TEMAT MIESIąCA
Funkcjonalna diagnostyka
i terapia pacjenta z zaburzeniami
kontroli ruchu wyprostu i rotacji
odcinka lędźwiowego kręgosłupa
w oparciu o metodę kinetic control
WPROWADZENIE
Bóle kręgosłupa są jedną z najczęstszych dolegliwości układu kostno-stawowego. Przynajmniej raz w życiu ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa
odczuwa 60–85% populacji. Wielu autorów określa ten problem jako epidemię,
a jej występowanie zyskało miano choroby cywilizacyjnej.
Głównym czynnikiem wywołującym
zespoły bólowe są mechaniczne przeciążenia, jakim jest poddawany kręgosłup.
Przyczyn można doszukiwać się w dynamicznie rozwijającej się cywilizacji, która
prowadzi do przekształcania dotychczasowego trybu życia z aktywnego w coraz bardziej pasywny z wieloma udogodnieniami, brakiem ruchu, niewłaściwym
odżywianiem, wywołując tym samym
szereg niekorzystnych zjawisk, zarówno w sferze zdrowotnej, społecznej, jak
i ekonomicznej.
Dane z piśmiennictwa pokazują, że
u 90% chorych następuje poprawa w ciągu 3 miesięcy od wystąpienia dolegliwości, mimo to 75% ma co najmniej jeden nawrót dolegliwości w okresie pierwszych
4
PrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
3 lat, a u 72% po roku od jego wystąpienia ból nadal się utrzymuje.
Postępowanie terapeutyczne w dolegliwościach bólowych kręgosłupa wymaga wdrożenia odpowiedniej diagnostyki i oceny, która będzie się opierała
na dysfunkcji ruchowej pacjenta. Dzięki podejściu, jakie proponuje koncepcja
Kinetic Control®, możliwe jest określenie:
ƒ płaszczyzny/kierunku ruchu, który wywołuje symptomy – w tym celu należy
zastosować dynamiczne testy na ocenę kontroli nerwowo-mięśniowej konkretnego kierunku ruchu, np. zgięcie,
wyprost, rotacja;
ƒ odpowiedniej sztywności odruchowej
na poziomie jednego segmentu (np.
L5-S1), za którą odpowiedzialne są mięśnie głębokie kontrolujące to połączenie – tutaj głównym narzędziem jest
palpacja odpowiednich struktur i sprawdzenie aktywacji poszczególnych mięśni
odpowiedzialnych za kontrolę translacji (ewentualną niestabilność);
ƒ zakresu kontrolowanego ruchu oraz
efektywności utrzymywania pozycji statyczno-dynamicznych – na tym
poziomie można posłużyć się specy-
ficznymi testami mięśniowymi, które ocenią efektywność pracy mięśni
jednostawowych w określonym przedziale. W terapii dysbalansu mięśniowego efektywność pracy tychże mięśni, a przede wszystkim ocena relacji
„długości do napięcia” ma istotniejsze
znaczenie niż sama jego siła;
ƒ ograniczenia ślizgu w stawie i rozciągliwości w tkance – na tym etapie
można skorzystać z wielu technik,
które oferują różne koncepcje pracy
z pacjentem; głównym celem będzie
zwiększenie bądź usunięcie restrykcji
z tkanki kurczliwej i ewentualne przywrócenie ślizgu w stawie.
Nadrzędnym celem w leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-krzyżowym jest umożliwienie
pacjentowi pełnego powrotu do aktywności zawodowej, życia społecznego
oraz zapobieganie kolejnym nawrotom.
W niniejszym artykule zaprezentowano postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne dotyczące zaburzeń kontroli ruchu wyprostu i rotacji kręgosłupa
lędźwiowego.
TEMAT MIESIąCA
Miejsce występowania symptomów:
kręgosłup lędźwiowy.
Kierunek/płaszczyzna ruchu wywołująca symptomy: wyprost i rotacja.
Historia i symptomy świadczące
o dysfunkcji wyprostu i rotacji:
ƒ ból kręgosłupa lędźwiowego pojawiający się od około 3 lat z różnym nasileniem i częstotliwością, zlokalizowany
głównie z prawej strony,
ƒ dolegliwości pojawiają się bądź nasilają w pozycji stojącej, podczas cho-
dzenia, spania i leżenia na brzuchu,
leżenia na plecach z wyprostowanymi nogami, unoszenia kończyn górnych ponad głowę, ruchów asymetrycznych tułowia, np. rotacji,
ƒ natężenie bólu określane na podstawie wizualnej skali analogowej (visual
analogue scale – VAS) wynosiło 7/10
w momentach zaostrzenia; średnia
wartość bólu w ciągu roku to 4–5/10.
Najczęstsza diagnostyka anatomiczna powiązana z dysfunkcją wyprostu i rotacji:
ƒ stenoza kanału,
ƒ dyskopatia,
ƒ syndrom powierzchni stawowych
(facet joint syndrom),
ƒ spondylolisis.
Hipoteza dysfunkcji kręgosłupa:
wyprost i rotacja.
BADANIE
Ocena statyczna
OBSERWACJA POSTAWY
Obserwacja postawy pacjenta jest bardzo istotna, ponieważ dostarcza wielu cennych informacji. Ocenę postawy dokonuje się z każdej strony (przodem, tyłem, z prawej
i lewej strony). U badanego pacjenta w pozycji stojącej bokiem (zdj. 1) zaobserwowano:
ƒ pogłębienie lordozy lędźwiowej,
ƒ pogłębienie kifozy piersiowej,
ƒ zaznaczone przodopochylenie miednicy.
Taka postawa może sugerować:
ƒ mięśnie skośne brzucha są niewydolne: rozciągnięte, nie kontrolują wyprostu,
ƒ mięsień najszerszy grzbietu i biodrowo-żebrowy są krótkie i nadaktywne: ograniczają fizjologiczny ruch zgięcia, ustawiając pacjenta w wyproście,
ƒ mięsień naprężacz powięzi szerokiej oraz głowa prosta mięśnia czworogłowego są
krótkie i nadaktywne: taka sytuacja zwiększa ustawienie miednicy w przodopochyleniu, nasilając symptomy w kierunku wyprostu i rotacji,
ƒ mięsień pośladkowy wielki jest niewydolny: brak odpowiedniego napięcia i koaktywacji z mięśniami skośnymi brzucha powoduje, że zginacze biodra i prostowniki kręgosłupa ustawiają kompleks miedniczno-lędźwiowy w wyproście ± rotacja.
ZDJ. 1. OceNa POsTaWy BOkiem
OCENA STABILIZATORÓW LOKALNYCH
W obrębie kręgosłupa lędźwiowego stabilizatorami lokalnymi, kontrolującymi translację w stawie niezależnie od kierunku/płaszczyzny ruchu są: włókna tylne mięśnia lędźwiowego większego, włókna głębokie mięśnia wielodzielnego, poprzeczny brzucha, mięśnie krótkie miednicy oraz przepona.
Mięsień lędźwiowy: Pacjent w pozycji leżącej przodem na brzegu stołu. Jedna noga zgięta w stawie biodrowym oparta o podłoże (zdj. 2). Terapeuta palpacyjnie sprawdza translację kręgów w odpowiedniej płaszczyźnie ślizgu. Następnie pacjent zostaje
poproszony o aktywne skrócenie zgiętej nogi znajdującej się poza stołem. W trakcie aktywnego skrócenia kończyny dolnej terapeuta bada napięcie mięśnia przez zwiększenie
sztywności na kręgach. Wymagane jest utrzymanie napięcia bez kompensacji i koaktywacji stabilizatorów globalnych (mięśni wielostawowych) w czasie 2 razy po 15 sekund.
Podsumowanie i ocena stabilizatorów lokalnych (kontroli translacji): pacjent był w stanie aktywować mięsień i utrzymać napięcie tylko przez 2–3 sekundy. Brak utrzymania
stałego napięcia przez 15 sekund jest wskazaniem do terapii.
ZDJ. 2. OceNa akTyWacJi
sTaBiliZaTOróW lOkalNych
– WłókNa TylNe mięśNia
lęDźWiOWegO WięksZegO
PrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
5
TEMAT MIESIąCA
Ocena dynamiczna
OCENA KONTROLI KIERUNKU/PŁASZCZYZNY RUCHU
Ocena wyprostu
Pacjent w pozycji leżącej na plecach, kończyny dolne zgięte w stawach biodrowych i kolanowych (zdj. 3). stopy oparte o podłoże. kręgosłup lędźwiowy ustawiony w pozycji neutralnej. Jeżeli nie można osiągnąć u pacjenta pozycji neutralnej, na
początku należy starać się jak najbardziej zbliżyć do tej pozycji. Należy polecić pacjentowi uniesienie kończyn dolnych przez zgięcie w stawach biodrowych, następnie powrót do pozycji wyjściowej. Do oceny wyprostu można wykorzystać sTaBiliZer BPU.
ciśnienie początkowe to 40 mm hg. Wymagane jest utrzymanie ciśnienia pomiędzy
36 a 44 mm hg. ciśnienie poniżej 36 mm hg będzie świadczyć o braku kontroli wyprostu.
Przy braku sTaBiliZera BPU można podłożyć pod odcinek lędźwiowy palce i podczas gdy
pacjent wykonuje ruch kończynami, sprawdzić zachowanie się odcinka lędźwiowego. Oderwanie kręgosłupa od palców sugeruje brak kontroli wyprostu.
ZDJ. 3. TesT Na OceNę kierUNkU
rUchU – WyPrOsT
Ocena rotacji
Pacjent w pozycji leżącej na plecach, kończyny dolne zgięte w stawach biodrowych i kolanowych. stopy oparte o podłoże. kręgosłup lędźwiowy i miednica ustawione w pozycji
neutralnej. Pacjent wykonuje ruch odwiedzenia i przywiedzenia do momentu utraty pozycji
neutralnej przez miednicę i kręgosłup lędźwiowy (zdj. 4). Wymagane jest osiągnięcie 45° odwiedzenia bez utraty pozycji neutralnej.
ZDJ. 4. OceNa rOTacJi
Ocena wyprostu i rotacji
Wariant 1: Pacjent w pozycji leżenia przodem, kończyny dolne wyprostowane. kręgosłup lędźwiowy i miednica w pozycji neutralnej. Należy polecić pacjentowi wykonanie zgięcia w stawie kolanowym (zdj. 5). Wymagane jest osiągnięcie 120° zgięcia w stawie kolanowym bez kompensacji w obrębie miednicy i ruchu w kręgosłupie lędźwiowym.
ZDJ. 5. OceNa WyPrOsTU i rOTacJi
Wariant 2: Pacjent w pozycji stojącej, kręgosłup w pozycji neutralnej. Pod jedną kończynę należy podłożyć 2–3-centymetrowe podwyższenie. Należy polecić pacjentowi przeniesienie ciężaru ciała na nogę na podwyższeniu, a w drugiej – wykonanie wyprostu w stawie
biodrowym, wykonując ślizg stopą po podłodze (zdj. 6). Wymagane jest osiągnięcie 10–15°
wyprostu w stawie biodrowym, bez kompensacji miednicą i ruchu w kręgosłupie lędźwiowym.
Podsumowanie i ocena kontroli ruchu wyprostu i rotacji: Podczas wykonywania testów na
kontrolę dynamiczną zauważono znacznie większy zakres ruchu do wyprostu i rotacji w odcinku lędźwiowym niż w stawach biodrowych. Pacjent bez odpowiedniego torowania i feedbacku
nie był w stanie prawidłowo wykonać wskazanych ruchów w wymaganym zakresie. Brak
kontroli jest bezpośrednio związany z występowaniem symptomów i wskazaniem do terapii.
ZDJ. 6. OceNa WyPrOsTU i rOTacJi
W sTaNiU
6
PrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
TEMAT MIESIąCA
Ocena zakresu ruchu
Ocena amplitudy zakresu ruchu
mięsień skośny zewnętrzny brzucha: Pacjent w pozycji leżenia tyłem, kończyny dolne
zgięte w stawach kolanowych i biodrowych, stopy oparte o podłoże. kręgosłup lędźwiowy
„przyklejony” do podłoża, miednica w tyłopochyleniu (zdj. 7). Należy polecić pacjentowi przesunięcie rąk po udach w kierunku kolan, wykonując uniesienie tułowia. raz do prawej, raz
do lewej nogi. Wymagane jest osiągnięcie zgięcia w pełnym zakresie (bez odrywania kręgosłupa lędźwiowego) i 20° rotacji.
ZDJ. 7. OceNa ZakresU rUchU
– mięśNie skOśNe BrZUcha
mięsień pośladkowy wielki: Pacjent w pozycji leżenia przodem, miednica oparta na brzegu stołu. kręgosłup lędźwiowy w pozycji neutralnej, kończyny dolne zgięte, stopy oparte na
podłożu (zdj. 8). Należy polecić pacjentowi uniesienie zgiętej kończyny dolnej do 90°. Wymagane jest osiągnięcie linii horyzontalnej przez linię uda, bez kompensacji w kręgosłupie
lędźwiowym.
ZDJ. 8. OceNa ZakresU rUchU
– mięsień POślaDkOWy Wielki
OCENA ELASTYCZNOśCI MIęśNI WIELOSTAWOWYCH
Zmodyfikowany test Thomasa: Pacjent w pozycji leżenia tyłem na brzegu kozetki. Jedna kończyna dolna zgięta w stawie biodrowym i kolanowym, kręgosłup w pozycji neutralnej
(zdj. 9). Druga kończyna opuszczona poza kozetkę. Testem tym różnicuje się, czy ograniczenie spowodowane jest utratą elastyczności przez głowę długą mięśnia czworogłowego, naprężacz powięzi szerokiej wraz z pasmem biodrowo-piszczelowym czy może wynika
z przykurczenia torebki stawowej. Wymagane jest osiągnięcie przez kończynę pozycji horyzontalnej bez kompensacji.
ZDJ. 9. OceNa elasTycZNOści głOWy
DłUgieJ mięśNia cZWOrOgłOWegO,
NaPrężacZa POWięZi sZerOkieJ
lUB TOreBki sTaWOWeJ
Test na elastyczność mięśnia czworogłowego i TFl/iTB: Pacjent w pozycji stojącej, tyłem do ściany. stopy odsunięte od ściany o około 5 cm, ustawione na szerokość bioder
(zdj. 10). Należy polecić pacjentowi „przyklejenie” odcinka lędźwiowego do ściany. W momencie skrócenia głowy prostej mięśnia czworogłowego i naprężacza powięzi szerokiej nie
będzie to możliwe do wykonania.
Podsumowanie i ocena kontroli amplitudy zakresu ruchu: Nieprawidłowa aktywacja
i brak stałego napięcia mięśni skośnych zewnętrznych brzucha oraz pośladkowego wielkiego w znacznym stopniu przyczyniają się do braku kontroli wyprostu i rotacji w odcinku lędźwiowym zarówno w pozycjach statycznych, jak i dynamicznych. Poza tym nadmierne napięcie
na zginaczach stawu biodrowego dodatkowo ogranicza fizjologiczny zakres wyprostu i rotacji
zewnętrznej w stawie biodrowym, powodując pogłębienie kompensacji w odcinku lędźwiowym w kierunku wyprostu i rotacji. Brak odpowiedniej koordynacji nerwowo-mięśniowej jest
tutaj bezpośrednio związany z występowaniem i nasilaniem się symptomów.
Przeprowadzona diagnostyka i ocena potwierdza postawioną wcześniej hipotezę dysfunkcji pacjenta w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.
8
PrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
ZDJ. 10. OceNa elasTycZNOści
głOWy DłUgieJ mięśNia
cZWOrOgłOWegO, NaPrężacZa
POWięZi sZerOkieJ lUB TOreBki
sTaWOWeJ W POZycJi sTOJąceJ
PrZy ściaNie
TEMAT MIESIąCA
TERAPIA
Usprawnianie pacjenta obejmowało: kontrolę translacji (włókna tylne mięśnia lędźwiowego większego), kontrolę
kierunku ruchu (wyprost i rotacja), kontrolę zakresu ruchu, na którą składał się
trening mięśni jednostanowych (stabilizatorów globalnych: pośladkowy wielki)
oraz elongację mięśni wielostawowych
(mobilizatorów globalnych: głowa długa
mięśnia czworogłowego), które utraciły
swoją elastyczność.
nauka pozycji neutralnej
Pacjent w pozycji siedzącej, stopy
oparte o podłoże (zdj. 11). Należy polecić pacjentowi wykonanie aktywnie
przodo- i tyłopochylenia miednicy w pełnym, możliwym zakresie ruchu. Pozycja
neutralna dla kręgosłupa lędźwiowego
znajduje się pomiędzy przodo- a tyłopochyleniem miednicy. W celu ułatwienia
pacjentowi odnajdywania pozycji neutralnej, można w okolicy kolca biodrowego przedniego górnego i tylnego górnego nakleić mały kawałek plastra. Kolec
biodrowy tylny górny, powinien być około 1–1,5 cm wyżej od kolca biodrowego
przedniego górnego. Dalsza nauka powinna odbywać się w pozostałych funkcjonalnych pozycjach.
taping – kontrola wyprostu
U pacjenta zastosowano taping
sztywny w celu ułatwienia kontroli wyprostu i ograniczenia przodopochylenia miednicy, zmniejszając w ten sposób
pogłębioną lordozę w kręgosłupie lędźwiowym (odciążenie tkanek). Tapy można nakleić wzdłuż mięśnia prostego brzucha: od okolicy nad spojeniem łonowym
w kierunku żeber lub mięśni skośnych
wewnętrznych brzucha: od kolca biodrowego przedniego górnego, do łuków żeber po przeciwległej stronie (zdj. 12).
kontrola translacji
Trening stabilizatorów lokalnych,
które odpowiadają za prawidłową kontrolę translacji i ślizgu w stawie, zostaje włączony do programu terapeutycznego w momencie, gdy podczas badania
stwierdzono nadruchomość (hipermobilność) jednego lub kilku segmentów.
10
PrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
Celem treningu jest przede wszystkim
poprawa czasu aktywacji tych mięśni
oraz wzrost sztywności odruchowej danego segmentu – najpierw w sytuacjach
statycznych poprzez świadome ich napięcie, a następnie podczas zapoczątkowania ruchu.
Podczas aktywacji wolnych jednostek motorycznych w mięśniach głębokich można korzystać z dwóch kategorii
aktywacji opisanych szczegółowo przez
koncepcję Kinetic Control®. Pierwsza
z nich (A) to specyficzna aktywacja niezależna od systemu mięśni globalnych
(pozycje niefunkcjonalne). Druga (B) polega na ułatwieniu aktywacji przez wprowadzenie ruchu i minimalnego obciążenia powięzi lędźwiowej. Dopuszczalna
jest minimalna aktywacja mięśni lokalnych z globalnymi.
Trening mięśnia lędźwiowego: Pacjent w pozycji leżenia przodem, miednica oparta na brzegu stołu. Kręgosłup
w pozycji neutralnej, jedna noga wyprostowana, druga zgięta (zdj. 13). Należy
polecić pacjentowi wykonanie skrócenia
nogi zgiętej i sprawdzić napięcie mięśnia
przez zwiększenie sztywności na kręgach. Aktywacja w zakresie maksymalnej dowolnej siły skurczu (maximum voluntary contraction – MVC) < 25%. Należy
zwrócić uwagę, aby podczas aktywacji
nie dochodziło do kompensacji i aktywacji mięśni powierzchownych. Wymagane
jest 10 powtórzeń z utrzymaniem aktywacji przez 10 sekund.
kontrola kierunku/płaszczyzny ruchu
(wyprost, rotacja)
Kontrola nieprawidłowego wzorca
ruchowego w małym obciążeniu oraz
usunięcie ograniczenia w tkance jest
priorytetem w postępowaniu terapeutycznym.
Pacjent w pozycji leżenia na plecach.
Kończyny dolne zgięte w stawach biodrowych i kolanowych, stopy oparte na
podłożu. Kręgosłup lędźwiowy w pozycji neutralnej. Należy polecić pacjentowi zgięcie nogi w stawie biodrowym do
kąta 90°, następnie powrót do pozycji
wyjściowej (zdj. 14A–B). pacjentowi zaleca się wykonanie 20–30 powolnych powtórzeń prawą i lewą kończyną dolną,
z idealną kontrolą wyprostu kręgosłu-
ZDJ. 11. NaUka POZycJi NeUTralNeJ
W POZycJi sieDZąceJ
ZDJ. 12. TaPiNg sZTyWNy
Na kONTrOlę WyPrOsTU
ZDJ. 13. TreNiNg mięśNi lOkalNych
(kONTrOla mOTOrycZNa) – mięsień
lęDźWiOWy
TEMAT MIESIąCA
A
pa lędźwiowego i rotacji miednicy (cały
czas utrzymuje pozycję neutralną). Jeżeli ćwiczenie stanie się proste i pacjent
nie ma problemu z kontrolą, zalecany
jest progres, np: przez zmniejszenie
podparcia (ręce skrzyżowane na klatce piersiowej) lub zwiększenie dźwigni
(wyprost kończyny dolnej bez dotknięcia podłoża i powrót do pozycji wyjściowej). Ćwiczenie można również wykonywać obunóż lub jednonóż. Wymogiem
minimalnym po okresie usprawniania
jest wykonanie ćwiczenia obunóż przy
uniesieniu kolan do 90° poprzez zgięcie
w stawach biodrowych i powrót do pozycji wyjściowej.
B
kontrola zakresu ruchu
ZDJ. 14a–B. TreNiNg kONTrOli/
/PłasZcZyZNy rUchU WyPrOsTU
i rOTacJi (kONTrOla mOTOrycZNa).
W Tym samym cZasie i TeJ sameJ
POZycJi mOżNa WykONyWać
ODPOWieDNi TreNiNg mięśNi
skOśNych BrZUcha
ZDJ. 15. TreNiNg mięśNi skOśNych
BrZUcha
ZDJ. 16. TreNiNg mięśNia
POślaDkOWegO WielkiegO
Rehabilitacja mięśni jednostanowych
(stabilizatorów globalnych) jest konieczna przy ekscentrycznej kontroli pełnego
zakresu ruchu w stawie we wszystkich
dostępnych płaszczyznach. Stabilizatory te muszą kontrolować obciążenie tułowia lub kończyny przy jednoczesnym
utrzymaniu niskiego progu napięcia. Ponadto mają zdolność koncentrycznego
skracania się w pełnym wewnętrznym
zakresie w stawie. Ich podstawową funkcją jest również utrzymywanie postawy
oraz pozycji neutralnej.
Trening mięśni skośnych zewnętrznych brzucha: Pacjent w pozycji leżenia tyłem, kończyny dolne zgięte w stawach kolanowych i biodrowych, stopy
oparte o podłoże (zdj. 15). Kręgosłup
lędźwiowy „przyklejony” do podłoża,
miednica w tyłopochyleniu. Należy polecić pacjentowi uniesienie tułowia (bez
odrywania kręgosłupa lędźwiowego)
z przesunięciem dłoni w kierunku kolan
raz do jednej, raz do drugiej nogi. Zalecane 10 powtórzeń z 10-sekundowym wytrzymaniem.
Trening mięśnia pośladkowego wielkiego: Pacjent w pozycji leżenia przodem, miednica oparta na brzegu stołu.
Kręgosłup lędźwiowy w pozycji neutralnej, kończyny dolne zgięte, stopy oparte na podłożu. Należy polecić pacjentowi uniesienie zgiętej do 90° kończyny
dolnej w możliwym zakresie ruchu bez
kompensacji (zdj. 16). Zalecane 10 powtórzeń z 10-sekundowym wytrzymaniem każde.
elongacja głowy długiej mięśnia
czworogłowego
Mięśnie wielostawowe wykazują często brak odpowiedniej elastyczności,
ograniczając w ten sposób fizjologiczny
zakres ruchu. Głównym powodem takich
zmian w napięciach i funkcjonalnej długości mięśni jest nadmierne obciążenie oraz
zbyt długie utrzymywanie tych struktur
w skróconych pozycjach. Tym samym
często dochodzi do zaburzenia pomiędzy mięśniami jedno- a dwu stawowymi.
W celu zwiększenia elastyczności
i zmniejszenia nadaktywności prostego uda zastosowano restabilizację aktywnie hamującą (AIR®). Mięsień prosty
uda w tym przypadku zarówno statycznie, jak i dynamicznie generuje większą
sztywność niż mięśnie skośne brzucha,
zwiększając tym samym przodopochylenie i rotując miednicę. W konsekwencji taka nierównowaga doprowadza do
pogłębienia lordozy lędźwiowej, jak również powoduje ustawienie stawu biodrowego we względnym zgięciu.
W trakcie tej techniki poleca się pacjentowi wydłużanie mięśnia aż do momentu, kiedy utraci pozycję neutralną.
Następnie pacjent jest instruowany, aby
aktywnie wrócił i utrzymał odcinek lędźwiowy w pozycji neutralnej, zapobiegając
tym samym przodopochyleniu miednicy
(zdj. 17). Zaleca się 30 sekund utrzymania pozycji neutralnej i 3–5 powtórzeń.
PODSUMOWANIE
Optymalny proces odzyskiwania kontroli nerwowo-mięśniowej w odcinku
lędźwiowym kręgosłupa wymaga właściwie zaplanowanej terapii, ze szczególnym uwzględnieniem klinicznych priorytetów, takich jak: kontrola translacji
ślizgu w stawie (hipermobilność), kontrola płaszczyzny ruchu oraz wyrównanie dysbalansu pomiędzy mięśniami jedno- i dwustawowymi.
Tym samym program odzyskania
optymalnej kontroli nerwowo-mięśniowej powinien obejmować jednocześnie system lokalny i globalny (kontrola motoryczna). Aktywacja głębokiego
systemu mięśni ma na celu zwiększenie
tzw. odruchowej sztywności, która
w znacznym stopniu ogranicza nadmierPrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
11
TEMAT MIESIąCA
ZDJ. 17. elONgacJa PrOsTegO UDa
POPrZeZ TechNikę akTyWNegO
WyDłUżaNia (air®)
ną translację bądź nieprawidłowy ślizg
w stawie (ważne z punktu widzenia terapeuty manualnego, ponieważ pozwala utrzymać efekty pracy na stawie). Aktywacja mięśni globalnych (struktury
jedno- i wielostawowe) jest wymagana
w celu korekcji danej dysfunkcji na całym
odcinku (np. brak kontroli całego odcinka lędźwiowego w kierunku wyprostu
przy zachowanej kontroli pojedynczych
segmentów). Według ewidencji naukowej, brak kontroli kierunku/płaszczyzny
obciążenia jest przyczyną nadmiernego
ruchu i prowadzi do powstania patologii.
W opisywanym przypadku priorytetem była nauka pozycji neutralnej
i trening kontroli kierunku ruchu (czas
3–6 tygodni). Pierwsze zmniejszenie dolegliwości bólowych nastąpiło po okresie 2 tygodni, a całkowite ich ustąpienie
w okresie miesiąca po rozpoczęciu terapii
(zmniejszenie symptomów po 2–4 tygodniach). Następnie został wprowadzony
trening kontroli zakresu ruchu, który jest
progresją wcześniejszego etapu usprawniania (4 tygodnie). Ostatnim elementem
terapii była poprawa elastyczności struktur, które ograniczały fizjologiczny zakres ruchu i utrzymywały nieprawidłowy
rozkład sił zarówno w pozycjach statycznych, jak i dynamicznych (2–6 tygodni).
W okresie 8–10 tygodni pacjent powrócił
do pełnej sprawności zarówno zawodowej, jak i fizycznej, określając swoje dolegliwości bólowe w skali analogowej na
0–1/10. W pierwszych 12 miesiącach tera-
pii aż po dzisiejszy dzień nie nastąpił nawrót dolegliwości bólowych i efekt terapii się utrzymał.
Należy pamiętać, że dysfunkcję ruchu
można zdiagnozować na długo wcześniej
przed wystąpieniem patologii czy bólu,
a tym samym zminimalizować ryzyko wystąpienia nieodwracalnych zmian strukturalnych w perspektywie czasu. ¢
www.kineticcontrol.pl
www.kineticcontrol.com
MGR TOMASZ GÓRA (PT, MT)
Gabinet Rehabilitacji SANARE w Strzyżowie
www.terapio.pl
DR MICHAŁ HADAŁA
(PT, MT, CMP)
Międzynarodowy Instruktor Kinetic Control
i Performance Stability, CMP dyplomowany
terapeuta metody Mulligana, Rehabilitacja
i Nauki Stosowane w Sporcie
www.fizjo-sport.pl
BIBLIOGRAFIA:
1. www.fizjo-sport.pl/www.kineticcontrol.com
2. Comerford M., Mottram S. Kinetic Control. The Management of Uncontrolled Movement. Churchill Livingstone 2012.
3. Comerford M., Mottram S. Functional stability re-training: principles and strategies for managing mechanical dysfunction. Manual Therapy 2001; 6,
s. 3–14.
4. Comerford M., Mottram S. Movement Dysfunction – Focus on Dynamic stability and Muscle Balance: Kinetic Control Movement Dysfunction Course.
Kinetic Control, Southampton 2000.
5. Hadała M. Funkcjonalny trening stabilizacji w dysfunkcji ruchu. Zasady i strategie dynamicznej kontroli ruchu według nowoczesnego modelu Kinetic
Control. Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja 2011; 6, s. 52–62.
6. Hadała M. Stabilizacja centrum jako priorytet w rehabilitacji sportowca. Nowe perspektywy w ocenie i treningu według Performance Stability i Kinetic
Control. Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja 2011; 9, s. 56–63.
7. Hadała M. Centrum stabilizacji „Core Stability” jako podzespół treningu kontroli motorycznej według założeń Kinetic Control. W nawiązaniu do
artykułu „Mity stabilności centralnej” autorstwa Eyal’a Ledermana. Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja 2012; 4, s. 52–62.
8. Krismer M., van Tulder M. Low back pain (non specific). Best Practice& Research Clinical Rheumatology; 2007; 21, s. 77–91.
9. Góra T., Hadała M. Funkcjonalna diagnostyka i terapia pacjenta z niestabilnością stawu biodrowego w oparciu o metodę Kinetic Control. Praktyczna
Fizjoterapia i Rehabilitacja 2012; 4, s. 4–9.
10. Malanga G.A., Scott F. Nadler Nonoperative treatment of low back pain. Mayo Clinic Proceedings 1999; 74, s. 1135–48.
11. Hides J., Richardson C., Jull G. Multifidus muscle recovery is not automatic after resolution of acute, first-episode low back pain. Spine 1996; 21,
s. 2763–9.
12. Panjabi M.M. The stabilizing system of spine: part II: neutral zone and instability hypothesis. J Spinal Disord 1992; 5, s. 390–7.
13. Panjabi M.M. The stabilizing system of the spine part I: function, dysfunction, adaptation, and enhancement. J Spinal Disord 1992; 5, s. 383–9.
14. Stodolny J. Choroba przeciążeniowa kręgosłupa. Wyd. 1. ZL Natura, Kielce 1999.
12
PrakTycZNa FiZJOTeraPia i rehaBiliTacJa
Download

Funkcjonalna diagnostyka i terapia pacjenta z