Hipnoz Uygulamalarında
Ölçek Kullanımının Önem ve
Gerekliliği
Araş. Gör. Dr. Halime Pınar DEMİRÖZ
Atatürk University, Medical Faculty, the Department of Family Medicine&
Atatürk University Acupuncture and Complementary Medicine Methods
Application and Research Center, Erzurum
E-mail:[email protected]
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hipnoz
• Hipnoz, MÖ 5000 yıllarına kadar uzanan bir
geçmişe sahiptir.
• Hindistan, Eski Mısır, Çin’deki rahip ve şamanlarca
hipnoz seansları yapılırdı.
• Franz Anton Mesmer : Hipnozu ilk kez bir tedavi
aracı olarak tıp alanında uyguladı.
• Dr James Braid : “Hipnoz” terimini ilk kez kullandı.
(Taştan, K. and T. Set, Bilinçaltının Terapötik Gücü: Hipnoterapi. . 1.Baskı ed. Vol. 37-45. 2014; Ayhan Ofset Matbaacılık.)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hipnoz
• Eriksonyen görüşe göre: Uyanık durumdayken
izole edilebilen uyaranlardan arındırılmış,
arttırılmış bilinç durumudur.
•
Joseph Barber (2000) Where ericksonian legend meets scientific method: A comment on matthews, International Journal
of Clinical and Experimental Hypnosis, 48:4, 427-432
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hipnoz
• 24 Mart 2014’te Hipnoz Tanımlama Komitesi
hipnozun tanımını: “Odaklanmış dikkat ve
çevreye karşı azaltılmış ilginin olduğu,
telkinlere artırılmış cevap için güçlendirilmiş
kapasite ile karakterize bilinçlilik durumu”
olarak yapmıştır.
(Gary R. Elkins, Arreed F. Barabasz, James R. Council & David Spiegel(2015) Advancing Research and Practice: The Revised APA
Division 30 Definition of Hypnosis, International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 63:1, 1-9)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hipnoz
• Hipnoterapiye başvuran hastalarda en çok
görülen ön yargı, hipnozcunun özel güçleri
olduğu inanışıdır.
• Mesmer(1774) in hipnozitörlerin manyetik
güçleriyle ilgili iddiaları vardır.
• Aslında hastanın hipnoza verdiği cevap kişinin
hipnoza yatkın olup olmaması ile ilişkilidir.
•
•
English version:Mesmerism by Doctor Mesmer: Dissetation on the discovery of animal magnetism,1774
Hypnotheraphy and hypnoanalysis D.brown,E..Fromm
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Telkine yatkınlık/Hipnotizabilite?
• Telkine yatkınlık ise, bireyin telkin edilen fiziksel,
duygusal, düşünsel ve davranışsal değişiklikleri
deneyimleme yeteneğidir.
(Elkins, G. R., Barabasz, A. F., Council, J. R., & Spiegel, D. (2015). Advancing research and practice: The revised APA Division 30 definition of hypnosis.
American Journal of Clinical Hypnosis, 57, 378–385.)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hipnotizabilite
• Laboratuvar ve klinik araştırmalara göre,
hipnoza yatkınlık sabit ve ölçülebilir bir
özelliktir.
• Hipno-biyo-psiko-sosyal konverjansı sağlar.
•
Spiegel H, CreenleafM, Spiegel D. Hypnosis. Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry, 8. bash, BJ Sadock, VA
Sadock (Ed), Philadelphia. Lippincott Williams & Wilkins, 2005; pp, 2549.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Psikolojik bilimlerle ilgili yapılan her türlü
çalışmalarda bilimsel ve objektif sonuçların
elde edilmesi için istatistiksel test ve ölçeklere
ihtiyaç vardır.
• Aynı bulgularla gelen danışanlara yaklaşımı
belirlemede ölçek kullanımı gereklidir.
To Assess or Not Assess Hypnotic Suggestibility? That is the Question Steven Jay Lynn , Elza Boycheva , Sean Barnes
American Journal of Clinical Hypnosis
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Diamond’ a göre bir sujenin hipnoza
yatkınlığını ölçmek o kişiye etkili olabilecek
hipnotik teknikleri denemeye çalışırken
harcanacak zamanı ve zarar görecek klinik
itibarı da engelleyecektir (1989).
The Role of Hypnotizability Assessment in Treatment Steven Jay Lynn, American Journal of Clinical Hypnosis 44:3/4, January/April 2002
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Barber’ e göre hipnoz ölçeklerini kullanmak,
uygulamada sujeye direkt veya indirekt telkin
verme, metafor kullanma, seansları uzun
tutma, kısaltma gibi seçeneklere
yönelebilmemizi sağlamaktadır.
The Role of Hypnotizability Assessment in Treatment Steven Jay Lynn, American Journal of Clinical Hypnosis 44:3/4, January/April
2002
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Ölçülmeyen ve kayıt altına alınmayan bilgi
kalıcı, bilimsel ve kanıtlanabilir değildir.
• Hipnozla ilgili yapılacak bilimsel çalışmalarda
çalışmaya katılımcıların hipnoza yatkın olup
olmadığı metod kısmında belirtilir.
To Assess or Not Assess Hypnotic Suggestibility? That is the Question American Journal of Clinical Hypnosis 2008
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Hipnoterapi öncesi ön görüşme niteliğindedir.
• Danışanın hipnoz ile ilgili sorularına, ön
yargılarına karşılık ilk indüksiyon olma özelliği
ile hasta ve hekime uygulanabilirlik açısından
bilgi verir.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Sujeyi tedavi planlaması hakkında
bilgilendirmek ve hipnotik tedavinin
gerekliliğini göstermek için süjenin telkine
yatkınlığını mutlaka ölçümelidir.
( Lynn, S. J., & Shindler, K,2002,The role of hypnotizability assessment in treatment.American Journal of Clinical Hypnosis, 44(3–4), 185–
197)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Kirsche göre hipnoz skalalarını kullanırken 2
amacımız vardır:
a) Tedavi ne kadar etkili?
b)Tedaviye cevapta etkili olan etkenler nelerdir?
• Yani diğer bir deyişle; Hipnozun etkileri
nelerdir? Hipnoza yatkınlığı neler etkiler?
( Irving Kirsch (1997) Suggestibility or Hypnosis: What do our Scales Really Measure?, International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis,
45:3, 212-225,)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Neden Ölçek Kullanılmalı?
• Danışanlara tam, etkin, etkili, bilimsel ve
mantığa dayalı hipnoterapi tekniklerini
uygulayabilmek; zaman, para ve emek israfını
engellemek için uygulanmalıdır.
The Stanford Hypnotic Clinical Scale for Adults (SHCS): Validity And Reliability of The Turkish Version Mehmet Yucel Agargun, M.D., Mustafa
Gulec, M.D
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Makalelerde Hipnotizabilite
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Makalelerde hipnotizabilite
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Barnier and McConkey (2004) tarafından yazılan bir çalışmada IJCEH
te yayınlanan 137 makalede deneysel hipnotik çalışmaların %90
‘ında bir ya da iki geçerli bir hipnotizabilite ölçeği kullanılırken,
• Klinik hipnoz çalışmalarının yalnızca yüzde 10’ unda ölçek
kullanılmakta olduğu ortaya çıkmıştır.
• Sebebi olarak uygulama uzunluğu,tartışmalı ve caydırıcı maddeler
olması,klinik bir çalışmada grup ölçeği uygulama zorluğu ve
hipnotik indüksiyonların uzunluğunun klinisyenlere pratik
gelmemesi gösterilmiştir.
(Garyr.elkins,Factor analysis of the elkins hypnotizability scale, Intl. Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 56(1): 73–82,
2008Copyright © International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis)
(Barnier, A. J., & McConkey, K. M. (2004). Defining and identifying the highly hypnotizable person. In M. Heap, R. J. Brown, & D. A. Oakley
(Eds.), The highly hypnotizable person: Theoretical, experimental, and clinical issues (pp. 30–60). London, United Kingdom:BrunnerRoutledge,2004)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Stanford Hipnotik Yatkınlık Ölçeği
• Geliştirilen ilk ölçek : (1959) Weitzenhoffer
and Hilgard tarafından The Stanford Hypnotic
Susceptibility Scale A ve B
• The Stanford Hypnotic Susceptibility Scale:
Form C (SHSS: C)
• Uygulaması yaklaşık 1 saat alır.
• İndüksiyonsuz uygulama mümkün değildir.
Weitzenhoffer AM, Hilgard ER. Stanford Hypnotic Susceptibility Scale, Form C. Palo Alto, California. Consulting
Psychologists Press, 1962
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Stanford Hipnotik Yatkınlık Ölçeği
• Stanford ölçeği, kabul edilebilirlik için minimal
bilimsel beklentileri bile karşılamamaktadır.
Stanford skalaları ile ilgili esas problem ise
standart test telkinleri spesifikleştirmede ve
telkinlerin işe yarayıp yaramadığını
belirlemede yetersiz kalışıdır.
(A Historical Overview of Hypnotizability Assessment James R. Council, American Journal of Clinical Hypnosis 44:3/4 January/April 2002)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Harvard Grup Skalası
• Shor and Carota Orne tarafından geliştirilen
Harvard Group Scale of Hypnotic
Susceptibility: Form A (HGSHS: A)
• 20 kişilik gruplara kadar uygundur.
Shor RE, Orne EC. Norms on the Harvard group scale of hypnotic susceptibility, form A. IntJ Clin Exp Hypn 1963,11:39- 47.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Hipnotik İndüksiyon Profili
• H. Spiegel tarafından geliştirilen the Hypnotic
Induction Profile (HIP) de
• İlk kez biyolojik markerlar (göz yuvarlama,
şaşılık) kullanılmıştır.
• Klinik uygulama için geliştirilmiş olsa da tam
olarak neyi ölçtüğü hala tartışmalıdır.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Diğer Ölçekler
The Barber Suggestibility Scale
The Children's Hypnotic Susceptibility Scale
Stanford Hypnotic Clinical Scale for adults
Stanford Hypnotic Clinical Scale for children
The Alman-Wexler Indirect Hypnotic
Susceptibility Scale
• The Waterloo-Stanford Group C Scale
•
•
•
•
•
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Barber Suggestibility Scale
• İndüksiyonsuz uygulanabilirlik,
• Klinik koşullara uyarlayabilme (Creative
İmagination Scale) imkanı vardır.
• Uygulama süresi 20 dakikadır
• Objektif ve subjektif skorlama olarak iki ayrı
başlıkta puanlama yapılabilir.
Theodore X. Barber Ph.D. & Sheryl C. Wilson Ph.D. (1978) The
Barber Suggestibility Scale and the Creative Imagination Scale: Experimental and
Clinical Applications, American Journal of Clinical Hypnosis, 21:2-3, 84-108, DOI:
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
• Barber skalası, test puanını etkileyebilecek
etkenlere göre düzenlemiştir.Bu yüzden Barber
skalası, birçok farklı deneysel koşul altında
yapılmaya uygundur: hipnotik indüksiyon
olsun/olmasın veya motivasyonel talimatlar
eşliğinde uygulandığında etkili sonuçlar
verecektir
Lara Guzmán-Hosta , Alfonso Martínez-Taboas & José Rodríguez-Gómez (2007) A Spanish Version of the Barber Suggestibility Scale for the
Puerto RicanPopulation, International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 55:1, 59-66,)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Yaratıcı İmajinasyon Skalası
• Gruenewald ın belirttiğine göre klinik ortamında
hipnotizabilite ölçmek deneysel koşullara göre
çok daha zordur
.
•
(Problems of relevance in the application of laboratory data to clinical situations.International Journal of Clinical and Experimental
Hypnosis,30,345-353)
• Wilson ve Barber tarafından özellikle klinik
amaçlar için oluşturulan Yaratıcı İmajinasyon
Skalası hipnoterapiyi etkileyen faktörleri de
yansıtmaktadır. Bu skalalarda, hipnozitörün
gücünden çok, sujenin kapasitesine yoğunlaşılır.
(Creative Mastery in Hypnosis and Hypnoanalysis: A Festschrift for Erika Fromm Yazar: Margot L. Fass,Daniel Brown,p:111)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Çeviri Hipnoz Ölçeklerinde Karşılaşılan
Sorunlar
• En beligin olarak: Posthipnotik amnezi ögesi
için geçiş oranları tüm ülkelerde farklıdır.
• Ülkeler arasında iç tutarlık güvenirliliği
sorunlarıyla karşılaşılmıştır.
• İsrail‘ de % 13 den Danimarka‘ da % 71‘ e
kadar değişen bir oranda posthipnotik amnezi
ögesi puanlaması için farklılık oluşmuştur.
(Claire M. Champigny & Amir Raz (2015) Transcultural Factors in Hypnotizability Scales: Limits and Prospects, American Journal of
Clinical Hypnosis, 58:2, 171-194, )
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Çeviri Hipnoz Ölçeklerinde Karşılaşılan
Sorunlar
• Geçiş oranlarındaki değişkenlik ve translasyonel
ve kültürel farklılıklara atfedildi (Freedman,
2012).
• Örneğin, Finlilerde alışılmadık yüksek bir geçiş
oranı (%53) na rastlanır.
• Fince’ de çevirideki taptuhua kelimesi daha çok
occur’daki pasifize edilmiş anlamı taşır. Bu da
uyumu arttırmaktadır.
Claire M. Champigny & Amir Raz (2015) Transcultural Factors in Hypnotizability Scales: Limits and Prospects, American Journal of
Clinical Hypnosis, 58:2, 171-194, )
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Suggestibility Scale
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Aynı Dilde Geliştirilmiş Bir Ölçek
• Adams(2007) a göre, insanlar hipnotik transı
indüklerken dini ve mistik konularda iletişim
kurmaya çalışır ve aynı dilin stratejilerini
kullanmaya çalışır.
• Sonuç olarak, hipnotik transı indükleyebilme
kapasitesi ölçümü aynı dilde geliştirilmiş bir
ölçekle yapılmalı
(Peter J. Adams (2007) Language, Mysticism, and Hypnotizability: A Brief Communication , International Journal of Clinical and Experimental
Hypnosis, 56:1, 73-82,)
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
•
•
•
•
Uygulama 6.5 dk dır.
İndüksiyon gerektirmez.
Türk dili ve yapısına uygundur
TÜRKÇE GELİŞTİRİLMİŞ İLK HİPNOZA YATKINLIK
ÖLÇEĞİDİR.
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Taştan Telkine Yatkınlık Ölçeği
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Copyright © Tüm Hakları Saklıdır
Teşekkürler…
Download

Halime Pınar Demiröz Hipnoz Uygulamalarında Ölçek