­
yesinde bu miktar yevmiye 300 akça olarak
UsTİh olunmuştur. Arada geçen bu 287 sene
zarfmda bu farkm ne zaman hasıl olduğunu
bilmiyoruz. Bu tarihde defterde Suleymaniye
barûşşifası cerrahları kayıtlı değildi.
D r . K a s t r o , Suleymaniye Darüşşifnsınm son hekimidir [151. Oradan Üsküdar timarhanesine nakledilmişdir. Müze Müdürü
merhum H a l i l E d h e m de Suleymaniye
Darüşşifasının delilerin sakin oldukları zamahatırlatmakda olduğunu tarihini bilmiyerek söylemiştir. 1261 (1845) de Guraba Has­
tanesi, B e z d - i A l e m S u l t a n tarafın­
dan inşa olununca hastalar ve deliler hasta­
nelerden ayrılmış, ericek hastalar Guraba
Hastanesine, erkek deliler Suleymaniye Bimarhanesi'ne sevkolunmuştur. D o k t o r .\v a k i t Rmzetest. 20 Hwclran 1»21,
r«1 Dr. B ı e »
T a h s i n
J«r>ntı Krtctehi
TtblHyeyi luutl yatdtm. Poliklinik. Kn. «7
M&Minde t ı b b i y e d e n cıkmı* ve l ı m l A v r a m
*• o I « y a s ı l ı sat a sırada t n U n b u l l a T ı m a r h a n e
Bniablbl olan K a s t r o bey Idl. U*tnrU K a « .
* r o bJr musevldlr.
KÜLLİYESİ
206
I i M u h 1 i s'in notuna göre (istanbul Seririyatı 6 Teşrinisani 1336) 1289 (1827) sene­
sine kadar Suleymaniye Darü^ifasmda deli­
ler bulunmuştur.
Süleymaniye Darüşşifasına dair bu asrın
başına aid belki müretteb bir lâtife vardır:
Güya S u l t a n M a h m u d l I . Süleymani­
ye Bimarhanesine S a i d E f e n d i ile be­
raber teftişe giderler. Acaba hastalar iyi olup
çıkarılıyor mu yoksa iyi oldukları halde bı­
rakılıyor mu diye, birbirlerile görüşürler.
Hükümdar da mühavere neticesi hasıl olan
kanaate karşı Said Efendi: Deliler iyi olur
da burada tutulur zannetmeyin, iyi olanlara
bedava ekmek ye<lirmezler merak etmeyin,
iyileri tutmazlar, delileri tutarlar cevabını
verir.
Darüşşifaya 1259 (1843) de naklolunan
Arslan ve sair hayvanlar hakkmda Arşivde
bir vesika vardır. Ecnebiler bir zamanlar Su­
leymaniye Darüşşifasma hayvanlar konmuşdur diye yazmışlardır ve bu hastaneleriroitin
vaziyeti hakkmda aleyhimize bir vesika ma­
hiyetine geçmiştir. Bu tarihde hastane faal­
dir. Yalnız unutmamalı ki hastane bir sathı
mail üzerindedir. Altında Kervan Saraya
mülhak odalar ve büyük daireler vardır.
Bunların Darüşşifa ile alâkası yokdur. Bu­
ralara konabilir. Esasen onlar bu havasız ve
güneşsiz yerde ölmüşler ve tayinatlan da kesilmişdir. Maamafih bahçe tarafında olan ha­
mam dairesine ve mülhak bir iki odasma ko­
nabilir. Bu da hastanenin idaresine bir mâni
teşkil etmez.
X I X n n c n tarm aid
vcsikalmdan
C E — 1219 (1804) Sultan Süleyman
Darüşşifasında Tabibievvel olan H a 1 e b 1 !
M e h m e d N a s i b vefat ettiğinden Hassa
tabiblerinden M u s t a f a E f e n d i ' n i n ta­
yini
hakkında
Reisfil'etibba M u s t a f a
Behçet
imzasile arz ,Başv^â1et Arşivi.
Sıhhiye dosyası. No. 82).
H — 1219 (1804) Sultan Süleymanın,
îstanbulda kâin evkafmdan Darüşşifasmda
(Abi rîzî - su dökücü) cihetinin ferağ ve
tevcihi hakkında (A. Sıhhiye d. 179).
ZA — 1222 ( 1808) Üsküdar kışlasmda'
bulunan fransızca 25 kitabla hurdebin gibi
bazı alât bir büyük bir küçük iki aded insan
kemiklerinin Reisüretibbai Hassa uhdesinde
bulunan Tıb Medret^inin bir odasma kon*
PROF. Dr. . } . SÜHEVh
206
«Ilığıma dair vı-silca (U. \'. A. Sıhhiye dosyası
C 1. 7(»7). (vesikanın resmine bakınızı.
I I - - 1225 ( I H i n ) Hassa Klil.hasından
I İl r a h i m K f e n d i'den alman vazifeden
üç akçasının .^iileymaniye Tıl» Mederesesi
mııidlcrinden ve Hassa Ktibhasmdaı» M \\ >•
l a f a K f e n d i'lerin vazifelerine zam hak­
kında Hekimhaşı Al e s" u t E f e n d i tara­
fından verilen ar>; (B. V. Ar. Saraylar dos­
yası No. 2089).
— 1226 (1811) M n s t a f a
M e s"-il
E f e n d i Seretibba iken erbabı istihkakdan
E s s c y i d M e b m e d S a l i h b î n t br a h i m i muidi medresei tıbhiyei Süleymaniye yapıyor. Tedri.sata da Hekimbaşı nezaret
etmektedir (B. V. A. Eski Sıhhiye dosyası).
— 1227 (1812) Sülcymaniye Darüssifasmda Tabibisalîs H a c ı H a l i l b i n M em i ş'în vefafma mebni yerine S e y i d
Mu.<«tafa
M e h m e d ' i n tayini hakkında
ReisiilVtibba Mes'ud îmzasilc takrir (B. V.
A. Sıhhiye d. No. L . ) .
B — 1238 (1823) Sultan Süleyman Han
evkafı mahsulünden vazife ite Darüsşifa kâtibliği ve cüz*han ve sair mablûl
tevcihi
hakkmda
arz
(A. Evkaf
cihetlerin
dosya.«ı
ÜAf7:«
on bir okka el layinlı.Tİnin kal"ı
( A. S. dosyası No. r>7l}!),
hakkınti.ı
I2.S9
Sülc-ymaniyo I l i m a , .
hanesinin bir aylık masarifi
müleferrikası olan 259.5 kuruşun lesviyesine dair ( A.
Sıhhiyede No. 2.%).
R — 1259 (İH 13) Süleymaniye Himaıhanesinin 1258 senesinde diırl ay zarfında vnkubulan masarifi ile miireddedon
yapılan
ve kapıcı odaları l>e«leli olan dörl bin kiisnr
kıınışıın d'-fler ve mazbata mucibince verilnıesi hakkııu'a 3 takrir ( A . Sıhhiye d. No.
1132).
lİ - 12f^ (1811) Süleymaniye Bimarhanesi tabib ve müdürünün zammı maaşları­
na ve saireye dair 3 tezkere ( A . İ r a d e defter
leri).
Ş — 1260 ( İ S H ) Süleymaniye Bimarbanesinin bir aylık masarifi olan (285) ku­
ruşun ilası hakkında takrir ( A . Sıhhîye d.
1212).
— 1861 (1841) Süleymaniye Bimarhanesi müdür, tabib. ispençiyariye ve hademe­
sinin maaşlarının verilmesi h a k k ı n d a Abdul­
lah mühürlü arz ( A . Sıhhiye 14.37).
rir (A. Sıhhiye d. N . 3379).
— 1262 (1615 . 1816) S ü l e y m a n i y e Bimarhanesinde müstahdem m ü d ü r ve tabib ve
eczacı ve hademe ve .«airenin (.35(X)) kuriıs
maaş ve mahiyelerinin 61 senesi K â n u n u s a n i ­
sine mahsuben itası hakkında istida ( T ı b Ta­
rihi Enstitüsü Müzesi, vesikanın resmine ba­
kınız),
Za — 1258 (1842) Süleymaniye Bimarhanesi Müdürü ve Tabib ve Eczacı ve hade­
mesinin ve bevvabınm Eylülden itibaren is­
lemiş maaşlarmm itası hakkmda takrir (A.
Sıhhiye d. No. 1049).
— 1267 (1850 . 1851) S ü l e y m a n i y e Bi­
marhanesine {relmekde olan delilerin mevcut
hademe ile idaresi mümkün
olmadığından
deliler azaldığında çıkarılmak üzere 4 hade­
menin daha alınmasına dair takrir.
S — 1258 (1842) Süleymaniye Darüsşifasınm bir nizama rabtı istizanına dair (A.
îrade defteri).
— 1269 (1852 • 18.53) Abıskalı ulema­
dan S a k i b E f e n d i'nin Istanhulda Kara
Mustafa Paşa Medresesinde tahsilini ikmal
ederek Süleymaniye Tıbhane medresesinde
tedrisi tabal)et ile meşjtul olub vefatı. I.ûgali
Tıbbiye ve Coprafiyr. cild 4.
13561).
S — 1258 (1842) Süleymaniye Bimarhanesinde mevcut on nefer müdür ve tabib
ve cerrah ve hademe! sairenin 1800 kuruş tu­
tan maaş ve mahiyelerinin ifası hakkmda tak­
R — 1259 (1843) Süleymaniye Darİişşifasının aynı sene Nisan ayı zarfında vukubıılan masrafları natık takrir (A. Sıhhiye d.
No. 231).
R — 1259 f l 8 i 3 ) Sultan Sülpyman evr
kafından fstanbulda kâin Darü.şsifası Saracı
ve sairenin tevcihi hakkmda arz (A. Sıhhiye
d. No. 190).
— 1259 (1813^ Bir sene evvel Süleyma­
niye Bimarhanesine naklolunan Arslan ve
hayvanatı sairenin helâk olmaları basebilc
M — 1269 (ir.52) Süleymaniye Uimaıhanesinin mükemmel tamiri masrafının evkaf
ve maliyeden müşlerekeıı verilmesi hakkındn
(A. Sıhhiye d. No. 1292).
B — 1269 (18.53) Süleymaniye Bimarhanesi masarifi müteferrikası 61 senesinde
.300 kuruşa indirilmiş ve bilâhare 100 knrıış
zam ile 100 e çıkarılmış ise de işbu )»ara ilo
SÜLEYMANIYE
masarifi mezburenin tesviyesi
mümkün ol­
madığından hiç olmazsa 100 kuruş daha zamnuna dair (Arşiv Sıhhiye d. 116).
Ca — 1270 (1853) Asakiri
ile Enderonu Hümayun, saray
muhtelife
mensubinine
KÜLLlYESl
207
ve Süleymaniye Bimarhanesile ameliyat has­
tanesine verilen et bahası olarak müteahhidleri H a c ı İ s m a i l
ve şeriki D i m i tri'ye aid matlubatma ve mahsubatma dair
(A. Sıhhiye d. 1224, aslı saray kısmmda No.
7092).
-T ••rr
r
1 — Solda 3UI«ym«niy« T ı b M d r a t a t i U bUyOk aahayı kaplıyan
OarUHİfanm S ü U y m a n i y a a r k a m i n a r M İ n d a n görOnUfi).
2 — S ü l a y m a n i y a Darüftifatının
plânı.
«t
1^
SUlaymaniya DarÜHİf««>nın k u | b a k i | i r a t m i . Altta Karvantaraym bir kıtım
odaları v a r d ı r ( M i m a r A l i Saim Ülgen).
V*kın«r Ddtlsi. II
•• ^ ^
JÎV*^^
.g^'AW
5^
17 —
Hekim
Ayatlı
Medreteıi müderrisi
Ş a b a n 'Şifai
iken
Efendinin
Oanismend
Süleymaniye
mülazimlerinin
Tıb
haltı
dastile listesi.
- - j ^
- ^ ü f
18 — H e k i m b a ş ı Ş a b a n Şıfai
resesi m ü d e r r i s i
iken
-^f^..
Efendinin
yazdığı
tıb
Süleymaniye
fakirdlerinin
Tıb
Med­
listesi.
(Üniversite kütiibhanesi Yıldu tıb kısmı, N'o.238 boş $ahi(oleı-iı-.(}<^)
J'yiİ^j)'^ 'i'.rj'^iJ ^j^Ojy 'j^J'fj^j^^yj:
19 —
Süleymaniye
Tı!j
^ > tj,
Medresesinde bir
odaya
a'v i
Zilhicce
^
1222
Iİ308) de Üsküdar kıslas-na naklen vazoUınan bazı tıbbi eserler
ve insan k a d i j l . hurdebin gibi â l e t l e r i n i n
ve
Hekimba;ı
Abriüikadir
mevcudiyetini
E f e n d i n i n yazı
havi k ı y m e t l i
vesika.
tedrisi
ve
bildiren
mıihrünü
p
8QI*ymanly« Tıb M«dr«Mtl umumt plânı. Bah$«
kıtmın-
daki harap o l m u | d u r . Y a l n ı z a l t ı n d a d O k k i n l a r oVrUlan
kilar çarfitına
n a z ı r odalar m a v o u t t u r , K ö f a d a
Tirya-
OarUlakakirin
m a t t a k i l dalraal oVrOlmaktadir.
M«
a • • cı
12 — Siilaj^maniya T ı b M e d r « t « « i n ! n b u g ü n m a v c u t v« T i r y a k i ,
tar
(arfitına
nazır
odalarının
pllnı
ü t t ü n d a ganif b i r
13 — S ü l a y m a n i y e
Darüttıbbmın
va
köıada
Oarül'akakir
oda.
Tiryakiler
n a z ı r c a p h e t i v« d ü k k â n l a r .
çarfitına
t •
14 — S ü l c y ı n a n i y a
da
Tiryakiler
Darüttıbbının
«aifitı
odaları
dükkânlarının
v« altın-^** —
maktaı.
H«kim
^'b
Şaban
Şifa!
Medretetinde
Efendinin
müderris
Danişmrndleı inin
15 — S ü l e y m a n i y e D a r ü t t ı b b ı o d a l a r ı n d a n d i f i e r b i r makta*.
AltUki
dUkkinlara aid
baca da
görülmektedir.
Sülaymaniye
iken
litteti.
yazdığı
,
titizi
ti.;
5 _
Sı.leymcınıye
Oaı ü»»if»»ınd»
1262
(1945) senesinde ç a l ı j a n
2«vatın m u h a s ı e s a t ı n j dair vesika.
M
m
- S ı . i r y r . a n . y c O ı ı u ş . ı f a i i karjıjında ve Oariıtyanınc .- O a ı u l > k a k i .
c Mcı k o î eczanesi b a ' . ç j -
>:\\i.W-.)
> —
k.-i0.iı
Süleymaniye
ve
•^oı üııu*>.
oraya
DarUııifası
aid
kubbeler.
solundadır
hekimler
Şimdiki
ı Dr. A . S. Ü . ) .
"i
AM
7 — Sağda Süleymaniye
Oarüttifa>ı
k ö f e t i , karfiamda
M e r k e z eczanesinin
kapısı
ve ü s t a d o d a l a r ı , y a n ı n d a D a r ü t t ı b b ı n T i r y a k i l e r Ç a r f i s ı n a n a z ı r b i r k a ç o d a s ı . H a s ­
ta n a k l i y e a r a b a s ı . H e k i m b a f t
ve m a i y e t i n i n
r.ıfından y a p ı l m ı ş b i r minyatürtJür).
hastaneye g i d i f l e r i ( D r . A, S. Ü.
ta-
dairesi
kailinin
<) — S i i l t y m a n i y e T ı b
kıtmı
8 — Süleymaniyede
Tiryakiler
Ç a r c ı s ı n a bakan o d a l a r ı
tada medhali.
muhtevi
Darüttıb
ve
or­
vt
bugünkü
10 — S ü l e y m a n i y c
McdrcMtinin
parişan
Tıb
vaziyeti
bahfcy*
nazır
( O r . A . S.
0.).
Medresesi, b a h ç e y e
kısm
nazır
Download

View/Open