4. HAFTA
EBG103
DONANIM KURULUMU
Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN
[email protected]
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
Temel Kavramlar
• İşlemciler
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
2
İşlemciler
Processors
Genel Bakış
 Bu bölümde şunları öğreneceksiniz;
 İşlemcilerin temel birimleri
 İkili sayma sistemi
 İşlemcinin çalışma sistemi ve komutlar
 İşlemci ve hafıza arasındaki ilişki
 Modern işlemci türleri
 Özel nitelikli işlemciler
 İşlemcilerin montaj ve yükseltme (upgrade) işlemleri
Merkezi İşlem Birimi
 CPU : Central Processing Unit
 Bilgisayarın 4 temel biriminden birisi olan “İşlem” birimini
oluşturur
Temel Kavramlar
 CPU çok güçlü bir hesap makinesi gibi çalışır
 CPU’lar çok zeki olmayabilir, ancak çok hızlıdır
 Sadece 0 ve 1 değerleri üzerinden işlem yaparlar
 Güncel hızları MHz veya GHz seviyeleri ile ifade edilmektedir
Temel Kavramlar
 CPU, PC’nin “beynidir”
 Komutları işler
 Verileri idare eder
 Diğer birimlerle olan etkileşimleri kontrol eder
 Temel Birimleri;
 İşlem Birimi (ALU)
 Yazmaçlar (Register)
 Kontrol Birimi
Temel Birimler
 İşlem Birimi / Aritmetik Birim (ALU)
 Aritmetik ve mantıksal asıl işlemleri yapar
 Yazmaçlar (Register)
 Üzerinde işlem yapılacak verileri tutarlar
 Kontrol Birimi
 İşlemci içerisindeki işleri koordine eder
İşlemci
Kontrol Birimi
İşlem Birimi (ALU)
Yazmaçlar
 İlgili kontrol sinyallerini üretir
 İşlemciye gelen komutu çözerek ne olduğunu anlar
 Yazmaçlara hangi veriler üzerinde işlem yapılacağını söyler
 İşlem birimine veriler üzerinde hangi işlemlerin yapılacağını söyler
İkili Sistem ve Bit Kavramı
 Bilgisayarlar yalnızca 1 ve 0 değerleri üzerinde işlem yaparlar
 1 ve 0, “on/off” veya “açık/kapalı” durumlarını tanımlar
 Bu iki durumu tanılamak için ikili (binary) sistem kullanılır
 İkili sistem 1 ve 0 sayılarından
oluşan matematiksel bir
sayma sistemidir
 Her sayıya “binary digits”
kelimelerinin kısaltılmışı
olan “Bit” denir
Byte Kavramı
 8 Bit’in gruplanması ile oluşturulan birimdir
 Veriler Byte ve Byte’ın katları olarak depolanır (KB, MB, GB)
 256 farklı karakterin gösterimi için “1” ler ve “0” lardan oluşan
yeterli farklı kombinasyonu sağlar
 Numaralar
 Büyük ve küçük harfler
 Noktalama işaretleri
Onlu (Decimal) Gösterim
 Her basamak için 10 olası değer (0-9)
 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, ???
 Sonra ne yaparız?
 En sağdaki basamak birler basamağı (0’dan 9’a),
 Sonraki onlar basamağı (10’dan 90’a),
 Sonraki yüzler basamağıdır (100 den 900 e)
 vb...
 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, …, 98, 99, 100, vb.
 Örneğin, 506
 6 bir, 5 yüz
 (6 x 100) + (0 x 101) + (5 x 102) = 506
 (6 x 1) + (0 x 10) + (5 x 100) = 506
İkili (Binary) Gösterim
 Her basamakta sadece 2 olası değer (0 veya 1)
 0, 1, ???
 Sonra ne yaparız?
 En sağdaki basamak birler basamağı (0 ve 1),
 Sonraki ikiler basamağı (1’den 2’ye),
 Sonraki dörtler basamağı (1’den 4’e)
 vb...
 0, 1, 1 0, 1 1, 1 0 0, 1 0 1, …, 1 1 0 1, 1 1 1 1, vb.
 Örneğin, 1 1 0
 1 iki, 1 dört
 (1 x 22) + (1 x 21) + (0 x 20) = 1 1 0
 (1 x 4) + (1 x 2) + (0 x 1) = 6
Onlu ve İkili Sistemin Karşılaştırılması
Karşılaştırma
Onlu Sistem
İkili Sistem
10
2
0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
0, 1
Basamak Artışı / Azalışı
… Yüzler, Onlar, Birler
… Dörtler, İkiler, Birler
Üstlü İfade İle Gösterimi
1010 … 102, 101, 100
210 … 22, 21, 20
Her Basamak İçin Olası Değer
Olası Değerler
6 Değerinin Gösterimi
5 Değerinin Gösterimi
6=6x
100
5=5x
100
110
+ (1 x 21) + (0 x 20)
6=4+2+0
(1 x
22)
(1 x
22)
101
+ (0 x 21) + (1 x 20)
5=4+0+1
Onlu ve İkili Sistem Örnekleri
643 Onlu (Decimal)
101 İkili (Binary)
102
101
100
22
21
20
100
10
1
4
2
1
6
4
3
1
0
1
600 +
40 +
3
643
4+
0+
1+
5 Decimal
İkili (Binary) Sistem Örneği
Üstler
6
5
4
3
2
1
0
2 tabanında eşitlik
n = 1 veya 0
26 x n
25 x n
24 x n
23 x n
22 x n
21 x n
20 x n
Üst Sonuçları
64
32
16
8
4
2
1
İkili Gösterim
1
0
0
1
1
0
1
Sonuç
77
64
0
0
8
4
0
1
İkili Sistemde Aritmetik İşlemler
Örnek Toplama İşlemi
2 Tabanında Toplama
0+0=0
1+0=1
0+1=1
1 + 1 = 10
1 + 1 + 1 = 11
Veri Gösterimi (Input/Output)
Adım 1.
Kullanıcı klavyeden “D” (Shift+D)
tuşuna basar
Adım 4.
“D” harfinin ikili kodu üzerinde
işlem yapıldıktan sonra kod görüntüye
çevrilir ve çıkış aygıtında gösterilir
Adım 2.
“D” harfi için elektronik
sinyal sistem ünitesine
gönderilir
Adım 3.
“D” harfi için sinyal ASCII
ikili koda (01000100)
dönüştürülür ve işlenmek
için hafızada saklanır
Bir İşlemci Nasıl Çalışır ?
Bellek (RAM)
4. Evre: Store
Sonuçlar
hafızaya
geri
yazılır
İşlem Birimi (ALU)
3. Evre: Execute
Komutlar
işlenir
İşlemci
1. Evre: Fetch
Veri yada
program
komutları
hafızadan alınır
Kontrol Birimi
2. Evre: Decode
Alınan komutlar
yorumlanır
Programlar CPU’da Nasıl Çalışır ?
 Programlar, çok basit bir şekilde sıralanmış komutlardır
 CPU’lar temelde makine dili ile yazılmış komutları işleyebilirler
 Üst seviye diller tarafından yazılan programlar derleyiciler ile
makine diline, yani işlemcinin tanıyacağı komutlar dizesi haline
getirilirler
Get 2
 İşletim sistemleri sınırlı kaynakları zaman
numbers from
içerisinde dağıtarak CPU’nun belirli bir
input
düzen içinde bu programları çalıştırmasını
Add 2 numbers
sağlar
with calculator
Put out
answer
STOP
Örnek CPU Komutları
 İşlem komutları
 Add (Hafıza konumunda belirtilen sayıları topla)
 Subtract (Hafıza konumunda belirtilen sayıları çıkar)
 Hafıza komutları
 Store (Hesap Makinesi Sonucu  Hafıza Alanı)
 Load (Hesap Makinesi  Hafıza Alanındaki Değer)
 Giriş / Çıkış komutları
 Get (Giriş Değeri  Hesap Makinesi)
 Put (Hesap Makinesi  Çıkış Alanı)
 Dur
Makine Dilinde Örnek Bir Program
 Programlar, çok basit bir şekilde sıralanmış komutlardır
 Dikkatli küçük bir çocuk bile komutları takip edebilir
 İki sayıyı toplayan makine dilinde örnek bir yazılım:
Get 2
Girdi aygıtından 2 değeri okunur
Add 2
Okunan değerin, yani 2’nin üzerine 2 eklenir
Put
Elde edilen 4 değeri çıktı aygıtına gönderilir
Stop
Döngü bitirilir
Ara Özet
 Bu bölümde şu ana kadar bunları öğrendiniz;
 İşlemcilerin temel birimleri
 İkili sayma sistemi ve ondalık sistemle olan karşılaştırması
 İşlemcinin çalışma sistemi
 Programların CPU üzerinde nasıl çalıştığı
Hafıza (RAM)
 RAM : Random Access Memory
 Geçici verilerin tutulduğu depolama alanıdır
 Hafıza çipleri işlemci tarafından okunabilen ve yazılabilen
birimlerdir
 İhtiyaç olduğunda, daha fazla RAM’e
sahip bilgisayar daha hızlı tepki verir
 Genellikle MB ve GB olarak gösterilir
Bellek Denetleyici Yonga
 RAM’ler hesap çizelgesi gibi organize edilmiştir
 RAM bölümü adreslenerek, adresten okuma yada bu adrese
yazma işlemleri yapılabilir
 MCC: Memory Controller Chip
 RAM ile CPU arasındaki veri alışverişi MCC tarafından yönetilir
 Yeni nesil işlemcilerde CPU içerisinde entegredir
Veri ve Adres Yolu
 Veriler, harici bir veri yolu ile CPU ve RAM arasında taşınır
 Veri yolundan farklı bir kablo seti olan adres yolu ile CPU
MCC’yi kontrol eder
 CPU, RAM’den okuma veya yazma yapacağında hangi bölümün
okunacağını veya yazılacağını adres yolu ile MCC’ye bildirir
 MCC yeni nesil işlemcilerde CPU içerisinde entegredir
MCC
Bellek Gecikme Zamanları (Latency Time)
 İşlemci çalışırken her zaman RAM’e giderek yeni komut
istemesi oldukça zaman alıcı bir iştir
 Aynı zamanda CPU RAM’den daha hızlı çalışmaktadır
 Gecikme zamanları, RAM’e istek gönderdiğinde kaç saat
darbesi beklemesi gerektiğini belirtir
 Bu gecikmelerin etkisini azaltmak
için işlemciye önbellek (cache)
ilave edilmiştir
CPU Sınıflandırmaları
 Üretici (Intel, AMD)
 Model (Pentium, Athlon, Core2, Phenom vb.)
 Paketleri yada nasıl monte edildiği (PGA, SEC, SEP, BGA)
 Dış Hız / Dış Saat (Kristalin Hızı)
 Çarpan (Kristale Uygulanan)
 İç Hız (Kristal Hızının Çarpımından Oluşan Hız)
 Pentium 4 3.2 GHz ifadesindeki 3.2 GHz
 Model Numarası (Core2 Duo E6600)
 Önbellek (Cache)
 Üretim Teknolojisi (Nanometre)
 Çekirdek Sayısı (Dual, Triple, Quad)
Güncellendi
CPU Performansı
 Dış Saat Hızı (Sistem Kristali)
 CPU Çarpanı
 Saat Hızı (Klasik Anlamda İşlemci Hızı)
 İçsel Yapı Tasarımı ve CPU Paketi
 Adreslenebilir Bellek Miktarı
 Önbellek Boyutları
 Pipelining (İş Hatları)
 Voltaj, Harcanan Güç ve TDP
 Çekirdek sayısı
 Üretim Teknolojisi
 Nanometre
Güncellendi
Sistem Kristali
 Saat sinyalini üreten bileşendir
 Dış saat hızı olarak da bilinir
 Genellikle şekildeki gibi anakarta lehimlidir
 Sistem kristali CPU’nun ve PC’nin diğer bileşenlerinin çalışacağı
hızı belirler
 CPU ve diğer bileşenler için farklı
kristaller mevcuttur
Quartz Oscillator
Saat Hızı ve Çarpan (Multipliers)
 Sistem kristalinden dış hız alınır
 CPU’nun çarpanı ile çarpılarak CPU’nun
daha yüksek hızlarda çalışması sağlanır
 CPU’nun çalışma hızı, çarpma sonucunda oluşan hızdır
 66 MHz Kristal (Dış Saat)
 2x Çarpana Gönderilir
 132 MHz CPU Hızı Elde Edilir
Orijinal (Dış) Saat
2 İle Çarpılmış Saat
CPU Paketi
 Bir CPU paketi aşağıdakilerden oluşur;
 Asıl Chip (Die)
 Plastik, Metal veya Seramik Kasa
 Kablo ve/veya Konektörler
 Destek Chipleri
 Soğutma Bileşenleri
Yaygın CPU Paketleri
 Pin Grid Array (PGA)
 PIN sayısı işlemciye göre değişir
 İşlemcilere göre değişen soketlere takılır
 Single Edge Cartridge (SECC)
 İşlemci bir kartın üzerindedir
 Kart anakarta takılır
 Zero Insertion Force (ZIF)
 İşlemcinin kolayca takılmasını sağlar
 Kol işlemciyi sabitler
 Ball Grid Array (BGA)
 En yaygınıdır
 CPU üzerinde PIN yoktur
 PIN’ler anakart soketinde bulunur
Adreslenebilir Bellek Miktarı
 Adres yolundaki kablo sayısı CPU’nun kullanabileceği
maksimum RAM’i belirler
 İlk Pentium’lar 32 bitlik adres yoluna sahip idi
 Şu anki işletim sistemleri 32 veya 64-Bit’dir (232)
 Yeni CPU’lar 36-Bit adres yoluna sahiptir
 236, 64 GB belleğin adreslenebilmesini sağlar
 Bazı 32-Bit’lik işletim sistemleri ek belleği işletim sistemi
fonksiyonları veya “Extensions” yardımı ile adresler
 Bellek 4GB’lık bölümlere ayrılarak bölüm
seçme işlemi ile erişilir.
Önbellek (Cache)
 Önbellek (cache) veriye çabuk ulaşım için kullanılan dağınık
veri deposudur
 CPU RAM’den daha hızlı çalışır ve bellekten gelen cevaplarda
bir gecikme zamanı söz konusudur
 Cache RAM’den daha hızlıdır
 CPU’ya yakın olmasından dolayı gecikme zamanlarını
azaltacağından performansı arttırır
 Maliyet nedeni ile yüksek kapasiteli
üretimleri yapılmamaktadır
 L1, L2, L3
 İlk önbellekler
CPU’nun dışındaydı
Pipelining
 Pipelining birden fazla komutun CPU’nun farklı alanlarını
kullanmasıdır. Aynı anda CPU’nun tüm yapıları farklı komutlar
tarafından kullanılır.
 Komutlar işlemciye taşıma bandı şeklinde girer
 CPU’nun birden fazla işi aynı zamanda yapmasına olanak tanır
CPU’larda Voltaj
 Eski CPU’lar 5 Volt’a ihtiyaç duyardı
 CPU voltajı daha sonra 3.3 Volt ve daha aşağıya düşürüldü
 Daha sonraki geliştirmeler voltajı daha da düşürdü ancak
voltajda bir standart yoktur
 Daha küçük boyutlar düşük voltajla çalışabilmeyi sağlamış ve
yonga alanını küçültmüştür
 Voltage Regulator Module (VRM) CPU’nun
voltaj regülatörlerinin standardize
edilmesini sağlayan küçük bir karttır
İşlem Kapasitesi ve Harcanan Güç
 Harcanan güç Watt olarak ölçülür
 Hızlı CPU’lar yaparken, daha az güç harcamasına ulaşmak
 Daha küçük işlemciler, daha düşük voltaj, düşük güç tüketimi
ve dolayısıyla da az ısınma demektir
 Üretim teknolojisinin küçüklük ölçütü
 Wafers kalınlık ölçümü
 Günümüzde işlemciler 45 nm seviyesinin altına inmeye başlamıştır
 Yaklaşık 455 hidrojen atomu sıklığındadır
 İnsan saçının 1/3077 oranında
Hidrojen Atomu
TDP: Thermal Design Power
 Bir işlemci için ısıl tasarım enerjisini ifade eder
 Maksimum yük altında gereken gücü gösterir
 Düşük TDP; daha az tüketim ve daha az ısınma anlamına gelir
 Overclock işlemlerinde, düşük TDP’li CPU’lar daha fazla tercih edilir
 Uzun zaman çalışacak bilgisayarlarda ya da gerçek zamanlı
sunucu sistemlerde TDP değerinin düşük olması çok önemlidir
Yeni Eklendi
İşlemciler ve Gelişimi
 CPU üreticileri yıllar boyunca yapılarına birçok geliştirme
eklemişlerdir
 Geniş dış veri yolları
 Geniş adres yolları
 Saat hızlarındaki artış
 Intel 1990’ların başlarında Pentium CPU’lara başladı
 32-bit yazmaçlar (register)
 300 MHz e kadar hız
 Birden çok programı aynı anda yürütebilme
 Cache RAM’e süper hızlı erişim
 İki yada daha fazla kod satırını
aynı anda işleyebilme
Moore Kanunu
Intel İşlemci Aileleri ve Modeller
İşlemci Ailesi
Modeller
İlk modeller
386 ve 486
P5
Pentium, Pentium MMX
P6
Pentium Pro, Pentium II M, PII Celeron, PII Xeon,
Pentium III, Pentium III M, Pentium III S, PIII Celeron, PIII Xeon
Netburst
Pentium 4, Pentium 4 HT, Pentium 4 EE,
P4 Celeron, P4 Xeon, Pentium D, Pentium XE, Celeron D
Mobile
Pentium M, Celeron M
Core
Core Solo, Core Duo, Celeron M, Core Celeron
Core2
Core2 Duo, Core2 EE, Core2 Celeron, Core 2 Xeon, Core2 Quad,
Celeron DC
Atom
-
Core i Serisi
Core i5, Core i7, Core i7 EE, Core i7 Xeon
Itanium
Itanium I ve Itanium II
Güncellendi
Intel CPU Paketleri
CPU Paketi
Modeller
LGA 1366
Core i7
LGA 1156
Core i3, Core i5, Core i7, Xeon
Socket 441
Atom
Socket P
Core 2 Duo, Core 2 Quad, Celeron M, Celeron DC
Socket M
Core Solo, Core Duo, Core 2 Duo, Celeron M
Socket J
Xeon
LGA 775
Pentium 4, Celeron D, Pentium D, Core 2 Duo, Core 2 Quad, Xeon, Celeron
Socket 495
Celeron
Socket 479
Pentium M, Celeron M
Socket 478
Pentium 4, Celeron, Celeron D
Socket 423
Pentium 4
Socket 370
Pentium III, Celeron
Slot 1
Pentium II, Pentium III, Celeron
Not: Bu tabloda tüm CPU paketleri verilmemiştir; en yeniden eskiye doğru yaygın kullanım alanı olan yapılara yer verilmiştir.
Yeni Eklendi
AMD İşlemci Aileleri ve Modeller
İşlemci Ailesi
Modeller
İlk modeller
386 ve 486
K5
K5 ve K5 Geode
K6
K6, K6 II, K6 III
K7
Athlon, Athlon XP, Athlon MP, Duron, Sempron, Sempron M
K8
Athlon64, Athlon64 M, Athlon64 FX, Opteron, Turion64,K8 Sempron,
K8 Sempron M, Athlon64 X2, Turion64 X2
K10
Phenom, Phenom X3, Phenom FX, Opteron, Turion64, Turion64 Ultra,
K10 Athlon64, Sempron, Phenom II
AMD CPU Paketleri
CPU Paketi
Modeller
Socket AM3
Phenom II, Athlon II, Sempron
Socket AM2+
Athlon 64, Athlon 64 X2, Opteron, Phenom II X4, Phenom X4, Phenom X3
Socket AM2
Athlon 64, Athlon 64 X2, Athlon 64 FX, Opteron, Sempron, Phenom
Socket F
Opteron, Athlon 64 FX
Socket 940
Athlon 64 FX, Opteron
Socket 939
Athlon 64, Athlon 64 FX, Athlon 64 X2, AMD Opteron, Sempron
Socket 754
Athlon 64, Sempron, Turion 64, Mobile Athlon 64
Socket A
Athlon, Athlon XP, Duron, Sempron, Athlon MP, Geode NX
Slot A
Athlon
Socket FS1
Turion 64, Turion 64 X2, Mobile Sempron
Socket 563
Athlon XP-M
Socket F+
Opteron, Athlon 64 FX
Socket F
Opteron, Athlon 64 FX
Not: Bu tabloda tüm CPU paketleri verilmemiştir; en yeniden eskiye doğru yaygın kullanım alanı olan yapılara yer verilmiştir.
Yeni Eklendi
İşlemciler ve Özel Durumlar
 Hyper-Threading İşlemciler: Pentium 4
 Çok Çekirdekli İşlemciler: Duo, Quad, X2, X3
 Mobil İşlemciler: SpeedStep ve PowerNow Teknolojileri
 Sunucu İşlemcileri: Xeon ve Opteron
 64-Bit İşlemciler: Itanium ve 32-Bit Çalışan 64-Bit’ler
 FSB, HT-Link ve QPI Kavramları
Güncellendi
Hyper-Threading İşlemciler
 Intel Pentium 4 serisinde vardır
 Sistemde tek çekirdekli bir işlemci takılı iken, sanki 2 işlemci
takılıymış gibi davranır
 Çift çekirdekli Intel işlemcilerinde HT desteği bulunmamaktadır
Çok Çekirdekli İşlemciler
 Tek bir çip üzerine birden fazla yürütme çekirdeği olmasıdır
 İlk olarak 2 çekirdekli Pentium 4 türevi olan Pentium D’ler geldi
 Intel bu seride D ifadesiyle çift çekirdeği simgeledi
 Core serisi ile çekirdek sayıları Duo (2 çekirdek),
Quad (4 çekirdek) isimleri ile gösterilmeye başlanmıştır
 AMD ilk çok çekirdeklisi Athlon64 X2
 AMD çekirdek sayılarını modellere
X2, X3 … şeklinde ilave etmiştir
 Çoklu çekirdek, ancak buna uygun yazılım
olması durumunda performans sağlar
Mobil İşlemciler
 Dizüstü bilgisayarlar için özel tasarlanırlar
 Isınma ve güç gereksinimi
problemlerinden dolayı daha az güç
kullanılması amacıyla geliştirilmiştir
 Throttling kullanır
 Önceki adıyla system managment




mode (SMM)
CPU’ya az ihtiyaç duyulduğunda
CPU’yu yavaşlatır
Intel’in ticari adı: SpeedStep
AMD’nin ticari adı: PowerNow!
Yeni nesil masaüstü işlemcilerde de
aynı teknoloji kullanılmaya başlanmıştır
Sunucu İşlemcileri
 Sunuculara özel güçlü işlemciler
 Büyük önbellekler
 Kolayca simetrik çok işlemcili sistem oluşturmakta kullanılabilir
 2, 4 ve hatta 8 CPU setlerinde çalışmak için özel olarak dizayn
edilmişlerdir
 Intel Xeon ve AMD Opteron markaları ile sunmuştur
 İlk Itanium (64-Bit) işlemciler de
özel sunucu işlemcileridir
64-Bit İşlemciler
 64-Bit komutları kabul etme ve işlem yapabilme
 64-Bit adres yolu demektir
 64-Bit veri yoluna sahibiz
 264 (çok büyük miktarda) bellek adresler
 İlk olarak Intel Itanium işlemciler
 Itanium sunucular için
 Itanium II PC’ler için
 Sadece 64-Bit
 32-Bit’de çalışan 64-Bit’ler
 Athlon64 ilk masaüstü 64-Bit işlemci
 Intel’de devamında bu desteği sağladı
 Yeni işlemcilerin çoğu 64-bit desteği sağlar
FSB, HT-Link ve QPI-Link Kavramları
 Hepsi aslında CPU ile RAM arasındaki harici veri yolunun
teknolojisini, dolayısıyla da hızını ifade eder
 İlk olarak Intel ve AMD FSB (Front Side Bus) hızı olarak ifade
ediyorlardı
 AMD bellek kontrolcüsünü Athlon64 ile CPU içine entegre
edince HT-Link (Hyper Transport) olarak ifade ettiği üçüncü
nesil veri yolu teknolojisini kullanmaya başladı
 Intel Corei7 ile birlikte bellek kontrolcüsünü CPU içine entegre
etti ve QPI-Link (QuickPath Interconnect) adını verdiği veri yolu
teknolojisini kullanmaya başladı
 Üçüncü nesil veri yolu teknolojileri, daha yüksek hız ve aynı
anda daha çok aygıtın aynı anda veri yolunu kullanabilmesi ve
çift yönlü kullanım gibi teknolojik gelişmeleri içerir
FSB, HT-Link ve QPI-Link Karşılaştırması
Yıl
En Yüksek
Frekans
En Yüksek
Genişlik
En Yüksek Hız
Çift Yönlü
Kullanım
FSB
2008
2.0 GHz
64-Bit
32-Bit: 8.0 GB/s
64-Bit: 16.0 GB/s
Yok
HT-Link 1.0
2001
800 MHz
32-Bit
16-Bit: 3.2 GB/s
32-Bit: 6.4 GB/s
Var
HT-Link 1.1
2002
800 MHz
32-Bit
16-Bit: 3.2 GB/s
32-Bit: 6.4 GB/s
Var
HT-Link 2.0
2004
1.4 GHz
32-Bit
16-Bit: 5.6 GB/s
32-Bit: 11.2 GB/s
Var
HT-Link 3.0
2006
2.6 GHz
32-Bit
16-Bit: 10.4 GB/s
32-Bit: 20.8 GB/s
Var
HT-Link 3.1
2008
3.2 GHz
32-Bit
16-Bit: 12.8 GB/s
32-Bit: 25.6 GB/s
Var
QPI-Link 1.0
2008
3.2 GHz
20-Bit
16-Bit: 12.8 GB/s
20-Bit: 16.0 GB/s
Var
Versiyon
İşlemci Karşılaştırması
CPU
Phenom
Phenom II
Core i7
Core 2 Duo
Üretim
65 nm
45 nm
45 nm
65 ve 45 nm
En Yüksek Saat
2.6 GHz
3.0 GHz
3.2 GHz
3.2 GHz
L1 Önbellek
64 + 64 KB
64 + 64 KB
32 + 32 KB
32 + 32 KB
L2 Önbellek
512 KB
512 KB
256 KB
4 MB
L3 Önbellek
2 MB
6 MB
8 MB
Güç Tüketimi
140 W
125 W
136 W
136 W
Veri Yolu Türü
HT-Link
HT-Link
QPI-Link
FSB
Veri Yolu Hızı
(En Yüksek)
3.2 GHz
25.6 GB/s
3.2 GHz
25.6 GB/s
6.4 GT/s
12.8 GB/s
400 MHz
12.8 GB/s
Veri Yolu Hızı
(En Düşük)
800 MHz
6.4 GB/s
800 MHz
6.4 GB/s
4.8 GT/s
9 GB/s
200 MHz
6.4 GB/s
İşlemci Seçimi
Kullanım Yeri
İş istasyonları, sunucular,
güçlü kullanıcılar
Tasarımcılar, mühendislik
yazılımları kullananlar,
video kurgu yapanlar,
oyun meraklıları, yoğun
ofis ve ev kullanıcıları
Ev kullanıcıları, ofis uç
terminalleri, basit eğitim
bilgisayarları, internet
erişimi
Mobil bilgisayarlar ve
diğer taşınabilir üniteler
İşlemci Modelleri
Niçin CPU değiştirilmeli?
 Maliyet
 Beraberinde anakartı ve RAM’de değiştirilmeli
 Bu maliyete değer mi ?
 Soğutma
 Alacağınız daha güçlü bir CPU için soğutmanız yetersiz kalabilir
 Performans
 Daha hızlı bir CPU her zaman PC’nin hızını arttırmaya yetmez
 Çoğu zaman daha fazla belleğe ihtiyaç duyulur
 Performansı etkileyen faktörler iyi analiz edilmeli
Doğru İşlemciyi Seçmek
 Her anakart her işlemci ile çalışmaz
 Anakart üretici web siteleri
 Anakart kullanım kılavuzu
 Bellekleriniz, işlemciniz ile uyumlu olmalı
 Güç kaynağınız ihtiyacınızı karşılamalı
İşlemci Montajı ve Soketin Hazırlanması
 İşlemci montajını kesinlikle kasanın dışında yapın
 PIN’ler (iğnelere) sakın dokunmayın
 Elektrostatik boşalma ve fiziksel hasar
 Soketi montaja hazır hale getirin
 AMD işlemcilerde PIN’ler CPU’nun üzerindedir
 Intel işlemcilerin çoğunda PIN’ler anakart üzerindedir
 Türüne göre sabitleme kolunu veya çerçeveyi açık duruma getirin
İşlemcinin Sokete Yerleştirilmesi
 ZIF veya BGA yönlendirmesine dikkat edin
 İşlemciyi doğru ve sorunsuz şekilde takabileceğiniz tek yön vardır
 İşlemciyi Yatağına Yerleştirin
 Düşürmeyin, olabildiğince dengeli ve yavaşça davranın
 İşlemciye "yumuşak iniş” yaptırın ve eğim olmayacak şekilde oturtun
 İşlemci yerine tam oturmamışsa kenarlarından tutup dikkatlice
kaldırın ve yeniden yerleştirmeyi deneyin
İşlemcinin Sabitlenmesi
 PIN’ler işlemcinin üzerinde ise soketin yanında yer alan kolu
aşağıya doğru bastırarak kilitleyin
 PIN’ler anakartın
üzerinde ise
ise, çerçeveyi
CPU üzerine
kapatın ve kolu
kilitleyin
Soğutma Sistemi
 İşlemcinin ardından, soğutma sisteminin parçaları monte edilir
 Soğutma sistemi; fan, ısı transfer bloğu (heat sink) ve termal
macun’dan oluşur; heat sink, fan ve CPU arasında monte edilir
 Heat sink; alüminyum, bakır ya da bu maddelerin karışımından
yapılır ve yüzeydeki ısıyı iletken yüzeyi sayesinde emer
 İşlemci ile heatsink arasındaki
iletim ne kadar iyi ise, işlemcinin
sıcaklığı da o kadar kolay düşürülür
 İşlemci ile heatsink arasına termal
macun sürülerek, iki birim
arasındaki boşluklar doldurulur ve
ısı iletimi kolaylaştırılır
Yeni Eklendi
İşlemci Fanının Takılması
 Montaj öncesinde mutlaka termal macun uygulanmalıdır
 Sabitleyiciler kilitlendikten sonra kımıldamıyor olmalı
 Fan türüne göre farklı bağlantılar
 4 ayaklı sabitleyiciler
 Çerçeveli sabitleyiciler
 Ortadan sabitleyiciler
 Aşırı baskı uygulanmamalı
Güncellendi
İşlemci Fanının Sökülmesi
 4 ayaklı sabitleyicilerde ayak vidaları sökme durumuna
getirilmeli
 Çerçeveli modelde sıkıştırıcılar açılmalı ve hafif baskı
uygulanarak (gerekirse bir kargaburnu yardımı ile) çentikler
birbirinden ayrılmalı
 Ortadan sabitlenenlerde sıkıştırıcı açıldıktan sonra önce bir
tarafa baskı uygulanarak çentikten kurtarılmalı
İşlemci Fanının Enerji Bağlantısının Yapılması
 İşlemci ve fan türüne 3 veya 4 PIN bağlantı kullanılabilir
 Anakart üzerinde işlemciye yakın bir noktada bulunur
 Genellikle anakart üzerinde PIN’lerin yan tarafında fan
bağlantısı olduğunu belirten bir ifade yer alır
 CPU_FAN
Soğutma Sanatı
 CPU’ların kutusundan çıkan OEM fanlar bazen yetersiz kalır
 Overclock gibi normalin üzerinden ısı üreten müdahaleler
 Hava transferi iyi olmayan kasalar
 İçerisinde aşırı parça olan kasalarda sirkülasyonun azalması
 Daha sessiz ortam oluşturma ihtiyacı
 Büyük ve özel fanlar
 Su ve nitrojen bazlı soğutmalar
Overclock (Hız Aşırtma)
 CPU’yu önerilen stabil hızından daha hızlı çalıştırmaya denir
 Overclock kolaylaştırıcı ayarlar vardır
 Garanti ortadan kalkar
 Stabil çalışmama, aşırı güç tüketimi, aşırı ısınma ve bunlara
bağlı kullanım ömrünün kısalması gibi sonuçlar doğurabilir
Kaynakça
• Yrd. Doç. Dr. Ulaş MATİK, Uzaktan Eğitim Ders
Notları, KBÜ (2013).
• A+ Bilgisayar, Teknik Eleman Eğitim Notları,
2008.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
66
Teşekkür Ederim
Sağlıklı ve mutlu bir hafta
geçirmeniz temennisiyle, iyi
çalışmalar dilerim…
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
67
Download

4. hafta sunusu - Kdz. Ereğli MYO