Olgu Sunumu | Case Report
Türk Aile Hek Derg 2009; 13(3): 159-161
doi:10.2399/tahd.09.159
www.turkailehekderg.org
Demir eksikli¤i anemisi ve farkl› bir
pika maddesi: Olgu sunumu
An iron deficiency anemia and a different pica substance: a case report
Özet
Summary
Pika yüzy›llard›r incelenen gizemli ve ilgi çekici bir olayd›r. DSM-IVTR (Diagnostic and Statistical Manuel of Mental Disorders), pikay›
“en az 1 ay boyunca besleyici de¤eri olmayan maddelerin tiksinmeksizin ›srarc› flekilde yenmesi” olarak tan›mlar. Bu davran›fl geliflimsel seviyeye uygun olmamal›, kültürel olarak onaylanan bir uygulaman›n parças› olmamal› ve klinik ilgiyi garantilemeye yetecek
kadar fliddetli olmal›d›r. Pika tan›s›, en s›k, demir eksikli¤i anemisi,
kurflun zehirlenmesi (boya yeme sonras›nda) ve barsak t›kanmas›nda konur. Çal›flmam›zda, Baflkent Üniversitesi Adana Hastanesi
hematoloji poliklini¤inde karfl›laflt›¤›m›z, demir eksikli¤i anemisiyle
birlikte farkl› bir pika maddesi olan olgu sunulmaktad›r.
Pica, is a mysterious and interesting event that has been studied for
hundreds of years. According to DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical
Manuel of Mental Disorders), pica is defined as “the persistent eating
of nonnutritive substances for a period of at least one month, without an association with an aversion to food”. The behavior must be
developmentally inappropriate, not part of a culturally sanctioned
practice, and severe enough to warrant clinical attention. Most commonly, the diagnosis of pica is made after a patient is found to have
iron deficiency anemia, lead poisoning (secondary to eating paint)
and intestinal obstruction. Here we report an iron deficiency anemia
case who applied to Adana Baflkent University hematology dut
patient clinics, with a different pica substance.
Anahtar sözcükler: Pika, demir eksikli¤i anemisi, anemi.
Key words: Pica, iron deficiency anemia, anemia.
P
ika besleyici de¤eri olmayan bir maddenin ya da
rel yap›, genetik ve psikososyal etkenler, beslenme pika-
bir g›dan›n düzenli ve afl›r› miktarda yenmesi ile
y› etkiler. En yayg›n kabul gören aç›klama, pikay›, demir,
çinko gibi mineral eksikliklerine ba¤layan besinsel teori-
karakterize bir davran›fl bozuklu¤udur. Ülkemizin
de içinde bulundu¤u baz› toplumlarda ve çocukluk yafl
grubunda daha fazla olmak üzere tüm toplumlarda ve yafl
gruplar›nda görülebilir.1
Yüzy›llard›r incelenen bu gizemli ve ilgi çekici olay,
ad›n›, hemen her fleyi yemesi ile tan›nan bir kufltan al›r;
“pica” Latince saksa¤an demektir. Milattan sonra II. yüzy›ldan beri bilinen pika ancak XV. yüzy›lda adland›r›lm›flt›r. Nedeni ise, henüz belirsizli¤ini korumaktad›r.
Güncel bilgiler, pikan›n çok nedenli oldu¤unu düflündürmektedir. Yaflan›lan toplum, yafl, cinsiyet, din, kültü-
1)
Olgu Sunumu
Suheyl Asma1, Ahmet Ferit Erdo¤an1, Kutlu Abac›1
dir.2
DSM-IV-TR (Dignostic and Statistical Manual of
Mental Disorders) pikay› “en az bir ay süreyle, yenilebilir olmayan maddeleri sürekli olarak yeme” olarak tan›mlanmaktad›r. Yenilebilir olmayan maddelerin yenmesi
geliflim düzeyine göre uygun de¤ildir ve kültürel aç›dan
onanan bir uygulaman›n parças› de¤ildir. Tan›, geliflimsel seviyeye uygun olmayan flekilde, fliddetli anemi, barsak t›kanmas› ya da kurflun zehirlenmesi (boya yenmesine ba¤l›) besleyici de¤eri olmayan maddelerin yenmesi
Baflkent Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dalı, Aile Hekimli¤i Uzmanı, Dr., Ankara
2009 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2009 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
159
ile konur. Domates çekirdekleri, marul, kereviz, gibi
normal besin maddelerine karfl› da kompülsif yeme dav-
nin demir tedavisiyle düzeldi¤ini belgelediler.2 Ancak pikan›n demir eksikli¤inin nedeni mi, yoksa sonucu mu ol-
ran›fl› geliflebilir. Ancak DSM-IV-TR, normal besin
du¤u henüz belirlenememifltir. Aradaki iliflki bilinse de
maddelerinin yenmesini pika tan›m›na almam›flt›r.
Pikada en s›k tüketilen maddeler buz, çamur ve niflasta-
patogenez henüz ayd›nl›¤a kavuflmam›flt›r. Yine de, pek
d›r; ka¤›t, toprak, kömür, odun, kül, boya gibi çok çeflitli besin d›fl› maddeler de bildirilmifltir. Baz› kültürlerde,
pikan›n normal, hatta tedavi edici oldu¤u düflünülür.3
Olgu Sunumu
Bu çal›flmam›zda Baflkent Üniversitesi Adana Hasta-
çok durumda, demir deste¤inin, bu afl›r› iste¤i, aneminin
düzelmesinden bile önce gidermesi, pikan›n demir eksikli¤inden kaynakland›¤›n› düflündürmektedir.4 Olgumuz
da da, demir tedavisi sonras›nda pikan›n ortadan kalkmas›, pikan›n demir eksikli¤i sonucu geliflti¤ini destekle-
nesi hematoloji poliklini¤inde karfl›laflt›¤›m›z farkl› bir
pika maddesinin efllik etti¤i demir eksikli¤i anemisi olgu-
mektedir.
su tart›fl›lm›flt›r.
eksikli¤inin en fazla görüldü¤ü gebelikte ortaya ç›kar. ‹s-
Eriflkinlerde pika en s›k kad›nlarda, özellikle de demir
tatistikler, ABD’de tüm kad›nlar›n en az %10-30’unda,
Olgu Sunumu
tüm gebelerin ise %10-60’›nda demir eksikli¤i anemisi
Olgumuz, dispepsi ve pirozis nedeni ile hastanemiz
oldu¤unu göstermektedir.5 Klini¤imizde yap›lan, sonuç-
gastroenteroloji poliklini¤inde muayene olmufl, demir
lar› yay›nlanmam›fl bir çal›flmada demir eksikli¤i saptan-
eksikli¤i nedeni ile hematoloji konsültasyonu istenmifl 39
yafl›nda bir kad›nd›. Öyküsünde uzun süredir hiperme-
m›fl, 18-84 yafllar›ndaki erkek ve gebe olmayan kad›n
noresi oldu¤u, bu nedenle 3 ayd›r düzensiz demir tedavi-
dik. En s›k saptad›¤›m›z pika maddeleri s›ras›yla buz ve
si ald›¤› ö¤renildi. Son zamanlarda dispepsi nedeniyle
kahve idi. Pikan›n gerçek prevalans›n› belirlemede kli-
gastroenteroloji poliklini¤ine baflvurmufltu. 2 ay öncesine
kadar, 12 y›ld›r günde 25-30 adet flekersiz sak›z çi¤nedi-
nikte engelleyici bir blokla karfl›lafl›l›r; demir eksikli¤i
¤i ve bu sak›zlar› yuttu¤u ö¤renildi. Sak›z çi¤neme ve
krazi olarak gördüklerinden kendiliklerinden anlatmaz-
yutma al›flkanl›¤›, demir tedavisinin bafllamas›ndan k›sa
lar.6,7 Gebelikteki pika prevalans› üzerine pek çok güncel
bir süre sonra azalm›flt›. ‹ncelemede Hb: 11 gr/dl, MCV:
çal›flma yap›lm›flt›r. Walker ve arkadafllar›8 Jamaika’da 38
73 fl, serum demiri: 26 ug/dl, demir doygunluk endeksi:
%6 ve ferritin: 5.80 ng/ml idi. Demir emiliminde bozuk-
gebe kad›ndan 15’inde afl›r› derece tafl (%20), sigara kü-
luk saptanmad›.
ABD’de k›rsal bölgede 128 gebe kad›nla yap›lan yeni bir
Gastroduodenoskopide eroziv antral gastrit saptand›.
Helicobacter Pylori tan›s›nda kullan›lan CLO (Campylo-
çal›flmada, genel pika prevalans› %38 bulunmufl; pika;
bacter-like Organism) testi pozitifti. Helicobacter Pylori
geçmiflinde pika hikayesi olan, gebelikte pikay› uygun
eradikasyon ve oral demir tedavisi bafllanarak 2 ay sonra
bulan kültür ya da ailelerden gelen kad›nlarda daha s›k
kontrole ça¤›r›ld›. Kontrolde ferritin: 20.34 ng/ml, Hb:
13.7 gr/dl ve MCV: 81.60 fl idi. Dispeptik yak›nmalar›-
oldu¤u bildirilmifltir.9 Pek çok baflka çal›flmada da, gebe-
n›n art›k eskisi gibi olmad›¤› ve sak›z çi¤neme iste¤inin
tedavinin tekrar bafllanmas›ndan k›sa bir süre sonra ta-
lobin de¤erleri ile iliflkili bulunmufltur.10-13
mamen ortadan kalkt›¤› ö¤renildi.
toplam 1420 hastadan %8.8’sinde pika hikayesi belirle-
olanlar, pikay› bir hastal›k belirtisinden çok, bir idiyosen-
lü (%13.3) yeme ve soda içme (%13.3) iste¤i bildirdiler.
düflük sosyo-ekonomik statülü, Afrika-Amerika kökenli,
likteki pika, azalm›fl demir depolar› ya da düflük hemogGebelikte pika geliflimi üzerine di¤er teoriler, gebelik
stresi ile ortaya ç›kan bir besin maddesine duyulan ihtiyaçla bafla ç›kma ve uyum stratejisidir. Baz›lar› da pikan›n ma-
160
Tart›flma
ternal ve fetal geliflimi h›zland›racak esansiyel eser ele-
Pikay› demir eksikli¤i anemisinin bir belirtisi olarak
mentlere karfl› selim bir istek olarak ortaya ç›kt›¤›n› öne
ilk tan›mlayan Hipokrat olmufltu. 1960’lar›n sonlar›nda,
yay›nlar buz yeme-anemi iliflkisini vurgulayarak, belirti-
sürmektedirler.14 Gebelik ihtiyaçlar›n artmas› nedeniyle
demir eksikli¤ine neden olabiliyor olsa da, düflük demir
Asma S, Erdo¤an AF, Abac› K | Demir eksikli¤i anemisi ve farkl› bir pika maddesi
depolar› yetersiz emilim ya da kan kayb›ndan da kaynaklanabilir. Demir eksikli¤i olanlarda pika prevalans› tahmin-
Kaynaklar
1.
leri çok farkl›l›k göstermektedir. Gastrointestinal kan kayb›na ba¤l› demir eksikli¤i anemisi olan 55 hastan›n 32’sinde (%58) pika görülmüfltür.14 Ayn› çal›flmada 32 pikal› has-
fi›klar Z, Tanyer G, Dallar Y, Göktafl Y, Demir M. Çocukluk ça¤›nda pika
ve demir eksikli¤i anemisi. T Klin Pediatri 1996; 5: 151-4.
2.
Crosby HW. Pica. Br J Hematology 1976; 34: 341.
3.
American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of
Mental Disorders, 4. bask›, Text Revision, American Psychiatric
tan›n 28’i (%88) de buz yeme (pagofaji) saptanm›flt›r.15
Association. Washington DC, 2000.
Habis sindirim sistemi hastal›klar›nda pika s›kl›¤› daha düflüktür. Sindirim kanal›ndan kan kayb›n›n yol açt›¤›
4.
perspective. Psychol Med 1992; 22: 561-71.
5.
6.
J Med 1994; 97: 390–2.
7.
ni ortaya ç›karan doktoru da sevindirir. Demir eksikli¤i
olanlar, pikay› bir hastal›k belirtisi olarak de¤erlendirmediklerinden, sorulmad›kça, pika tan›s›na yard›mc› olacak
flekilde bilgi vermezler. Bu nedenle, demir eksikli¤inde,
anamnez al›rken, geçmiflteki ya da flimdiki pika varl›¤› rutin olarak sorgulanmal›d›r. En s›k buz yemeye rastlansa
da, kül, kil, niflasta, tuz, ka¤›t, sak›z, salatal›k gibi di¤er
maddeler de sorgulanmal›d›r. Sorgulamada hastan›n kül-
Federman DG, Krisner RS, Federman GS. Pica: are you hungry for the
facts?. Conn Med 1997; 61: 207-9.
Pikan›n fark edilmesi, hastan›n yarar›na oldu¤u gibi,
özel bir durumun daha önce de¤erlendirilmemifl yönleri-
Moore DF, Sears DA. Pica, iron deficiency, and the medical history. Am
8.
Walker ARP, Walker BF, Sookaria FI ve ark. Pica. J Roy Soc Health 1997;
117: 280-4.
9.
Corbett RW,Ryan C, Weinrich SP. Pica in pregnancy: does it affect pregnancy outcomes? MCN Am J Matern Child Nurs 2003; 28: 183-9.
10. Danford DE, Huber AM. Pica among mentally retarded adults. Am J
Ment Defic 1982; 87: 141-6.
11. Neil JF, Horn TL, Himmelhoch JM. Psychotic pica, nicotinism, and
complicated myocardial infarction. Dis Nerv Syst 1977; 38: 724-6.
12. Loggi DG, Regenye GR, Milles M. Pica and iron-deficiency anemia: a
case report. J Oral Maxillofac Surg 1992; 50: 633-5.
13. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron,
Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel,
türel, sosyal ve psikolojik duyarl›l›klar›na dikkat edilme-
Silicon, Vanadium, and Zinc. A Report of the Panel on Micronutrients,
lidir. Hasta-hekim aras›ndaki olumlu iletiflimle, sorgula-
Dietary Reference Intakes Washington DC, Food and Nutrition Board,
nan pika nesnelerinin rahatl›kla söylenmesi sa¤lan›r. Henüz pika-demir eksikli¤i aras›ndaki iliflki çok iyi ayd›nla-
Institute of Medicine, National Academy Press, 2001.
14. Çavdar OA, Arcasoy A. Hematologic and biochemical studies of Turkish
children with pica. J Pediatr 1982; 100: 1003.
t›lamam›fl olsa da, demir tedavisi sonras›nda pikan›n or-
15. Crosby WH. Pica. JAMA 1976; 235: 2765.
tadan kalkmas›, pikan›n demir eksikli¤inden kaynaklan-
16. Ivascu NS, Sarnaik S, McCrae J, Whitten-Shurney W, Thomas R, Bond
d›¤› düflündürmektedir.
Olgu Sunumu
¤erleri ile iliflkili olarak pika gözlenir.16
Rose EA, Porcerelli JH, Neale AV. Pica: Common but commonly missed.
J Am Board Fam Pract 2000; 13: 353–8.
demir eksikli¤i olgular›nda ise pika ensidans› %50’yi
aflar.15 Orak hücre hastal›¤›nda da düflük hemoglobin de-
Parry-Jones B. Pagophagia, or compulsive ice consumption: a historical
S. Characterization of pica prevalence among patients with sickle cell disease. Arch Pediatr Adolesc Med 2001; 155: 1243-7.
Gelifl tarihi: 13.03.2009
Kabul tarihi: 28.05.2009
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Dr. Ahmet Ferit Erdo¤an
Baflkent Üniversitesi Adana Uygulama Araflt›rma Merkezi
Dadalo¤lu Mah. Serinevler 39. Sok. No: 6
Yüre¤ir 01250 Adana
Tel: (0322) 327 27 27-2164
e-posta: [email protected]
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 13 | Say› 3 | 2009
161
Download

PDF İndir - Türkiye Aile Hekimliği Dergisi